Konstancija ir Jonas Jablonskiai

e. Lukėnaitė-Griciuvienė. Konstancja i Jonas Jablonscy 9 Życie i działalność Jonasa Jablonskisa EGLĖ LUKĖNAITĖ-GRICIUVIENĖ Litewskie Muzeum Narodowe Konstancja i Jonas Jablonscy Jonas Jablonskis urodził się 30 grudnia 1860 roku (według starego stylu 18 grudnia). Ojciec Juozapas Jablonskis, wdowiec z trojgiem małoletnich dzieci, po raz drugi ożenił się z Agniešką Šipailiūtė. Oprócz najstarszego Jonasa Agnieška i Juozapas Jablonscy doczekali się jeszcze trojga dzieci: Antanasa – w 1867 r., Jurgisa – w 1870 r. i Marytė – w 1875 r. Wtedy Jablonscy gospodarowali w Kubilliai*, niedaleko Naũmiestis, później cała rodzina wraz z całą siódemką dzieci przeprowadziła się do Rỹgiškiai, parafii Grš ka būdžio. Jonas Jablonskis zaczął uczęszczać do szkoły początkowej w Naumiestis w 1869 r., a od 1872 r. do gimnazjum w Marijámpolė. Naukę w gimnazjum finansował wuj matki, ksiądz Juozapas Šipaila. Rodzice również marzyli o synu księdzu, jednak Jonas bynajmniej nie skłaniał się ku kapłaństwu. Im dalej, tym wyraźniej ujawniały się jego zdolności do filologii, a zwłaszcza do języków klasycznych. Gimnazjum J. Jablonskis ukończył w 1881 r. zzłotym medalem. Postanowiwszy studiować filologię klasyczną na uniwersytecie moskiewskim, młodzieniec utracił wsparcie swego dobroczyńcy, wuja Šipaili, i wyruszył do Moskwy, z trudem uzbierawszy zaledwie pieniądze na podróż. Na pierwszym roku zarabiał na chleb, ucząc innych, a od drugiego roku otrzymywał już stypendium. W Moskwie wydarzyło się to, co w domu było zbyt swojskie, zwyczajne i bliskie – miłość, zainteresowanie własnym ojczystym językiem litewskim, narodowe uświadomienie samego Jona Jablonskisa. Duży wpływ wywarli na niego wykładający na uniwersytecie profesorowie filolodzy: znawca języków klasycznych Fiodor Korsz oraz bałtysta i slawista * W Encyklopedii języka litewskiego (2008) podaje się, że Jonas Jablonskis urodził się w Kubliai. O tym, że rodzinną wsią J. Jablonskisa jest Kubilėliai, piszą językoznawcy Uniwersytetu Szawelskiego Giedrė Čepaitienė i Algirdas Malakauskas: „Gdzie naprawdę urodził się Jonas Jablonskis?” – zob. „Mokslo Lietuva”, nr 3, 2011 02 03. Uwaga redakcyjna. 10 kuLtura języka | 83 Filip Fortunatow. Na Litwie oficjalnej polityce rusyfikacji przeciwstawiano wówczas w niektórych szkołach polonizację i uleganie polszczyźnie – jakoby inteligentowi powinno być wstyd mówić po „chłopsku”. Potrzebny był przełom w świadomości młodzieży naukowej. Studenci, którzy zebrali się razem wśród obcych, wzajemnie się pobudzając, zaczęli wyzbywać się swojej „pańskiej” polskości. W 1885 r. Jonas Jablonskis ukończył studia filologii klasycznej na uniwersytecie moskiewskim. Na powracającego do Litwy czekały rozczarowania – humanista, nieprawosławny – a więc nieodpowiedni. Nie znalazło się dla niego miejsce ani w wileńskim, ani w warszawskim okręgu naukowym, nawet w gimnazjach kazańskich, charkowskich i zakaukaskich. Dyplomowanemu filologowi pozostała jedynie praca korepetytora. Gdy zaczął uczyć dzieci ziemianina