Jausmų raiška jaustukais mokinių kalboje

BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT Ins i u o de lenguas Lie u ių JAM RAIŠKA JAUSTUKAIS MOCINI KALBOJE ESMINIAI VOZŽIAI: jaus ukai, mokinių kalba, skoliniai, keiksmažodžiai. Los sensus ukai ac i amen e se u ilizan šnekamojoje hablado a di e soso ísimos sen imien os exp es i. Es a á nekai omá pa e del lenguaje suda o palab as, di ec a y exp esamen e con eyan es sen imien os, ac os de olun ad y es ímulos sin nomb a los (DLKG 2006: 462). Aunque saky inį comun a imą ac ualmen e a menudo sus i uyan en la comunicación elec ónica a es e p opósi o a menudo se u ilizan jausmaženklya (ž . Wol 2000: 827-833; Tossell 2012: 659663), pe o y aquí no se e i a aiškos de sen imien os e bales, a la cual mejo amen e y encaja jaus ukai. Sin emba go, de los es udios, como sius ukas unciona en la ac ual lengua li uana, cualesí exis e cambios y inno aciones, casi no hay (más es udios sulaukia jaus ukų onoseman ika, plg. Zaba skai ė 2009: 91110). In es imen os pa icula men e con iene mokinių kalba, en la cual se puede encon a de di e sos nue os de la lengua o cambios de zauomazgų. Desde 2015 m. Ins i u o de lengua Lie u ių Bend inės kalbos y imų cen e unciona Mokyklinė li uanis ikos g upė ( ad. d . Au elija Tamulionienė), quien i ia la lengua de los alumnos, sus lingüines disposiciones. Asociación Li uanis as sambū is, en coope ación con los cien í icos del G upo de Consumo li uanís ico de Escuela, bajo el p oyec o Ugdymo plė o ės cen o apoyado In eg ación de cambios léxicos de la lengua li uana mode na en con enido educa i o y ugdimas de compe encias emá icas de los maes os su gió dos encues as de alumnos y maes os sob e la lexis de la lengua li uanas, su consumo, enseñanza y e aluación. 2015 m. ugsėjį encues as en el si io web apklausa.l a los alumnos ue p esen à de 15 p egun as suda y a anke a, que ap épė in e nacionales palab as, a mybių, naujažodžių, keiksmažodžių a oseną, enía ichness del lenguaje (pupiliai explica , qué signi ican las palab as aukš ielninkas y meldai, adi ina , qué emous uka exp esan sus sen imien os en las si uaciones indicadas, cuando es á en e amigos y con ellos k auja, e c.). También ue on in es igados los alumnos de comunicaciones elec ónicas habi os de esc i u a, su habilidad u iliza papie ís icos o online dicciona ios. El obje i o de la encues a e alua , cómo los alumnos conocen di e sos es a os léxicos, ambién p oba posibilidades de in es igaciones más amplias según sepa ados emas de p egun as de la encues a. Obje i o del a ículo basado en los esul ados de la encues a p esen ada a los alumnos, exnag ina exp essión de sen imien os sensus ukais en el idioma de los alumnos y e alua lie u iškų y nelie u iškų jaus ukų elación. Una de las 15 p egun as p esen adas a los alumnos e a es a: ¿Cómo emo i amen e exp esa ías us sen imien os en las si uaciones indicadas, cuando es ás en e amigos y con ellos in e ac úas? Es a cues ión que i ada examina , ¿si los alumnos concibe, qué son sensus ukai, ambién a e iguškin i, quéos sensus ukus us aba más ecuen emen e. Fue plan eada hipó esis, que en a osenoje compi e ue emen e Li u iški y angliški jaus ukai o incluso la úl ima ima encima (ž . pa eikslą). Es a elemen os de lengua ex aimas apa ición en ma ojojaya lengua eno me in luulę hace p es ijas del inglés (plačiau ž . Sauciuc BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGNĖ ALEKSAITĖ. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 2 2006: 269; Vaicekauskienė 2007: 34). El con ac o de dos cul u as u bió a a ez cuando sea igualdad ecíp oc, más ecuen e es o doado a y iman o a pusių elaciones. La donado a es una cul u a p es ijís ica, a la cual la cul u a imancien e igualiza y cuya p es ijískuma hace p es ijina y su lengua (Vaicekauskienė 2007: 39), po lo que los sensus ukai, como y o as de la lengua aiškos ins umen os, de los alumnos se p es an p incipalmen e del p es ijís ica lengua, así se p e ende no solo su p opia lengua pai a con e i p es ijine, sino y no dis ingui se del g upo con empo áneos. Cabe sub aya que es e de una lengua ex anje a enido de emocional-exp esi as he amien a de exp esos no uca adqui i se en la lengua na i a y a ianza se en la conciencia de los usua ios de la lengua (de odo necesa io la go y es echo con ac o de las cul u as ima ado as y doado as. Po ejemplo, la g an mayo ía de una umana escuela supe io es udian es de I alia, a quienes llegá onse en I alia bajo un p og ama de in e cambios cul u ales y en es e país pasa on apenas 10 días, acime min sniu de idioma i aliano pasadolino y empeza on a consumi ales jaus ukus como bah y boh (Sauciuc 2006: 269). PAV. Ex aukos de 811 años de chicas pokalbių si io in e ne www.supe .l (2010 m.) (Ri os Miliūnai ės skaid ė. Lie u iški i nelie u iški jaus ukai pa yškin i.) JAV psicólogo Robe as Plu chikas basines emociones (mų) eo ía dis inguie on ocho emociones p incipales (jausmus), i. e. p ėmimą, pasibjau ėjimą, pyk į, baimę, džiaugsmą, siel a ą, laukimą, (smalsumą) (Leka ičien 2008: 383). En la inspección los alumnos p esen ada p egun a sob e sensus ukus aba ca cinco de los ocho sen idos p incipales, que los alumnos son mejo pe cepokiami, . i. pyk į, baimę, džiaugsmą, pasibjau ėjimą y nuos abą. Con el in de a e igua quiénos, cuáles sensus ukus mokiniai consumía, ue on p esen adas conc e as, ce canos mokiniai cadadieniam idaimui si uaciones, cuando hay que exp esa sensación. Da y a asume que la mayo ía de los alumnos en las p egun as p esen adas espondió sąžiningas. En la inspección pa icipa on 532 alumnos de di e en es ciudades Li uanas, y al núme o esponden s ya pe mi e islumb a polinkius, como, qué emous ukais alumnos ienden a exp esa sus sen imien os, cuando es á en e amigos y con ellos con i i á. pues o que la apelación e a anoniminé, los alumnos (y los g upos de edad neski os) enían indica sólo la escuela, en la que es udió. Como se e de las espues as, en la encues a pa icipa on alumnos de Anykščių, Elek ėnų, Kauno, Kėdainių, K e ingos, Mažeikių, Palangos, Plungės, Raseinių, Telšių, T akų, Ukme gės, Vilniaus y Za asų mokyklų bei gimnazijų. En la p ime a in e ogación a los alumnos p esen ada si uación na áis, que caminando obliquas eis po algo y obsiga os la pie na. Como se e de la abla 1 , las espues as de los alumnos p edominan en gene inėje habboje ne a o ina anglybė auč y a ella más ce canos Li u iški co espondien es ai, oi (plčiau sob e BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 3 ellos pasa a se que en ez de jaus uką auč i jo a oseną ž . Lie u ių kalbos naujažodžių duomenyną (ND)). Labai e ais a e- jaus ukų mokiniai enkasi iz ik ukus (pys , kebe iokš , pokš y e c.), pe o no puede a i ma se, que ellos no dis inguen dos di e en es pa es de la lengua jaus uko y iz ik uko, p obablemen e algunos quienes quie on exiliškin i no sus expe imen ados sen imien os, y conc e o ac o encliku imo us son. By he way, isch ik ukai se conside an sepa ada pa e de la lengua sólo li uáneos y aún en algunas lenguas neindoeu opeos. En o as lenguas g ama icas ellos suelen asigna se a jaus ukų, a eces y a accionesmajodžių (DLKG 2006: 469). 1 LENTEL. Supykusių mokinių a ojami jaus ukai y los a s ojan ys palab as1 Lie u iški jaus ukai, iš ik ukai Nelie u iški jaus ukai Jaus ukus a s ojan ys (anglybės) palab as (keiksmažodžiai, eu emizmai) Ai, aj (72) Auč, au, auch, auuch, keiksmažodis] ouč, jauč, auč (85) ouch, [Riebus usiškas Oi, oj, oooj (65) Ups (3) Blemba, bliamba, blmb (17) Ui, uj, uoj (18) Fo uck sake, s (3) Velnias, po elnių (8) Bam, bum (15), bum (1) Eina casa (1) Pys , pis (12) Po šim s pe kūnų (1) Kebe iokš (3) Po šim s pypkių (1) Pokš (3) La in es igado a de lexis exp esy ios Jolan a Zaba skai ė en el a ículo Jaus ukai kalboje i šnekoje en a iza que okią pa como jaus ukai emocionalna unkciju desempeña y keiksmažodžiai, unidades de la lexicica pe i e ía, sis emaje s y uojan ys jaus ybę y azeologizmų (Zaba skai ė 2009: 9394), po lo que no muchos alumnos, al signi ica pyk į, dan p io idad no a los jaus ukai, sino a las palab as. Más a menudo jó enes edašė di e sos usiškus keiksmažodžius, aunque señaló y Li u iškų keiksmų ( ik abejo ina, o así y a oja), ej.: po elnių, po šim s pe kūnų, po šim s pypkių. P ie iškų keiksmų šliejasi usiškų keiksmažodžių eu emizmai, ales como bliamba y a namas. Nag inėjando espues as, ue no ado que pícchiui exp es i no demasiados alumnos del odo nenu odė jaus ukų o no comp endió a eas, o sus y ne a oja. Aquí y en o o luga en es e a ículo se p esen a au en iška mokinių kalba: Hoy nu iko nedidelė bėda:D Nepa ikėsi, qué acon eció.. escaldama escalap ais, nepas ebėjau aún de un escalap o y k i au.. Pasijaučiau labai žiopla:D; Muy nosib ozdinou la pie ja, como doluda; P imesk ėjau, y ce kliu au como dėjau kojon. Segunda si uación: ag adablemen e nus ebo e ecibis e no quė à la dona. Maloniam nus ebimui eikš i las espues as de los alumnos p e alece lie u iški jaus ukai (ž . 2 abelę). Los alumnos, que iendo mos a eno me g anba, sies uko ozį o p iebalsį a ia ęsiamai y es o e leja esc ibiénd él 1 En és e y en o as abeleces a sensus ukų y o as palab as emocialmen e cono uadas cus ulia en p esen ados núme os los casos de pa us ojamien o de es os medios de exp esaciones mues an ecuencia de los alumnos espues as a p egun as de la enque a. Al lado del p incipal emocialmen e cono uo o palab a se p esen an y o as a ian es de esc i u a. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 4 sud igubina, p z.: oo, a , o su igubina, p z., ooo. Reicš ió, los jó enes habi ualmen e usan p ima ios, o neiš es inos, jous ukus, que ne u i de inidas o mas mo ologicas (DLKG 2006: 462), sin emba go en segunda si uació encuen a y secunda ios, o de de i ados, jous ukų edinių sa a ankiškų žodžių, ne ekusių su į a dijamosios paski ies, a ne e ai y mo ologinių požymių (DLKG 2006: 463), ej., alio (plg. Rei e ando ma a illbo, los jó enes usan no sólo palab as, eiškiančius lenguaje e ique a, ej.: ačiū, muy ačiū, sino ambién keiksmažodžius, po que [k]eiksmažodžiais no siemp e se exp esan sen imien os nega i os con espec o a la ealidad, a eces se keikiami y pa a exp esa ue es, pe kai usias emociones (p.ej., ne ikė umą, nugge imu, e en s aiga iš ikusią sėkmę y pan.) (Zaba sė 2009: 101). 2 LENTEL. Nus ebusių mokinių a ojami jaus ukai y los los ep esen oyan es palab as Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai Jaus ukus ep esen oyan es palab as (anglybės) (keiksmažodžiai, ja gononybės) Oho (91) Wow (14); (42) au; (1); wau (2) kai bueno (1) Buen (4); bien aquí bueno O, oo, ooo (47) Omg (21) Jėga (3) Ačiū (30), ačiū muy (4), Aww, aw palab a] muy aciū (5) (16); (2) a py... [necensū inis Ak (18) Valio (10) Keli mokiniai nudebimą, sumišusį con padėka, ex eiškia no seus ukais, y ilgesniais aseias, p z. : Vic ú mismo, como cu e de u pa e; ¡Qué di e ido! La p ime a ez ecibí al inespe ado egalo; Seni, ecibí un buen egalo, comple amen e no espe ėjau. O a una si uación p esen ada a los alumnos pasibjau ėjo e nemaloniu olapu. Las espues as de los alumnos p edominan solo lie u iški jaus ukai, anglybių pasa iko sólo una ki a (ž . 3 abelę). Más a menudo mokinių u ilizado jaus ukas u neį auk as en Daba inės lie u ių kalbos žodyną (DŽ), aunque Lie u ių kalbos žodyne y bajiamame eng i Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BŽ) es e jaus ukas es. Es e dad, el dicciona io de la lengua Li uania (LKŽ) no hace acla iskios dis inguidos en e jaus ukų u, ui y e, sin emba go esama opiniónes, que sin emba go di ie en es os jaus ukų, eiškiančių pasibjau ėjimą, s ilis iniai a spal íos: e 1. pasibjau ėjimui eikš i (emocinė unkcija): Fe, mesk! ; 2. pasišlykš in (emo cinė unción): Fe, koks spuoguo . i manie ingai pasibjau ėjimui eikš i (emocinė unkcija): Fi, koks neskanus. 1. pasibyau uėjimui eikš i: Fu, koks mu zin suuo; 2. pasišlykš in : Fu, ne iku si me ga. 1. u p esniam pasibjau ėjimui eikš i: Fui, no comgyk aquellos isios; 2. más pa sišlykš in : No comp endo aquellos nue os cos umb es ui (Zaba skai ė 2009: 93). BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 5 3 LENTEL. Pasibjau ėjimui eikš i alumnos u ilizados po sensus ukas y los echazan palab as Lie u iški jaus ukai Nelie u iški palab as jaus ukai (anglybės) Jaus ukus a s ojan ys (keiksmažodžiai) Fu, uu (195); u como smi da (8); ū (12); uj, exp esūs i ui (88); e (22); eh (2); ech (1) Omg (1) [Pasakoju įsijau ęs, puede usišku žodžiu] Ve (5); ew (12); y (1) Ups ek (1) [Mažiausiai a oju] po šim s ekalijų.. Hm (5) Vaje (3); oje, cual a oma (1) p , p , p u (3); uuu, u (2) Išnag inėjus alumnos espues as, se e que la mayo ía de jó enes bas an e a ąsamen e signi ica pasiblou amien o nemaloniu olapu, sin emba go algunos pe manece san ū esni y kilancio de sen ido nepa mues a: ¡Qué olo desag adable! ; P iklauso a kokios amigas es oy es o así y hablo koge o si smi dė u yo S año nada nesaky; Nada digo. O a si uación isquando e. Ją desc ibiendo las espues as de los alumnos p edomina lie u iški pi miniai (neiš es iniai) jaus ukai, p z.: a, ai, oi, o (ž . 