scieee Open visual document viewer

Kazimieras Gaivenis – poetinio polėkio terminologas

Pranas Kniūkšta

Full text

362 LINGUES CULTÚRA | 82 PRANAS KNIŪKŠTA Ins i u o das línguas Lie u ių KAZIMIERAS GAIVENIS POETINIO POLKIO TERMINOLOGAS Podíamos comemo a Casimie o Gai enio se en a e cinquen a anos jubiliejų. In elizmen e, o des ino lemb ou menciona só o ani e sá io de seu nascimen o. Casimie o pe demos há seis anos, mas es a sua ob a. O amigos e comp ada bios na memó ia pe maneceu e sh iesus Kazimie o pin u axlas. O caminho de ida de Casimie o Gai enio oi simples, mas de g ande signi icado. Búsimasis kalbininkas nasceu 1934 anos 18 dia de janei o poe iškame Tau ãgnų k aš e, U enõs ajão S ùčių kaime. Mokėsi Šeima iẽs começas mokykloje, Tau agnų p ogimnazijoje e U enos pi mojoje idu inėje mokyk loje. Ją acabęs, 1954 m. ing essou em Vilniaus uni e sidade. Aqui es udou língua e li e a u a li uãs. Quando p ecisa a escolhe a di eção da especialidade, escolheu a linguagem e em ela kibo de odas as o ças. Tokį seu ni eikimen o amigos de es udos oi no ėjem já desde s oja i os exames. Nais anos, quando s ojamos em uni e sidade, es a a saído Daba inės lie u ių kalbos diccioná io. Espalhou esboços, que du an e exameá pode coloca e pe gun as a pa i des e ocabulá io. Como quem ismanė, es o çámos nos amilia iza com ele ie- P. KŪNIKŠTA. Kazimie as Gai enis poe inio polėkio e minologas 363 ni skai ė imp udaje apa eciusią publicis inę ecenziją, ki i susi adę a ė pa į žodyną. Casimie as o es udou pa icula men e me iculosamen e, amigos camba io a é pai oda am, que Gai enis do me po cabeça pasidėjęs diccioná io. Kazimie as, en ão nós o chamá amos Kaziu, e a um dos melho es alunos do cu so. Lascai as equen ou s opiai, seminų e exe cícios a e as execi a a exempla men e, mas ob iga ó ios cu sos nãoi enkino. Foi a i o memb o do bú elio da língua Lie u ių, lia ela os em con e ências cien í icas de es udan es, esc e ia a igos de língua a igos ao jo nalêli do cu so. Uni e si á acabou 1959 m. e oi designado abalha em Li u ians língua e li e a u a ins i u o, que mais a de o nou Li u ians ins i u o de linguagem. Nele abalhou oda a ida a é 2001 ano (esses anos saiu em aposen ado ia). Aqui passou caminho do sênio labo an o a é ao che e da Secção de Te minologia. Pa alelamen e com ca gos di e os no ins i u o abalhou e em á ias comissões e conselhos de e minologia oi sec e á io esponsá el da comissão de Te minologia do ins i u o de língua e li e a u a Li uanianas e edi o esponsá el, Sec e á io do Conselho de Te minologia jun o à Academia Mokslų. Kazimie as Gai enis isu abalhou ne pa adinį, e conc e ųjį p ak inį e minijos a kymo da bą consul ou á ios ámbi os e minijos a kyju, a aliou e ajudou a melho a seus c iados e minis, ecenza o p epa ados e mos de diccionos e pad ões, p es a a ki okią ajuda e minų kū ėjams e seus jaunesniesiem colegas. Pluša am paci amen e e silenciosamen e, não desi aikando hon aes ou a ildo, não cuidando sua saúde. Te minias a kyba K. Gai enis se empenhou combina com eó icos e minologias p incipais e mesmo não poucos con ibuiu pa a suas disseminação e consolidação. Sua bibliog a ia de imp essões suminė a mais de qua o cen enas de publicações, mui os deles da e minologia. Seus es udos e minológicos começa am a pa i de compos os e mos. O p imei o a igo des e ema Sudė inių e minų dėmenų išdės ymo klausimu imp imiu Kalbos kul ū oje 1963 anos (KK, sąs. 5). Após ele apa ece am a igos sob e o uso do kilmininko e minos compos os, sob e e mos compos os com p é eiksminias e pa icipi iais dėmenims, sob e e mos, cons i uídos de dois ou ês dėmenas. Šią seu ema desc eend ino dise ação Sudė iniai e mininai a ual na língua li uãs. Ją pa ašė nes ojęs į aspi an ū ą, não se a as ando dos abalhos diá ios de ges ão e minologia; apgynė