Toma Zana w Žemojoje Panemunė, Jonas Jablonskis odniósł sukces – Zanas polecił go jako kancelistę sądu w Mariampolu. Okazawszy się wielkim pracusiem, został następnie polecony kuratorowi ryskiego okręgu naukowego, a ten mianował go w Mitawie (obecnie Jelgava) pomocnikiem „kierownika stołu” kancelarii, a w listopadzie 1889 r. – nauczycielem języków klasycznych w mitawskim gimnazjum męskim. Kiedy nauczyciel gimnazjalny Jonas Jablonskis wspomniał swemu przyjacielowi Gabrieliusowi Landsbergiusowi-Žemkalnisowi, że szuka żony, która w domu mówiłaby po litewsku, ten przypomniał mu siostrę znajomego z czasów moskiewskich, Adomasa Sketerisa z okolic Joniškėlisu. Gabrielius powiedział, że Konstancja Sketerytė jest bardziej litewska niż Litwinka i bardzo wykształcona. Była tylko jedna przeszkoda – pan młody był katolikiem, a panna młoda – ewangeliczką reformowaną. W tamtych czasach była to poważna przeszkoda w założeniu rodziny. Konstancja Sketerytė wyszła za mąż za Jonasa Jablonskisa tego samego lata, którego się poznali. Ślub odbył się po stronie żony – w ewangelicko-reformowanym kościele w Szawlach 24 lipca 1890 r., po uzyskaniu wszystkich zezwoleń kanonicznych i cywilnych. Wspólna droga życia Konstancji i Jonasa Jablonskisów rozpoczęła się w Mitawie, gdzie młoda rodzina spędziła, prawdopodobnie, sześć najpiękniejszych i najszczęśliwszych lat. Tam urodziły się także najstarsze dzieci Jablonskisów: syn Konstantyn – w 1892 r., córki: Ona – w 1894 r. i Julia – w 1896 r. W Mitawie J. Jablonskis wykładał języki klasyczne w gimnazjum męskim. W tym czasie jedną trzecią, a później nawet połowę uczniów stanowili w nim Litwini. „My, uczniowie niższych klas, czuliśmy, że J. Jablonskis różni się od pozostałych nauczycieli gimnazjum. Zaprasza uczniów starszych klas do siebie. Ci, powróciwszy, pełni jakiejś poważnej tajemnicy, częściej zbierają się i zamknięci coś omawiają. [...] z daleka wszyscy kochaliśmy Jablonskisa i 1921: 536–537). byliśmy z niego dumni”. (Mironas E. Lukėnaitė-Griciuvienė. Konstancja i Jonas Jablonskisowie 11 Z Mintauji J. Jablonskis intensywnie pisał dla „Varpasa”, zajmował się kwestiami językowymi, poprawiał artykuły innych autorów, ponieważ bynajmniej nie wszyscy potrafili dobrze pisać po litewsku. Latem 1894 roku, pod pozorem chrzcin nowo narodzonej Onytė (rodzicami chrzestnymi byli Vincas Kudirka i Gabrielė Petkevičaitė-Bitė), w mieszkaniu Jablonskisów odbył się zjazd varpininkasów. W tych jedynych w swoim rodzaju domach litewscy uczniowie mogli się gromadzić i bawić. Wspólnie świętowano wesela, chrzciny, imieniny, upamiętniano inne wydarzenia. Organizowano tam wieczory z przedstawieniami i pieśniami, wygłaszano referaty. Antanas Smetona, uczeń J. Jablonskisa w Mitawie, pisał: „W święta chodziliśmy do domu Jablonskich [...]