Tarptautinių terminų apeliatyvacijos aspektai
Full text
127Te minologia | 2017 | 24
Aspec os de
Apelia y ação de Te mos In e nacionais
JURGITA MIKELIONIENĖ
Kauno echnologijos uni e si e as
ESMINIAI VOODŽIAI: eponiminiai e mininai, onimų apelia y acija, deonimizuo as e minos, p i saginė e minų
da yba, seman inė e minų analizė Pi maisiais a. dešim mečiais susidomė a a ski ų s ičių (ana omi jos,
a chi ek ū os, bo anikos i XXI.) lie u iškais e in e nacioniais k niminiais concep os pa adinimais, whose
esea ches e lec i a ius aspek os de e m nimas, e mos e onimo kū iniuose, e m imagding. Minė ini
Laimu ės Ki kauskienės a chi ek ū os, meno i s a ybos eponiminių e minų, la ių y ėjų Lindos Pie ės
(2011) (2007), Lindos Ku miņos ealizadas g e inamieji ik inių i eponiminių lie u ių i la ių kalbų augalų
pa adinimų (2010) pesquisas; iuis dicynėlis T auma ologia e o opedia eponimai (Kas adze M., Kas adze D.
2015), publicuo eponiminių ana o mijos e minų y imas (Li e kienė 2010). Sob e e minos de ísica de
o igem eponiminês sua monog a ia menciona Angelė Kaulakienė (2009). No en an o, um olha
sis emingemen e pa a os comuns e mos de apelia y ação, i. e. ce o da pala a do i o gene iniu e mo,
aspec os, eponimíní e minos es u u aú icos e seman ínicos ipos ainda ainda pasigendando,
especialmen e pa a com eles supanda u u os subjec kinês do idioma adu o es, edi o es e ou os
cien í icos linos concei os aplica i os e eó icos aspec os in e essados g upos-al o. O obje i o des e
a igo e se ia es u u almen e e seman icamen e isanalisuo i in e nacionais eponiminius e minos,
a k eipian a enção não só a ling is inius, mas ambém em ex aling is inos aspec os da sua apa ição.
Eponiminos e mos isso de uma e dadei a pala a aze concei os subadi nimai, e o p ocesso, quando a
e i icida pala a o na-se comum, é chamado de apelia y acija1. Tokie e i iciai pala as, que o nam
e minis, chamados epo 1 Li e a ū oje ainda usados os e mos eponimização, deonimização, especialmen e
quando no ima acen ua a i os ação.
128 Ju gi a Mikelionienė | Aspec os da apelia y ação de Te mos
In e nacionais nimais. Segundo Da ido C ys alo, são nomes de pessoa,
o nadas in enção ou nomes de luga (2003). Li u iškajame Kalbo y os
e minų žodyne (Gai enis, Keinys 1990: 59) eponimu é conside ado apenas
psen a dinės kilmės ie o a dis, aigi de inição is aki aizdžiai pe siau a,
nea spindin i других основых слогов и į ai o ė į a dijamų objek ų a
subjek ų. In e nacionais pala as de pala a (2013) eponimas (ang. eponym)
de ine-se como žodis, dando a alguém seu nome. Valen ina Skujiņa
apelia i a cia conside a ic ino nome pa e imão comunsinho e in oduzia
como uma das on es de c iação de e mos (1993: 264). Isso é opos o à
onomização p oce sas. Assim onomas icas e e minologias pesquisas
ing essam comunsos aužos: onimas, como obje o de pesquisa, con endo
lingu is ines e ex aling is ines (his ó icos, geog á icos, biog a icos e
e c.) elemen os, e sando apelia y u ou eponiminiu e mo ansmi oda sua
me odologia e min nų pesquisado es, po an o são analisados an o
lingubinha, quan o ex a lingu is ine aspec os do es udo, como um do ou o
ex e namen e sepa ados, papil dan ys, p a u inan ys, ajudadan ys a
pe cebe a seman mo i ação e o signi icado do nome.
