Bendrinės kalbos normintojai ir besikurianti skaitmeninio modernizmo visuomenė
Full text
98 Lingbos
Kul ū a | 83
Língua
RITA MILIŪNAITĖ
lie u ių kalbos ins i u as
bend inês Kalbos no min ojai e besiKu ian i sKai meninio mode nizmo
Visuomenė lie u oje susiklos ė s ip ios no minamojo da bo e bend inės
kalbos p iežiū os adições: p epa am-se e deixam-se codi ikacijos eikalas,
c iam-se no minamosios da abases, edaguam-se ašy inės kalbos eks ai,
publicam-se de á ias leidinių kalbos ecenzijas. escul u adas š isos ka os
no min ojos, que a i amen e con ibuí am e con ibuem pa a a comun inês
no mas de ixação, implan agimo e uncionamen o. nemaža pa e isso oi e
aindaė a a s a a ou os idiomas de início sla ų, ago a já inglês in luênciau.
aigi bend inês linguagem no minism Li u eja é yški e bene melho is a
sociedade s i is da kalbo y os. po an o e lingüis as pa a pessoas
p incipalmen e aqueles que se p eocupam com a egula idade da linguagem.
Ao longo do empo muda am-se no min ojos papel na sociedade, lhes su janças p ob lemos e
elação com consumido es de língua bend inesa. mas os mé odos de abalho dos
no min ojos p esumi elmen e mudam menos. es a é uma das azões po que ecen emen e
a sociedade libe ada não ecebe a lingbinis as de pala as nega i as po causa da a ual
polí ica de linguagem e conc e a no mamó ia compo los*. p incipalmen e ecusaujama
po duas coisas: 1) esą ope an e echada sei a kalbininkų e ado ando decisões neno malius; 2)
lingüis as di icul am a ida da sociedade pe manen es ameaças, demais kabinėjasi e, em
ezui ocupa amem só pesquisas de linguagem, a žo aiškos libe dade. em ge al * a igo
p epa ado ainda an es de 2011 m. começo iniciadas polemicas sob e linguagem no mimismo
sen ido e mé odos. (no a da au o a lendo a co ecção do a igo R. M.)
. miliūnai ė. no minhas de linguagem comum e emc ian e sociedade de
mode nismo digi al 99 publicamen e exp essas obse ações sob e a
egula idade da linguagem a qualque ho a e qualque quem pode se
suman adas a šipulius1.
pa e da sociedade já é comple amen e di e en e e i e em um mundo di e en e
do que an es po ą décadas. Em á ios sis emas de pa ilhões oco e a chamada de
mudança de pa adigmas. a ual globalização, in e ne ização e spa i no os das
ecnologias in o macionais aida, ambém di e sas, mui as ezes a é
ex emi umes iauuganças ideologias ( eminizmo, poli ico co ek iškumas,
gende izmas2, an iseksizmas e.) k a i amen e a ua a oseną, e no mas de
linguagem ambém coloca no os zadada inos. po an o não é es anho que as
adicionais no minamões das ações medidas cada ez mais enha deixado
dea en a necessidades da sociedade. Po ou o lado, como mos am pesquisas,
na sociedade há e pad ão do po eikio, e nepas sa is ação, quando da koma lie u ių
kalba. Pessoas oli amen e discu em ques ões de linguagem, só c i icam modos
em que a linguagem no mmin ojai diegia ou keičia no mas. al si uação enco aja
a enciosamen e olha pa a no min ojus, panag inė i seus p oblemas de abalho
de den o, juolab que ais pesquisas quase não emos. , endo em con a a
sociedade a ual, os acon ecimen os oco en es, elacionados com os p ocessos
de in e ne ização, a igo examina, onde no ma o es de em di igi suas a i idades, pa a que os esul ados do seu abalho ossem mais acei á eis à sociedade.
1. bend inês Lbos no min ojai.
au o i e as e subjeK ai a i as socialines jãs, que ac uam no minamen o p ocesso, schemų e
modelos lingubininha li e a u a pode encon a de á ios. nagoling is ica, nag inėjando eó icos
ques ões de no mas da linguagem, às ezes baseia-se suedes de o igem 1 Um dos
ca ac e ís icos exemplos mais ecen es dos comen a is as da in e ne à eação de um
espo i o žiū o o, pasi adinho im ydu Ž., ação à Comissão Es adual de língua li uana sob e
di e amen e do jogo do Campeona o Mundial de basque e da ele isão u quia anslia usia V3,
o comen a is a espo i o obe o Pe ausko, que usa a inco ec amen e a sociologia an ede a
em ez de nug iškį (p p dėliai). Ž . www.del i.l : <h p://spo as.del i.l wbc2010/
k epsinio-ais uolis-apskunde-ne aisyklingai-kalban i-komen a o iu.d? id=36165731> ( iu 2010 09 06,
1242 comen á ios); www.balsas.l : <h ps://www.balsas.l /naujiena/500696/
linguagem-comisija-sulauke-skundo-del-ne aisyklingos-k epsinio-komen a o iaus-kalbos>
( isualizada 2010 09 06, 9 comen á ios). Quando o a o sob e a queixa oi publicado em po ais de
no ícias da In e ne , seus comen á ios esc i o es, em ez de econhecendo que o comen a is a
de e iam pasi aisse, eno me luxo eme gia em uma o e ocupação dos au o es do lei o, como
ele de odo oįs ąs kabinė is po ais menosas coisas. Na u almen e, o cul o do basque e em
Li uânia não compa igi i o p esnis do que espei o à língua, po ém aqueles comen á ios
cla amen e mos ê e isso, quan o in ole ancia às co eções da língua é acumula a pelo menos
pa e da sociedade, a i amen e besi eiškian i espaço in e ne . 2 sob e gende ismo
in e essações com mudanças de linguagem e . Pa ackas, Ža skus 2010.