. Przenikały wszystkich wrażliwy litewski duch, ciepło rodziny [...]” (Smetona 1921: 534). W domu Jablonskich gromadzili się aktywni litewscy inteligenci, których łączył jeden ideał – ojczyzna. „W Mitawie organizowano tajne zebrania, wykorzystując odpusty, kiedy wszędzie było wielu ludzi, aby policja nie zauważyła; dla ostrożności na stole stawiano piwo i przekąski. Zbierali się Kriščiukaitis, Bulota, Mašiotas, Liandsbergis-Žemkalnis, ks. Tumas i inni. Obradowano podczas sumy, ponieważ w innym czasie byłoby to nieostrożne. Rękopisy, listy i paczki na pocztę zanosił brat Jona, Jurgis, oraz siostra Marijona, których on uczył.” (Strimaitis 1921: 522). szczególnie należało nie milczeć w latach zakazu prasy. Jonas Jablonskis włączył także żonę Konstancję do swojej działalności oświatowej. K. Jablonskienė sama pisała, przepisywała teksty redagowane przez męża. Podczas prześladowania litewskiego ruchu narodowego, prasy i jej współpracowników uwagę władz zwróciła działalność nauczyciela gimnazjum J. Jablonskisa. W 1896 r. Jablonskisowie musieli opuścić Mitawę, nauczyciela przeniesiono w inne, znacznie bardziej oddalone od litewskości miejsce – Rewel (obecnie Tallinn). Nastroje J. Jablonskisa w Rewlu można lepiej zrozumieć na podstawie wspomnień współczesnych mu osób. Jego były uczeń z Mitawy, Kazimieras Jokantas, pisał: „Zacząwszy częściej bywać, trzeba było o tym i owym porozmawiać. Jedno, co rzucało się w oczy, to nieustanny smutek. stanie przy piecu, zamyśli się i będzie milczał przez długą godzinę, nic nie mówiąc, niczego nie widząc, co dzieje się wokół. było oczywiste, że wszystko tutaj jest mu obce, że nic mu się nie podoba, nic go nie pociąga. Na przeniesienie z Mintauji patrzył jak na zesłanie.“ (Jokantas 1921: 542). należy zauważyć, że działalność urzędnika, zwłaszcza pedagoga, w czasach carskich była niezwykle bacznie obserwowana. jego najbliższy przyjaciel w Rewlu, Jonas Bulota, pisał: „Działalność Jablonskiego w Rewlu dzieliła się wyraźnie na dwie części: jako nauczyciela rosyjskiej władzy i jako działacza litewskiego. [...] Był tym magnesem, który przyciągał do siebie całą ówczesną inteligencję Litwy. wszyscy w taki czy inny sposób poszkodowani lub pokrzywdzeni szukali u niego i znajdowali szczegól- 12 kuLtura języka | 83 wyrazy współczucia i pożyteczne rady, a bardzo często także materialnej pomocy, zwłaszcza uczniowie — lekcjami: przyjechawszy, najczęściej po prostu jeszcze się u niego zatrzymywali.“ (Bulota 1921: 544–546). Petras Avižonis, studiując medycynę na Uniwersytecie w Dorpacie, często odwiedzał Jablonskisów. „Nie było takich świąt, żeby nie przyjechało do niego z Dorpatu [Tartu] po kilku studentów, jego byłych uczniów z Mitawy [...] byliśmy szczęśliwi, mogąc między studiami zaznać rozrywki w tak serdecznej atmosferze. a Jablonskis, ugościwszy nas przez około tydzień lub dłużej, jeszcze „na drogę” wciskał nam do ręki, przepraszając, że więcej nie ma.“ (Avižonis 1921: 532–533). Lato rodzina Jablonskisów zawsze spędzała na Litwie, najczęściej u krewnych lub przyjaciół. Sam J. Jablonskis jeździł na Litwę badać dialekty, zabierał ze sobą rodzinę, „aby dzieci, jak mawiał, pokochały Litwę i dorósłszy, wszędzie czuły się Litwinami.“ (bulota 1921: 554). 