Apelia i ação e minologia papildo ge almen e emp es ados e mos, ela é
uma a i a e a ual manei a de c iação de no os concei os de nomes, po
exemplo, nos EUA m. 2011 a abela pe iódica dos elemen os complemen ou
kope nikus, 2016 m. saus in o mou sob e a descobe a de qua o no os
elemen os de química, aos quais, a siguiando à ecomendação da União
In e nacional de Química Teó ica e Aplicada (IUPAC) de nomea elemen os
químicos po nomes de mi ológicos, de mine ais, de solos, de países ou de
cien is as (Reisinijk 2016), 2016 m. 2016 um bi din e 28 d. de no emb o oi
p opos o a in odução de nihonio (nihonium, Nihon é a língua japonesa, em
homenagem ao es ado de Tsa sko-Kazakhs an, Rússia). Te minologicamen e a
ques ão de o igem dos e mos semp e é ak ual, po an o é impo an e
escla ece , quando e como acon ece onimų apelia y ação. Como a gumen a
p o . Ta jana Kh esko (Хвесько 2008), isso acon ece quando o onimu pa
dinamo obje o de indi idualidade o na-se deixaaki aizdus: a) quando um
e dadei o peo dži deno a o o na-se su icien emen e conhecido a odos
de e minados linguínoés
129Te minologia | 2017 | 24 memb os da comunidade; b) quando o nome não
iden i icado só com ce a ie nu conc e a deno a a (pa isadamen e,
ma a onas ninguém não lemb a que oi co ida da aldeia de Ma a ona, e ago a
isso é só a mais longa co ida de co ida, e mo espo i o). Nu ūkus ou mui o
susilpnėjus loginiams ligas com ie na są oka, eles zamezgam com ki a. Pa a
isso acon ece , onimas em que ob e adicionais in elec uais, elacionados
com ce a ciência ou ou a á ea de in o mação, cuja su iciências quan idade
e az onimą apelaa i ou. Naquele empo oco e seman inė ans o macija
mais impo an e apelia y acijos p o cesas. No a-se que es e p ocesso cada
ez in ensi ica na língua inglesa, assim e e lec indo mudadoįo pon o de is a
dos consumido es da língua a e dadei os nomes, à suas não- epe ecibilidade,
sa alidade e e c. Dado nes e es udo concen a a massa apenas em
in e nacionalismos, lie u iškų e minų apelia y acija neanali siai já
zuojama, o į a p au inių e minų apelia y aciją daugiau ž elgiama ne kaip
į lie u ių kalboje yks an į p ocesą (sup an ama, kad skolinamasi dažniau
deonimizuu os pala as), mas como em á iosiapusį esul ado, p a u i nusį
e miniją gausi ma e ial.
Os e mos eponímicos de aco do com seu g au de apelia i ação ou
deonimização n é a ibuído a o almen e ou em pa e deonimizuu os (Skujiņa
1993; Banka a 2011). Dado que e minos compos os, que são conside ados
exempla es de pa idas ape lia y ação (Ceza io pjū is, Be ole o d uska
(2013)), a osenoje são mui o mui os, e TŽŽ desses mui o poucos, nes e es udo
apsi imo o apenas unicóodžiais, comple amen e deonimizuados e minis. Do
in e nacional de pala as dicódino, embo a ele e não e mos de diccioná io,
po ém mui o pa ankus eponi minei leksikai i i, escolhida quase 900 eponiminių
concep os denominainimen os, dos quais 45 į a dija á ios naminius gy ūnus e
paukščius. Tokie b eis lios nomes são ge almen e de oponiminé o igem (a kliai
no olkai [ eislė, desen ol es a Ingla e a, no condado de No olko], coušiai
champanai [ eislė, desen ol es a Indijoje, melho ada F ança, Champanês
(Champagne) p o incijoje], cunys o eile iai [pelo nome da cidade alemã
Ro eil (Ro weil), a ys de onai [ eislė, desen ol es a Ingla e a, no condado
de De on] e k .). De ido à ex ensão do es udo e man endo opinião de que os
nomes de a ies omam uma posição in e pinada en e a dyno e
nomenkla ū os (Klima ičius 2005: 230), desse ipo de nomes de o igem eponiminés
não analizá eis nes e es udo. A igonio in es iga i oja im į cons i ui 816
comple amen e deonimi zuo os eponimá ios e mos, que pos e io men e
esumem-se segundo o mas e signi icância peculia idades.