100 Kalbos Kul ū a | 83 ilóso o inlandês Geo go Hen iko on W igh o (W igh
1963) noção de no ma, segundo a qual são dis inguidas no mas au o i as e
no mas sujei os3. Es a di isão é impo an e quando alamos sob e as
elações dos no mmin ojos e sociedade. no mas au o i e as a o , que
o nece p esk ipção, i. y. o nece no mai no minę pode . no minė galia
di ige-se no mas sujei os, lhes au o i e as comanda, pe mi e ou p oíbia algo
aze . na eó ica de planejamen o de linguagem acei a linguagem planea jus, i.
i. a i as o ças, conscien iamen e eikiančias linguagem aidá, caixa em
qua o g upos (plg. Haa mann 1990: 120121; baldau 2006: 151154):
• o icialis ní el polí ico decisões do pode do país, • ins i ucinis
ní el es a ís icas ins i uições (mesclo, educação, e c.), •
socie a inių ní el á ias o ganizações (d ougijas) e g upos, •
indi idų ní el sepa ada pe sonalidade.
Um dos obse á eis mudanças du an e o úl imo bend inês desen ol imen o da língua
li uãs e sua no minagem sucessi amen e cen o anos e oi no mmin ojos concep o e
seus aidmens sociedade: da au o i e ingos pe sonalidade, mais a de o ganizuo o
cole i o o e a é às ins i uições de go e nança e no minamen o da língua es a al.
Mesmo no minamosi abalho bend inês das línguas li uanas an esauš yje, XVii XViii
a. eas e n P ūsijoje, ambém Auš os e Va po empos, oi cole y inis (ž . Pupkis
2010: 13). e na mesma XiX a. inal início do XX a. como pe sonalidade au o i a inga,
poklojusi undamen os comun ines às no mas da língua li uanas, en e
sh iesuomenės mais b ilhan emen e se des acou jonas jablonskis aigi es yškėjo
indi idų lygmuo (Pupkis 1995: 2): Li u a, não endo adicionais de seu al o (a é XX a.
inícios ela e a de essencia ou sulenkėjusi, ou su us išsiugdusi), ais ca ac e ís icas
não e a p es ijosas pa a ou os. e dade, pelo menos um pa a décadas p es ijosas
de linguagem e alonu é ex-jablonski e seus esc i os, mas e isso p incipalmen e só
linguagem no min oje s e linguagem mes es, e não a oda a sociedade des eji
idioma exempli iu laikė laik aščių i knygų oli g ažu não oda exempingą lingua. Após
j. jablonskio mo e (1930 m.) começou o pe íodo do cole i o de no min ojos
o ganizuo o. Con aka inėje lie u oje a i amen e a uou companhia de língua li uãs,
cujos memb os (P anas ska džius, an anas salys, Pe as jonikas, 3 da s . ammon
2004: 277; akahashi 2004: 173174 sob e no mas p opaguo ojus, pasipelny o de no mas,
no mas pik ada ius, no mas aukas e k .
. miliūnai ė. comunhinhas língua no min ajai e besiku ian es digi al
mode nimo sociedadeê 101 leona das damb auskas e ou os)
exp essdiscu a am eó icos undamen os de comunhinhas linguagem
no minamen o e abalhou p á ico no minamen o abalho (ž . miliūnai ė 1991:
7–21). assim passai a pa a ou o ní el.
coybiniais emposis no minamąio abalho abalhou en ãoinis ins i u o da língua e
li e a u a Li uãs, al as escolas ka ed os, e 7ajame décadaie ins i uída a Li u ians
language komisija à mokslų akademijos. embo a o abalho já osse cole i ínico,
ambém se dis inguiu yškių au o i e ingų pe sonalidades, cujo impac o à sociedade
nemaža pa e lėmė e mídia: Kazys ul ydas, juozas Pikčilingis e ou os. e kū os
independemybę A Linbos komisija en ouga a s a us de es a al commissioná,
simul aneamen e su giu e es a al language supe isão ins i uição Vals ybinė kalbos
inspekcija. aigi ago a Li uânia o maio peso do no mina i o abalho emca ao ní el
das ins i uições, e pa ienias, o es in luência à sociedade galinhas aze au o i e as
nebeliko. po ém a ques ão au o i e as não é ão simples. Pe pon o de is a aos
au o i a us, simboliska p incipalmen e em j. jablonskį a scleidzia maio ou meno
con ap ieša en e os mesmos especialis as da linguagem pažiū ų (Pupkis 1995: 3):
deja, hoje jablonskio au o i e as sociedade comple amen e expalês, no min ojos
abalhos jablonskiu emiamasi excessi ag a amen e e mui as ezes só naqueles
casos, quando au o es opiniões coincidem com g ande do linguis a. Em ou as ocasiões
acon ece, que ácil a ca a sijadama maio íssimo bend inês língua no min ojo
opiniões e en a-se basea não semp e cla os, uni e salmen e neaps a s y os
c i é ios. esquece-se e a p óp ia adição no mminimo: desde jablonskio pe balčikonį,
ska džių, salį, joniką a é mesmo nossos dias.