16 lutego 1899 r. w Rewlu Jabłońskim urodził się jeszcze jeden syn – Vytautas. W 1900 r. J. Jabłoński przygotował jedno ze swoich najważniejszych dzieł – Gramatykę języka litewskiego, która została wydana w Tylży w 1901 r. pod pseudonimem Petras Kriaušaitis. W 1900 roku w pobliżu Połągi schwytano przemytników litewskiej prasy, a później także jej kolporterów; ujawniono długi łańcuch podejrzanych, przeprowadzano rewizje, które dotarły również do Rewla; oczywiście przeszukano także J. Jabłońskiego, znaleziono „dowody“. Było tu pełno litewskich książek, słów zapisanych do słownika, zebranych pieśni ludowych, a ponadto wykryto, kto kryje się pod pseudonimem Obelaitis, piszącym do „Varpasa“. J. Jabłoński przez cały rok pozostawał bez oficjalnej pracy, a rodzina została bez żadnych dochodów. A po roku nadeszła jeszcze bardziej nieprzyjemna wiadomość – J. Jabłoński został zesłany do Pskowa. W 1902 r. rodzina po raz pierwszy została rozdzielona; wraz z ojcem wyjechał najstarszy syn, dziesięcioletni Kastukas. Po uwzględnieniu prośby o łaskę J. Jablonskis wrócił z zesłania po roku, bez prawa odwiedzania stolic. Rozpoczęły się niekończące się wędrówki rodziny, która zaledwie na kilka lat osiedlała się w jednym miejscu. W latach 1903–1904 Jablonskisowie mieszkali w Szawlach. J. Jablonskis nie miał państwowej pracy, otrzymywał jedynie przypadkowe zajęcia. Jesienią 1904 r. cała rodzina przeniosła się do Wilna. J. Jablonskis rozpoczął pracę w redakcjach pierwszego litewskiego dziennika „Vilniaus žinios”, a także „Lietuvos ūkininkas”, w spółce wydawniczej książek „Aušros”, poprawiał język różnych wydawanych książeczek, redagował przekłady. Po odzyskaniu litewskiej prasy odczuwano bezgraniczną radość, a zarazem rozczarowanie, że wszystko nie jest takie, jak by się chciało. W Wilnie tętniło życie polityczne i społeczne. J. Jablonskis był demokratą, wykazywał się odwagą obywatelską i pryncypialnością w swoich artykułach lub podpisując zbiorowe pisma protestacyjne. Po zezwoleniu na nauczanie języka litewskiego w szkołach z inicjatywy G. Landsbergisa-Žemkalnisa powołano Komitet Nauczania Języka Litewskiego, e. Lukėnaitė-Griciuvienė. Konstancja i Jonas Jablonskisowie 13 który zajął się tą sprawą. Po wielkich staraniach J. Jablonskis zaczął wykładać język litewski na prawach fakultatywnych w kilku szkołach wileńskich, jednak w związku z opłacaniem lekcji pojawiły się trudności. Latem 1906 r. Jablonskisowie doczekali się kolejnego dziecka – urodził się syn Jonukas. Od jesieni 1906 r. J. Jablonskis otrzymał posadę nauczyciela nieetatowego w seminarium nauczycielskim w Poniewieżu i wraz z rodziną przeniósł się do Poniewieża. Językoznawca i pedagog, zatroskany o literaturę w języku ojczystym, zgromadził młodzież, aby zajmowała się tłumaczeniami. Do tej działalności włączył nie tylko żonę i dzieci, lecz także swoich uczniów. wszędzie, gdzie J. Jablonskis mieszkał, towarzyszyła mu praca, a żona była jego najbliższą pomocnicą. W Poniewieżu rodzinę dotknęło nowe nieszczęście – J. Jablonskis zachorował na chorobę nerek. Choroba się przedłużała i, jak się