Sintaksės klaidos Vilniaus apskrities abiturientų rašiniuose

BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 SOLVITA LABANAUSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as SINTAKSS VALIDOS VILNIAUS APSKRITIES ABITURIENT RAŠINIUOSE ESMINIAI VOODŽIAI: sin aksė, aleg niai, p ielinksniai, polinksniai, padaly iai, sakinių sanda os ydos. INTADINS NOTABES Nos úl imos anos mui o se ala sob e cada ez pio ašančius alunos e es udan es, nege ėjančius li uãos língua e li e a u a esul ados do exame mados. Po an o 1 su ge po eikis nuodugniai isnag inėjus sepa ų Lie u os apsk ičių als ybinio lie u ių kalbos i li e a ū os b andos egzamino da bus, ieško i p iežasčių, kodėl aip y a, i sp endimų, kaip page in i padė į. 2015 m. do Nacional Cen o Examinos ecebendo 2014 m. es a al lie u ių kalbos i li e a ū os 2 mados exzamino 2000 abi u ien ų ašinių, iniciado in es igação. Ty ėjai esc i inos esco s ê segundo 10 Li uânia apsk ičių. Ac ualmen e es es esc i os ( e in ojos ne aisy iegzemplio iai) são a ados aspec os de esc i a, sky ybos, sin aksés e léxica. S aipsnyje in es igados 238 Vilniaus apsk i ies abi u ien ų, que ensina am escolas nas línguas mino i á ias nacionais (119) e escolas lie u ių mokomąja kalba (119), ašiniai. Obje o de pesquisa nes es esc i os encon adas e os de sin axe. Obje i o do a igo isanaliza do es ado li uano de língua e li e a u a madu as examinaino esc i os li emen e escolhida ema, es abelece dėsningas sin aksės e os, explaiškin i nacionalines mino i ões e lie u iškų mokyklų lie u ių kalbos madu as examinaino abalhos sin aksės e os similumus e ski umus, en a i de e mina essas causas e os. O a igo u iliza u ilizados desc i i o es a ís ico e compa a amasse mé odos. 1 Segundo o Cen o Nacional de Examinos, em 20142015 es e exame não man inha ce ca de 10 po cen o. abi u ien os. 2 Da s . Sol i as Labanauskienės a igo Būdingiausios sin aksės klaidos Pie ų Aukš ai ijos abi u ien ų ašiniuose 88-ajame Bend inės kalbos ome. SOLVITA LABANAUSKIEN. E os sin akseses Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 2 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 TIRIMO DAFENYS Regimen os de línguas (humani a ines, da na u eza e p ecislias ciências á eas ex os de) y imai a liekami nuola . Vals ybinė lie u ių kalbos komisija ( oliau – VLKK) a liko 20102012 m. expos os supe io es escolas de guiões de língua e i icá. De e minou-se que p incipalmen e manuais não es a am co ec as eg as de di ó cio (35% de odos os e os). Isso indica que não se comp eende as elações sin ác icas, po an o os e os sin ác icos em abundância a i a am segundo luga (24 p oc.). Isso não só linksnių e siejimo klaidos, emos i emos nepaisymas (U nėžiū ė 2015: 14–15). 2013 m. aukš ųjų p elinksnių consumo, mas ambém sakinių dėmenų mokyklų VLKK pesquisa subme ida nos abalhos de inalização de magis o das no mas de linguagem a maio pa e (60 p oc.) cons i uem e os sin aksės (ne aisyklingas linksnių, p elinksnių, pa icipan es e subdi isões uso, inadequada sen ências e pala as conjunções o mação) (U nėžiū ė 18 2015:). VLKK ambém a alia do ge al de ensino emas di igėlių (nuo 2003 m.) e p o issional de ensino(si) di igėlių (nuo 2007 m.) hand aščių kalbą (plačiau apie y imą ž . www. lkk.l ). A aei á el a a enção, que e aqui p incipalmen e encon ado e os sin ác icos. Gim osios kalbos žu nale, des inadoam aos edi o es, linguagem adminis ky ojams, lec hy ojs e maes os além de ou as especialidades ep esen an es, a alia-se e ecensiona-se á ias des inação das publicações lingua. Re isões e le em mais equen emen e ei os e os g ama icais, e sin aksė uma das mais amplamen e discu idas á eas. Esses es udos apildo e desc i omasis Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašinių sin aksės e ados in es igação. Sepa ando egula inha e não ciclinga sin aksina a osená oi e e asi Kalbos pa a imuose pa eik ų į ai uojančių sin aksės eiškinių e inimu (s aipsnyje kalbos klaidomi laiki i eng ini e ne eik