Lietuvių kalbos gramatinių ypatybių įsisavinimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
Full text
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
AGNĖ BLAŽIENĖ
Uni e sidade Vy au as o G ande
LITUVI LABOROS GRAMATINI YPATYBI INSATISAMINIMO
ENGL FALANDO REPORTAGE SUNKUMAI
ESMINIAI VOODŽIAI: in odução de linguagem, d ikalbys ė, išlusis con a jimas, aikų kalba.
ĮVADAS
Úl imo décimo ano, chamando a a enção pa a os li uanos esiden es em ou os países, começa am
a encon a -se abalhos, pelos quais p e endem es abelece emig ação mo ado es li uanos com
ou os nao iciais e cons ução de uma no a espaçê expe iência (Liubinienė 2009), pe cepção de
iden idade, ligações com Li uânia (Čiub inskas, Kuzneco ienė 2008). G e a socialines emų discu i-se
sob e línguas li uãs, que ambém é conside ada um lie u iškos apa ybės b uožų,
conse a ojimen o, consumo nas amílias, comunidades. F equen emen e são examinados
ugdymas li uanis ino e desa ios da educação li uanis ino (Dau a as 2005; Celešiū ė 2008;
Aleksand a ičius, Kuzmickai ė 2008; Tamošiūnai ė 2009 2012), a a i ude dos pais pa a ugdymą
li uanis inį (Šu inienė 2009), p imei a, an os, e cei a ge ações emig an as p ese ação da língua
he eldá ia lemian ys eiksniai (Tamošiū ė 2008), modos de ges ão de línguas em amílias
(Jbukakai ė-Bulienė 2014a, 2015b) e e c. Men ien em-se á ias pesquisas de maio ex ensão, nas
quais se p ocu ou es abelece nas g andes cidades li uanas a elação de línguas usadas e
1
iden idade nacional (p oje o Mies ai i kalbos, Ramonienė 2010), examine o consumo linguís ico dos
emig an es li uanos, epe ua linguís ico, disposições linguís icas (p oje o Emig an ų kalba,
Ramonienė 2015), ex nag ina as peculia idades da língua li uânica na diáspo a, o ní el de
2
pagamen o, a causa e o nykimo (p oje o Lie u os diaspo a: mokėjimas, k imas, nykimas).
3
Cada ez mais eqüen emen e nos es udos concen ou-se em linguinos da in e ligação de duas
línguas e da in luência da língua dominando, he eldė ajai ou língua de casa aspec os. Po
exemplo, Lionginas Pažūsis (2009) in es igou No e Amé ica dos códigos li uanos kai os, do inglês
in luência li uãs língua peculia idades, em pa e desc e eu alguns sinais de nykimo da língua li uãs. A im de es abelece línguas li uanas
1
P oje o ealizado 20072009 m. Vilniaus uni e si e, lide ança p o . d . Meilu ė Ramonienė, inanciou o Fundação
Es adual Li uaniano de ciência e es udos (ž . si e in e ne do p oje o: h p://p ojek ai. u.l /mies aii kalbos).
2
P ojek as ykdy as 2011–2013 m. Vilniaus uni e si e e, ado ė p o . d . Meilu ė Ramonienė.
3
P ojek as ykdomas 2015–2017 m. Vilniaus uni e si e e, ado ė p o . d . Meilu ė Ramonienė (ž . p ojek o
in e ne o s e ainę: h p://wp.eln.l /apie-p ojek a/).
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
inse ção de ou a língua ambien e, ca ac e ís icas, desen ol imen o da língua omen an es e
a ando a o es, chamada a enção à linguagem dos ilhos. Aplicando á ios mé odos de
obse ação p olongada e expe imen ais, examinadas d ikalbių c ianças na i as das línguas
li uanas emsisa imen o okiečių (Balčiūnienė, Kalniny ė, K i ickai ė 2011) e inglês língua
ambien ekoje leksinės, g ama inės ypa ybės (Blažienė 2015). Também compa ada d ikalbių
(lie u iųanglų, usųlie u ių) e ienakalbių aikų kalba (Kalniny ė 2013; Balčiūnienė, Kalniny ė 2013;
K i ickai ė 2014;), i as li uanias, como na i idade e secundá ia (s e imosios), g ama inas, codos
cai os ca ac e ís icas (Dabašinskienė, Čubai ė 2009; Dabašinskienė, Balčiūje a, Kalniny ė 2013),
pe da de na i idade li uana na in ância, acele ando ou a língua, em casos de adopção
in e nacional (Ramonai ė 2013).
Embo a mul iplica abalhos, nos quais são examinadas peculia idades da língua li uanas i endo
emig ação, al a al a de mais de alhões e maio olume de pesquisas, que ajuda iam
me odológicos p epa ado es, p epa an es de ensino da língua li uanas, ma e ial(si) de ensino, se
concen a em em aquelas linguís icas peculia idades, pelas quais se ca ac e iza ou a língua
ambien e insis imida. Tais pesquisas ambém são impo an es aos p o esso es de li uanis ines
escolas, logopedos, que abalham an o com as c ianças, expe imen anciais di iculdões ou a
linguagem ambien e ap ende em na i as línguas li uanas, an o com c ianças e o nadas pa a i e à Li uânia, cujos conhecimen os e habilidades de línguas li uanas não co espondem aos comuns
na Li uânia dos alen os da língua li uãs.