130 Ju gi a Mikelionienė | Aspec os das Te mos In e nacionais apelia y ação
Es RUTTURINIAI VIENAZODŽI
EPONIMINI TERMIN TIPE
1. Os p óp ios mais b ilhan es exemplos de plena apelia y ação se iam só sug a ma i i e one icamen e ao
sis ema da língua li uânica adap ados e mos […] simples pala as […] e i iciais daik a a džiai. Às ezes
só e imologicas, his ó icas pesquisas ajudam de e mina a on e dos e mos eponimís icos. Tendo po in
oje de inos (e p ecisamen e ais são a maio ia dos e mos analisados) p i a kimo às peculia idades da
língua li uanas, de aco do com sua o ma, mais p ecisamen e baigmenį, comple amen e deonimizados
e mos simples podem se de dois ipos: 1) quando e i icis pala a (pa y i, nome de pessoa ou cidade)
o na-se nome gené ico do concei o sem quaisque mais b ilhan es ans o mações one icas, da ybi nias
ou sin aksicas, pode ia-se dize que se a a de casos a os de a ixação2, especialmen e se onimas baasi
balsiu -a ( esla [ ad Nigios (se b. Tesla) pa a dę] in e unidades do sis ema magne ico); siena [pelo nome da
cidade de Sienna (i . Siena)] am ce as in as udi; ka iuša3 [pago mažybinę usiško me ginas name Ka ia
o mą]so ie inis eak y i nių a ile ijos s iedinių s aidymo pabūklas); 2) não obse ando one ico e
mo ológico adap ação sa a ankišku modo de c iação de e mos a es e g upo a ibuem-se e ge almen e
de a iškų pa žių c ia e mos com lie u iškomis galūnėmis -as, -is, -us: nikolis [pagal inglês ísico V.
Nikolio (ang. Nicol) pa ę] op inis į aisas; kolo adas [pagal JAV Colo ado (ang. Colo ado) es ado, onde
p incipalmen e epli o, nomeamen o] lapg aužis abalas. Tokio ipo e mi nijoje mui o unidade de medição
(beke elis [pagal p anc. isico A. Beke elio (Becque el) pa a dę] a p . unidades de unidades sis ema de
unidade de a i idade da subs ância adioac i a; celsius [pelo ísico sueco A. Celsijaus (Celsius) sob enome]
Celsiaus escala de empe a u a unidade de empe a u a; machas [pagal aus ų physiko E. Macho (Mach)
pa a dę] nesis eminis unidade de elocidade, a . supe sonicos a iões pa a a elocidade de oo
p escindi ); químicos de elemen os ( e mis [pagal i . isico E. Fe mio (Fe mi) pa a dę]) denominações.
Quando quando one inė adap ação é mais b iskesnė, po exemplo, be klis [do nome da cidade (ang.
Be keley)] adioac i us a i is chem. elemen as, silue es [pagal 2 Aqui e nou o u ima na cabeça só
undamen inė o ma de pala as, . y. ienaskai os a dininko linksnis. 3 Banco dos e mos da República da
Li uânia ap esen a-se como e i ica is daik a a dis, p agma onimas, Ka iuša.
131Te minologia | 2017 | 24
a XVIII. minis o F ancês Silhoue e, pa a dę, seu ša žas] dailės kū inys,
no qual igu ū os e i ens são ep esen ados como dėmės b iskiais
ex e io iais con o ū ais. Ma e iškosios giminės galūnės in e nacionais
eponiminės o igem e mos em li uanos adicionados mui o e čiau,
ge almen e sug ama inan e (o ) one iquemen adap ando ambém
ma e iškosios giminės denominações, po exemplo, adeskan ė
[pa adino Linėjus sodininkų T adeskan ų ga bei] daugiame is žolinis au
galas T adescan ia.
Ve dade, endo em men e isso, que, po exemplo, químicos elemen os pa adi
nimai em línguas la ynas em p eesagą ium e que ela pe manece ou apa ece e
em inglês, e Li u iškuose co espondmenise elas não (lo ensis [pagal JAV
ísico E. Lo enso (ang. Law ence) pa a dę] adioac i us chem a i icial
elemen . angas, lo . e. Law encium), conside as y ina, se ao sob enome
o iginal, adicionada galūnė, mesmo se ela di e e daquela, que em sug a
ma in as pe sonagem ou mi onima, po exemplo, Lo ensas e lo ensis,
Ku čia o as e ku čia o is, Nep ūnas e nep ūnis, Bakchas e bakchis, é da
da ybos ou só kai ybos elemen o. Em qualque caso, em línguas li uanianas
ele execu a g ama ônica unção, po an o ais eponiminos e mos
a ibuem-se a pam as iesiems, neiš es iniams. Assim an o e não
expe imen a am nenhuma in e enção, an o sug ama i ados e pa a o
sis ema one ís icas da língua li uânica adap ados al pau a os e mos são
conside ados po simples eponiminiais e minais, oco idos a uma
e dadei a pala a pe ėjus in o e minų klasę wi hou yskesnių
s uk ū os pokyčių. Es e p ocesso não semp e pode se e a ado só
di ecionimi onimas eponimas → apelia i is e mis, às ezes em algumas
línguas isso acon ece ina ė seka: apelia i is → onimas eponimas → apelia
y as e mis: [lo . ic o ia, ang. ic o y, lie . pe galė] → mo e . nome ang.