em 1969 anos. Nuodugniau amilia izando-se com a eo ia da e minologia e acumulado mais expe iências, ėmėsi pla esnių e minologijos emų, ais como: Comunieis p incípios de composição e no mição de e minologia Li uãos; P incípios de Te minologia In e nacionais 364 KALBOS KULTŪRA | 82 aplicação à nossa e minologia. Apibend ino S asio Šalkauskio e minologia eo ia e seu aplicy us p incípios. No en an o, K. Gai enis mais e a inclinado, mais p ecisamen e alando sen ia al unção, escla ece mais es eu es ques ões de e minologia, di e amen e elacionadas com a p á ica. Rašė sob e linguís icos e logís icos, linguís icos e ex aling is á ios e miniação de p incípios de inação, e minões pad onização e de e minização, e minos ab e ação, an onymia casos e minijoje, e minų aizdingumą, ou os e minijos e elações de linguagem simples. Mais p incipalmen e lhe p eocupou p á ica e miniação manequiba e conc e iais e mos de á ias á eas. Tam e mui os de seus a igos e dedicada a igosnelis. Em suas publicações é escla ecido no os necessá ios, mas alboje ainda neįsigalėjusius e minos: pakuõ ė, ašalas, pluoš inỹs, suklỹs, k iẽ ugiai, lakma is, ddelisbu , eislýnas, iš adýba. E é ele mesmo c iúęs e siūlęs naujada us upinia, idlns, šienanis. Skleidė a p au inių žodžių lie u iškus a i ikmenis: yzopas juozažolė, kon alija pakalnu ė, de ek as ūkumas. Público pa icula men e ú eis o am esc i os sob e sepa i os e mos de subsis emius, exemplo. : Alguns e mos de animais de c iação; Algumas ideias sob e e mos de música; Essiniausi lie u iški ka ybos e mininai. F equen emen e ap esen a a lis as de pala as po nomes: Uogų pa adinimai; Valgių denominações; Nomeações de ž aigždynų; Piniginių unidades de denominações. Tokias denominações lis as de e sankaupų imp imida a é algumas doze. Te minologias e e mos de manejo abalho Kazimie as Gai enis abalhou ín eg os qua u is dezmeios, ele a ida ê mui o jégos e es o ços. Sukaup á expe iência desc eend ino em li o de 2002 publicado em Li u ians e minology: heo ies and a kybos me menys. No seu abalho di e o neišsi eko e nele não sa iskino, seus in e esses e hobègias e am mais amplos. Lingbos li e a u a e pe iodizada imp udo em bas an e esc e e sob e ciência eikalos lingu, um pouco sob e asun os aš ų lingu, kancelia inį s ilių e iešuosius už ašus. Domėjosi publicąja idiomas a osena, šnekamąja e poesia língua. Di e sas ocasiões é esc i oęs sob e localo a džius, p incipalmen e sob e seus pais iškės nomes de luga es. Eže o Taũ agnas e município Tau ãgnai nomes da ybą e ki čia imą é aiškinęs mais uma ez. En esi auka a em conside s ybs de assun os cul u ais de línguas comuns, é ecenza ęs Palbos p á icasas conselhos e p o esso es des inada uma coleção de a igos g ama ica e es ilis icas. No en an o K. Gai enį mais a aí com e minija a imai elacionada s i is da língua leksika. Línguas na li e a u a es á esc i oęs sob e sinonimais, P. KŪNIKŠTA. Kazimie as Gai enis poe inio polėkio e minologas 365 in e nacionais pala as de diccioná io, publicomê ap esen ęs a ski us acadêmico Lie u ių kalbos žodyno omus, kelis d ikalbius diccioná ios. P óp io com ou os p epa ou Mokyklinį lie u ių usų kalbų žodyną. compa ações e Į ai ūs seu léxico a igosneliai. Vienu simples pala as ligamos com e minis, mais p ecisamen e alando mos am e mos de in e ligações com sim as aisiais pala as, e u eles são a ados como sa a ankiški neu alūs bend inės kalbos eiškiniai. O mais in e essan es pospa s ymai sob e especialingąsias pala as signi icados e seus s ilis inius a spal ius sob e į e p inių e modalinių pala as consumo, sob e mandagumo pala as, ža gonizmus e ulga izmus, a chaizmus, pe kel ines e poe ines pala as signi icados. Vozžių į ai o ė e sua peculia inoi a osena colo idamen e discu a li ogu ėje Ma gas pala as pasaulis. Nele é an o mui o ocodino di