Tendo em con a es es poucos mencionados e mui os ou os aspec os, oi ealizado um es udo
de g ande ex ensão, pelo qual se p ocu ou de e mina leksines de línguas li uanas e inglesas em
g ama ines ypa ybes
4
. S aipsnio ikslas – ap a i kele ą gim osios lie u ių kalbos, įsisa inamos
ambien e de língua inglesa, g ama icas peculia idades (linksniação pa adigmas escolha,
de inação e con ole, neiginio kilmininko u ilização), que causam di iculdades.
1. MÉDICA E METODOLOGIA DO TIRIMO
Es udo ealizado em ab ilbi junho de 2013, dados cole ados em qua o bai os de Lond es. Aplicando a c iação de
li uanis inėse mokyklose, ku ios eikia nuo ienų iki dešim ies me ų ski inguose Londono
na a i o išlioio de aco do com a a e a pic slêlius o am cole adas 156 ilhos his ó ias, ambém oi ealizada dos pais
in es iga i os (globėjų) socioling is inė apelação, pa a que osse leksinės e g ama ínas peculia idades. Nes e a igo
4
Ty imo pag indu engiama dise acija, ku ios ienoje dalių išsamiai ap a iamos d ikalbių aikų lie u ių kalbos
ape ou-se po peculia idades g ama icais, especialmen e omis, que causam di iculdades e monolinguas c ianças
nossimb ando a língua li uãs.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
de e minado o ambien e de ida in an il, línguas usadas nas amílias, equência da
co esponden e língua uso e k . A pa i dos dados da enque e enquisa e elou que in es igamiais
são mui o di e en es, po an o es udo seleciona aqueles ilhos, cujos de ambos os pais a língua
na i a é li uânica, e c ianças nasce am inglês em ambien e (95% de odos os in es igá eis) ou
iki ienų me ų amžiaus (5 p oc. isų i iamųjų). Taigi iš iso a ink a 100 aikų, ku ie a i iko
nasce am na Li uânia, mas em inglês em ambien eas chegou mencionado c i é io, e examina c ia
suas išlieji pasakojimai. De aco do amžių i iamieji esco a s y i pamechiui em 6 g upo de século (ž . len elę).
LENTEL. Dados sob e os inqui idos
G upo de
de Idade
G upés
idade
medu kis
C ianças
Núme o
Ly is
País de
Me gai-B-
Nascime-
e niu-Ju-
n o ês
ng inė
kai Reino
(LT Li uânia)
44;11 m.
4;7 15 9 6
15 -55;11
m. 5;4 27
13 14 27 -6
meses)
88;11 m.
8;3 16 10 6
16 -99;11
m. 9;3 10 3
7 10 -
66;11 m.
6;4 15 10 5
14 (LT
i io
1 ilho
711 m. 7;5
17 15 2 137;
4 c ianças
(LT i o:
3 meses ; 6 meses ;
Unido 7
mês ; 10
mês) Do
o al: 100
60 40 95 5
Du an e a pesquisa p ocu ou apon a o máximo de ilhos, po an o seu núme o em cada g upo
de idade não e a limi ado e é desiguodas. Média mais baixa (10) é 910 m. idade g upinha, pois des e
(i mais elho) idade c ianças li uanis inas escolas mui o diminui po que, que os c ianças se
escolha isi a ou os, ge almen e angliškose escolas ou ou as ugdymo es abelecimen os em
inglês ala os bū elius.
Mencionada, que a na i idade língua li uãs c ianças ou i am de ambos os pais, nas amílias p e alo
kalba, aikai bu o ska inami šia kalba kalbė i iek su ė ais, iek su b oliais i (a ) sese imis.
Anke inės apklausos duomenys su eikė žinių apie ai, kad isi aikai gebėjo bend au i anglų
li uãos língua, e es a língua maio ia 48 m. g upos de idade i iá eis a o a me ade do dia, e 99;11 m.
ilhos 75 p oc. do dia. A maio ia de odos os g upos de idade dos ilhos li uanis ina escola equen ou
sob e d ejus anos, na Li uânia iskyda osi uma ez po ano e nela passa a ce ca d i semanas.
Lankydamiesi Lie u oje aikai lie u iškai bend a o su seneliais, ki ais šeimos na iais,
bend aamžiais.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Os dados do es udo cole a aplica usando o mé odo de c iação de na a i o išlio. As c ianças o am
pedidas pajais i paseki pasaką de aco do ap esen adas a segui seis sišių siuže inių pic slėlių,
išdėlio ų dian e c iança ho izon alia eile de esque da pa a di ei inha, seką (ž . pa eikslą). P epa ação
pa a c ia na a i ização empo, du ação da na a i a não limi a am, à c iança c iando
na a i ização, o in es igado o não in e u inė a, nãope gunė pe gun as, que pode iam pasu le a
na a i o siuže ą, ne aisė c iança de di e en e o ma in ados pe sonagens, mas enco ajou ala
p i a iamaisiais pala as ( aip, mhm, bem). Qualque c iada de c iança his ó ia a aliada
posi i amen e, c iança elogiada. Tan o an es in es igação, quan o du an e in es igação com o menino in es igado comunha a língua Li uãs.