ini a ian ai), ambém em 2014 m. baigia i os abalhos de desc ição de a aliação da linguagem. S aipsnyje ci ados Vilniaus apsk i ies mokinių ašiniai žymimi kodai: VATM Vilniaus apsk i ies au inių mažumų mokyklų abi u ien ų, ou ou osakalbių; VA Vilniaus apsk i ies lie u iškų mokyklų, ou gim akalbių, ašiniai. Nas amos as ci adas co em-se apenas os e os de discussão; ou as e os e alhas de es ilo 3 não co igomi, sakiniai deixik i au en iški. Cada ex o de esc i a cons i ui em média ês páginas (500600 pala as). Salien a-se que de 238 esc i ó ios 16 da au ines mino i a ias e 28-ias lie u ichas escolas 3 Po causa da con eniência do es udo, es a di isão dos alunos em gim akalbius e e nalbius é condicional (escola es mokomąja lie u ių kalba lanko i au inių mažumų ep esen an es). SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin aksês alidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 3 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 mokslei ių abalhos não encon a nenhuma única sin aksês alidos. Ras os sin axe e os ski s omos į is ipus: linksnių, p ielinksnių i polinksnių a ojimo bei sakinių sanda os ydos (ž . abelę 1). 1 LENTEL. Es a ís icas de e os come idos de ou osakalbių e gim akalbių abi u ien ų Tipo de Falha Ki akalbių da omos e os Gim akalbių da omos e os Núme o Pe cen ais de E os de Núme o Pe cen ais de E os de 1. Linksnių e os 107 56,3 79 60,8 2. P ielinks- polinksnių e os nių e 36 19 21 16,1 e os To al: 190 3. Sakinių sanda os 130 47 24,7 30 23,1 Passando po análise de dados es a ís icos e elou ês coisas: 1) ou olingues azem e çdaliu mais e os; 2) as mais equen es são linksnių e os (eles ep esen am ce ca de 56,3 % (VATM) e ap oximadamen e 60,8 % (VA) de odos os e os de sin ase); 3) menos encon ados p elinksnių e polinksnių e os (ce ca 19 p oc. e ap oximadamen e 16,1 po cen o. ). Isolados g upos de e os são pos e io men e discu idos po equência. 1.LINKSNI USAZÃO ERROS Pas ebi ado, que nos abalhos de alunos de escolas mino i á ias nacionais ge almen e e oneamen e cons am pala as de conjuniniai, apenkando não ap op iada aleg nija. Fas os aleg nių e os se dis ibuem meia mais (z . 2 abelê). SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin aksês alidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 4 2 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LENTEL. Ou akalbių e gim akalbių abi u ien ų da omos aleg nių e os s a is ika po ipis Klaidos Ki akalbių e os Gim akalbių ei os ių 38 44 Pa yzdys Klaidų P oskaičius nomeado 1 0,9 -caminho cen ai cen-35,5 isso a) da ida apa ece e os b) bene iciá io 4 3,7- c) Klaidų azem-se 55,7 e os s P o- galhei o 19 17,8 1 1,3 2,5 e os e) ice 26 24,3 32 40,5 e os aleg nių e os esul ados no ada isso... klaidos po Do o al: 107 79 núme o di iculdumai g aças a ela e os d) įnaginho 19 17,8 2 doa a a beças ) ab icada mel das uma d ejybin- al ac uêju oi no inal pode se sen i nobilhis 1 Da abela ê-se que de ambos ipos de escolas de abi u ien as esc i os p incipalmen e são ei o d ejybních linksnių e os, e dade, deles mais azem gim akalbys. Menos, mas ambém bas an e mui as ezes mokslei iai e ys a a eju lie u iškų mokyklų abi u ien ų da buose okio ipo klaidų y a daugiau. Tau inių ne aisyklingai a odami ice o aleg nį. E com is o meno es escolas das abi u ien as esc i os gausu įnagininko e galininko dos e os de consumo, e a meno pa e cons i uem a dininko e naudininko e os, que de odo não exis ingas Li u iškų mokyklų mokslei ių ašiniams. 1.1. Os dados do es udo mos am que uma comum alunos p oblema g a uama usa d ejybních linksnių, i. i. pasi enkamas ne aisyklingas įnagininkas ie oj ou os linksnių. Būd a džių e būd a diškai a ojamų pala as įnagininkas ašiniuose bū iui SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin akses e os Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 5 eikš i BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ne aisyklingai usado em ez de d ejybinio: (a) de nomeado ; b) do ma min, c) do bene iciá io, e d) galhei o, exemplo. : a) Įsimylėjęs žmogus no i obulė i, ku i, džiaug is, bū i laimingu (= eliz) (VATM 29); <...