j. jablonskio idėjos apoiado es e de pojablonskinės ge ação idosas enan es
con ap iešą da b onys sa ukynas é į a dijęs como liaudininkų e mode nis ų
dispu us (diskusija 2005): não podemos ago a ol a a al comun inês da língua li uãs,
à qual oi beįdiegi jonas jablonskis 19221930 anos. aquele modelo já elho, saído de
idade e não co esponde XXi a. po eikios. Passou-se e o p óp io en endimen o da
linguagem gene ina. jablonski on e das no mas conside a a só a língua das
pessoas. já Gim oji kalba (193340 m.) su o mulou p incípio, que bend inês c i é io
p incipal é a a ual sua a osena. so ie mečiu, quando s eigisse a seção de línguas
li uanas à K aš o y os d augija e quando e a in encionada pe mi i mūsų kalbą,
no amen e ėmė eikš is e gy osios liaudies kalbos c i e ius šalininkai, a i os a é
šiol. [...] O abalho da cul u a da língua ainda pe manece mais p incipalmen e j.
jablonskio aisymų implan agimen o de no o. mas é p eciso e e ou i aquilo que
jablonskis nem sonhou. [...] ais é p eciso p ocu a , que na sociedade su gisse a
língua comun inês p es ijes. seu p es ijez já é bemokai amukęs. o nusmukęs po
causa dos p óp ios kalbininkų liaudininkų e mode nis as dispu as e desaco damen o.
102 Kalbos Kul ū a | 83 edescob i acei á el elação com adição cadaõs
no min ojos ka õs es o ços de semp e de no o exigindo abalho. Hoje
p o a elmen e já ninguém ala sob e clen jablonskio aisymų ins algimen o de
no o, po ém pe manecem undamen a adicionais e empo e i ica as
coisas, às quais, endo em con a as mudadas condições de ida da sociedade,
pode e p ecisa da no o sen ido. de ido à me ade de século du ada ocupação
so ié ica na Li uânia ge al em sen ido cul u al a mudança dos enômenos ainda
es á ne olygi, e do Ociden e indinhas á ias ideologias e cul u á ias
co en es skinasi caminho po múl iialypes an e io es sis emas de pa ilhões
deixi ados sanklodas e bas an e longos i eu pa alelamen e com os enômenos
de pe íodos passėjusių. po an o não é su p eenden e que no início do XXi
século ainda se alasse sob e liaudinis as e mode nis as, e na cul u a a ual
ainda no XX a. segunda me ade da sociedade indus ial começou a i na
bend inės lie u ių kalbos no minamojoje eikloje andama oman inės
ideologijos pėdsakų (ž . Vaicekauskienė 2008: 36), no s Vaka ų eu opos
sociedade de consumido es, e na cul u a du an e os úl imos ês XX a.
dezmeios mode nismo subs i uiu pos mode niosas endências (plg. lyo a d
2010: 17; Žmuida 2010: 189). se o pos mode nismo en endéssemos mais
amplamen e não apenas como cul u a e a e enomškinį, mas e em ge al como
modo de pensamen o e a i idade, a i mando só čia e ago a, pasihinin į
skep išku pe spec i a ao mundo (ž . Pennycook 2006: 6263), pode íamos dize
que na Li uânia só no úl imo empo bem a dos pelo mais cada ez ka iima
jaunesnės pe sõs especialis as de linguagem.
2. bend inês Kalbos Va Žy ojai. an iau o idades e no os in eleK ualai
mode nizmas su eikšmino ais ideais como acionalidade, obje i idade e
p og esso, e o pos mode nismo pe gun a se a exis ência desses ideais em
ge al é possí el (plg. h p://l .wikipedia.o g/wiki/Pos mode nizmas). Aqui é po
isso e a ques ão de au o idades no mmin ojos da linguagem na a ual nossa
sociedade paside a bas an e opus. an e io men e em no mminho sujei os, i. i.
na sociedade, oi acei a olha pa a como em bas an e passy ią jėgą, que
de e ia só execu a no mmin ojos decisões. po ém hoje emos já algo ou o.
no minamen o au o i e as e sujei os elação muda: au o i e us en e eles e
j. jablonskį en a-se o na an iau o i e ais, e seus abalho des alo iza ou
a é abe amen e zombisa . No público ou i -se cada ez mais
descon en amen o no men ado es e abe-
. miliūnai ė. no mmin ajos da linguagem comum e besiku ian es do
mode nizmo digi al sociedade 103 jojimo no sen ido do seu abalho (plg.:
no s ilgai mesma com con oleui os da linguagem azgu idienė 2009: 276).
esusidu da au ne iesiogiai, kalbos egulia imo eiškinys man isada a odė
ne eisingas, nep asmingas i apsk i ai kažkoks i in bjau iai žeidžian is“;
jonas Klima ičius sob e es a pos mode niinha no a no a in elec ualos li u os
(ci uando alguns a es e pak aipai ípingo e is a Naujasis židinys-Aidai anúncios)
esc e o (Klima ičius 2008: 94): os mais jo ens empos p o incialus naujalie u ius já há
mui o empo es ou desc úbido deles sem pala as, mas qual de odas elas puikybės
a sičiais pala as e a anas, na, neben G eimas, mas só não jablonskis. po ém,
apa ece, e j. jablonskis oi. apenas aos olhos dos no os in elec uais ele o na-se...