PAV. Rišliojo na a i o siuže inių pa eikslėlių seka (Hickmann 2003; Gaga ina e k . 2012) O mé odo de
Con ado segundo pa eikslėlių seką oi escolhido po que essa a i idade é habi ual, econhecí el, aplicada
an o aos c ianças p é-escola es, quan o ao escola , não c ia ensões. Além disso, a c iação de
na a i o išlio […] kalbinė a i idade, quando é p eciso escolhe pala as, o mas mo ológicas, eg as
g ama icais, meios de ligação de ex o e ou as es a égias de c iação de na a i o, que o ou in e
en as ų pasako ojo is o iją. Rišliųjų pasakojimų kalba i jos analizė o nece dados sob e na i as
línguas li uãs, ing essadas e usadas inglês linguagem ambien e, leksines, g ama ines e ou as linguinas
peculia idades (ž . kelių i iamųjų papasako as is o ijas):
5
INF14: uma ez ha ia algumaquos qua o paxquinhos e ha ia mama paxquinho e ês ou os paxquinhos que iam come
depois mama paxquinho saiu pa a pega slieká e pediu slieká Aqui e depois ka ê iu e quis su ely aqueles paxquinhos e
depois iu e e exemplos de núme o e ap esen am ainda no início a ab e ia u a INF (in o m) e a é en ão indica que nos
5
inqui imen os os mais in o man e na caça e am susc i os, cada jo em é es udado, p ocu ando anonimidade.
Pas i iais b ūkšniai sepa am pasakimas, isso é alkamen o a ka pas an es e (ou) depois aiko ei as pauzes ou
a sik ėpimo, e sinal +... ma ca nebaig ą pasakymą. Nes es e ou os exemplos os sinais de di e gência compos os de
aco do com a Comissão Es adual da Lí u ia ap o ada eg as de di e gência, e g ama ínas depois cãoucá iu ambém
e depois po caodegos paėmiau [= paėmė] e depois po ka ė êgo e depois cãoucá po ka ę bėga (4;11).
klaidos palik os okios, kokias pasakė aikas.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
6
INF81: naqueles um dia i ia ês balandões, um mama balandis e en ão mama Ap il saiu de o a
come i pega e en ão ka ina iu: há pequenos balandões haikučių e en ão esse ka ina subiu em cima
da á o e en ão o cacho inho en ão em ainda en ão en ão o ka ina olhou pa a cima, en ão pa a os
henus, en ão pa a os balandžiukus e en ão começou a pega na á o e en ão o shuniukas eio e
olha que mama... e mama + olha, pode que pegou aqueles paxu os e en ão depois desse shuniukus
chamando o an ino uoduni [=ando ao ka ina uoduni] ab il sh idou, en ão deu um suco de água e en ão
deu mais. [=5.] Rišlieji his ó ias o am g a adas em di o oná, que c ianças não e a isí el.
Cole adas g a ações ansc ibidas man endo in e nacionais c ianças língua ansk ibamen o
pad ões CHAT (angl. Codes o he Human Analysis o T ansc ip s), mo ologicamen e codi ica , i. e.
indicadas de cada his ó ia usado na pala a ca ego ias g ama icais (pa e da ala, núme o, giminė,
empo e e c.). Es e abalho ealizado semi-au omá icamen e, po ém de ido ao mo ologico da
7
linguagem mul idia eikšmičnos i pesquisui necessi ou pe žiū ė i mul idia eikšmius pala as e
escolhe a ap op iada mo ologicas kodeo ės a ian e. Cada con ojime encon ado
g ama icamen e ne aisyklinas pala a ou compoinys de pala as ma cado specialia zyma, indicančia
g ama icas alidas linguagem ni elio (mo ologija, sin aksė) e ipą (caičiaus de inimo alida, linksnių
con ole alida e k .), que, execu ando análises de e os, o p og ama au oma icamen e de eguin ų
co esponden e ipo alidas. Nes a pesquisa p ocu ou discu i algumas das peculia idades do ní el
g ama ical, es abelecidos esnag inėjus išliassios con os encon ados g ama icais e os, cuja
es udos de c ianças de linguagem ge almen e mos am uma ce a ase de desen ol imen o da
língua e ela ca ac e ís icos sinais.
2. LITUVI LINGUAS GRAMATICAS INSATURAÇÃO TECMUAS
A língua Lie u ių é uma ica e complexa mo ologias língua, po ém, como mos am
es udos de in odução da língua (Sa ickienė 1999, 2003; Wójcik 2000; Balčiūnienė 2009;
6
Kamanduly ė Žymėjimas 4;11 indica que a c iança em 4 anos e 11 meses.
