Mokslinis seminaras „Terminologija: mokslo ir praktikos klausimai“
Full text
282 Ramunė Vaskelai ė Cien í ico semina io Te minologija:
mokslo i p ak ikos klausimai“
doi.o g/10.35321/ e m27-12
Semina io Cien í ico Te minología:
mokslo i p ak ikos klausimai“
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
Rudeninis Lie u os kalbos ins i u e ( oliau Ins i u as)
kū ėjus mas cien í ico semina io, in i ando Lie u os e minologus ( iek bei
o ganizuojamokslininkaius, an o e minų a kymo a s o us), o y e minų
a o ojus apž elg i e minologijai важные события и работы, nag inė i
ak ualias e minologijos p oblemi, ya es habéis adición, aigi él su eng as y
es e spalį (spalio 16 d.), ik ne adiciniu būdu o ganizamini pasi elkus Google
Mee olinio semina ų i kon e encijų o ganiza imo. Ella apa eció besan i ídolos
cómodos semina e sin ningún obs áculos pa icipó, p esen ado es escuché y
discu ió más de sesen a años e minologías mokslu, aida y e minos o denkyba
así como c eaciónimu besidominčių daly ių. El más impo an e e minología
pa a es os años e en o, sin dudo, es el es ado independencia de
es ablecimien o ein a ani e sa io. Mi ando a él con la mi ada del e minólogo,
en el in o me Te minología hace 30 años y aho a Ins i u o senio cien í ico
abajado Al ydas Umb asas p ime o señaló a la a ención el hecho de que el año
de es ablecimien o del es ado de Li uania es o y sa a ankiško Ins i u o
a gimimo me ai (has a 1990 m. él ac uaba como conjun o con ins i u o de
li e a u a Lie u ių). Ins i u e desa oll ojamai e minologijai es ado
ecuú imas es o y sepa ado, solamen e en e minologiją o ien ado de la unidad
adimasis (1991 m. ís agiamas Te minologijas sky ius), y isai nue o publicación
has a šiol i uojančios Te minologijas nacimien o. Y e minólogos a sus á eas
laiko a pio p adžia – p ak inio pobūdžio da bų g iū is, užg iu usi lie u ių
kalbai po ilgoko d ikalbys ės laiko a pio apus als ybinei i labai išsiplė us
de consumo. Así, como cla i ico del in o me, suscú banse a su ez a la di isión
sepa ada y su gidas a la e is a, susc ibé más posibilidades de desa olla
e minología como ciencia, pe o al p incipio bene más ue zas exigía
e minología como manejo de é minos: u o que p epa a es ánda es de
é minos, ealiza pe icias, abaja a los p epa ados é minos dicciona ios, jun o lamen abajando,
283Te minologija | 2020 | 27 que su si uación de au o ización malada, i. i.
p epa ado de dicynos nadie no quie e pe mi i , que sale y e minologos no
e isa ía dicynos. Toda ía planeada c ea bene odas e minías de
consumo s i is aba cado a e minos base de da os (banką) y 2003 m. baig as
c ea Lie u ių kalbos e minynas. Apibend indando solo abajos del
comienzo del pe íodo, el ela o a i mó que du an e p imiosos unos años
después de la es ablecimien o de la independencia ue c eada e pė lie u ių
e minologijos mokslui, dado pos ūmis e minų žodynų i s anda ų
e minologinio e inimo eiklai, padė i kompiu e inių e minų duomenų bazių
kū imo Lie u oje pama ai.