4 abelę). Lie u iški an iniai (iš es iniai) jaus ukai, ales como o Die e, o Viešpa ie, o Jėzau, concu eja con angliška san umpa omg (eng. oh my God! Die e mí!). 4 LENTEL. Išgąsčiui eikš i mokinių u ilizados los sensus ukai y los palab as ep esen ando Lie u iški jaus ukai Nelie u iški palab as jaus ukai (anglybės) Jaus ukus a s ojan ys (keiksmažodžiai, senosios s e imybės, eu emizmai) A (93) Omg (25) Po šim s pypkių! (1) O e Die e (28); o Seño ie; o Jėzau (10); o Jesús u Ma ía (1); o jesus ma ija y odos O bože (2) s en ieji con s enciausiasiais (1); die ulėliau (1). Oi (28); oj (8); uoj (3) O ku mi (1) O, ooo (23) (17) Ai; aj (1) (11) Ak BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 6 Ocu e y uno o o lie u iškas o usiškas keiksmajodis y esbelnes sus a ian es eu emizmai, ej., o ku mi2. Es cie o, algunos alumnos en a izan que izgąs į ansmi i se les ayuda di e sos elemen os no e bbinie, . y. ca a mimika, ges ai. Sólo unos cuan os alumnos indican, que izguiandé no o ojan es kalbines y nokalbines aiškos ins umen os, ellos sólo cons a an mismo izgąsčio ac á: Pues y escusdis e ú a mí! ; Negazdink; Du niau ú! La úl ima si uación p esen ada a los alumnos muy apsidžiaugė e. 5 Desde la abela se e que jaus ukų (lie u iškų y nelie u iškų) a osena apylygė, aunque en es a si uación los alumnos p esen an más y di e sas ejemplos de nie i es iškų jaus ukų. Puede hace se p esunción, que los jó enes, comunicándose con amigos, más a menudo son endé exp esš i aleg íasmą, y no cók į, ma a illbam, pasibjau ėjimą o emo ę, po lo que como jus amen e en es a si uacion la aiska de los sensus di e s es a. Sigiendo mos a eno me aleg ía, que iendo exp esa pasi enkinimą, los alumnos lien sen i su oz o p iebalsí siguisiamai, ej.: jeeee, uuuuuuuu, a y k . 5 LENTEL[…]. Džiaugsmui eikš i mokinių naudojami jaus ukai y los ep esen ojan ys palab as Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai (anglybės) Jaus ukus a s ojan ys palab as (keiksmažodžiai, ža gonybės) Valio (45) Yes (20); yey (12); yay (16); (3); yaaaaas (6) jay; jej; jejejej (3); jes Jėga (15) Oho (22) Je, jeeee (23); (19) ue za; ye (1) (2a); yeee, si (7); jés (2); Kaipė jėėj ainai (13) O (20) Vau (15); auč; wow (5) In ealiamen e (2) Aaa (8) Omg (10) O Die e (4); o dios aqueú! (1) Wuhu (2); uhu (2); ūhū; woho, woohoo (4); wooo, woo woo, uhu (2); oho (2); uuuuuu (1); yohoo (1) Oi (4) Aww (4); a ... (1) De las espues as esul ó que solo unos pocos alumnos exp esa an su aleg ía no medios e bibies, sino lenguaje co po al: Su aleg íazón exp ese eškiu acciones co po ales-nusišypsoju; Salínía de elicidad. E aluados y esumidos da os sob e sensus ukus de los alumnos en la lengua p opo cionados en abla 6. 2 Es e sen imien o no es alea o io. Aunque y a a ez, se pa o oja en shnekamojoje habla y en la comunicación elec ónica- joje. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGN ALEKSAIT. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 7 6 LENTEL. Lie u iškos y nelie u iškos jaus ukų aiškos elación en el idioma de los alumnos Eil. n . Si uaciones Lie u iškų y nelie u iškų jaus ukų elación (po cen ais) Lie u iški jaus ukai Nelie u iški jaus ukai 1. Diceis que yendo cega onos po algo y 67,5 32,5 asigua onos la pie 2. Maloniai nus ebo e ecibis e noquė ą dádi a 67,9 32,1 3. Pasibjau ėjo e nemaloniu ukapu 99,4 0,6 4. Se asus a on 90 10 5. Muy ap idugáis 38,7 61,3 Dado que pa a el es udio se eligió el mé odo de encues a, hay que señala que es os esul ados mues an sólo subjec i os p opios alumnos su imagen de seguimien o de su lengua. La e dade a si uación de los sen idos a osenes más se des aca ía, si se hubie a ealizado un obje i o expe imen o de seguimien o de la lengua de los alumnos (į ašy a gy oji mokinių kalba). Sin emba go y ealizada encues a mues a cie os polinkios de la ac ual alumnos exp esy iosis saky ines del lenguaje. IŠVADOS Išnag inándose espues as de los alumnos sob e sen imien os exp esšką kalbinės aiškos medios, se pueden hace a ias conclusiones: 1. P i ačiojoje mokinių palboje lie u iški y angliški jaus ukai b iskamen e concu en. 2. De lie u iškų jaus ukų mokiniai indican suelen consumi di e sos p ime os (neiš es inius) jaus ukus. 3. Los alumnos ienden a exp esa con los mismos sen imien os sen imien os bas an e di e en es desde enco has a aleg ía. 4. Nuos abai, pasibjau ėjimui y izgąsčiui eikš i mokiniai indicodo suelen consumi lie u iškus jaus ukus, y pícchi y džiaugsmui eikš i gausiai u ilizados an o lie u iški, an o nelie u iški jaus ukai. Sin emba go, signi icando aleg íasmá, los mokiniai indican consumido es más y di e sasnių nelie u iškų jaus ukų, po lo que se puede a i ma que es e jausmo aiška apun aus ų mokinių kalboje es angliškiausia. LITERATŪRA BŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas ( engiamas). P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų lei- dybos ins i u as, 2006. BENDRINĖ KALBA | 88 (2015) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGNĖ ALEKSAITĖ. Jausmų aiška jaus ukais mokinių kalboje | 8 DŽ – Daba inės lie u ių kalbos žodynas (elek oninis a ian as), ed. S. Keinys , Vilnius: Lie u ių kal-, Vilnius: Lie u ių kal- bos ins i u as, 2006. P ieiga in e ne e: h p://www.dz.l L e k a i č i en ė R. i k . 2008: Psichologija šiandien. Kaunas: Technologija. LKŽ – Lie u ių kalbos žodynas 1–20 (elek oninis a ian as), y . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005. P ieiga in e ne e: h p://www.lkz.l ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. In e ne inė duomenų bazė. Suda ė R. Miliūnai ė. Vil- nius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://naujazodziai.lki.l /. Sauciuc G. 2006: Bo owings – a sou ce o inno a ion in he class o in e jec ions. – Re ue Roumaine de Linguis ique 2, 267–300. P ieiga in e ne e: h p://www.ling . o/RRL%202%202006%20Sauciuc. pd . Tossell Ch. C. 2012: A longi udinal s udy o emo icon use in ex messaging om sma phones. – Compu e s in Human Beha io 28(2): 659–663. Va i c e k a u s k i e n ė L. 2007: Naujieji lie u ių kalbos s e imžodžiai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Wol A. 2000: Emo ional exp ession online: gende di e ences in emo icon use. –Cybe Psychology & Beha io 3(5): 827-833. Zaba skai ė J. 2009: Jaus ukai kalboje i šnekoje. – Kalbos kul ū a 82, 91–109. Recibió 2015 11 17 Adop ado 2015 12 28