wydaje, jej zdradliwe następstwa zaważyły na dalszym stanie jego zdrowia. W 1908 r. rodzina znów się rozproszyła. Dzięki wielkim wysiłkom J. Jablonskis otrzymał etatową posadę nauczyciela w Brześciu. Żona z pięciorgiem dzieci pozostała w Poniewieżu. Tak żyli osobno przez dwa lata. Spotykali się latem, choć ojciec swój wolny czas poświęcał sprawom języka litewskiego albo jeździł na leczenie. najstarszy syn Konstantinas wiosną 1909 r. ukończył gimnazjum w Poniewieżu i wyjechał na studia do Petersburga. pod koniec lata 1910 r. Konstancja wraz z dziećmi wyjechała do męża do Brześcia. Życie w nowym miejscu przyniosło także nowe troski. nawet dzieciom trudno było przystosować się w obcym otoczeniu. z listów matki do syna wyłania się coraz bardziej pogarszający się stan zdrowia J. Jablonskiego: „tatuś nadal tak samo dużo pracuje, teraz przygotowuje artykuł z dziedziny językoznawstwa. nogi najwyraźniej słabe, w tym roku znacznie gorzej niż o tej porze w zeszłym roku.” (LukėnaitėGriciuvienė 2009: 91). W 1911 r. J. Jablonskis pod pseudonimem Rygiškių Jonas wydał swoje drugie ważne dzieło Lietuvių kalbos sintaksė, a rok później jeszcze jedną książeczkę – Rašomosios kalbos dalykai. W 1912 r., gdy J. Jablonskis otrzymał posadę nauczyciela w gimnazjum męskim w Grodnie, rodzina przeniosła się bliżej Litwy. W Grodnie Jablonskich niejednokrotnie odwiedzała Julija Žymantienė-Žemaitė. Właśnie w tym czasie wydawano pisma Žemaitė, a J. Jablonskis je redagował. Językoznawca powiedział: „z pism Žemaitė sam uczyłem się najbardziej żywego z żywych, najpiękniejszego z pięknych języka ludu”. (Rimantas 1956: 127). Największy niepokój budziło wyraźnie pogarszające się zdrowie J. Jablonskisa: „[...] tėtei reikėtų pradėti kuo nors stiprinties, nes matyt jau labai suvargęs, nė valgis nekaip lenda ir prastai miega [...]. kiedy nie pisze żadnego artykuliku, to jakoś jeszcze ujdzie, ale jeżeli zaczyna coś pisać, to już i żegnajcie, jedzenie i sen”. (Lukėnaitė-Griciuvienė 2009: 97). 14 kuLtura języka | 83 Jesienią 1914 r. J. Jablonskis zostaje przeniesiony do Wieliża. Rodzina przeprowadza się do odległego zakątka guberni witebskiej, daleko od kolei, daleko od swoich. Choć jakiekolwiek niedostatki trapiły dom Jablonskisów, zawsze znajdowały się pieniądze na cele dobroczynne lub jakąś szlachetną sprawę narodową. Tutaj J. Jablonskis nie był skąpy. W listach ojca do syna Konstantego czytamy: „Dziecko! Przesyłam 25 rb. Tobie, 5 rb. alkana diena i 10 rb. waszej działalności towarzystwa.” (Lukėnaitė-Griciuvienė 2009: 122). Weliż pozostał tylko rok. Po wybuchu I wojny światowej i zajęciu Litwy przez Niemców wielu Litwinów wycofało się w głąb Rosji. Komitet Litewskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny wysłał do Woroneża wielu litewskich młodych ludzi. Z inicjatywy Martynasa Yčasa, przy wsparciu córki cara Mikołaja, Tatiany, jesienią 1915 r. w Woroneżu otwarto aż dwa litewskie gimnazja: dla chłopców i dla dziewcząt, a dyrektorem mianowano Pranasa Mašiotasa. J. Jablonskis zostaje oficjalnie zaproszony