7
Codi icando os dados do es udo é u ilizado Ine os Dabašinskienės e Lau os Kamanduly ė c iada Saky inės lie u ių
kalbos eks yno kū imo me odologia (Kamanduly ė, Sa ickienė 2007, Dabašinskienė, Kamanduly ė 2009).
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
2009), embo a e passando po ce os pe íodos de di iculdades, c ianças po im bem
sucedidamen e assimilam a na i idade linguá.
Nag inėjando cem o d ikalbių 49 m. c ianças lie u iškai pasek ų išliųjų pasakojimen os
linguagem, em á ios (lexikos, mo ologijas, sin aksės, pala as da ybos) ní eis encon ados
peculia idades, ca ac e ís icas unicakalbiams in osisa inan a mam ąją língua, ambém
su gidos exclusi amen e de ido às duas línguas in e ceicos. Como mencionado, mais adian e
abalho in odução da língua na i a ambien e inglês é discu ido examinando ês aspec os de
di iculdades le an ando di e sniação pa adigmas a escolha, ha monização e domínio e neigino kilmininko u ilização.
2.1. Escolha do e ado pa adigma de en e enimen o
Ac ualmen e na língua li uãs (DLKG 2006: 69) dis inguem cinco daik a a džių linksniuo ės, nas quais de
aco do a ski ų linksnių o mų peculia idades exama 12 pa adigmų. das línguas Lie u ių
8
daik a a džio įsisa inimo pesquisas mos am (Sa ickienė 1999, 2001) que a p óp ia p odu i a mais
a iškosios giminės pa adigma é a p imei a, um pouco menos p odu ios e cei a e quin a, e a
p óp ia p odu i a mais mo e iškosios giminės oš un oji pa adigma, um pouco menos p odu i os
sex a, sé ima. Oi os pa adigmas (no in a a, onzeolik a a, qua oji, segundo oji e décim oji)
9
conside y inas nãop odu i i om. Mencionados pa adigmas p odu umão de e minam o a o de que
suas galūnês ge almen e são usadas in eg ando dí idos, o mando no as pala as, ambém nelas
oco e galūnių kai a (D essle e k . 19951996; D essle , Tho on 1996; Sa ickienė 2001, 2003; Sa ickienė,
Kazlauskienė, Kamanduly ė 2004). Do úl imo enômeno galūnių kai os casos encon ados d ikalbių
aikų išliuosiuose con ojamen os. Um dos casos mais equen es, encon ų em his ó ias de odas
as g upos de idade, daik a a džio cuo aleg niamen o não de aco do onzecelha, mas e cei aja
pa adigma, po exemplo:
(1) INF22: e ca ina ugiu do cunio (5;9).
(2) INF16: e diz mama: ou ocê não alėjo com ca inu e com cacho o?
(5;5). (3) INF62: e aquele cunis ka ino uodegą pau ou e en ė nu emp (7;7).
(4) INF82: e cunis nukando uodegą (8;0).
(5) INF99: quando ka ė climbou em um galho da á o e, shunis mo dando ka ei em uodegą (9;6).
8
(i)a aleg niuo e a ibuem 13 pa adigmos, (i)u aleg niuo e 45 pa adigmos; i(o) aleg niuo ei 67
pa adigmos; ė aleg niuo ei 8 pa adigma, i aleg niuo ei 912 pa adigmos.
9
Vy iškosios i mo e iškosios giminės linksnia imo pa adigmos nu ody os p adedan nuo p oduk y iausios.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Iš pa eik ų pa yzdžių ma y i, kad dalis aikų daik a a dį šuo pasi inko linksniuo i pagal
dažnesnę i p oduk y esnę linksnia imo pa adigmą. Daik a a džio į ai ių linksnių aiška ( a d.
cães; kilm. šunio; įnag. cuniu) indica que as c ianças são bem assis ida da e cei a pa adigma
aleg nių galūnes. Po ou o lado, es es (e pos e io men e nes a subsc ição discu idos) casos
de escolha de pa adigma inadequada pode iam se elacionados com os pais a me. Ou indo os
10
pais e miicamen e aleg niados ce as pala as, a c iança podia assimila al co esponden e
pala a modelio aleg niação. Alguns con os em ez de daik a a džio ka inas (ka ė) a ii iais
aleg niais usado a pala a ka is, p z. :
(6) INF12: ka is que sumany (4;4).
(7) INF30: e ka is a endeu (5;8).