Ilgainiui abajos de ca ác e p ác ico log ó compa i se con o as
ins i uciones (Lie u os s anda izacijos depa amen u, Vals ybine lie u ių
kalbos komisija, Ma ema ikos y in o ma ikos ins i u u) y, como señalado
a ención en el in o me A. Umb as, casi implemen ado įsis eiguiese en el
depa amen o kel ologijos aún m. 1991 Te minus siūlymas e minologijos da bą
pasiski s si a cua o ins i uciones del es ado. Sin emba go, en es e in o me se
a ó de esumi el signi icado de la es au ación del es ado solo Ins i u e
desa oll ojama e minología, p incipalmen e o ien ándose a la iniciación de la
es au ación. Du an e ein a escu os del es ado años e minología de las
ins i uciones desplejancias adosi más, que y algunas escuelas supe io es, y y
o mas de desa ollo ge okai išsiplė ė. Así de o as dos in o mes es endidos
p esen ados del Ins i u o ep esen o ias ue is o que insejíama pa e del
abajo ac ual de e minología, incluso necesidadbe es habessa pa icipación
en p oyec os in e nacionales, que pe mi en inclui ecu sos de e minología
li uanas en amplį eu opinį con ex o, y al mismo iempo ob ene acceso a
ecu sos e minía de o os países. Ins i u o di ec o a Albina Aukso iū ė
p esen ó p oyec o de desa ollo de la ed eu opea de lenguas, que lle ando a
cabo Ins i u o, como un cen o nacional de compe encia, jun o con o o 31
cen o nacional de compe encia ayuda a c ea pla a o ma nube,
p opo cioniksian acceso a ecnologías de lenguas come ciales y
noncome ciales y se icios de conjun os de da os en odos los idiomas
eu opeos. Ins i u o Cen o de Te minología di ec o a As a Mi ke ičienė
sup oduc o con Fede cinio eT ansla ion Te mBank p oyec o de desa ollo de
ed, po el cual jun o con o as 9 ins i uciones se p e ende expandi
cen alizado au omá ico de aducción (eT ansla ion) ed c eando su locales
nodus, des inados a e minijai maneja i y keysis sus ecu sos. Sin emba go,
especialmen e e minologico o mas de abajo kai ą, en compa ación con los
p ime os años de la es ablecida es ado, sob esalió la lec u a epo ada Mykolo Rome io Uni e sidad p o eso a Sigi os Racke ičienė D ikalbis au o-
284 Ramunė Vaskelai ė Cien í ico semina io Te minologija: ma inis e minų
mokslo i p ak ikos klausimai“
a pažinimas (DVITAS): concepción y p ime os abajos. En él se p esen ó un
p oyec o ejecu ado po dos g upos de ep esen an es de escuelas
supe io es Mykola Rome io Uni e si y y Vy au as Didysis Uni e si y (Sigi a
Racke ičienė, Liudmila U kienė, And ius Mockai is, Ai a as Rokas, Ma ius
Lau ina y Agnė Bielinskienė), cuyo esul ado inal ambién debe ía se una
base de ex os, sólo ya c eada pasi elkus mode nas ecnologías e minus
bazei de un conjun o pa alelo y compa a i o de neu onas debe ía en ena
especialmen e. A es a base de é minos c ea seleccionada sa ea de
cibe ne ico segu idad (pasak no i icado as, debido a su ac ualidad, es a aldea
de e minos nonusis o amien o y su base eque imien o e aluado es,
especialis as de cibe ne ico segu idad), sin emba go base, suda y a
p ecisamen e es a aldea de e minos pag indo, pudie a con e i modelo y
o as aldea de e minos bases c ea . Así, en el p oyec o se p e ende
p opo ciona una cie a me odicá basada en mode nosias ecnologías pa a
c ea bases de é minos. Como ac ual e apa del p oyec o la p esen ado a
menciona la c eación y ano ación de ex os pa alelos y compa a i o, y
ul e io es a eas c eación y en enamien o de edes neu onales.
El semina io o mó posibilidades ecnológico e minologico de abajo šuolí
medi y iman aún ilgesnę iempo a ka pą pun os de e e encia man eniendo
1906 años, cuando ue edlei o p ime o dicciona io de e minos bo ánicos. Sin
emba go Cen o de Te minología la je e cien í ica empleada, Ins i u o
di ec o a Albina Aukso iū ė examinó no des e dicciona io, . y. Ma ulilo
Po ionio Žolynas. Dalys II. Dicciona io de plan as de Li uania y plan as de
aislas, p epa amien o p oceso a o me odiką, y en él Lau yn I inskiu
a ibuidos e minus plan as y hongos gencios nomb es. Juk es ea año
conmemo ado no solo el siglo del es ablecimien o del es ado, sino y L.
I inskio, uno de los p ime os cien í icos de la na u aleza c eado es de
é minos, 210- ani e sa io de su nacimien o. En el p ólogo Lau yno I inskio
plan as de gén icos nomb es Po ilo Ma ulionio Žolyne de odos en es e
dicciona io a L. I inskiu a ibuidos é minos aisla osa p iesagos edinos,
ela ado a apeló a ención a su da yba y mo i ación cla idad y, p ocu ando
ija se en la e dade a au o ía de es os e minos, e mus compa ado con
L. I inskio p epa ada en el P aleig ūmenė (hisc i o emanen e) los é minos,
así simul áneamen e aisleis y di icul ades de es ablecimien o de uen es de
los iejos é minos. Algunos de los cuales L. I inskiu a ibuidos de e minos
P igim ūmenėje no hay, aigi hecho la conclusión, que p obablemen e P. Ma ulionis, a ibuyendo e minus L. I inskiu, enía algúní algun o o, hoy ya sunykusį, L. I inskio hand aš į.