au oc á ico p ecu so do ex emismo cul u al: neposição no mas
não-democ a iškumu, indi iduais e si uacines exp essões linguís icas a žymu,
conse a i im no mimojima como pe mi e apenas supo a linguagem s anda diza
glūdin į cul u al ex emismo inicią (Vaicekauskienė 2010: 17), pois nes e a i mação daí
naina: Įdomo, que a planosão de sub e são au oc a iamsk exis ia já na e cei a
década, quando conhecidos esc i o es, suas pala as, jablonskio dik a e exigi am o
di ei o de c ia apenas uma medida de egula idade. so ie mečiu es e pasip ensão oi
apelidado a mine ana chija. Simila es pensamen os não mos a iam es anhas,
an es dêsningas, se en endêssemos a sua apa ição mudando pa adigmas de
pensamen o base. Pode-se neben pô em conside ação, qual se ia ais a i mações
o is e signi icância, se e umemos não em cen o, e em ês ou qua os cen s
codi icados comun ines da língua li uanas manu enção e uncionamen o de anos,
como que ca ac e ís ico não uma única dos países eu opeus ociden ais mil oy, suba
mil oy 1999: 2433; 2004čius). Tal ez cem o sucess anos simplesmen e nedêkingiais
pequeno in e alo de empo, se du an e ele isaugusį bend inês lie u ių kalbos s a inį
можно легкая рука обернуть высойн kojom.
sem p e ende ab ange no a igo odas as p oblemá icas do pós-mode nismo,
mesmo e aquelas que es ão elacionadas com a linguo y a e ainda mais
conc e amen e planejamen o da linguagem (b . Pennycook 2006: 6076), bas a dize
que a essência da posição pós-mode nis a se pa ibije, a le an a expe iências
subjec i as, o sujei o con a o aco do cole i o; pos mode niia cul u a e a e
associamos com agmen iškumu e žaismingumu, i onija, hib idiškumu,
104 Cul u a de Línguas | 83 lumu, nihilizmo e na ciziškumu, quando desapa ece
as on ei as de empo e espaço, pe de-se sen ido c onologia e linea
analí ico pensamen o, quando ab iu-se do ipo eó iais (plg. Pennycook 2006:
60; a na ke ičiū ė 2006; ba ano a 2006). Pa a os pos mode nis as em ge al
ca ac e ís ico adicaus modnių p essupos os sob e cul u a, iden idade,
his ó ia ou língua, ea aliação, nusis o ėjusių e ybių demi ologiza ion,
decla ando que é uma eação ao mode nismo e sua k ypsmą em au o i a ismo
bem o ali a ismo (ž . Kaspa a ičius 2010). Uma das di eções do
pos mode nismo ce icismo apon ada a mui os pelos adicionalmen e
puoselėjamos concei os e modos de pensa : homem, mulhe , classe, asé,
e niškumas, nau a, iden idade, conscien igumas, língua, pode , polí ica e e c.
acei a não como a aminés, e como c iadas pa a um de e minado caso de
concei os (plg. Pennycook 2006: 62).
eklek iškumu, in e eks ua Į e indo posi i amismos do pos mode nismo, dizem
que [p]os mode nizmu p ocu a não seiskelb i, que podemos success ulamen e
en oliei i sem nossos pi m akų a é nossa acumulada ismin ies, e de no o
a gamin i posi i os alo es passados. [...] posi i as p op iedades do
pos mode nismo glūdi em sua in enção de adia escondidą eį, que pode glūdė i
sob a supe ície de um mé odo, a i ude ou es a égia inadequada (Cla k 2010).
po ém hoje o concei o de pos mode nismo mais equen emen e es ando usado
alando sob e quase comple a uma ejeição dos alo es, aspi ações e obje i os
das an e io es épocas: deja, pio es em sua o ma o pos mode nismo apa ece
ess as apenas mais um p e ex sel i aliau i e a i a -se de odos su a jimen os,
cob s an is-se de no as no mas cul u ais acei as. [...] o maio desa io da cul u a
pós-mode na é que ela pe mi e nsucia -se de qualque ipo de óškios pon os de
e e ência [...] (Cla k 2010). na Li uânia pos mode niosas disposições começa am
mais o emen e a eikis is pe íodo pós-so ié ico, clos ando à chamada
elações de li e me cado, simul aneamen e pe imendo odas a g imas do a dio
capi alismo. conside a-se que nos pos so ie ónicos países a pos mode na
aspi aąs mui o mais p o undamen e do que no Ociden e, po que ela i i ismo e
nihilizmo aqui são não eó ico, e de na u eza p á ica (ž . Žukauskai ė 2002 e lá
e e ída a. s e diolo a igo). Em isso pode se is o como em na u alão
cul u á ia da min ia, po que Li u eja, como mencionada, só ago a acabam de
ixa -se in elec ualų ka a, à qual pa imos pos mode nismo idėjos:
decons uídos nau inhos mi osi, nebelieka ienõs iden idades, siejamõs su lingua.
eugenijus Žmuida, embo a esc e a sob e mode niosios al onso nykosniliūno
ob as no con ex o da cul u a li uânica, compa ando com a diesne
pos mode niąja li e a u a, pa aiko bem mais amplamen e e a si o nece a ual Li uu as pos mode no es ado de es ado o og a ia (2010: 194195):
. miliūnai ė. comum inês língua no min ojai e besiku ian e digi al mode nimo
sociedadeé 105 Pos mode nis inis homem se a leido do slegiančių ob igações. [...].