> S uoga o nou-se mo almen e s ip esnio (= s ip esnis), o que e ajudou-o a encon a libe dade de pe sonalidade e c ia ma a ilbų kū inį Die ų miškas (VATM 85); Penso, es e abalho mos a que não odas as pessoas amando sabem pas a -se kilniais (= kilnūs) (VATM 182); Ele acha que eliz (= eliz) se á só ele, e Elena nesse momen o só a o men a -se que endo se li es (= se li e i), é o çada a esis i às no mas sociais e ebels a-se con a ma ydama, kaip Ga š ą iš inka ligos p iepuoliai (VA 10); Taip pa lie u ių li e a ū os he ojai, a sociedade (VA12); <...> Liudas Vasa is p óp io mui o demais não sendo eligiingu (= eligioso) pais empu ados ing essou em sace do es seminá ia (VA 71); b) Assim, a pa i des a ob a nós no amen e pe ei amen e emos que meilê não az um homem nem nob e, nem melho (= nem nob e, nem melho ) (VA 17); En ão meilė mui as ezes não homem az nob eniu (= nob eus), se ela o na p isem a in idia, neiš ikimybės <...> (VA 28); c) Pa a alguns isso é o obje i o da ida, pa a ou os um simples sen imen o, que simplesmen e ajuda o homem a o na -se eliz (= elizingam) (VATM 182); O mais impo an e desa io o na-se o na -se uma melho pessoa, não se indi e en e (= indi e ingam) em elação aos ou os (VATM 1525); Juk se nob e, signi ica se do u, y u, keliančiu paga bą (= se kilniam signi ica se do am, y am, keliančiam paga bą) (VA 10); Pa a se elizingo (= elizingam), é p eciso ama e se amados (VA 13); Lais ė isso se independen e, nesu a žy u (= independen eam, nesu a žy am) (VA 22); Meilė šil a, ag adoni, ela glos o sielą, ajuda a edescob i si mesmo, sen i is s ip esniu (= s ip esniam) (VA 22); Signi ica isso que as lemb anças, que i em em nós sob e as pessoas p óximas, ajuda a não sen i -se ienišais (= soli á ios) (VA 68); […]...especialmen e meilė o na-se um i me apoio, pe mi indo não cede e pe du a žmonišku (= žmoniškam) mesmo nas si uações mais absu diškas […]... (VA 87); elizinga (= š iesią, elizinho) (VATM 32); Meilė consegue muda cada pessoa de, consegue 50); Es e calo o sen imen o muda a pessoa, o na-o melho pa a melho (= melho ) (VA 1); Do i d) Mykoliuko meilė Se e iu ei, mano nuomone, pada yda o aikino dieną š iesia, abalhos ealizados po meio do sen imen o mais ma a ilhoso az as pessoas melho es (= az pada y i žmogų ge esniu, š elnesniu, kilnesniu (= ge esnį, š elnesnį, kilnesnį) (VATM as pessoas melho es) (VA 6); Olhe pa a aquelas pessoas que dia ienybê sen em elizes, o que dia ienybê os az elizes (= az com que eles elizes)? (VA 8). SOLVITA LABANAUSKIENĖ. Sin aksės klaidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 6 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Iš isų d ejybinių linksnių au inių mažumų mokyklų mokslei iai ečiausiai a oja kilmininká. Būd a džių e būd a diškai a ojamų pala as de įnagininkas ge almen e e oneamen e é usado em ez a dininko (ž . 1 ig.). 45% 2% 24% 29% E os do binibinho apelido E os do bene iciá- klaidos D ejybinio io de dubilhinho kilminko E os do golinho duplínio 1 PAV. D ejybinių linksnių e os equência (pe cen ais) nacionalinių mažumų mokyklų abi u ien ų ašiniuose Gim akalbių mokyklų mokslei ių kalbos pa yzdžiai odo que, di e en emen e dos au inių mažumų mokyklose, ge almen e inadequadamen e é usado įnagininkas ie oj naudininko (ž . 2 ig.). 