Vic o ia (Vik o ija) → ang. ic o ia ( ik o ija) bo . daugiame is plan a aquá ica.
2. Como mos a a ealizada análise quan i a i a, eponiminia e mos em língua li uanas mais eqüen emen e
são da iniai (suda o sob e 61 p oc. odo duomenyno), en e eles p edomina p eesagų ediniai, e sudu inių ou
ainda de ou a manei a pada y ų e mos pas ou mui o ečiau4. Alguns deles em línguas li uãs são di íceis
da y biškai skaidomi, da ybinė analizė suspinina com e imologine. Apelia i o 4 Jus iça, pas ou pesquisas, nas
quais e ab e ia u as, pa icula men e de ido à sua abundância compu ado izada, a ibuem eponi miniams
e mos (Ka a ae a 2011), mas no momen o des e es udo elas neanalisuo as, pois TŽŽ não subme em.
Ju gi a Mikelionienė | Aspec os da apelia i ização de e mos in e nacionais
i ês onimas não só ganha no os componen es seman ínicos, mas mui as
ezes ele acon ece e bas an e b iskamen e a ybiamen e ans o má el,
niai e minai da iniai.
2.1. P iesaginė da yba, nepaisan o, kad kaip ki ose kalbose (Ka a
assim su ge eponimi ae a, 132 (2011)), assim e na língua li uânica é o mais
p odu i o eponimi nios modo de c iação de e mos, não passejimi em g ande
doide ainda dos ipos de e bos: as pala as são ge almen e usadas em
o mais in e nacionais (pa y, ingleses de mon anhas, Ta janos Ka a as (2011)
- se ia -ian, -is , -is , -ism, -ium, -i e), bem como em edados de e es o iginais.
De e mina am ais pag in dinės eponiminių e minų da ybos ca ego ias e
ipos:
• abs ac os (nomeações de acções e ca ac e ís icas). Nomes de
p ocessos químicos e ísicos, mé odos de a amen o, amas
cien í icas de i a com p e sagos -(i)acia, -ização, -ija, po exemplo:
da son alização [pagal . médico D‘A son all pa a dę] cu ação a ce a
elé ica s o e ou os de al a equência ele omagné ica; pupinização
[pagal JAV ísico M. Pupino pa ę] el. chainá ias indu y umo aumen o,
ce os in e alos consis en emen e em ela ing essando in duk y umo
i es. P iesaga is ika (bizan is ika, li uanis ika) ansmi e uma ou
ou a á ea de pesquisas o alidade. As compe ições e qualque di desnio
escala de ações denomina usada o p e ix iada (spa akiada).
Va dazodínas ca ac e ís icas denominações de ik inių daik a a džių
ge almen e são ei as com p eesaga izmas. Como a i mama e
Daba inės lie u ių kalbos g ama ikoje (1994: 103), maio ia desses daik a
nomes ai ilosó icas, eligiosas, a ís icas, cien í icas, poli inių
k yp ų, sis emas, socie inių bei poli inių san a kų pa adini mais. Ras i
e mininai aze de an oponimen os ge almen e zemias i loso as,
eologos, a is as pa zii (be gsonism [pago ilóso o A. Be gsono
pa a dę] di eção de iloso ia da ida, mais impo an e meio de
conhecimen o laikan i in uição; pe a kismo di ecção da poezia, que
eiškėsi i . poe o F. Pe a kos meilės ly ikos sekimu) e nomes ( omism
Tomo Ak iniečio el. ilos. sis ema e sua pa g indu o mou-se di ecção
ka alikiškosios iloso ijos); eonimų ou mi onimų (mi aizmas
sink e iška el. sis ema, baseado de o
Mi os cul u; p ome ėjizmas e inis p incípio, exigindo oda a
humanidade, socialines g upo bem- ido pa a conside a indi ido
obje i o ac i idades), um ou o e pseudoniminés o igem ( ockizmas [pagal
133Te minologia | 2017 | 24
B onš eino pseudonimą T ockis] ideologická poli ická koncepcia). Com
p eessaga izmas é alguns e mos de, de i ados de oikonimų, exemploz
djiui, mančes e izmas [pelo nome da Cidade da G ã-B e anha
Manches e ] ekon. XIX a. p imei a pa e inglesa de polí icos e
economis as g upo di eção de economia polí ica; solecizmas ([lo .
soloecismus < g . soloikismos, de aco do Solų (g . Soloi) sen. A ėnų
kolonijos, kalbėjusios neg yna g . kalba, nomeamen o] sin aksės klaida,
eqün. sin aksês ba ba ismo). Os e mos de signi icados abs a os
são mui o mui os, sua base de coição pode se e an oponiminês, e
oponiminês de o igem;
• os nomes de de en o es de peculia idades a dazodínas podem se
c iados an o de se es i os, quan o e de obje os não- i os ce os
nomes. T a a-se eponiminia e mos com da ios p ecessos i as (spe ili as
[pagal F ensio L. Spe io (ang. Spe y), XIX a. Químico Canados, pa a dę]
sidab iš quando bal as mine al, pla ino c ua a), ija (eše ichija [pagal
ác icos médico T. Eše icho (Esche ich) pa a dę] lazdelinė bak e ija).