Pos mode nismo desac aliza o p óp io a e, nãoieško e ybių nem no mundo, nem
em si mesmo. Tudo o na-se igualmen e ela i a i o, impo an e e não impo a ao
mesmo empo. Tudo é libe alizado. Joga quan o in en ii, não dando-lhe impo ância,
mas endo o bene ício al ez o único shūkis. Ca na alas sem hie a chinių e čių, ou
e ybė é uma p aze . [...] No es ado pós-mode no pe de a impo ância ė ynės,
gim inės są oka [...]. não impo a, onde i es, po que um país pouco di e e de ou o,
ė ynė pode se o luga , que ga an e a boa sel ijau , domés ico kom o e quan o
menos exige idealis ino engaža imosi. Pode-se dize que os mais b ilhan es mudanças
des es dias, ab angen es as bases da i ência da sociedade, oco e nãoia pa e po
causa de que apčiai al inėja ou o a cla o iden idade humana de e minan e a
ligação zemė au alingba; au iškumas a zelado do e i ó io. Acei ando isso como
ine i abilamidade (i mui as ezes não sendo p eciso opo -se a isso) decla a-se
libe alia pak aipai ca ac e ís ica men i , que mansa a pe sonalidade mais
impo an e do que cole i o, comunidade, nação, e ago a a nossa sociedade Xi es á em
dekons ução anach oniška e sme onos laikų laik, que a so ie conse ou e que
decons ui há mui o empo. em que su gi uma no a es a al e nacional consciência
(Venclo a 2010).
Reconhecendo que a demi ologização da his ó ia em si mesma é necessá ia, and ius
ma inkus e ela e ou a pa e do p ocesso medo de esponsabilidade e comp omisso
(ma inkus 2003): des e pa ece que os decons uido es e g io ado es dos elhos mi os
são homens šaun e b a os, que execu am uma g ande missão cul u al, que le am a
nossa konse a y iá, pu i oniçada sociedade no mal ida e um ci ilizado mundo abu. a
ques ão é que boa o igem, hono inga passagem, como e al os de e es, empedeiga e
o ça assumi esponsabilidade, que ge almen e não eque ujama de mais so e
nusk iaus as, p as ão desen ol inimen o ga usių e menkesnę expe iência de ida
endo indi íduos. Aqui é cão e pakas a. [...] nosso k aš e pa a elhos mi os c í icas e
yčiojimosi de oman iško lie u os p aei as idealizamen o (ku iam, p ecisa
econhece , nes enimas nai uma) mui as ezes esconde Li uu os nacionalismo
his ó ia, Li u ias nação passado e suas his ó icas aspi ações e ambições
za aunamas esponsabilidade baimė. nem pag ažida, nem sumencin a, a his ó ia
li uana impõe a alguns a quem mais do que a sua c ia i idade eal impo encia
jus i icinančiam guodimuisi pelo que somos pequenos e ne eikšmingi, a silikę,
cons an emen e aka us besi ejan ys amžini s uden ai. e de a o plu ialypê na
nossa sociedade, liscando en e p o incialismo e globalismo, in e ss a e
ex emu inas apa ições do pos mode nismo. De aco do com as ci cuns âncias muda a
iden idade ans o ma-se eidmainis e, esponsabilidade a sainumu, k i-
106 Kalbos Kul ū a | 83 iškumas nihilizmu. línguas li uãs ní el apa ece um dos mais b ilhan es
c uzi as achas libe dade do indi íduo con a bend inês no mas da língua dik a ū ą. A
língua a sidu ia num mundo sem limi es, onde cada no minamasis ação signi ica libe dade
indi idual a žymą. po isso nãoenui agan e que i onizando, pașepiando e manipulando
ci ações, puolama adicional Bend inė lie u ių kalbos no min ojų k yp is palaiky i nuosaikią
kalbos aidą e execu a bas an e igo a, compa adas com algumas ou as quais países
eu opos, publõsios polí ica de manu enção de linguagem. Ši okia kon on acine poza
decla a-se p ocu a em essencial libe aliza codi ikuo as no mas da língua comum (ž .
Vaicekauskienė 2008, 2010). Os no ma i os de linguagem en am empu a pa a a pe aš í da
sociedade pos mode niosa aos chamados adicionalis as, que ainda assim apa ismo
p incipalmen e baseiaz em memó ia nacional, cos umes e mundialėjau os alo esidades,
di ei os humanos e libe dade indi idual a o ecem à mo alidade nacional cole i a, e abe u a a
ou as cul u as e globalismo p incipalmen e como ameaça à iden idade nacional (Š a plys
2010). só oji pos mode nis as decla ada indi idualioji libe dade como e nemku ne eda.