(8) INF24: mais a de eio o cacho inho, olha a pa a ka į, o que az (5;7). Os úl imos casos podem se explicados de
á ias manei as. Pode ia se que a pala a ka inas ilhos p ima iamen e ab e iada, enunciando ao p ecei o
(ka -in-as), en ão escolhido aleg niua não de aco do a p imei a (plg. ka as), mas a e cei a a aleg niação
pa adigma (ka is, plg. dan is). A ab e iação da pala a pode se sie ina com o p incípio de economia peculia à
linguagem esnekamaia, quando pa a dize mais ápido, slangžiau passam-se p obalsia, ab e ia-se a pala a
pabaiga, andasi de balsios edukcijos, assimiliações e e c. (mais e Dabašinskienė 2008), e não a. o pa adigma
mais di e ido podia se escolhido po causa da analogia: aleg niada de aco do com a e cei a pa adigma ambém,
como já abo dado a pala a shuni e ka is. Po ou o lado, a pala a ka is d ikalbių Li uãesanglų aikų lie u ių
língua pode e su gido não ab einan a pala a ka inas, e sulie u inan a pala a anglišką ca addėjus e cei a
pa adigmas galūnę -is (ca +is). casos exis e em odas as 49 m. g upos de idade. Con a iamen e, mais
equen emen e daik a a džio ka inas aleg niação de aco do e císia pa adigma (ka is) casos encon ado 45
Bū ina paminė i, kad daik a a džio šuo linksnia imo pagal ečiąją pa adigmą (šunis)
m. g upos de idade (14 casos) e apenas dois casos em um 99;11 m. con o de ilho. Tendo em con a isso, pode-se
a i ma que e jaunesni, e maio es c ianças são endência simpli ica sis ema de aleg niação, escolhendo
11
equen es e Na socioling is ina pesquisa ques ioná io não incluída a pe gun a sob e pais dialec á ( a mes),
po an o dados p ecislios sob e cada es uda i o pais a mum não emos. No en an o, menciona-se que,
10
cole ando dados do es udo, que Nes as g upos idade encon adas 14 casos: 12 casos ns. nome. o ma ka is e 2
casos ns. pode. o ma ka į.
dieną bu o lankomasi li uanis inėse mokyklose, bend au a su aikais, ė ais, odėl bu o galima išgi s i, kad kai
ku ių aikų kalboje esama panašių a mės, kodų kai os a k . kalbos ypa ybių kaip i jų ė ų kalboje.
11
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
p odu esnes pa adigma de di e niação. O p odu i os pa adigmas ocamen o (nes e caso
p imei as com ečiąja) ex ingue maio esnių ilhos alboje, aigi en issa is sis ema de
aleg niação. Visų amžiaus g upių aikų pasakojimuose apascuiu 11 casos, quando a iškosios
giminės daik a a džiai aleg niuo i segundo mo e iškosios giminės pa adigmas, p z. :
(9) INF13: i šuniuka labai bėgo (4;2).
(10) INF15: em seguida a ga a assim nubėguou do
caninho (4;4). (11) INF64: e en ão eles ap oxima am-se
de sua nes (7;6). INF73: e šunė emina e su ado ka y ę (7; (12)6).
(13) INF9: i lá ka inei empia (4;10).
INF81: jisai zaulpo
12
sob e medžios (82); (14)
(15) INF50: uma ez em um mesmo bosque i em ês pássa icos leliukai e mama (6;2). nos
ap esen ados exemplos os p odu i os p imei a (šuniuk, ka inas, niddas) e e cei a (medis)
i ik a a džiai do pa adigma do giminos masculino aleg niuem segundo o pa adigma p odu i o
do giminos emininiškės sex ąją (šuniuka, ka ina), aš un ąją (ka inei), sé ima ( ns. kilm.
medžios; ns. ie . medžioje). Ras i 3 casos, quando eme iškosios giminės doik a a džiai
aleg niuo como y iškosios giminės pala as, p z. :
(16) INF30:
13
mãmas já milli (5;8).
INF53: o mãmas em pa a ele (6; (17)1).
INF64: e eles assim c ykė e disse já mamyčiams: que o comgy i (7; (18)6). Dados nos 16o e 17o
exemplos, no sex o pa adigma da e iškosios giminės daik a a dis (mãe) aleg niuado de aco do
p imei amen e a y iškosios giminės pa adigma (mãmas, plg. namas). Tendo em con a o a o de
que inglês alboje a dažodžiai não em especí icos mo emos, dis inguindo masculškąją e
mo e iškąją giminę, discu ija casos pode iam mos a li uãos língua pala as giminės nykimą:
y iškoji giminė pasi enkama como nežymė oji. Ou o caso c ia i o (18 exemplo) indica que
mo e iškosios giminės daik a a dis (mãe)
y a a ojamas su y iškąja deminu y inės p iesagos -y is, -y ė o ma (mamy is) i a i inkamai
12
Em ambos os exemplos (1415) os ilhos suki čia am o p imei o da pala a skiemenį: medžios, medžioje.
13
Em ambos os casos (1617) os ilhos suki čia o o p imei o da pala a skiemenį: mãmas.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
linksniuojamas pagal ečiąją pa adigmą – dgs. naud. mamyčiams (plg. b oly is, b olyčiams).
Pas a asis pa yzdys laiky inas indi idualiu a eju, ačiau odo, kad g ama iškai ne aisyklinga
aleg niação pa adigma pode se openkama e aleg niuojando deminu i inius daik a a džius.
Ponsėž ina, que embo a 915 e 1618 exempla es passa-se em pa adigmas p odu esnes ou ou a
giminês, aleg niuojando daik a a džius usadas osmos pa adigms linksnių galūnės.