Ma emá icos e minijoje é e minų com ianas (hesianas [pagal ok.
ma emá ico O. Hesės (Hesse) pa a dę] ma . de ce o modo su ei a
unção quad ada o ma), jacobian [pagal ok. ma emá ico K. G. J. Jakobio
(Jacobi) pa a dę] de e minan e, cons i uído de mui as a iá eis de
unção pa idas de de i a , onskian [pagal polkų ma emá ico J.
V onskio (W oński) pa a dę] de e minan os, cons i uído de solução linea
homogenei a de equações e suas de i ni ni e c.); os nomes das pa es
com p e aço iozé (bo eliozé [pagal descob iu o nome de Amėdė Bo el
(Amedee Bo el)] e quias pe nešama li ga), encon ada uma ou a edinha
com p e aço ika (o ika [do el. pe sonagem da mi ologia g ega O
populus a do] kla išinis muzikos ins umen as, minia iū inis
o epionas, especialmen e na me ade do XIX]), ikas (anak eon ikas
gied os nui o links ne mos an asmagines ka e alys, g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a g a
134 Ju gi a Mikelionienė | Aspec os da apelia y ação de e mos in e nacionais
k . Não obs an e os e mos in e nacionais de eologia, iloso ia, com
o man ais i ai, -inai, -is ai, į a dijančių asmenis (joani ai [nomenamen o eio
de Je usalém s . Jono (la . Joannes) ligoninės] eligioninis laikie inis ka alikų
o dinas, be na dinai cis e sų o dino ama dos monjos; ~ų cai ieji jakobinai,
įs a us pa engė Be na das Kle ie is (p anc. Be na d de Clai aux)“;
ebe is ai [pagal ieno ado ų Ž. Ebe o (p anc. Hébe ) pa a dę]
gynę mias a a guomenės in e esus). Unicasca en e os nomeamen os de
pessoas é mais a a (sok a ikas g . ilóso o Sóc a es seguido ; mahome onas
[pago do undado do islão e p o e a Mahome o nome] islamo ikybos homem).
Analisando e mos eponímicos obse ada ambém ou os ipos de e mos
ca ac e ís icos de i acinių aužų, en e eles oco ia e de de i acinių
de i ados com dois apêndices, po exemplo, salmonella [pelo nome JAV pa ólogo
D. Salmono] → salmonelzė ūminė in ekcinė liga, mais equen emen e a ec an i
es ômago e in es inos; alguns eponimas são apę e gausesnio de e minos
da ybos lizdo base: após o inglês cien is a John Dal on pa a dę nomeado
dal onas (nesis eminis unidade de massa, usado no núcleo de ísica) e ainda
c ia alguns ediniai: dal onismo (įgim as nesugebė jimas pa a algumas co es),
dal onikas (se gan is dal onizmu), dal onidai (pas o i. chemos ies jungidai).
Falando sob e p eceagina de e mos eponímicos, acen uo ina e cla a analogia,
po exemplo, ao lado de conhecomesnių edinių olimpiada, spa akiada šliejasi a
mesma p eceagą iada e homodą da ybos signi icado u in ys, . i. analogias do
da yba ou os e en os espo i os judaicos nomes alpiniada (kalnų spo o
enginys, sąsk ydis, cujo pa icipan es copia indicados akais p o kalnus,
o ganizama desde 1933 m), makabiada (pagal g amo o ganizama Makkabi olimpina
spo owa Telynė A i a), ika iada (pasaul a iacijos spo owa ig ynė, amiga
p imei a su eng a 1991 na F ança). Com a analogia elacionada yškus em alguns
campos eguliação e nusis o ėjusios nominacijos adições, po exemplo,
mine alams nomea ge almen e usada p eesaga i as: p us i as [pelo químico
ancês Ž. L. P us o (P ous ) pa a dę], o eni as [pelo nome da cidade ancesa
O eno (Au un)], silimani as [pego JAV mine al B. Silimeno (Silliman) pa a dę] e k .
A denominações de A plan a, embo a e o iginem de a ichas pa zs, gauna
mo e iškosios giminės o man ą ija (magnolija [pagal p anc. bo aniko P.