po an o simp omiška l. jonušio eplika em l. Vaicekauskienės a igo sob e no minamen os
ideologias (jonušys 2010; Vaicekauskienė 2010): Nes a cien í ica his ó ica esumo em
essaima-se a š en ų š enčiausiąjį p incípio p esk ip y ią disposição de no mimo da
linguagem. isso é in e essan e, mas aqui não há duas coisas uma pe spec i a compa a ó ia
(juk odas línguas mais ou menos a é šiol no minadas) e p á icas p opos as ou pe mi i
qualque coisa e mas como? e hão quando, quando na no a na ca a dos cul u alis as li uanos
pos mode nis ina ideologia, como dêsninga poso ie inas sociedade de min es, começa a
in asibėgė i, Occiden ų eu opoje, paju us, com g esia libe dade do indi íduo (a e iančios
kelią i kon lik iškoms daugul ū iškumo apa aiakškoms) sup emaenybė con a comuns
aspi ações isuomenės, decla a-se: pos mode nizmas mi ė4. No início XXi a. do
pos mode niosa i oniškosios consumido es sociedade pouco a pouco começa a c esce no a
digi alinė isuomenė. 4 Em á ias on es isso liga-se a é com da as e e en os especí icos: em
2001 o 11 de se emb oąją jaV a o men ado e o o (užgob ais a ião des ui dois
skysc aaižiai, os chamados gêmeos) dos undamen os mudou a comunidade mundial, e
pos mode nismoubussous en e ado em suas uínas; 2007 m. mo eu um dos mais amosos
eó icos e ideologos do pos mode nismo jeans baud illa d‘as; 2010 M. si e da in e ne
Wikileaks publicando ence cladada, especialmen e polí icas dos g andes es ados
comp ome edo a, in o mação undamen almen e mudou a isão da humanidade pa a a
publicidade e pa a as ecnologias digi ais e ei o nele.
. miliūnai ė. comumes da linguagem no minha e besiku ian e sociedade do
mode nizmo digi al 113 aisas al uís o do abalho comum p oblemas de
le an ação e suas solução opo unidades em quan o mais amplamen e
explo a e codi ikuo ojai: da p adinį impulsão, indica di ecì, o mula
aiškius ikslos e, mais impo an e, p eeng i uma c ia ibišką aplinką palaiky i
lie u ių kalbai. Cla o, não se ia possí el dize , que uções. en a-se c ia
lie u oje no min ojai isai nesis engia ieško i yšių su isuomene. y a
ge ų inicia y ų iš Vals ybinės lie u ių kalbos komisijos, ki ų kalbos ins i-
nacional dic an o, á ias ik o ínas adições, pede-se c ia naujada us
(lie u iškus a i ikmenis s e imžodžiams). mas, pa a se ecupe a con iança
pública e au o idade, ainda exigi á conside á el abalho e empo.
4.Giamosios Pas abos Cada ez mais pessoas en ol em-se indi e amen e no
p ocesso no ma i o. a min ojai capazes de a enua sua di e sidade de
opiniões? isso pode se de alguma o ma con olado? A es as pe gun as
pode-se en a esponde escla ecendo e es u u ando conc e os p oblemas
no min ojos e p ocu ando manei as, como as esol e . Pe bend inês da língua
li uãs a his ó ia de c iação muda am b uscamen e não só o ol dos
no min ojos, mas e seus a ados p oblemas. de início de aco do comuns
línguas de desen ol imen o dėsningumus p ecisou apossudi sob e base de
língua gene inesa, codi ica no mas básicas, desen ol e uncionalcinius
es ilos. Ac ualmen e, endo em men e as discu idas pe spec i as da sociedade
digi al, os mais impo an es na Li uânia comun inês p oblemas que su am aos
no ma i os da língua ou no a esols inos assun os podem asse -se assim:
• undamen o cien í ico da codi icação: como eno a a eo ia da
codi icação e de ini sua elação com a adição?
• pesquisas a osenos: como nelas inclui e a alia medialec os
uncionando online?
• possibilidades de mode nização da língua: como adap a adap ada
comunhinha língua li a ians às necessidades do p esen e (incluindo
desen ol imen o de ocabulá io, no as e minos c iação e
adminis a i a linguagem léxico e sin ase a ualização, que pa icula men e es á elacionado com es documen os anslações)?
• codi icação p ocesso o ganizando: como egula a codi icação kai ą e
passa pa a o planejamen o da linguagem?
• no mmina i o abalho con inuidade e pe spec i as: como o ma
especialis as em planeamen o de linguagem?
Ling os
Cul u a | 113 83
• no min ojos e consumido es de linguagem: como c ia no o, mú uous
pasi ikėjimu pag įs as yšio o mas?
Šiems dalykams s a s y i labai p a e s ų kalbos specialis ų o umas, a-
čiau condições lhe al ez ainda es eja apenas b ęs a.
iŠVados
Na sociedade pós-so ié ica li uu os ecen emen e yškią lie u iškosios
apa ybės, au inių mi ų dekons ukciją, au o i e ų e imą an iau o i e ais,
jun o e adicinės no minamosios eiklos k i iką bei siekį libe alizuo i bend inės
kalbos no mas, que suas ne a žy ų libe dade do indi íduo e sa i aiškos, pode
explica -se na u alu pos mode nis inės min ies adimusi i slink imi. po ém, XXi a.
início já se ala no mundo sob e o im da pos mode niosa i oniškosios sociedade
de consumido es e no as di eções de cul u a, a e e iloso ia, cujo su gimen o
es imula globalização e no os desen ol imen os ecnológicos in o macinių,
pa icula men e elacionado com a p opagação da in e ne . na Li uânia desses
no os apa aços ambém exama.