35% 4% 43% 18% E os do binibinho apelido E os do bibilhinho kilminado E os naudininko bininino E os galininko bininino 2 PAV. D ejybinių linksnių e os equência (pe cen ais) lie u iškų mokyklų mokslei ių ašiniuose SOLVITA LABANAUSKIEN. E os sin aksês Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 7 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 1.2. Nemažą pa e as os e os sin aksés cons i uem de usas língua nusižiū ė i inadequadamen e usados ie ininkai. Rusų kalbos ie ininkas em mais signi ica i os do que lie u ių kalbos ie ininkas, seus dois signi icados p incipais são do luga e do empo (Šukys 1998b: 43). Rašiniuose eqünoki enganodingi signi icância do empo subs i uido es, p z. : Mas do empo bėgyje (= ilgainiui) os sen imen os dos pa en es a šalo (VATM 78); En ão B. S uogos apissacoia Die ų miškas e a ados p oblemos e am mui o ac uais naqueles anos pe íodo (= naquele momen o) (VATM 76); Juk p incipal pe sonagem Juozapo a, po amo a Pe iuk, quem da ob a bėgyje (= lendo kū inį) nós sužimamos, que núšudo, exp opėja (VATM 50). Mui os ečiau empo signi icações icininką e oneamen e usa a lie u iškų mokyklų abi u ien ai, p z. : Meilė a imam, en ol imen os apoio e zajau imas (= zauojau a), melho amen o ou kū inija a aliação eigoje da ida ( na ida) de e o nece pilna ę (VA 2). Keliuose lie u iškų mokyklų abi u ien ų lie u ių kalbos i li e a ū os egzamino ašiniuose as i ne a o ini lie u ių kalbos ie ininkai a) do i ik i (būsenai), manei ai; b) mo i os pa a dize , po exemplo. : a) […]...> ea alinha uni o me (= ea o d abužiais) ob a do he ojus sen ičiasi i J. Š aus ope e ės pe sonažas (VA 116); Kū inyje Bal a d obulė au o se es o ça a ansmi i pe sonalidade libe dade em á ios empos de homem (= es o ça-se de á ias manei as a ansmi i pe sonalidade humana libe dade) (VA 53); […]...pe manen emen e pensa em elhas lemb anças não é uma boa coisa, po que se i íamos em boas condições (= boas condições) e ago a i emos não mui o bem, é p eciso pensa pa a a en e […]... (VATM 124); b) De udo p imei o na memó ia humana lemb a-se a imagem is a, cujo pasėkoje (= po an o) su ge e a sensação, que mos a acon ecimen o ik umą (VA 60); Liudas Vasa is mui o espebê pais, ele opinião, po ém o pasėkoje (= po isso) homem pe de a e dadei a libe dade pessoal (VA 71); Se e iją pode se is a como uma pe sonagem egoís a, pois no esul ado inal (= galų gale) no a-se isso que ela amou Mykoliuką de gailesčio (VATM 286). Ras a sakinių, nos quais inadequadamen e u ilizado eiksmažodinių daik a a džių ie ininkas. Segundo Jono Shukio, abs akcionais daik a a džių, especialmen e com p e ei o -imas (-ymas) ie ininkai ne inka – juos eikia keis i pusdaly iu, padaly iu a šalu iniu sakiniu (ž . Šukys 1998a: 297), po exemplo. : Tad Agnės kilnumas a siskleidžia jos susi aikyme i neko ojime (= jai susi aikan i não co ando) (VA 74); Isso a e e e seu nome pasikei ime (= pasikei us seu nomei) de Mykoliuko em Dzido ių a oją, que é espei ado na sociedade (VA 87). SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin akses e os Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 8 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Ne aisyklingai u ilizados e ais e s iniai posakjas, quando não há luga signi icância, desses casos mais as a nos abalhos de es udan es de escolas mino i á ias nacionais, p z. : O que pode ia lhe ando (= nesse caso) ajuda mais do que meilė (VATM 80); Siuže as slypi ame (= al) que uma ez indo p o paš ą encon o mulhe e homem (VATM 192); <...> ciga e e es e álcool lhe umai eikšmiškai pode ame (= nesse caso) ajuda (VATM 386); Nes a ob a a nob eza eside ame (= pa odo), que meilė é mui o o e o ça <...> (VA 43). Ak uali e ada Vilniaus apsk i ies mokslei ių ašiniuose eqüens einamasis idaus ie nieks (ilia y as) a dan, que pa icula men e papli o po causa usų kalbos į akos e a o inas só em especiais posacões, p z. : Mui o mui as ezes as pessoas esquecem seus desejos pessoais e a dan (= po ) ou os elicidade ecusako sa a ankiško escolha (VATM 46); Só um o e sen imen o como meilė o ça homem de ou a manei a olha pa a o mundo, aze a dan (= po ) dela isso, o que homem niekadas nele pe mi pa a si (VATM 80); Nes a ob a pe ei amen e se e le e ap o ei amen o e apga ys ė a dan (= po ) amo (VA17); Di ícil de egozija -nos na nossa elicidade, quando ou os azemos in elizes a dan (= po causa) dos nossos p opósi os (VA 92); Apesa dessas ci cuns âncias, Mykoliukas p ese a sua humildade, neima ebeliš au i a dan (= po causa) de seu ego (VA 119). Exis em e os de consumo galhei o 1.3. Quando galininkinis eiksmažodis ganha neiginį ne-, usado é o chamado neiginio kilmininkas, ca ac e ís ico da língua li uânica (ž . Šukys 1998a: 107), mas ou osakalbiai mokslei iai às ezes ne aisyklingai nusako neigimo san ykius, p z.: A memó ia é um sen imen o inigualá el, que nos ajuda a não esquece a maio pa e da (= daugumos) dalykų <...