Manjolio (Magnol) pa a dę], gledičija [pagal ok. bo a-
135Te minologia | 2017 | 24 niko Gledičo (Gledi sch) pa a dę], paulinija [pagal
XVII a. danų bo aniko S. Paulio (Paulli) pa a dę], alisne ija [pagal i . gam ėja
A. Valisnie io (Vallisnie i) pa a dę] e., ečiau , po exemplo, k [pagal bo aniko
B. Kobo (Cobo) pa a dę] laipiojėja. Jun amen e quase não em odas as
á eas encon ados an e io men e mencionados ipos de da ybos pas ou e
bas an e especí icos de eponimínicos e minos com e esnas, às ezes só
mo emiamen e ou diach oniamen e à olha imom p eesagoms. Mais
equen emen e isso sla iškos o igem e mos, po exemplo: ki ilika iena
de duas (segunda gla golika) sla ų pi mųjų abėcėlių; assim nomeada sla ų
š e ėjo Ki ilo hon a; lia onicha [bal . Leono esposa] liaudies šokis;
kuja iakas [lenk. Kuja ija (Kujawy), is . Lenkijos s i is] lenkų liaudies šokis.
En e os exemplos analisados passam a oco e e á ias signi icâncias
híb idas com lie u iškomis p eessagoms: ybė (mahome onybė), ininkai
(ga ibaldininkai pa icipan es do mo imen o de pasip ensão da I ália con a
o ascismo, passina i ulina do he ói nacional Dž. Ga ibaldžio (Ga ibaldi)
segėjais), -ėlė (kana ėlė zool. kikilių šeimos paukš is giesmininkas, kilęs iš
Kana ų salų) e k . P incipalmen e ais e mos nomes de pessoas, de aco do
p audição a alguma o ganização, mo ėjimui, susi ienijimui, mokyklai ou e c.
eceban es p iesagą iečiai (elžbie iečiai XVI a. pab.XVII a. p . (ka alienės
Elžbie os I do úl imo in eacio e do einado do ei
Jacúbo I pe íodo de go e no) ingles d ama u gos, cujo (ypač V. Šekspy o)
c ea i aba cons i ui um dos mais impo an es enasanso li e á ias
conquis as, mile iečiai pi moji g . ilos. mokykla, gy a usi VI a. p . m. e. cidade
de Mile o). Hib idų, des es ų de Li u iško pessoal a džio kamien,
In e nacionalinių žodžių žodyne as as apenas um domeiki as [pagal geólogo
I. Domeikos pa a dę] bal as, cincas, apus, a o mine alas, a io a senido.
2.2. Em compa ação com p ensaginhas e p os aisiais e minis, ou os
uma ozžių eponiminių e minų s uk u ū iniai ipos sudu iniai, su auk iniai,
um peniai são não ão populia ūs. Sudu iniuose eponiminiuose e minuo se
ge almen e o p imei o sandas é deonimizuado, o segundo de o igem
clássikinês, po exemplo, me as, onas, podin i e sa a ankišku pala a:
he cme as, niu onme as, omme as; saxo onas, pa e onas, in i ulinan es
apa elhos e ins umen os. Acon ece e ais casos pa o inhos, quando ambas
sandas são de i adas de sa a ankichas pala as, mas o segundo não se
epe e em ou os eponimizados dū iniuose, po exemplo, niu onsekundė im
pulso une as, po landcemen is [pelo Po lendo (ang. Po land) pusiasalio D.
B i ânia nomeamen o + cemen as] labidamen e di undusi hid
Ju gi a Mikelionienė | Aspec os da apelia y ação de Te mos
In e nacionais chime a zoo. 142 peixe pode muda de co ,
p esumi elmen e, po sua incomumidade ambém ecebida o nome mi onimo).
Te minologia mui as ezes en a iza-se concei os de denominações
uma eikšmiš kumas, independência do con ex o e emocional neu alidade.
Ši ų dalykų c iando eponiminos e minus aki aizdžiai não semp e é
paisoma, po que i in o e é asociacinis ligação (pa yčajne, a é 10 cm
aumen ei ki mėlė a odi ė, cuja co po apugęs ai o ykš ės co es
iskaniais če eliais, p imenan žals ai auksinį kailiuką, habi an e
in asi aususi do ma na supe ície g un inį e seu belez no mundo animais p iligs an i
A odi e Olimpe)5.
eponiminis e mo sua o ma simplicidade às ezes não con ibui pa a a
anspa ência semân ica, po que só galūnė às ezes dis ingue do mesmo
e dadei o nio pala a c iados eponiminos e mos, e en ão a p óp ia escolha
de um ou ou o nome do concei o pode causa comunic cinés ou cien í icas
con usões: plg. a ganis (piniginis unidade) e a ganas (pie a i winds, puchian e
Amuda ia al upup e kilimas, audecido na Ásia Cen al); einš eín ( iz. luzos
medição ie ne as) e einš einis ( adioac i ous a i icial chem. elemen as).