285Te minología | 2020 | 27 Las di icul ades de de e minación de Šal iniai no
mencionó el es udio XIX y XX cen ų sandū os e minus uen e chosiniu
Palmi a Zemle ičiū ė, in es igaciones a liekan i ambién Ins i u o Cen o
Te minologijos. Sin emba go, basándose en es e pe íodo his ó ico
lib ogelías así como a ículos en cues iones de medicina y salud usados con
é minos médicos, en el in o me Apie ne iena eikšmius XIX a. pab.XX a. p .
e minus médicos ella pėlė o a p oblemá, ac ualią ambién y ac ualinu
iempo, . y. e mos mul ia eikšmiškumo cues ión. Cie o axioma de
e minología es conside ado la a i mación de que un é mino haįs ene uno
signi icado, sin emba go no en un solo es udio de ca ác e empí ico e ela se
que buena pa e de e minų signi icado iene no uno, y d i es o incluso más.
Es o omen a p o undugnamen e examina an o en e axioma y
in es igaciones esul an e con adicción, an o y e minos
múl iplesa eikšmiškumo azón. Išnag iná selas en un in o me de semina io,
desde luego, no hay ninguna posibilidades, sin emba go es e in o me
mos ado, que al menos en e los iejos é minos médicos incoma eikšmių
esama poca, aunque e isióg os 98 la publicación popula de ciencia de ese
pe íodo. Como desigua eicšmiai no i icado as p incipalmen e mencionados
u in ys dos signi icados é minos, pe o y de ellos mencionada nedaug
( eidas, ien e, pel elis, nosis, d ugys, abalėlis y e c.), y de ke u eikšmių
e minos no i icado as ex i oje p adinį e minijos medicina o ma imosi
e apą žyminčioje e minijoje e as as sólo e minus gydykla, aigi así
axiomio del pe iodo y de la á ea i iamojo como con i mados aca medida que
an de las palab as de la lengua i a a muchos e minos de disminución.
O o uno de la ciencia de la e minología y el pun o de is a de la p ác ica i in
ak ualią p oblemą en el in o me Te minos sinonimija y e minos a kyba
examinó la empleada y di ec o a del Cen o de Te minología As a
Mi ke ičienė. Como conoce, e asión de sinonimía ambién es uno de axioma
incls amos man ene é minos de manejo p incipios una concep oka u ini
se į a dijama uno é mino, . y. e mas ne u įs ene sinonimos. Po o a
pa e, maža ė a empi inio ca ác e abajos de, en los cuales no mencion en
un o o o campo us ojamų sinonimiškų e minos. Y aunque e minos
sinonimía acos umb a conside a se sólo señal de la e apa de desa ollo
inicial de e minía, sinónimios e minos se puede encon a y en los ámbi os,
cuyos e minija se conside a del pun o de is a del desa ollo a anzada.
Desc ibiendo el en oque no mmina o io a los sinónimos, sus causas de
e asión y p incipios de no mminado de é minos, ela o a, e minos
sinonimiją ya examinada en no un solo a ículo, es a ez apeló a ención a
286 Ramunė Vaskelai ė Mokslinis semina […]Te minologija: a i ma , que
mokslo i p ak ikos klausimai“
a o inas sólo uno de esos sinónimos, no puede. Así, sinonimía cues ión en
semina io le an ada is is nue as mincias, al menos suge ida zépg i á sinonimía
como á mucho qué más complicing, que lo habi ual suponi , eiškinį. Además
sinonimía y plu i eikšmiškumo, aún la e minología ciencia y especialmen e
pe spec i a de la p ác ica cons an emen e ac ualus cues ión de p és amos
de é minos. Semina e encalludido y él o a de una Ins i u o Te minologías
cen o ep esen an es. Es e cen o empleado cien í ico senio Auš a
Rimku ė, úl imamen e in es igando ap angos y a alynės e minus (s aipsnį
Naujieji a alynės pa adinimai can be ound p aei ame nume y Te minologijos),
en el in o me Kelios min ys apie ap angos e minus abo dó a ios e minos de
ap angos y apa o, adop ados del inglés (džeging, egingsai, megingsai, k oksai,
kon e siukai), así como e minos, que c ean sus p opios medios ( impės,
amp ės, ap uk emai, ap ukės, ampdžinsiai, impdžinsiai), sus ejemplos
con i man los ecu sos y los e minos que pueden c ea . Pa yzdžius y ėja
ėmė de Ins i u e o madoomo Li u ians kalbos naujažodžių duomenyno, al cual
en a desde XX a. inal en lenguas li u ias su gidas skoliniai, naujada ai,
palab as junginiai, nue as signi icaciones palab as, san umpos
(h p://naujazodziai.lki.l ). P egun ada, cuáles de los nue os é minos
p es in iniai o lie u iški más endia adqui i se, el in o me au o ė a i mó
especiales in es igaciones nolocusi (y de hecho ales in es igaciones se ían
más gene alenés de la lengua de consumo y no mas el obje o del abajo de los
in es igado es), pe o k eipė mi oosnį en el ámbi o de consumo: jó enes en uso
en el lenguaje ecuen es nelie u iški...