Daik a a dzes aleg niamen o de aco do p odu esnes pa adigma é um equen e enôshinho
daik a a dzes ing esso imen o início, pois isso pe mi e c ianças sup essimplica complicado
sis ema aleg niamen o. No en an o, como cons a ado esnag inando es e p ocesso eigą, ce ca de
3;5 ano do c iança o sis ema de aleg niamen o é bem-sucedidamen e insc i o (mais a de consul e
Sa ickienė 2003). Nes e es udo discu iam pa adigmas de aleg niação pa a c ianças casos
mos am que bi al os 49 anos c ianças são pe cepê de sepa ados pa adigmas, especialmen e
p odu iões, sis emas de aleg niação, po ém mesmo e aos mais elhos di icul a escolhe adequado
i ik a a džio pa adigma de aleg niação. Isso pode mos a que o sis ema de aleg niação não é
adequadamen e pe p es a, po an o menos usadas pala as ou aqueles cujos pa adigma de
aleg niação à c iança não é cla o, aleg niados de aco do p odu i a e equen e pa adigma.
2.2. Inadequados casos de coo denação e ges ão
Uma ca ac e ís ica das ligações sin aksicas da língua li uânica combinação, quando
dependomo (ų) pala a (ių) o mas mo ologicas (linksnis, núme o, giminė) escolkem-se de
aco do a pala a p incipal (DLKG 2006). Pa e pa a os pa icipan es des e es udo
dependen es combinação de pala as com as p incipais pala as kinine e (o ) núme o um le eu di iculdades.
Po exemplo, exis em casos em que não conco dam daik a a džio e būd a džio giminė (19) INF96:
ka ė oi amkanos e que ia mui o su algy i (9;7), bem como casos em que não conco dados
aleg inho e (o ) giminés e (ou) o ma de núme o, po exemplo (20.:) INF14: uma ez o am kažkokios
qua o paukščiukas (4;11). (21) INF53: al ês pequenos que come (4;11). (22) INF16: e diz mama
galinčiuka: ocê, galinchiuka pequeno, aonde não acai (5;5). (23) INF76: e pai egozijou-se que ilhos
es a am segu os (8;2). (24) INF83: Um dia i eu mama com ês pássa os (8;2). (25) INF86: e shunis
a ėję pama ė ka ę (8;5).
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
IŠVADOS
Rišliųjų pasakojimen os análise da língua e elou, com que di iculdades en on a c ianças,
inglês ambien e de língua emassa indando aleg niação pa adigmas, g ama inių o mas (linksnio,
núme os, giminės) de inação, linksnių con ole e neigino kilmininko consumo. Domenys mos ou,
que in e ac eujando dois idiomas na i a língua li uãs sis ema de happniação pode se
adequadamen e ing essi ado, apesa de que de alguns d ikalbių aikų alboje es e p ocesso
zasi ęsia mais longo do que ienkalbių aikų a é penke ių, šeše ių anos de idade. Pombėž ina, que
an o pequenos, quan o mais elhos c ianças são endem simpli ica sis ema de aleg niamen o,
po an o pa adigmas nãop odu i iais ou čiau us ojamus daik a a džius são endem
aleg niua segundo pa adigmas p odu i os. Exis em casos, quando aleg niação pa adigma se
escolhe po analogia a ou as pala as, po ém isso ca ac e ingue os mais jo ens pa icipan es
do es udo. Análise da de amação de o mas g ama icas mos oué que c ianças sabem
adequadamen e escolhe galūne, indicancias de núme os, a iškąją, mo e iškąją giminę,
linksnius, po ém mesmo e maio es de idade (78 m.) c ianças ainda su ge di iculdões pe enomo
(-ų) pala a (-ių) mo ologines o mas escolhe segundo a pala a p incipal.
Analise de Valdimo mos ou, que com anzi y inhas açõesmažodžiais usado galininkas obje o ui
eikš i neme o ai é subs i uído a dininku, kilmininku ou k . linksniu. Tokio polinkio esama
monocolbiams c ianças emsisa inan anzi y inius eiksmažodžius, kol ap ends ama com es es
eiksmažodžiais consumi galininką. No en an o, dados do es udo ealizado mos am que o consumo
de anzi y inių eiksmažodžių com galininku di iculdades ainda causa a mais elhos (7 e 9 m.)