Epo niminių e minos ends ama e i a e po causa apacen an e homonymia.
Ka ais homonimiškas onimas é a base de dois homonimiškos e minų (1
bos onas e 2 bos onas): A cidade da G ã-B e anha Bos onas įam conhecin as
eks ilės e minijoje g yna ilnis uoželinio pynimo audinys, e Bos ono, jan,
que es á no JAV, o nome o nou-se e mo de cho eog a ia, į a dičiu lė ojo
also a mainą. É e dade, em especialisii diccioná ios de e mos de
di e en es á eas ais casos a os, e em diccioná ios de pala as
in e nacionais eles em si ap esen am em a igos sepa ados, ais es a só o
p oblema da ap op iada on e ou da escolha da pala a.
IŠVADOS
1. Onimas con e endo em eponiminį e miną pe de sua indi idualidade, mas adqui e no os aožų, e
odo o sis ema linguís ico apilha-se de á ias es u u as de pala as in e nacionais, naujažodžiais
b iskiais iso eisiais e minis; po causa apa en e de analógica do abalho mul iplica da íns,
endoços apa en e de elação com onimais, mas exliecanços úl imas unções aos já não exis indo. 5 Na
língua Inglesa es a ki mėlė in i ulada See mouse, isso indica que os e mos não são aclai emp es ados,
mesmo se eles in e nacionais, e se p ocu a mais b iskas associações.
143Te minologia | 2017 | 24
2. Eponiminês e mos de o igem podem se de á ias es u u as, línguas
li uãs mais eqüen emen e do que la ynų ou ingles é deixado simples
is sug ama inamas, ačiau ki aip nei anglų, ku i kamienas išlaiko be
ku ios o iginalo kalbos lo ynizuo ą ašybą, lie u ių kalboje jis one iškai
pala a, ku adap ado.
3. Mais equen emen e seman inė onimų ans o mação em e minus
oco e me onimizuojan . P incipalmen e é de an oponiminês o igem, de
a iços pa zii pada y ų e minos. Eponimís icos e mos polisemia e
homonymia não é desejado eiškinys, po ém e i ado po causa e minos
a osenos ski ingose á eas.
4. Cada onim, apelidando com alguém nusipelniusį e amplamen e de amėjusį
pessoa, ou com alguém impo an es nome do luga de ido apelia i cijos
pode o na eponiminiu e mo.
LITERATŪRA E CHALTINIAI
Banka a B. 2011: Eponīmi la iešu alodā: ling is iskais aspek s, Rīga: La ijas uni e si ā e. Bu ko a T. 2010:
Peculia i ies o he Appela i a ion o An h oponyms in a Scien i ic S yle. Ves nik Ya osla skogo
gocuda s ennogo uni e sidade, 8791. C ys al D. 2003: The Camb idge Encyclopedia o he English Language,
Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Ago ao inas g ama ica da língua li uânica, Vilnius: Mokslo e
encyclopedia publishing cen e , 1994. Gai enis K., Keinys S. 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa.
IUPAC 2016: IUPAC Announces he Names o he Elemen s 113, 115, 117, and 118. IUPAC. Accesso ia in e ne :
h ps://iupac.o g/iupacannounces henameso heelemen s113115117and118/. Ka a ae a T. L. 2011: S uc u al and
seman ic ypes o eponyms. Ope a in onomas ica 14, Odesa: As o p in , 8089. P ieiga po in e ne :
h p://ka penko.in.uawp/con en /0uploads/2013/Ka a ae .pd . Kaulakienė A. 2009: Lie u ių izikos e minijos
aida, Vilnius: Technika. Kas adze M., Kas adze D. 2015: T auma ologias e o opedia eponimai, Klaipėda: Klaipėdos
uni e si á ia publicação.
Keinys S. 2005: Galūninė lie u iškų e minų da yba. Daba inė lie u ių e minologija, Vilnius: Lie u ių kal bos
ins i u o leidykla, 77112.
