Plati ir didelė kalbininko Jono Paulausko veikla

V. Vitkauskas. Rozległa i wielka działalność językoznawcy Jonasa Paulauskasa 323 Personalia VYTAUTAS VITKAUSKAS Instytut Języka Litewskiego RozLegŁA i WielKa DziaŁalNoŚĆ JęZyKoZnaWcY JoNaSa PaUlaUsKaSa Szeroko znany w bałtystyce językoznawca Jonas Paulauskas obchodziłby obecnie 85. rocznicę urodzin i ponad 50. rocznicę pracy. Jonas Paulauskas urodził się 9 stycznia 1923 roku w Jurbarkas. Uczył się w gimnazjum w Jurbarkasie. W gimnazjum był dobrym matematykiem, lecz na Uniwersytecie Kowieńskim* wybrał studia języka litewskiego (zadziwił całe miasteczko), ponieważ wówczas bardzo brakowało tych specjalistów. Dobrze znał języki niemiecki i łaciński, był pracowity i zdyscyplinowany, pochodził z ubogiej rodziny. * Na Uniwersytecie Kowieńskim studiował w latach 1945–1949. studia ukończył w 1950 r. na Uniwersytecie Wileńskim. – Red. 324 KalBos KUlTūra | 81 Głównym i jedynym miejscem pracy J. Paulauskasa był Instytut Języka Litewskiego (i Literatury), redakcja Słownika. Przyjął go sam profesor J. Balčikonis. Sprawdził gwarę i wymowę (profesorowi bardzo się podobała), trochę pomruczał z powodu pośpiesznego pisma, jednak nie stanowiło to przeszkody. Kiedy 15 sierpnia 1950 r. przyszły językoznawca usiadł przy stole w pokoju Sektora Słowników, tak już przesiedział tutaj wiele lat. Cierpliwie uczył się tajników leksykografii, dobrze rozumiał zmianę profilu wielkiego Słownika języka litewskiego (lKŽ). Pierwszymi pracami młodego leksykografa były korekty III tomu lKŽ, wyjazdy do gwar dzukijskich – w celu ich badania na potrzeby Atlasu języka litewskiego oraz zbierania słów do kolejnych tomów lKŽ. Rozejrzawszy się i przyzwyczaiwszy do swojego miejsca pracy, widząc, że tutaj zachęca się do zainteresowania nauką, wybrał złożony temat rozprawy doktorskiej „Funkcje przedrostków czasownikowych we współczesnym litewskim języku literackim”. Obrona rozprawy przebiegła spokojnie i po męsku, oponenci nie wytknęli błędów teoretycznych – spierali się tylko o poprawność niektórych zdań – i jednomyślnie przyznali mu stopień kandydata nauk filologicznych (obecnie – doktora). Rozprawa została wydrukowana w 1958 r. w III tomie „Literatury i języka”, wykorzystana (z niewielkimi poprawkami) w wydanym w 1971 r. II tomie akademickiej „Gramatyki języka litewskiego”. i teraz leksykografowie opierają się na tej pracy, uczą się pisać słowniki i opisy gwar. J. Paulauskas był jedynym leksykografem pracującym nad wszystkimi tomami lKŽ: pisał tekst, a później je redagował. Ze szczególnym oddaniem sprawdzał dane z najważniejszych źródeł tego wielotomowego dzieła – gwar i dawnych pism. Jego zdaniem o wartości Słownika powinny decydować prawdziwość materiału i jego naukowe przedstawienie, natomiast nie jest ważne, czy w gnieździe słowotwórczym jako pierwsze znajdą się zdania z ważnych źródeł, czy hasła wyrażające idee socjalizmu i kształtujące świadomość ludzi. To, co prawdziwe, ludzie wybiorą, a wszystko samo się ułoży. Tak właśnie jest – w późniejszych tomach lKŽ zmniejszyła się obecność ideologii radzieckiej. Oprócz nieustannej pracy nad lKŽ i zamierzonego opracowania pierwszego w języku litewskim słownika frazeologizmów J. Paulauskas napisał i opublikował w prasie wiele artykułów (także na Łotwie i w innych krajach) dotyczących kultury języka, a zwłaszcza prawa, oraz różnych zagadnień terminologicznych. Opracowany przez niego Słownik frazeologii języka litewskiego ukazał się w 1977 roku. zainteresowanie było ogromne – słownik doczekał się aż 20 recenzji (na Łotwie, w Rosji, Niemczech). Praca nie ustała, słownik był stale udoskonalany, włączano także coraz więcej leksykografów. Za Słownik frazeologiczny (przygotowany wraz ze współpracowniczkami) (2001) przyznano Nagrodę Naukową Republiki Litewskiej. Słownik ten jest obecnie podręczną księgą litewskich leksykografów. V. Vitkauskas. Szeroka i wielka była działalność językoznawcy Jonasa Paulauskasa 325 Jonasa Paulauskasa dokonał bardzo wiele, jego prace można wyliczać i wyliczać. Był członkiem kolegium redakcyjnego 2. i 3. wydania Słownika współczesnego języka litewskiego, ważne są przygotowane przez niego Słownik systemowy języka litewskiego (1987), Systemowy słownik frazeologii języka litewskiego (1995), przeznaczony dla szkół. a gdzie jeszcze wnikliwe, atrakcyjne słowniki dla najmłodszych uczniów (z G. Kirvaičisem, 1992) i nastolatków (1997). Zasługi J. Paulauskasa dla litewskiej leksykografii zostały uhonorowane niejedną nagrodą, a nawet Orderem Giedymina iii stopnia – to jakby ukoronowanie wszystkich jego prac. powściągliwy, spokojny językoznawca był dla wszystkich przykładem tego, jak z oddaniem i rozmysłem pracować, nie siedzieć z założonymi rękami. W trudnych chwilach potrafił mobilizować ludzi do poważnej i odpowiedzialnej pracy. Z powodu rotacji pracowników w Dziale Słowników redagowanie ostatnich tomów lKŽ musiało zostać wstrzymane. Rozmawialiśmy z J. Paulauskasem o tym, co robić – czy wstrzymywać prace, skoro przeznaczono na nie zarówno środki, jak i poświęcono im dużą uwagę społeczną. Pamiętam jak dziś: „Weźmy na siebie część prac, bardziej się zaangażujmy, zabierajmy do domu do redagowania“. Tak też zrobiliśmy, tom XViii ukazał się na czas, nikt nawet nie zauważył takiego zakłócenia. Jonas Paulauskas zmarł 12 grudnia 2003 r. w Wilnie. jego wierna żona, wybitna pszczoła nauki o języku Aldona Paulauskienė, poświęciwszy całe życie, otaczała opieką i chroniła swojego Człowieka przed pracami domowymi, stworzyła mu wszelkie warunki do pracy na polu nauki o języku.