bibilíbios c ianças. Além disso, an o a c ianças pequenas, quan o a mais elhas (78 m.) c ianças é
di ícil adequadamen e usa neigino kilmininką. Com nega i amaisiais anzi y iniais
açõesmažodžiais indicado obje o ilhos eikš as não kilmininko, e galininko aleg niu. P ielinksnių e
p ielinksninių cons uções uso ca ac e iza-se po á ias peculia idades. P imei o, com p ielinksniu
ein consuman es doik a a dzki não semp e podem se exp essskiados ais aleg nios, com os quais
aqueles p ielinksniaiam. Em segundo, pode se cons i uída g ama icamen e egula iga p ielinksnio
e daik a a džio o mulae (p z. de + kilm.), po ém ne aisyklinga p ielinksninė cons ução, quando
p ielinksnio e daik a a džio o mulae é usada independen emen e ao sin aksinį eiksmažodžio
junglumą. Isso indica que a c ianças bilíngues mais di ícil ap ende em adequadamen e usa
p ielinksnine cons uções, do que as egula men e o ma . Te cei a, a p e e ência em cons uções e ei o em
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
inglês linguagem g ama ica: es e p ielinksnis língua li uãs é passadoidizado naquelas pala as
conjunções, nos quais ele não ojamo e inglês alboje. Nes e a igo discu idas algumas
peculia idades g ama icas pe mi e des aca , que dominanças c ianças de língua inglesa
ambien e em usu ui a língua li uânica pe einam esses mesmos (a semelhan es) e apai, que
são ca ac e ís icos e monolinguas na Li uânia. No en an o, algumas eg as num ambien e de
ou a língua pa a c ianças bilíngues é di ícil assimila e isso demo a mais empo do que pa a
monolingues. Tam e ei o pode aze g e a dos li uãos dia iamen e cada ez mais in ensi amen e
e com mais equência, especialmen e a pa i de 4 anos, começando a equen a escola, usada
e dominuojança posição bep adedan i ocupa em inglês.
LITERATŪRA
A le ks and a i c iu s D., Kuzmick ai e D. 2008: Emig acija i seima: Vaiku ugdymo
p oblemos i issukiai, Vilnius: Ve sus Au eus.
B alči ūni enė I. 2009: Pokalbio s uk ū os analizė kalbos įsisa inimo požiū iu. Dak a o
dise acija, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
Ba lčiū nien ė I., K aln iny ė A. 2013: Na a i e p oduc ion in Li huanian TD Mono- and
Bilingual 5-6-yea Olds, p anešimas skai y as a p au inėje mokslinėje kon e encijoje
Child Language Semina -2013. Mančes e io uni e si e as.
B alči ūni enė I., Ka ln iny ė A., K i i ckai ė E. 2011: Lie u ių kilmės aikų, gy enančių
Vokie ijoje, kalba: nuos a os, endencijos, ekomendacijos. Vokie ijos šeš adieninių
li uanis inių mokyklų ado ų i moky ojų semina as. Hiu en eldas, Vokie ija.
B laž ie nė A., 2015: D ikalbių aikų išliojo pasakojimo p oduk y umas i leksinė į ai o ė.
– Taikomoji kalbo y a 7. P ieiga in e ne e: h p://mi . u.l /ojs/index.php/ aikomoji-
kalbo y a/a icle/ iew/54/50 (žiū ė a 2016 06 25).
Ce le šiū ė I. 2008: Li uanis inio aikų ugdymo užsienio šalyse ypa umai. – Oikos 2 (6), 52–
72.
Ciub ins kas V., Kuzn eco iene J. (sud.). 2008: Lie u iu iden i e o ajek o ijos, Kaunas:
VDU leidykla.
D abaš insk ienė I. 2015: G owing knowledge in di e en ial objec ma king: he iew om
L1 Li huanian. – Re ue oumaine de linguis ique LX (369–382).
D abaš insk ienė I., Balčiū nienė I., K aln iny ė A. 2014: Links be ween lexicon and
g amma in na a i e p oduc ion: Li huanian as L1 and L2 in bilingual child en, 13 h
In e na ional Cong ess o he S udy o Child Language, Ams e damas.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
D abaš insk ienė I., Č uba je a i ė L. 2009: Acquisi ion o case in Li huanian as L2: E o
analysis. – Ees i Rakendusling is ika Ühingu aas a aama = Es onian Pape s in Applied
Linguis ics 5, 47–65.
D abaš insk ienė I., Kamanduly e L. 2009: Co po a o spoken Li huanian. – Ees i
Rakendusling is ika Ühingu aas a aama = Es onian Pape s in Applied Linguis ics 5, 67–
77.
Da bašin skie nė I. 2008: T umpinimas i daznumo po eikis snekamojoje kalboje. – Da bai
i dienos 50, 109–117.
Da u a as J. 2005: Li uanis inio ugdymo JAV aidos aspek ai. – Pedagogika 79, 189–193.
D essl e W. U., T o n on A. M. 1996: I alian nominal in lec ion. Wiene Linguis ische
Gaze e 55–57, 1–26.
D essl e W. U., D azyk R. D., Dzi ubalsk a-Kołaczy k K., Jagła E. 1995–1996:
On he ea lies s ages o acquisi ion o polish declension. – Wiene Linguis ische Gaze e
53–54, 1–21.
DLKG 2006 – Daba ines lie u iu kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas. Vilnius: Mokslo i
enciklopediju leidybos ins i u as.
Ga ga ina N., Klop D., Ku nna i S., Tan e le K., Va limaa T., Balciu n iene I.,
Bo hnacke U., Wal e s J. 2012: Mul ilingual assessmen ins umen o na a i e
analysis (MAIN), Be lin: ZAS.
Hickma nn M. 2003: Child en’s discou se: Pe son, space and ime ac oss languages,
Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
Ja kai ė -B ulb uk ienė K. 2014: Lie u ių kalbos išsaugojimas emig an ų šeimoje: JAV
a ejis. – Taikomoji kalbo y a 5. P ieiga in e ne e:
h p://mi . u.l /ojs/index.php/ aikomoji-kalbo y a/a icle/ iew/40/34 (žiū ė a
2016 07 02).