Ki kauskienė L. 2011: Eponiminiai a chi ek ū os, a e e cons ução e minai em língua li uãs. San alka:
ilologija, edukologija 19(1), Vilnius: VGTU edi o a, 4858. Klima ičius J. 2005: Lingu is inis pon o de is a em eislių
nomenkla ū ą. Lexicologias e e minologias abalhos: no ma e his ó ia, Vilnius: Li u ians kalbos ins i u o
leidykla. Ku miņa L. 2010: Eponiminiais nomes de plan as em línguas la ias e li uãs: da ybos būdai. Lexikog a ia
e leksikologia 2, Vilnius: Ins i u o Li uânico da Língua, 355367. Li e kienė N. 2010: Eponyms o Ana omy. Vā ds un
ā pē išanas aspek i 14(1), Liepāja: Liepājas uni e si ā e, 156161.
Mickienė I., Bačiūnai ėLūžienė L. 2013: Onomas ikos įž algos, Vilnius: Vilniaus uni e si as. Pie é L. 2007:
Pe son ā di la iešu un lie u iešu augu nosaukumos. Vā ds un ā pē išanas aspek i 11, Liepāja:
Liepājas uni e si ā e, 4553.
Reedijk J. 2016: How o name new chemical elemen s. IUPAC. Accesso po in e ne : h ps://iupac.o g/
ecommenda ion/how onamenewchemicalelemen s/. Skujiņa V. 1993 (2002): La iešu e minoloģijas
izs ādes p incipi, Rīga: Zinā ne. TŽ 2013: In e nacionais pala as de diccioná io, Vilnius: Alma li e a.
Хвесько T. 2008: Когнитивное описание формирования топонимов. Yazyk i kul u a, Tomsky gosu
da ственный университет, 7782. P ieiga po in e ne : h p://sun. su. u/mmin o/000349304
image/03077.pd .
144 Ju gi a Mikelionienė | Aspec os das Te mos In e nacionais apelia y ação
ASPECTS OF APPELLATIVATION OF INTERNATIONAL TERMS Li huanian e minology esea ch
in o eponymous e ms o a ious ields (ana omy, a chi ec u e, bo any, e c.) began in he
21s cen u y. No en an o, uma isão mais sis emá ica que inclui os aspec os ge ais da
appella i a ion o e ms é ainda elegí el, espe cialmen e em o dem a in oduzi-los a he
u u e ansla o s o he subjec language, he edi o s, and o he a ge g oups ha
a e in e es ed in he applied and heo e ical as pec s o he scien i ic concep s. Al hough
appella i a ion complemen s he e minol ogy mos o en wi h he bo owed e ms, and
mos eponymous e ms we e c ea ed back in he nine een h cen u y, i is an ac i e and
ele an way o c ea ing new e m names. Po exemplo, in Janua y 2016 he disco e y o
ou new chemical elemen s was announced, which, in line wi h he IUPAC ecommenda ion
o gi e chemical ele men s he names o my hological igu es, mine als, loca ions, coun ies
o scien is s, in June 2016 we e p oposed o be named as nihon, mosko , enesin and
oganeson. The gi en e ms we e legalized on 28 h No embe 2016. An onym pe de i s
indi iduali y in he p ocess o u ning in o he appella i e e m, bu acqui es new ea u es,
and and he new wo ds o a ious s uc u es en e he lan guage sys em. The a icle gi es
a b ie o e iew o he 816 eponymic wo ds om a i ous ields c ea ed on he basis o a
p ope names selec ed om he Ta p au inių žodžių žodynas (Dic iona y o In e na ional
Wo ds) (2013), he s uc u al and seman ic a ie ies o he ully appella i e e ms, by
combining linguis ic and ex alinguis ic aspec s ela ed o he encyclopedic and scien i ic
knowledge o a ious ields. Acco ding o he ield, all he e ms a e di ided in o 15 g oups
( o example, chemis y, physics, ma hema ics and as onomy, bo any, echnical, clo hing,
spo s, cho eog aphy, e c.). The main me hod o appella i a ion is me onymiza ion when
he e is a s ong logical connec ion be ween he p ope name o a pe son o an a ea and a
pa icula objec o phenome non. The oikonyms ha e become he backg ound o mo e
han 60 pe cen o he concep s esea ched, mos o which ha e de eloped due o
egocen ic mo i es. No only does he appella i e onym acqui e new seman ic componen s,
bu i is o en de i a i ely ans o med: among he deonymized e ms he e a e no only
g amma ically adap ed e ms ( e mis, kla kas), bu also he e is an abundance o su ixal
de i a i es (hesianas, mahome onybė, ussoizmas), compounds and blends (a lan ozau as,
o imulsija).
Recebida 20170918
Ju gi a Mikelionienė
Kauno echnologijos uni e si e as
K. Donelaičio g. 73, LT44249 Kaunas
E pa. ju g[email p o ec ed]