> (VATM 94); Taigi ma ome, jog meilė su eikia žmogaus co idianeidade digna, uma pessoa em amo , embo a ejei ada, mas ainda assim não desleidžia (= nenuleidžia ankų) <...> (VATM 131). mãos nos esc i ó ios abi u ien os das escolas Li u ianas encon a-se apenas uma ase, na qual ne a elmen e é usado o ca mininho do negigino: Mas não econhecendo suas culpas (= culpas) a oz da consciência pode pe segui-la e oda a ida (VA 16). 4 Re sykiais abi u ien ai com alguns eiksmažodžiais galininką pa a oja ne aisyklingai, kadangi aqueles eiksmažodžiai aldo ou o linksnį, например. : Lais ės emą a s o a ę (= emai a s o a ę) au o es Balys S uoga, An anas Škėma em sua li e a u a mos a, qual é a libe dade alo e signi icado (VA 53). 4 Isso pode se e e o de o og a ia: em ez ė esc e eu e. SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin aksês e os Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 9 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Ki akalbių mokslei ių da buos sakinių su galininko e osas de ec ou sob e 21 p oc., gim akalbių os 6 p oc. 1.4. Em alguns casos VATM esc i os daik a a džio įnagininkas é usado com açõesmažodžiu быть o mas, ele eng ino pe manen e ou imu á el es ado i pa a eikš i, exemplo. : […]... ambém nós não semp e somos cal ões ( cal iais) […]... (VATM 446); Seu inspi açãop objec o ( obje o) oi Se e iu ė (VATM 447); século XX oi um pe íodo di ícil ( pe íodo di ícil), pois de 1939 a 1945 oco eu a Segunda Gue a Mundial (VATM 448); Es a apiscaka é um bom exemplo ( bom exemplo) de que qualque que seja o pode do amo , mui o depende da escolha humana (VATM 449); […]... embo a oco a pa e dessas pessoas que são olun á ios e egois as ( olun á ios e egois as) […]...> (VATM 506). Va odami įnagininką, abi u ien ai de escolas mino i á ias nacionais às ezes e ys a, sem necesalo escolhendo es e links mais objec u eikš i com plenį žyminčiais eiksmažodžiais, u inčiais p iešdėlį p i-, p z. : Meilė é o sen imen o que p ipilha co ação com sen imen os calo osos (= sensos quen os) (VATM 1191). Lie u iškų mokyklų abi u ien ų ašiniuose passeikė um caso, quando com eiksmažodžiu a ojamas įnagininkas, o ne naudininkas, ku io jis eikalauja: D ejus me us Balį S uogą supan i e d ė bu o a g asi, žmonės p e e i ami gy uliais (= animais) <...> (VA 21). Os exemplos ap esen ados mos am que os e os do enganagado com mais equência azem ou olingueb es abi u ien ai. 1.5. Vá ios e os do bene iciá io encon ados nos abalhos dos alunos das escolas mino i á ias nacionais. Rčiau pasi aiko ne aisyklingai usado açõesmažodinių daik a a džių naudininkas p opósi oi, paski čiai eikš i, p z. : Meilė su eikia jėgų i alios kilnaus ikslo siekimui (= kilniam ikslui siek i) (M 550) VAT. Em uma ase não ap op iadamen e pa imen ado u ilizado empo de eikš i, exemplo. : E p ecisamen e ao in e io pode-se obse a , se ealmen e indi íduos meilê dá dignidade a cada dia (= odos os dias dia iamen e) (VATM 1522). Apibend inando diga-se que em ou osakalbios esc i os apascen a de á ios u ilizado e os, e em gim akalbios abi u ien os abalhos deles não encon a. SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin akses e os Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 16 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 20% 67% 3% 7% 3% Pala as e ases de conexão e os E os do Subsis en e Sempli o e os Ve odigos e os de o dem Daly io e os 6 PAV. F equência de e os de sanda da sen inha (pe cen ais) VA 3. PREVISSIÃO E POLICIANO USAGEM ERROS Ne aisyklingų p ielinksninių e polinksninių cons uções, como e oi mencionada, pas i ikė menosicamen e (ž . abelę 4). 