Ja kai ė -B ulb uk ienė K. 2015a: Lie u ių emig an ų šeima: kalba i apa ybė. Dak a o
dise acija. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
Ja kai ė -B ulb uk ienė K. 2015b: Lie u ių kalbos išlaikymą emig an ų šeimoje lemian ys
eiksniai: JAV a ejis. – Taikomoji kalbo y a 7. P ieiga in e ne e:
h p://mi . u.l /ojs/index.php/ aikomoji-kalbo y a/a icle/ iew/69/62 (žiū ė a
2016 07 02).
Kamand uly e L. 2009: Lie u ių kalbos būd a džio įsisa inimas: leksinės i mo osin aksinės
ypa ybės. Dak a o dise acija. Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Kamand uly e L., Sa ickie ne I. 2007: The co pus o spoken Li huanian. – Human
Language Technologies. The Thi d Bal ic Con e ence P oceedings, 127–133.
Ka ln iny ė A. 2013: Lie u ių aikų, gy enančių anglakalbėje aplinkoje, išliojo pasakojimo
ypa ybės, p anešimas skai y as a p au inėje aikomosios kalbo y os kon e encijoje Kalbos
i žmonės: dialogas i kon ak ai. Vilnius: Vilniaus uni e si e as.
K i i ck a i ė E. 2014: Ne ik ų žodžių ka ojimo es as: lie u ių ienakalbių i d ikalbių
aikų kalbos y imas. - Taikomoji kalbo y a 4. P ieiga in e ne e:
h p://mi . u.l /ojs/index.php/ aikomoji-kalbo y a/a icle/ iew/33/28 (žiū ė a
2016 07 02).
Li ub iniene N. 2009: Mig an ai is Lie u os Siau es Ai ijoje: „sa os e d es“ kons a imas.
Dak a o dise acija. Kaunas.
Paž ūsis L. 2009: Šiau ės Ame ikos lie u ių kalba (d ikalbys ės sąlygojamų eiškinių y inėjimai).
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
R amo nai ė J. T. 2013: I alų kaip an osios kalbos įsisa inimas: į aikinimo iš Lie u os
si uacija. Dak a o dise acija. Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
R amo nien ė M. ( ed.) 2015: Emig an ai: kalba i apa ybė: kolek y inė monog a ija, Vilnius:
Vilniaus uni e si e o leidykla.
R amo nien ė M. ( ed.) 2010: Mies ai i kalbos, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla.
Sa ickie ne I. 1999: Lie u io aiko daik a a džio mo ologija. Dak a o dise acija. Kaunas:
Vy au o Didžiojo uni e si e as.
Sa ickie ne I. 2000: Linksniai šnekamojoje kalboje. – Da bai i dienos 24, 89–99.
Sa ickie ne I. 2001: Linksnia imo pa adigmų o ma imasis aiko kalboje. – Li uanis ica 3
(47), 58–68.
Sa ickie ne I. 2003: The Acquisi ion o Li huanian Noun Mo phology, Wien: Ve lag de
Os e eichischen Akademie de Wissenscha en.
Sa ickie ne I. 2005: Linksnių a ojimo dažnumas i daik a a džių eikšmė. – Ac a
Linguis ica Li huanica 52, 59–65.
Sa ickie ne I., Ka zlausk iene A., Kaman duly e L. 2004: Naujas poziu is i lie u iu
kalbos daik a a dzio linksnia imo ipus pagal na u aliosios mo ologijos eo ija. – Ac a
Linguis ica Li uanica 50, 79–98.
Sk ip kie nė R. 2001: Lie u ių kalbos gebėjimų lygmenys: nelie u ių mokyklų p adinukų
kalbinės aiškos als ybine kalba y imai. – Pedagogika 55, 78–86.
AGNĖ BLAŽIENĖ. Lie u ių kalbos g ama inių ypa ybių įsisa inimo anglų kalbos aplinkoje sunkumai
BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204
Šu inienė I. 2009: Lie u ių imig an ų požiū iai į li uanis inį aikų ugdymą. – Filoso ija.
Sociologija 20 (4), 310317.
Tamosiunai e A. 2012: Li uanis ines escolas issukiai: mokiniu disposições e línguas
a ojimo polinkiai. P anesimo skaid es. Cikagos li uanis ine mokykla. P ieiga in e ne e:
h p://www.s ie imo a yba.o g/index.h m (žiū ė a 2016 07 04).
Tamosiunai e A. 2008: The Li huanian Language in he Uni ed S a es: Shi o
Main enance? – Li uanus 54(3), 60–78.
Wójcik P. 2000: The Acquisi ion o Li huanian Ve b Mo phology: a Case S udy, K akow: Qua is.
Į eik a 2016 07 26
Adop ado 2016 09 07
AGN BLAŽIENE
Uni e sidade Vy au o Didziojo
Humani a mokslu akul e o Lie u iu jezika ka ed a
K is ijono Donelaicio g. 52-205, LT-44244 Kaunas
[email p o ec ed]