Uma das no as pos pos mode nismo di ecções do mode nismo digi al é a
essência das mudanças das o mas cul u ais comuns, que são dadas po
no as ecnologias in o ma i as. do mode nismo digi al a noção p opos o
b i ânicos kul ú ologo alanas Ki bys en a iza que isso não ideologia, e ao
pos mode nismo seop esen an e campo de o ça cul u al: e ei o
compu ado ização à cul u a, à a e e exalum. Aqui não se ala nem sob e
di ei os ou libe dades humanos, nem sob e esponsabilidade. po an o a é
ago a de espos a cla a à pe gun a, o que é a au o idade e qual o seu papel na
no a sociedade digi al, es e au o não o nece. po ém mesmo e c i icamen e
olhando em algumas esiku ianças apa ição do mode nismo digi al, igno a na
sociedade seus es imulados p ocessos impossí el. no mom ojos é
impo an e a alia no as opo unidades, pois conhecimen o da no õsiasa
sociedade digi al de desen ol imen o dêsnių pode ajuda a melho se adap a
a ais necessidades da sociedade. besiku iancio do mode no digi al em
condições pa icula men e impo an e o na-se comunidade kalbinês como
papel de ac i a iõs o ça. e dade, na Li uânia ela ge almen e ebe eikia
como negailes inga no min ojos k i ikė, po ém a si an . miliūnai ê.
comun inês língua no min ojai e besiku ian e digi al mode nimo sociedadeé
115 da palanki di a es a no min ojos e sociedade con ap ieš a diminuin i. Os
no mado es da língua êm que isso ap o ei a pa a o p ocesso de
codi icação melho a :
• p ocu a manei as de como es u u a s ichišką no os no mos
a osena de c iação e disseminação p ocesso;
• inclui a i os usuá ios da língua na c iação e conside ação de no mas;
• ope a di ecionalmen e os pode es c ia i os da sociedade;
• c ia e cons an emen e a ualiza ias de codi icação digi ais
acessí eis à comunidade, o ien ando-se na sua qualidade con iabilidade
dos dados e g ei ą eagação a mudanças.
li e a u a a m m o n u. 2004: s anda d Va ie y. Sociolinguis ics. An
in e na ional handbook o he science o language and socie y. eds. u.
ammon, n. di ma , K. j. ma heie , P. udgill, 2nd ed., V. 1, Wal e de G uy e ,
273283. a n a k e i č i ū ė l. 2006: lie u ių esė pos mode nismo si uação:
olandas as auskas. Li uanis ica 65 (1), 6372. azgu idienė G. 2009: Como eu
icau sem a do. No a la ei a-Aidai 7, 275276. P ieiga po in e ne :
<h p://www.aidai.l /db/ge _ ile_nza_a icle.
php?id=1442> ( isualizado 2010 10 27).
b a l d a u . b. j . 2006: ea icula ing he Case o mic o language Planning in
a language ecology Con ex . Cu en Issues in Language Planning 7(23), 147170.
Accesso po in e ne : <h p://espace.lib a y.uq.edu.au/ese
UQ:121324/HCA10UQ121324.pd > ( isualizado 2010 11 01). b a a n o a j. 2006:
Pos mode nism in li huanian li e a u e. A hena 3, C l a k j. 2010:
135–155.
Pos mode nusis pasaulis. [Ve ė K. Pulokas]. www.be na dinai.l , 18 de julho.
P ieiga po in e ne : <h p://www.be na dinai.l /
a igo/2010-07-18-je -cla k-pos mode nusis-pasaulis/47604> (supe isada
2010 07 20).
discussão: de discussão lie u ių kalba i lie u os kul ū a a ei ies eu opoje:
aidos pe spek ī as Lie u os espublikos seimo Kons i ucijos salėje 2005 m.
asa io 14 d. Li e a ū a i menas, 6 maio 2005) H a m a n n H. 1990: language
planning in he ligh o a gene al heo y o language: a me hodological
amewo k. In e na ional Jou nal o he
Sociology o Language 86 (1), 103126.
seu nuš ys l. 2010: Pala as Es ados. No e A enas, 16 de julho. K a s p a a i č
i u s a. 2010: Cul u a, polí ica, mo alė e elicidade. www.balsas. l , 18 de
se emb o. P ieiga po in e ne : <h p://www.balsas.l /naujiena/502487>
cul u a-poli ika-mo ale-i -laime> ( isualizada 2010 09 19).
Ling os
Cul u a | 116 83
K i by a. 2006: he dea h o Pos mode nism and beyond. Philosophy now.
no embe decembe . issue 58. P ieiga po in e ne :
<h p://www.philosophynow.o g/issue58/58ki by.h m> ( isualizado 2010 09
04). K i by a. 2009: Digimode nism: How New Technologies Disman le he
Pos mode n and Recon igu e Ou Cul u e, new yo k. K l i m a ič iu s j. 2008:
língua Li uânica e sociedade: gen asis e e minologico aspec os.
Te minologia 15, 56104. lyo a d j. F. 2010: Pos mode nus bū is, Vilnius:
bal os lankos. ma inkus a. 2003: P incipai, complexosi e baimė. No e
A enas, 9 de agos o.
m i l i ū n a i ė . 1991: Teo ia da no minização da linguagem Gim ojoje
kalboje (1933 1941 m.). Cul u a de línguas 61, 721. m i l oy j., m i l oy l. 1999:
Au ho i y in language: In es iga ing S anda d English, 3 d ed., london:
ou ledge.
