scieee Open visual document viewer

Profesoriui Arnoldui Piročkinui – 80 metų

Aldonas Pupkis

Full text

A. PUPKIS. ao P o esso A noldui Pi očkin 80 anos 285 Pe SonAlIjoS ALDONAS PUPKIS P oFeSo IUI ARNOLDUI PIROČKINUI 80 MET Conhecemos ilólogo, kalbininku, his o iikku, kul ū ininku p o esso A noldui Pi očkinui 2011 m. asa io 25 d. sukako 80 anos. E embo a nesses empos de des alo ização de pe sonalidades o nando-se incomum esc e e p oginius sukak u inius a igos, ainda assim A noldo Pi očkino nu ei ado abalhos nuspei ono mais a enção, do que oi lhes a ibuída ikšiolinėje lie u ių kalbo y os is o ijos li e a u a. Tad aqui p ide a a i algumas pala as sob e aqueles abalhos sukak u inkui page b i e espei ados lei o ojos da Kalbos kul u a publicação. 286 KALbOS KULTÜRA | 84 A noldo Pi očkino ida e a i idade anos, pa ece, nadacuo especial é de ou os colegasamžių kalbininkų neišsiski ia: p imá io e secundá io ap enhamás bei li uanis ikas s udijas Vilniaus uni e si e e, neilgas abalho escolas, en ãoinė aspi an ū a ame pamei Vilniuje, ilgame is lec hy ojo abalho pa samei aukš ojoje mokykloje, ie same ūpesčiai dėl išėjus į pensiją. E du an e aqueles anos quase em meio século a izada ealmen e mui o: esc i a e p epa ada quase ês décadas de li os, publicada sob e 500 a iados de na u eza cien í ica, popula ias a igos e ecenzijas e publicis inos esc i os, edleis a pluoš as e imos e edaguados li os. E sua lis a cada ez se alonga: como a o qual desses anos cien is a, A noldas Pi očkinas kupinas jėgų e na imp ensa con inua publica a igo após a igo, dos quais se o ma iam não uma es udo ou li o. Plana mais à sociedade A noldas Pi očkinas p incipalmen e é conhecido como mais ma can e in es igado de Jono Jablonskio legado. Po abalhos des a á ea li os P ie bend inės kalbos iš akų (1977) e J. Jablonskis bend inės kalbos puoselė ojas (1978) 1979 m. p emiado Li huanian als ybine p emija. Apibend inamasis abalho Jono Jablonskio da bų eikšmė bend inės kalbos aidai 1978 m. apgin as como dak a o (daba habili uo o dak a o) dise ação. sem esses capi alinos abalhos, cien is a expôs duas li os de Jono Jablonskio legado: Jono Jablonskio laškai (1985) e J. Jablonskis. Es apisniai e laiškai (1991), ambém á ias publicações didamuosius (en e elas i in impo an eūs Jono Jablonskio idiomas aisymai, 1986). E jubiliei os 150aisiais anos de nascimen o de Jono Jablonski A noldas Pi očkinas publicou pluoš ą signi iciajam kalbininkui ski ų s aipsnių, que são não p aei as minças e ojima, mas i iamieji abalhos, nos quais ap esen a a mui o no os insj algos, le an an es Jablonski legado es udos em quali ibamen e no o pakopą. A noldas Pi očkinas pesquisa Jono Jablonskio abalhos começou ainda es udando Vilniaus uni e si e e. Seu diploma de abalho ema oi 1922 m. J. Jab lonskio li uãos língua g ama ica, e cien í ico che e p o . Jonas Palionis pode o guluo i azendo gabos aluno em Jablonskio legado do es udo ba us. Embo a passei o jo em calbinis a i ou em sin aksês á ea (n1965 m. apgynė mokslų kandida o (daba dak a o) dise ação de lie u ių kalbos sudė inių sakinių sin aksės), mas cien í ico che e pasė a sėkla neleido esquš i Jablonskio, oi s opiai p ižiū ima e po po os dešim mečių p adėjo neš i neį ikė inai našų de lių. Apibend in ai pode-se dize que A noldas Pi očkinas não só minuciosamen e es udou Jono Jablonskio biog a ia, a i idade cien í ica e abalhos, mas aki aizdžiai expandê os ho izon es lingüo y os dos li uanos e gene ines dos li uanos A. PUPKIS. Ao P o esso A noldui Pi očkin 80 anos 287 bos a his ó ia complemen ou s a iais descobe as e às ezes não espe e adas, mas bem undamen adas insj alghas. Pode-se dize que Jonas Jablonskis XX a. 8me década na p imei a ez oi jus i icadamen e a aliado como um dos maio es do XIX a. inal XX a. p imei os ês décadas das línguas li uanas es udiosos, seus abalhos desempenhasse lemiamo papel no os empos de his ó ia da