4 LENTEL. Ki akalbių e gim akalbių abi u ien ų da omų p ielinksnių e polinksnių e os s a is ika po ipis Klaidos Ki akalbių e os Gim akalbių come idos Pa yzdys Klaidų ius cen ai P oskaič- cen ai Klaidų e os come idos núme o P o- P ielinksn- consumo ių 21 58,3 3 14,3 Meilė pas odos indi íduos e os de Polinksnių e os de consumo 15 41,7 18 85,7 pe íodo de g aças do qual Do o al: 36 21 Realizado es udo mos oué que ou os-lingbiais abi u ien ai azem mais p ielinksnių, e gim akalbiai polinksnių e os de consumo. SOLVITA LABANAUSKIENĖ. Sin aksės klaidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 17 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3.1. Rašiniuose dėl sla ų kalbos po eikio da oma p ielinksnio pas a ojimo de e os, po exemplo : Impo an es o ien y ai em Raganą (= S a biausi Raganos o ien y ai) e a san asis aš as e k is ioniški idealai (VATM 33); C iançui que ėjosi no malių, do ų ė ų, kaip pas isus (= como de odos) (VATM 78); com eles e a só espi i uinė meilė (= sua meilė e a só d asinė), po ém Mykoliuk isso bas ou pa a oda a ida (VATM 79); Meilė o e ece o es emoções, po que com ocê há (= ocê em) mui as amlinças pessoas, que lhe dão o alezas (VATM 326); Meilė pas odos os indi íduos mui o di e en e (= Visų indi idų meilė y a labai ski inga) (VATM 500); Esc e edo e a de esses oman ikos, em quais e a desg aiminga meilė (= cujos meilė e a desg aiminga) (VATM 552); Pas elizingus, odeanços belžiais jausmais žmones iskas ge ai klos osi (= Laimingų, g ažių jausmų apim ų žmonių gy enimas klos osi ge ai) (VATM 1995). Rečiau des e ipo de e os podem se encon ados esc i os de alunos das escolas li uanichas, po exemplo: <...> só com uns lemb anças (= uns dos lemb anças) glūdi p o undamen e na memó ia, e ou os i em lemb anças <...> (VA 18); Pas nos (= Nosso) men in ise i em as ob as e lemb anças ou os homens, (VA 58). Dos dados ê-se que mui as ezes ou osakalbios abi u ien as doadas p ielinksnio em e os nusižiū ė as de usų kalbos, p z. : Tudo isso pode se p e e ido a um impos o de b inquedo (= p e e i o impos o de b inquedo) <...> (VATM 245); Romane Miškais a eina uduo desc e e sob e udenį não em quê (= kuo) g ožė is (VATM 326); De dia em dia (= Diena de dia) agua da pequeno milag e (VATM 1526). Mais ne aisyklingų p ielinksninių cons uções as a nacionalinių mažumų mokyklų abi u ien ų ašiniuose, p z. : a) com p elinksniu sob e: <...> po causa do amo nós o namos-nos mais elizes, sob e nossos os oes (= nossas acees) equen emen e apa ece šypsena (VATM 298); […]...> en e an o e não em an o (= an o) dani icada […]...> (VATM 803); b) com p elinksnio de: […]...> omane Die ų miškas p isionei os ilkėjo d yžuo ą uni o mą, que p i a a de (= de) deles não só a libe dade ísica, mas ambém a mo alę (VATM 241); Tais pessoas se dis inguem de (= de) ou os, po que não semp e é en ende ambien inhin <...> (VATM c) com p elinksniu con a: Mas Jacúbas, des egula no que que an es daquele empo leis esąs (= apesa de que de aco do com aquele empo leis esąs) não culpa, começa a g auži suas idas 669); (VATM 528). sa e (VATM 192); Jausdami pa eigą p ieš ki us (= ki iems) s engiamės jiems padė i, ge in i SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin aksês alidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 18 Em BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Alguns esc i os abi u ien ų nacionalinių mažumų mokyklų klaudingai a ojami e s iniai žodžių junginiai. Ras a nãoik inų e s inos pala as de conjunções com p ielinksniu an e (plg. usų k. при чём здесь), например. : Lendo es e abalhoio su ge pe gun a, o que aqui de especial e a ko aqui (= quem aqui dė a) asmenybės lais ė? (VATM 76). O es udo mos a que nelie u iškos cons uções sin aksicas, su gidas de ido às línguas sla as in luência, mais equen emen e usadas nacionais meno es escolas de abi u ien os esc i os. 3.2. Os abalhos dos alunos das Tau ines meno es escolas passam a ha e p ielinksnėjančio įnagininko (su) ajuda de cons uções. Essas cons uções podem se escolhidas baseadas na economia da linguagem e p incípios de cla idade: polinkį quan o possí el mais cu o, i. e. edukuo ai, e dize cla amen e o que se que (Vaičiuly ė-Semėnienė 2016: 32). Es a cons ução nsi iuída de usas língua p ajuda. P z. : Kažkada ele e a bem di e en e, mas com o empo ajuda de doença (= de ido à doença) pasida é kažkoks nesa as <...