Pa a c k a s a. , Ž a s k u s a. 2010: naujakalbė, ou suodoji jezika magija.
Lie u os žinios, julho 1213. P ieiga po in e ne : <h p://www.
lzinios.l /l /2010-07-12/poziu is/naujakalbe_a ba_juodoji_kalbos_magija. h ml>
e
<h p:www.lzinios.l /201l 0-07-13/poziu isnaujakalbe_a ba_juodoji_kalbos_m-
agija_ii.h ml> ( isualizado 2010 10 15). P e n ny c o o k a. 2006: Pos mode nism in
language Policy. An in oduc ion o language policy: Theo y and me hod. ed. .
60–76.
icen o, blackwell Publishing, P u p k i s a. 1995: P es ižinė ala e jablonskio au o i e as. Língua Na i a
12, 1–4.
P u p k i s a. 2010 [1984]: P ê eo ias cul u ais da língua li uãs iš akų.
No min ajai e puoselė ojai da língua Li uânia, Vilnius: mokslo i enciklopedijų
leidybos cen as, 1117.
u s b a č i u s G. 2004: c onologia da his ó ia das línguas pad ão (bend inių). –
Me aphones 84, 97115.
Š a p l y s a. 2010: é G ainio juipa a solução li uana num mundo global?
www.del i.l , 2 de agos o. P ieiga po in e ne : <h p://www.
del i.l /news/ ingas/li /a icle.php?id=35059615> ( isualizado 2010 08 03). a k a
h a sh i H. 2004: language no ms. Sociolinguis ics. An in e na ional handbook o
he science o language and socie y. eds. u. ammon, n. di ma , K. j.
ma heie , P. udgill, 2nd ed., V. 1, Wal e de G uy e , 172179. Vaicekauskienė
l. 2008: P esk ip i idade e desc ip i idade (skolinių) no minimo polí icoje.
T abalhos e dias 50, 3141. Vaicekauskienė l. 2010: cen ená io do no minimo da
língua li uânica. No a la ei a-Aidai 56, 165172.
. miliūnai ė. no min ojai da linguagem bend inesa e besiku ian i do
mode nizmo digi al sociedadeé 117 Ve n c l o a . 2010: eu dūs u. IQ. The
Economis pa ne is Li uânia, liepa. P ieiga po in e ne :
<h p://www.del i.l news/ ingas/li a icle.php?id=/
34549563> ( isualizado 2010 07 23).
Vo n W i g h G. H. 1963: No m and Ac ion. A Logical Inqui y, london: ou ledge &
Kegan Paul. do mesmo con eúdo le ados 19581960 m.: Gi o d lec u es. P ieiga po
in e ne : <h p://www.gi o dlec u es.o g/B owse.asp?
PubID=TPNORM&Co e =TRUE> ( e is o 2010 09 15). Ž m u i d a e. 2010: al onsas
nykaniliūnas e mode nizmas. No a la ei a-Aidai 56, 189195.
Ž u k a u s k ai pai a. 2002: Pos mode nismo, capi alismo e eg esy i his ó ia na
posso ie inha a ealidade. Meno y a 2 (27), 48.
Recebido 2010 11 08
P esC ibe s oF s anda d lanGuaGe and
He eme GinG mode n diGi al soCie y
Summa y he a icle p esen s he changing pe cep ion o language p esc ibe s and
use s, o au ho i a i e pe sonali ies and a ge audiences, and hei ole in he
de elopmen o s anda d li huanian. one o he changes in ol es a shi om an
au ho i a i e pe sonali y (jonas jablonskis) o an ins i u ionalized s a e au ho i y o ,
cu en ly, an an iau ho i y.
he c i icism o au ho i ies and he adi ional s anda diza ion p ocess as well as
di e en a emp s o apply libe al un es ic i e no ms could be accoun ed o by a
na u al de elopmen o pos mode n ideas and shi s in he pos so ie li huanian
socie y. o início do 21s cen u y, no en an o, ma ca o end o he pos mode n
consume socie y and b ings ou new a ic ic and philosophical cul u es and
di ec ions whose appea ance has been mainly s imula ed by globaliza ion and new
echnologies, he in e ne among hem. one o he mos dis inc i e in e p e a ions
o he pos mode n ans o ma ion is he concep o he digi al mode nism. i
p oposes a s uc u al iew o cul u al changes in he mode n socie y. he au ho o
he a icle elies on he ideas o he mode n b i ish cul u ologis alan Ki by o
dis inguish peculia i ies o he digi al mode nism. hese peculia i ies may con ibu e
o a be e unde s anding o social p ocesses and, consequen ly, ease he cu en
ension be ween language p esc ibe s and he socie y a la ge.
118 Kalbos Kul ū a | 83 he digi al mode nism ela es cul u al shi s o he inc eased
ole o he digi al ex in p i a e and public li e. Clea ly, he new i echnologies ha e
essen ially changed he na u e o he au ho , add essee ( eade ) and he ex i sel .
ealiza ions o he digi al mode nism, one o hem being he ise o he language
communi y as an ac i e o ce, p o ides g ounds o a new s anda diza ion p oduc s
and allows o in ol e in he s anda diza ion p ocess he mos ac i e membe s o he
communi y.
i a miliūnai ė
lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, l 10308 Vilnius
[email p o ec ed]