língua bend inha. Jono Jablonskio es údios A noldas Pi očkinas ca ego icamen e enunciou de abo dagem omân ico pa a abalhos do kalbininko, eme ê anos longos amplamen e a o ą Jablonskio como lie u ių (bend inės, ou ašomosios) pala as ao pai in oduzi im e concedeu-lhe o g ande cien í ico da língua lie u ių e p ak iko i ulą. Necessi o ac escen a , que es a disposição, ou não p imei a ez explici amen e o mulada nos abalhos do mes e jubilia o Jono Palionio, Pi očkino oi desen ol ida e undamen ada abundan emen e cole ados a os a qui ís icos e sumanias in e p e ações daqueles a os e ob as. Nésimimo mais de alhado examina A noldo Pi očkino ei as Jablonskio pesquisas de e ia chama a a enção a á ios elas mui as bemaž isí eis a olho nu. P ima iamen e nos es údios do legado de Jablonskio k in a nos olhos gausa de ac os cole ados. Pa ece que do in es igado a enção não pôde se esconde nenhuma de alhe da ida ou a i idade de Jablonskio, nem a meno minúscula, que pode e signi icâncias de a i idade ou ob as do g ande lingüis a ca ac e ís icas. Em segundo lado, não limi ada apenas a a os de ida e ob as, mas en ada eme e e em amplos ha me o poli ico, cul u inho e lingu is ino con ex o, que pe mi e desc e e nemaja i amo empo ci cuns âncias e in e p e a amplições pode . Tudo isso ecolhido de odos au o a Li uânia e no es angei o acessí eis de a chi os, elųjų imp essões, a minimen os e ou as on es. Tą mos am e p óp io Pi očkino p epa eng i du Jablonskio ca as e abalhos omai, nos quais mui os coisas são a as a p óp io suda y ojo e anunciada p imei a ez. A idžiau lendo os li os do au o sob e Jablonskį apa en emen e e iden e nep açada espei o de ac os e on es au en iškumu, ci ação co ek iškumas, em ge al nep ékaiš ingai ap esen ado apa ado cien í ico. Nepe dedando įmanu a i ma , que é possí el comple amen e con ia Pi očkino ci ojamais on es e caso necessá io lhes basea -se sem nenhuma a odai os em o iginal. Segundo, aquelas gausių ac os in e p e ações ge almen e não le an am g andes dú idas, e ge almen e in e p e a-se só aquilo que pode se i memen e undamen ado dados das on es. Thus, po exemplo, nep iekaiš ingai desc ibem-se on es de no miamen o da língua Jablonskio, no mas de seleção e c i é ios de a aliação, mas em udo isso ê-se his o icamen e, mos a pažiū ų pokyčių aplinkybės i is o inės pa 288 KALbOs KULTūRA | 84 ska os ou bū inybė de ou a manei a a a ce os assun os da língua. Não é p eciso esquece -se, que A noldas Pi očkinas é ilho do seu i ido empo, que não pode se sepa a de seu empo ling is inių disposições e naquele empo admissí eis decisões. Assim digo endo dian e dos olhos aquele ac o, que al pe sonalidade, qual oi Jablonskis, de cada ge ação kalbininkų e linguo y os his o iado es é acei a peculia e a aliada segundo no as, pe íodo di ado condições e necessidades. Tal ez, po exemplo, ago a ou mais a de quando alguém de ou a o ma alo a á Jablonskio kel ą ( iksliau a o ą) p incípio da sis emaidade da linguagem no mas, c i é ios de di usão dos ac os da linguagem ou ou os assun os, po que ago a e bend inha língua já é ou a, e i iamieji nauji po eikiai, dê em-se no as ci cuns âncias ou mudados pažiū ų ling is inių. No en an o de e dize -se que Pi očkino sis emá ico abo dagem em Jablonskio abalhos, consequekli de odas ob as análise e in e p e ações con iabilidade mui os alegamen os à his ó ia deixam como indiscučijá eis a os, que a nenhum his o ícios mudanças não pode se subo dús. Eles pe mi em, al ez mais p ecisamen e e čia em Jablonskį olha sis emicamen e e nunca nep a as i his ó ico žiū os aško em odos es es abalhos e eiginos do lingüís ico. Te cia. A noldas Pi očkinas adequadamen e e odo undamen adamen e de e minou Jablonskio luga na his ó ia da língua bend inesa. Jablonskis ago a dian e de nós es á como o maio anuome ína bend inesa língua no min oja, capaz de o alece já exis i en a e aka inių lie u ių kalbos a mių pag