> (VATM 124). O esc ip o com ajuda omano (= omane) conseguiu esponde mui o com p ecisão a es a pe gun a (VATM 186). Daik a a džio (su) ajuda aonag designe cons uções es á e Vilniaus apsk i ies escolas Li u ichas abi u ien as bailiamuosias abalhos, p z. : Šį ginklą oi pe ei amen e dominęs e ma a ilhosamen e mokėjo com sua ajuda (= ele) espalha idéias de libe dade às pessoas pad e Jonas Mačiulis-Mai onis (VA 3); Meilės pagalba (= Mylėdami) as pessoas mui as ezes alcançam es ajo á ios obje i os, nugali baimę, com co as quen es nuscolo na g ką bei niū ią kasdienybę (VA 39); Isso a es a que mesmo o que osse esqueces a, pode se lemb ado po meio de som (= ba ulhen o) (VA 60); Po an o lakios an asia ajuda (= sendo lakios an asia) įsikūnija em shikšnospa nį, que embo a o a es e o do olho pudesse e a amadação e pabū i ao lado dela (VA 61); Assim I usia, adul a e o nada mulhe , só ajuda da memó ia (= lemb ada) podia en ende de onde su giu a sua base de alo (VA 118). Dėka esc i os é usado an o p ielinksniškai, an o polinksniškai, po ém ge almen e alando sob e daik us e eiškinius (plg. us. благодаря кому), например. : O esc i o do Roman icismo epochos An anas Ba anauskas em sua ob a Anykščių šilelis g aças às lemb anças e imaginações pode os (= baseando-se em lemb anças e imagemduo e) mui o cla amen e desc e eu Anykščių šilelio imagem (VATM 94); Eles são dãos da na u eza, g aças da qual em (= da qual ob ém) alimen o (VATM 504); Só g aças aos li os (= lendo li os) podemos seque imagina o que é meilė (VATM 1997); do pe íodo das gue as mundiais acumuladas pa i ies dėka (= sukaupęs pa i ies) A. Škėma a ado būdą, kaip pabėg i nuo žiau ios SOLVITA LABANAUSKIEN. Sin akses e os Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 19 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ealybės (VA 16); Nelais ės dėka (= Būdamas nelais ėje) S uoga a sidu ia jun o mo e slenksčiu <...> (VA 71); Kažkokių acon ecimen os g aças (= Į ykus a ce os acon ecimen os) ou às ezes i ando pa a o mesmo luga , onde algo acon eceu, homem de epen e pode 72); <...> pag indinis eikėjas-pasako ojas bohemiško gy enimo būdo dėka lemb a <...> (VA (= i endo uma ida bohemiška) consegue não desis i , e meilė Tūlai é de ida e aleg ia mo o iklis (VA 87). Re ka čiais api aiko sakinių su polinksniu ogo in e alo de empo unsaki i isso de usų kalbos išsi e s i pala as de junginiai (plg. usų k. пару лет (веков) назад), например. : Po ą anos de ol a (= An es po ą anos) sen ičiausi be il iškai <...> (VATM 98); No en an o po ą amžių a gal (= an es po ą amžių) po causa do c uel compo amen o bal aodžių juodaodžiai o am imados em se go ę <...> (VA 36). Ras as um ase, no qual polinksnio signi icado usado a pala a con a, exemplo. : po ém se meilė alcança à con a dos ou os (= se meilė alcança sk iaudžian ou os), nunca o homem não pode á sen i -se plenos (= comple amen e) eliz e des u a do seu meile (VA 92). 58% 42% P ielinksnių e os de consumo Polinksnių e os de consumo 7 PAV. P ielinksnių e polinksnių equências de e os (pe cen ais) VATM P ielinksnių e os em abalhos de ou os idiomas abi u ien ų cons i uem ce ca de 58 pe cen . (ž . Dažniau klaidingai a ojami p ielinksniai pas, į, an , ečiau – p ie i su. Iš ne inkamai Fig. 7). a ojamų polinksnių (ce ca 42 p oc.) minė ini ajuda, g aças e gal. Valinys g aças a, como odo y imo medžiaga, būdingesnis au inių mažumų mokyklų abi u ien ams. SOLVITA LABANAUSKIEN. E os sin ác icos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 20 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 14% 