di e en es mo i aciones sinónimos y e eló que son uncionalmen e
p ecisos, po lo que es ic amen e conc e os é minos as o no del
in elec o, e aso men al, incapacidad men al, silpnap o ue on su elc os y
el in o me de la cien í ica del Ins i u o Li uano de De echo Dalbanis a In esa
Ged ičienė En él de alladamen e e eladas an o es os é minos de adimosi
ci cuns ancias, an o sus signi icanzas y signi icanzas elaciones, an o y
a oseno po el consumo de es os é minos susdu an es keblumas. Sin
emba go, más el in o me quiso llama la a ención a é minos como ac o de
disposiciones sociales. Según la ponen e, debido a a ias décadas de du ación
de pe sonas con discapacidad men al social exclusionadas ales pe sonas
aislamien o de ales pe sonas se ha a aigado en la conciencia pública como
o ma habi ual de á ase con pe sona con discapacidad, y es a es bene
p incipal azón po qué se encuen a con di icul ades pa a educi pe sonas
con discapacidad men al aisladas en la ac ualidad (en pa icula pa a in eg a a pe sonas con discapacidad en escuelas de educación gene al o pa a ein eg a a la comunidad)
287Te minology | 2020 | 27 pinio hoga de ida). Como cla i ico, el mayo
pa yzdžiui, mies ų a mies elių cen uose jiems s eigian nedidelius g u-
p oblema de in eg ación no escasez de ondos, y nega i as, incluso
an išiškos disposiciones de la sociedad o moyan es acciones y basándose
neįgalaus žmogaus a ž ilgiu, s e eo ipinis įsi ikinimas, kad neįgalus žmo-
gus y a „pa ojingas“ i u i gy en i a ski ai nuo bend uomenės. Minėda-
ma e minus kaip ieną iš socialinę nuos a ą am ik o subjek o a ž ilgiu
en e minos galia señala nue o concep oá, o ookí con enido,
comunicado a cėlė p ómi a, que de e min i o pasceli a socialines
disposiciones, posición de la sociedad e incluso el modelo de behagsena
espec o del nomb eino pe sona poky į puede ambién y cambio é mino.
P anešime, además de es o, apelado a ención á el aspec o me a o iškidad
de e minos y a i mado que aunque las me á o as se conside an una de las
e minos mane as de da yba, al mane a no a odos los ámbi os igualmen e acep able.
Mokslinį semina ą esumiendo, acla a se que y és e iniame semina e suspė a
abėp i an o e minologijai signi ica i ísimos sucesos, an o ac ualiaus
emas, así como dis in os s i is y sus e minos. Pla us y examinada e minía
ab ep o espec o de iempo: desde his ó icas, L. I inskio o XIX y XX cen u ada
médicos de Li uania ku as e minías, has a ecien es, ya ac uales
c eado es ku iamos impios, amp ios, ap em ukos, ampdjinsios,
impdjinsios y en el u u o ecnologias ismaniosias cada ez más Ku simų
e minų bazių, sankaupų, debesijų. Así una ez más se con i mó, que la
c eación de é minos nope ūks amas p oceso, y que él ue a exi oso y
di ec i o, eque ida nope ūks ama e minía o denmanba, de allús
e minía in es igaciones, nue os mé odos de paieškos.
Recibió 2020-10-22
Ramunė Vaskelai ė
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš as amune. [email p o ec ed]