undo uncionajan a bend inesa linguagem sis ema, de e mina sua desen ol edos di ecis e polinkius. Es e ap obação do sis ema de língua bend inesa XIXXX a. sandū oje oi bene o maio nuopelns de Jablonskio em oda bend inesa his ó ia da língua li uãs. Pačią bend inês linguagem idėją ele ele ou a no a pa opą e mos ou sua peculia idade, sa a ankišką aidą e habilidade de c esce e ape eiçoa p óp ia sua pag indu. Ke i a. A noldo Pi očkino nos abalhos u bū i e oga elmen e p o ada, que Jablonski oi g ande cien alis a, não só p á ica de linguagem, como en ou decla a alguns de seus oponen es. Ele inha uma sólida undamen os cien í icos susiku ada eo ia da linguagem bend inesa, embo a e em nenhum luga não a i esse dispos o g ynu pau ado. Pi očkino es o çou ago a ela bem pe cebemos como segueklos mecanismo de abalho cien í ico, melho co espondusį ano me o bend iné da linguagem no minimo necessidades. além de udo isso, adicionou-se que A noldas Pi očkinas calš ai polemizou com Jablonskio oponen es, chamando-os ele só de simples p a icuku de linguagem, e não cien is as da língua Li uãs. Jono Jablonskio s a us de cien is a con i ma não só sis ema icamen e sua desc i a li uãos bend inês língua sanda a g amá icas e sin aksês abalhos, mas e ou os abalhos da ilologia li uãs. En e elas podem se le an adas nuopelnai leksikog a- A. PUPKIS. ao P o esso A noldui Pi očkin 80 anos 289 ijai ou dialec ologia, onde ambém Pi očkino es o çou e elados nãozi Jablonskio descobe as pesquisando línguas li uãs, especialmen e se en ionais a mės sanda ą (ž . jun o com Aleksu Gi deniu publicb ą s udiją Kalbo y os mokslo da bų inkinyje 1977 m.). Nos úl imos anos A noldas Pi očkinas le an ou au o i a ingo anões empos do lingüis a P ano ska džiaus es o ços de nega Jablonský como cien ís ico e undamen amen e mos ou ais es o ços ne aisingidade. Negana o, Pi očkinas e isãou a a i idade cien í ica Jablonskio em amplíssimo anuome iniame con ex o da língua eu opeo y os e mos ê, que kalbininkas oi a aliado como g ande cien ininkas não só aqui, namie, mas e oli užsieniuose. Jono Jablonskio abalhos e pesquisas de a i idade A noldas Pi očkinas a scleidê como k uopš us his ó ia do idioma, p oje ando sua a i idade pa a o p esen e, na qual de a sem is sabedo ia e adição de passado. Tas sukak u ininko noses a y asis passado e p esen e elação ê em mui os seus abalhos, pa icula men e Jablonskio co eims dedicados em li os. Sob e os úl imos assun os o cien is a conside á el alado nas mencionadas monog a ias dedicadas à ida e a i idade de Jono Jablonskio, e mais a de, 1970 e 1976, publicados sepa ados Jablonskio léxico e mo ologia aisymų li os; 1986 m. saiu unido abalho Jono Jablonskio da linguagem aisymai. Todos aqueles abalhos não são um ou o epe ições, mas qualybiamen e no os, palincados gausius comen á ios cien í icos. Isso sa a ankiški língua pesquisas cul u ais, mui o con ibuí am e pa a a a ual da língua li uânica no minimo ques ões de solução. Esses e ou os abalhos A noldas Pi očkinas apa eceu e como peculia abalhado da cul u a da língua, ka ka ėmis bas an e igo oso de enso e in é p e e de alguns assun os. Aqui ale lemb a cla as seu nuss a amen o es animąjį a dyną esc e e só Li u iškais esc i osminimis e de aco do lie u išką a imą. Nes e pon o de is a ele é um dos mais ma can es des a á ea eó icos de no minamen o. Que e o que esc e esse ou alasse em ques ões de p á ica da língua, A noldas Pi očkinas semp e é do seu po o e es ado homem, a i us cidade is. Como shil ą lemb animą sal ogau na memó ia imp essões de ago a já longimų 1991 anos, quando de Aukščiausiosios Ta ybos oi solici ada pe žiū ė i p epa adas Lie u os Respublikos Kons i ucijos kalbą. o mámos al nedidelha komisijėlę: P anas Kniūkš a, como žymiausias adminis acinės (kancelia inės) kalbos specialis , A noldas Pi očkinas, como mokomųjų da bų Teisininkų kalbos kul ū a (1980) e Adminis acinės kalbos kul