do nauczania języka litewskiego. Działalność J. Jablonskisa, choć ciężko chorego, w Woroneżu była bardzo znacząca i potrzebna. „Jego praca wśród swoich ludzi, ucząc uczniów i nauczycieli języka ojczystego, tam, gdzie zgromadziło się tak wielu młodych ludzi, była po prostu nieocenienie owocna. Wokół niego zaczęli gromadzić się nauczyciele, literaci, językoznawcy, grupki uczniów. Ustalano terminy, przygotowywano podręczniki dla szkół, wydawano książki. Każda ważniejsza sprawa była omawiana przy udziale Jablonskisa, każdy większy tekst czy książka ukazywały się dopiero po jego zredagowaniu. W samym gimnazjum, wśród uczniów i nauczycieli, jego autorytet jako doświadczonego pedagoga stał bardzo wysoko…“ (yčas 1921: 570). W 1917 r. J. Jablonskis ze względu na stan zdrowia musiał zrezygnować z obowiązków nauczyciela gimnazjum, jednak pozostał członkiem rady opiekunów gimnazjum męskiego, redagował podręczniki i poprawiał język. Latem zorganizowano pierwsze „słońcowe” kursy dla nauczycieli litewskich, których wykładowcą został zaproszony również J. Jablonskis. W Woroneżu opracował i wydał Czytanki języka litewskiego dla Szkoły Biedaków (1916), podręcznik Arytmetyka. Początki nauki i terminy (1917), Nasz słowniczek (1918). Jablonskisowie wraz z całą litewską kolonią wrócili na Litwę w czerwcu 1918 roku. Całe woroneskie gimnazjum zmieściło się w wagonach towarowych lub pasażerskich trzeciej klasy (z powodu choroby męża rodzina Jablonskisów jechała drugą klasą). Podróż była długa i wyczerpująca. Do Wilna dotarli po dwóch tygodniach. J. Jablonskis nie wysiadał już z wózka. Po powrocie do Wilna wydał Gramatykę języka litewskiego (1919). W kwietniu tego samego roku, po zajęciu Wilna przez Polaków, część litewskiej inteligencji wycofała się, e. Lukėnaitė-Griciuvienė. Konstancja i Jonas Jablonskisowie 15 do Kowna. Dopiero po kilku miesiącach J. Jablonskis wraz z rodziną otrzymał pozwolenie na przeprowadzkę do tymczasowej stolicy. W Kownie życie Jablonskisów było skromne, nadal musieli przenosić się z jednego mieszkania do drugiego. Zdrowie J. Jablonskisa było już tak pogorszone, że nie tylko nie chodził, lecz nie zawsze mógł własnoręcznie pisać. Jesienią 1919 r. został zaproszony na kierownika oraz nauczyciela języka litewskiego wyższych kursów Towarzystwa „Saulė”. Po założeniu w 1922 r. Uniwersytetu Litewskiego w Kownie J. Jablonskis został wybrany jego członkiem honorowym i profesorem. Wykładał w mieszkaniu (obecnie przy ul. Jablonskio), w którym większy pokój został przekształcony w salę wykładową. Tak pracował na uniwersytecie do jesieni 1926 r. W tej domowej sali wykładowej odbywały się nawet posiedzenia rady wydziału, narady, posiedzenia komisji ortograficznej i terminologicznej. Ostatnie dziesięciolecie swojego życia J. Jablonskis przepracował bardzo intensywnie. W 1922 r. ukazała się jego Gramatyka języka litewskiego (nowe wydanie uzupełnione), w 1925 r. – Podręcznik języka litewskiego, w 1928 r. – Przypadki i przyimki. W tym czasie napisał aż 234 artykuły dotyczące zagadnień językowych. Swoich artykułów sam już nie pisał, dyktował je żonie, synowi lub studentom. Takich ochotniczych skrybów było więcej niż jeden. „Jablonskis zwykle pracował od rana do południa. Obiad jadł w sąsiednim pokoju, gdzie przy stole żona lub student sadzali go (student-pisarz często był zapraszany na wspólny obiad). Wypocząwszy, profesor znów intensywnie pracował do wieczora, niekiedy do późna.