e si enybių e įdomybių, que li ogu ė pa ece como įdomioji kalbos enciklopedija. K. Gai enio esc i os a auklūs ainda e po que que i a, žaisminga e p óp io deles au o iaus lingua. Isso pa icula men e bem se ê a pa i a igosel, imp essin os pionie iaus Li uânia Kalbos palapinėje, e daqueles a igosel an aščių. An ai ka ius denominações se i i a igonelis in i ulado Žygiuoja ka ei iai, ašinėlis sob e b ocaujamuosius posakius um al posakiu Šypsosi kao železėlę adęs, a mo ologines peculia idades do idioma mos a começa a pa i i aš es com g adniuojamu daik a a džiu Užinį ing inginesnis. A é nas publicações do idioma imp imiu-se a igos com í ulos signi ica i amen e jocosos: Ve slininko ā dynas ou pala as są a ynas? ; Do li o Qual é o que saiu não kažin o que. Neabejing oi e pe cha à poesia. Da anos de es udos em um cu so pobū ye Kazys não espe o ai a os ou e a is iicamen e ėmė declama Ši į: Aš be žas. Lie u iškas be žas, Išb idęs iš pie ų nak ies... Todos o imagina a como linguagem de ciência sukaus y ą sausuolį, e aqui aquele sausuolis não só padeklama a, mas e pokomen ou a poesia de Ši io. Ilgą empo à poesia nagų nekišo e só em 1976 anos Kalbos kul ū oje imp imiu o a igo De ido naujada ų a ojimo poezijoje (KK, sąs. 31). Epig a u i ados Vacio Reime io eilu ês As Pala as alpūs como indai. Como indai odaip eles e soa... E o p óp io a igo cheio de di e sos dos pala as da poesia soambesio /. P adedama desde Judi os Vaičiūnai ės eilė aščio ci a os, onde joga-se žolyno a du e onika: Ve onika žydi <...> aso a e onika, e k za mene. O Ma celijus Ma inai is, com ele e Kazimie as Gai enis, já joga poe ês nome Judi a: Š a ke įsisegęs judi ą, con inua caninuoja babekas ž aliai. Apa a ês ais e pa ecidos ocasionalismos da poesia, okiečių pa a lės pala as a isa, que pa a eles dem a i e só dainoje, pe cebendo suas odas co es e a spal ius. 366 LINGBOS CULTÚRA | 82 Vėlesnios em á ios emas de a igos apa ecem em au o iaus con ex ą įpin os pala as de poesia ou ci ações. Eilė aščių pala as são ap esen adas como į aigūs exemplos, ci ojamom ex ac os apoiamomas ensinadas. Tokios exemplos de e in a pos pa icula men e abundus Ma go pala as dos páginas do mundo. Ap a ęs okazinių naujada ų esmę, como in e essan es seus exemplos o necem Jus ino Ma cinke ičiaus apsi-lapsi-cin a, Albino Žukausko medmedžiai e ūks an aka ykš ė. Ūmėdė ap esen a-se An ano Ba anausko linhasu emas: Aqui co -de- osa, mels a, cincos ūmėdės su úpę, Linksmu ės, boni amen e c esce, ninguém joms nãoúpi. O azeologismo pala a o audušis g e ina com Mai onio Čičinsko bajo u aldad iku e ci a oda poemas posmelį com ele. Como enómenos da linguagem Kazimie as Gai enis pôde examina de es ilo žaismingo e liga com poesia, is o de a igonelio Ž aigždynų pa adinimai (KK, sąs. 59). Lemb am-se lendas li uãs e ou os po os sob e es elainhas denominações kilmę, ci ado Dionizo Poškos oi o eilučių posmelis, onde lis ada doze an iga li uãs conhecidos es elainhas: A ins, Bulius, D ynaičiai e . . Ci a ado ly ic Mai onio ke u eilis: G ažumas dangaus! En ep es elas ins ali em Sep enni an ai Xienpjú iai! Aukščiau ainda mais cla o, G igo Ra ai ap i em Ao caminho exg įs o blai iai. O a igo iniciado li iosamen e, seu epig a o i ados Vinco Mykolaičio-Pu ino linhas: Pakėliau eidą į ž aigždė ą aukš į I a um lašas jū oj išnykau. Ly iniu epig a u inicia-se e a igo sob e suge omus lie u iškus lo es denominais (KK, sąs. 69). Ci ado Be na das B azdžionis: O que usu pa á mais ápido do que odas as lo es? Nosso ano, nosso ano /. Aqui poe iškas não só epig a as, poesia de linguagem d elkia e suge idos nomes de lo es: aje nė, ka duõ ė, kopūs nė, lapanis, ma gùlė, pa asa iùkas, saulùkė, spu guõ ė, iks nė. Juos ão p ecisamen e e boni amen e em uma puokš ę podia euni apenas e minologu, u ėjęs poé ico senso da linguagem.