ū a (1990) au o ius, e aš. Tex ą aisíme cada sa a ankiamen e, depois susiėjendo de inamos opiniões e acedá amo comuns spendimus. Quan o p ocu a memó ia, não lemb o que 290 KALbOs KULTÜRA | 84 sob e algo ossemos mui o desaco dada, o emen e dispu ijêsi, e a opinião comum acilmen e lieu em nossa esc i a conhecimen o. Mais a de oi miúdo e , que no inal ex o da Cons i uição essas nossas p opos as quase odas o am ap o ei adas, embo a e e ou i -se, que à edação da linguagem oi con ibuída e ou os kalbininkų. mas de essas conside as ymų bene mais b ilhan emen e na memó ia icou a noldo não ez le an ada desejão a aqueles linguís icos comen á ios sob e alguns dos a igos da Cons i uição adiciona ainda e nossa k a i p i l i e č i ų opiniê. Pasi a dando esc e emos e ela, cla o, sepa ando do ex o p incipal... Esse A noldo Pi očkino pilie iškumas yškus em mui os de seus abalhos, e aqui ale ia especialmen e escala não ão há mui o publicados ciclo de a igos sob e a si uação da educação da P ússia O ien al, his ó ia, papel das ig ejas e angélicas em ques ões educacionais do k aipėda k aš o, es o ços dos okie ininkų po oma a ida do k aš o em suas mãos. Daqueles a igos sai i ão bas an e solidi es udo sob e a his ó ia educacional do k aipėdo. A noldas Pi očkinas como cidadão e seu k aš o pa io a ėmėsi e de ou o abalhino complicado: o mou e su edaga o didelę knygą Ju ba kas. Páginas de His ó ia (1996). além mais écnico abalho, naquele li o há e alguns p óp io comp aia o a igos: sob e esc i o aja An aną Gied ai į, ou os zinyus daquele k aš o pessoas, e angelikus luu e onus, knygų kelią Mažojoje Lie u oje e k . Po es e abalho, ambém po signi ica i as pesquisas li uanis ikos 2011 m. e a ą A noldui Pi očkinu concedido Ju ba ko Ga bės cidadão nome. Com odos os seus abundan es esc i ó ios sukak u ininkas apa ece como sumanus his o iado , bem conhecís an is esc i a ema obje o, seu his o ines ambien es de exis ação e amplos con ex ualidade cul u al. As peculia idades des a esc i a do ex o pa icula men e b ilhan es e anão ez pa a a nossa sociedade quan o inespe adamen e apa ecido em Pi očkino li o De yne i Adomo Micke ičiaus me ai: biog a inė apyb aiža (1995; 1998 m. expleis a lenkų kalba). mas aquela nãoquė ume ex inguida lemb ando que ainda 1984 m. Pi očkinas oi um dos au o es da sé ie de monumen os cien í icos da Li uânia Mokslas na elha Vilniaus uni e si e e, que esc e endo, sem dú ida, ob e a não só incen i os ala sob e lie u iškus Adomo Micke ičiaus anos, mas e susilasio a abundância de ma é ia, ac os e su o mulada no os insj algos. Adomo Micke ičiaus es udos pode iam incen i a a p epa a e didelį Lie u iųlenkų i polkųlie u ių kalbų žodyną (išleis o Va šu oje 2001 m.). Assim o pano ama dos abalhos do p o esso A noldo Pi očkin imensamen e la go e imp essionan e. Aqui ainda neap e is í abundús seus mokomieji língua li uãs abalhos, neap a os bohemis ikos es udis. Po causa do úl imo dizidona, que 1971 1972 m. meiome io s ažuodamasis na en ão A. PUPKIS. P o esso ao A noldui Pi očkin 80 anos 291 busca a li uanis ikas on es, bem amilia izou com cul u al e linguís ico Czech ida. Assim su giu a igos de aquela á ea cien is as ligações, manual de língua checa (1974) e chekųlie u ių, lie u iųčekų žodynas (2004), nemaža g ožinių e ou os gên ų li e a u a e imų iš čekų kalbos (um ou o e de ou os idiomas). Checoslo akijoje cien is a baigian mais uma ez é p eciso en a iza o p o esso A noldo Pi očkino ampli ude de in e esses cien í icos e cul u ais, g ande e udição do cien is a, menciona já meia século k uopščiai e consis en emen e abalhada abalho de ciência e p á ica da língua. sem ele e ei o ob as se íamos mui o mais pob es do que ago a es amos. Aleg o, que os mesmos di e sosi osíssimos abalhos P o esso á io success ulamen e a o pa a a en e e ago a, ad desejá el-lhe de boa saúde e no as descobe as de oda a nossa cul u a bem. Recebido 2011 11 30