“ (Masiliūnas 1974: 21–22). Ostatnie dziesięciolecie, spędzone z częściowo sparaliżowanym mężem, było dla Konstancji Jablonskienė szczególnie trudne. Po pewnym czasie mieszkania przy ulicy A. Mickiewicza w 1928 r. przenieśli się do córki, okulistki On y Landsbergienė, przy ulicy Kęstučia. Choć umysł pozostał jasny, a duch się nie załamał, pod względem fizycznym J. Jablonskis całkiem podupadł na zdrowiu. Latem K. Jablonskienė co roku wywoziła męża do Połągi. podróż bywała skomplikowana, jechano pociągiem sanitarnym do Kłajpedy, a potem samochodem. potrzebna była silna pomoc, wynajmowano służącą, a później także pielęgniarkę. W lutym 1930 r. Jonas Jablonskis zachorował na grypę. 23 lutego w szpitalu „spokojnie i na zawsze zasnął, otoczony członkami swojej rodziny” (Vaičiūnas 1930: 67). Po trzech latach, po pochowaniu jednego z towarzyszy Jonasa Jablonskisa, Juozasa Tumas-Vaižgantasa, kompozytor Jonas Nabažas zapisał w swoim dzienniku: „człowiek kochany przez wszystkich przyciągnął największe tłumy i wszystkie organizacje, ale mimo to pogrzebu Jablonskisa w 16 kultura języka | 83 jeden jeszcze nie ominął, ponieważ oprócz Kowna uczestniczyła w nich także prowincja” (Nabažas 2007: 118). niepodległej Litwie do tej pory nie było nawet…” Konstancja Jablonskienė zmarła 19 kwietnia 1948 r., została pochowana obok męża na cmentarzu miejskim w Kownie. Nawiasem mówiąc, po dziesięciu latach szczątki Jablonskisów trzeba było przenieść na cmentarz w Petrašiūnai. Córka Jablonskisów, Julija, napisała w liście do brata Vytautasa w Cleveland: „Myślę, że powinieneś wiedzieć, że musieliśmy przenieść naszych dziadków z cmentarza miejskiego do Petrašiūnai.” na starym cmentarzu urządzą park.” (Lukėnaitė-Griciuvienė 2009: 42). Literatura Av i ž o ni s P. 1921: Jablonskis w Mitawie, Rewlu, Pskowie. – Szkoła litewska Bulota J. 1921: Jablonskis w Mitawie, Rewlu, Pskowie. – Szkoła 12, 530–533. litewska Yčas M. 1921: Ponownie poza granicami Litwy: w Brześciu, Grodnie, 12, 544–547, 554. Wieliżu, Woroneżu. – Szkoła litewska 12, 565–573. Jokantas K. 1921: Jablonskis w Mitawie, Rewlu, Pskowie. – Lietuvos mo kyk la 12, 540–543. Lukėnaitė-Griciuvienė e. 2009: Konstancijos ir Jono Jablonskių šeima, wilno: Lietuvos nacionalinis muziejus. masiliūnas k. 1974: atsiminimai. – Mūsų kalba 7, 21–22. mironas v. 1921: Jablonskis mintaujoj, revely, Pskove. – Lietuvos mokykla nabažas J. 2007: Dienoraščiai 1922–1945, wilno: typoart. rimantas J. 12, 536–537. 1956: Žemaitė gyvenime ir kūryboje, wilno: valst. grožinės lit. l-kla. Smetona A. 1921: Jablonskis w Mitawie, Rewlu, Pskowie. – Szkoła litewska 12, 533–536. Strimaitis J. 1921: z czasów młodości, nauki i pierwszych lat pracy. – Szkoła litewska 12, 516–522. Vaičiūnas V. 1930: śp. Wspominając Jablonskisa. – Język 1 (2), 67. Otrzymano 2010 11 05 E. Lukėnaitė-Griciuvienė. Konstancija i Jonas Jablonskis 17 rODZINA KONSTANCIJI I JONASA JABLONSKISÓW Streszczenie Jonas Jablonskis urodził się 30 grudnia 1860 roku w Kubilėliai koło Naumiestis. Oprócz najstarszego syna Jonasa Agnieška i Juozapas Jablonskisowie mieli jeszcze troje dzieci: Antanasa, Jurgisa i Marytė. Wkrótce po narodzinach Jonasa rodzina przeniosła się do Rygiškiai. Jonas Jablonskis uczęszczał do szkoły podstawowej w Naumiestis, a następnie kontynuował naukę w gimnazjum w Mariampolu, które ukończył w 1881 roku z wyróżnieniem i otrzymał złoty medal. Jego zainteresowanie językami skłoniło go do wyboru filologii klasycznej na studiach na Uniwersytecie Moskiewskim. Profesorowie Fiodor Korsz i Filip Fortunatow wywarli znaczący wpływ na rosnące zainteresowanie Jablonskisa jego ojczystym językiem litewskim. W 1885 roku J. Jablonskis ukończył uniwersytet, lecz minęły kolejne cztery lata, zanim otrzymał posadę nauczyciela w gimnazjum męskim w Mintauji, gdzie rozpoczął nauczanie języków starożytnych. W 1890 roku Jonas Jablonskis, katolik, poślubił bardzo dobrze wykształconą Konstancję Sketerytė, należącą do Kościoła reformowanego. W Mintauji urodziły się ich pierwsze dzieci: syn Konstantinas (1892) oraz dwie córki, Ona (1894) i Julija (1896). Dwaj pozostali synowie, Vytautas (1899) i Jonas (1906), urodzili się w innych miejscach, do których rodzina przeprowadziła się z Mintauji. J. Jablonskis obszernie pisał o języku. Jego artykuły publikowano w „Varpasie” oraz w liberalnej prasie rosyjskiej. Dom rodzinny Jablonskisów był często odwiedzany przez działaczy litewskiej inteligencji, którzy podzielali wspólną wizję przyszłości swojej ojczyzny. w 1896 roku nauczyciel J. Jablonskis został przeniesiony do Rewla (obecnie Tallinna), który był daleko od Litwy i idei wolności. Rodzina Jablonskisa mogła odwiedzać ojczyznę jedynie latem. W 1900 roku J. Jablonskis ukończył jedno ze swoich najważniejszych dzieł, Lietuviškos kalbos gramatika (Gramatykę języka litewskiego), które ukazało się w 1901 roku. Jednak wkrótce potem został postawiony przed sądem i oskarżony w głośnej sprawie związanej z naruszeniem zakazu drukowania po litewsku. W konsekwencji w 1902 roku Jablonskis został zesłany do Pskowa w Rosji. po powrocie Jablonskis mieszkał w Szawlach (1903– 1904), Wilnie (1904–1906), a także pracował w niepełnym wymiarze godzin w seminarium nauczycielskim w Poniewieżu (1906–1908). Jego drugie ważne dzieło, Lietuvių kalbos sintaksė (Składnia języka litewskiego), ukazało się w 1911 roku, a rok później pojawiło się Rašomosios kalbos dalykai (O języku pisanym). Kiedy w 1915 roku otwarto w Woroneżu dwa litewskie gimnazja dla imigrantów wojennych, J. Jablonskis został oficjalnie zaproszony do nauczania języka litewskiego. To właśnie w tym okresie przygotował i opublikował litewski czytanek zatytułowany Vargo mokyklai