86% P ielinksnių e os de consumo Polinksnių e os de consumo 8 PAV. P ielinksnių e polinksnių consumo de equências de e os (pe cen ais) VA Gim akalbiai abi u ien ai menos endem a aze p ielinksnių e polinksnių e os (ž . Fig. 8). Jų encon a só no 21.o esc i o. Isso cons i ui sob e 14 p oc. p ielinksnių e os, en e os quais equnesnês são ne aisyklingas p ielinksnių pas e em cons uções. Beques 86 po lieka polinksnių klaidoms – pas ebė a, kad dažniausiai ne aisyklingai a ojamos cen o. polinksnių g aças e ajuda, a amen e de ol a e con a de cons uções. IŠVADOS 1. Vilniaus apsk i ies au inių mažumų i lie u iškų mokyklų 2014 m. es a al lie u ių kalbos i li e a ū os egzamino abi u ien ų ašiniuose encon ado ês ipos sin aksės e ados linksnių, p ielinksnių bei polinksnių a ojimo i não ap op iamas sakinių sanda os. A endido análise dos dados ê-se que ou osilbiais azem ečdaliu mais e os. Realizado exame pe mi e aze conclusões gene alizado as. 1.1. Uma das p incipais em odos os esc i ó ios azidos e os são aleg nių e os, elas e gim akalbių, e ou osakalbių esc i ó ios cons i uem uma pe cen agem panašų. Mais comumen e g upo de e os pe ence d ejybinių linksnių ne a ojima, ais e os mais encon ado em gim akalbių abi u ien ų abalhos, e de isso azão pode ia se a que mais eqüen emen e passei enkamas al manei a aiškos. 1.2. Ambos os ipos de escolas e ys a alunos a odami ie nieksą: abi u ien ų ašiniuose au inių mažumų mokyklų dažnesnės laiko eikšmės ie ininkų klaidos, lie u iškų mokyklų ein idaus ie ininko a dan klaidos. 1.3. Com g ande di e ença, ou oswalbiais abi u ien ai lenkia gim akalbius ašiniuose ne aisyklingai a odami galininką, em ezuo a oję neiginio kilmininką. SOLVITA LABANAUSKIEN. E os de sin ase Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 21 2. BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 An a sin aksês alidos g upo sakinių sanda os ydos. 2.1. O p eponde an e des e ipo de e o é o não ciclico consumo do di iso . Ją az e au inių mažumų, e lie u iškų mokyklų abi u ien ai. Obūdis de alidos e sua elação indicam, que pode se e a mesma azão não se supokiama, que a subdi isão não cabia secundu á io do mesmo agen e ação pa a dize em sakões pessoais. 2.2. Di e en emen e negu gim akalbių, p o a elmen e de ido ao usų língua in luência, ki akalbių abi u ien ų ašiniuose gausu kons ukcijų que com 3. T ečias klaidų ipas, būdingas i gim akalbių, i ki akalbių ašiniams, – gene a imi p opósi oi eikš i. e oneigo p ielinksnių e polinksnių consumo. 3.1. De ido às usas in luência da língua nos abalhos de alunos de escolas de mino idades nacionais a maio pa e dos e os p ielinksnių cons i uem inadequadamen e usadas p ielinksnių pas e em cons ucções. 3.2. Li u iñas escolas de abi u ien em ca ac e ís ica ydinga polinksnių g açaska e ajuda a osena. 4. A pa i ob idos esul ados s ê, que esc i os apaziguan es e os sin akses apaziguam e daugiausia a si adusios dėl sla ų kalbų po eikio. Iš usų kalbos išsi e s ų žodžių junginių ki akalbių, e gim akalbių escolas mokslei ių nos abalhos. De aco do analogia com a língua usas cons uções sin aksicas conscienciada en si eisina como no ma. Į aką, ma y , az e na amília, e en o noin consumama lingua, ambém mídia, cuja e esc i ó ios, e saky iniuose ex os gausu abi u ien ų ašiniams būdingų kalbos klaidų. LITERATŪRA Bielinskienė A. 2004: Dėl jung uko bei a osenos daba inėje lie u ių kalboje. – Kalbos kul ū a 77, 119–123. KP S1: Kalbos pa a imai. Kn. 2. Sin aksė: 1. Linksnių a ojimas. Sud. Ri a Miliūnai ė, eks o au . Vi as Labu is, Aldonas Pupkis i Jonas Šukys. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2009. KP S2: Kalbos pa a imai. Kn. 2. Sin aksė: 2. Į ai ūs dalykai. Sud. Ri a Miliūnai ė, eks o au . Vi as Labu is i Aldonas Pupkis. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2009. Pi očkinas A. 1990: Adminis acinės kalbos kul ū a, Vilnius: Min is. Šukys J. 1998a: Lie u ių kalbos linksniai i p ielinksniai: a osena i no mos, Kaunas: Š iesa. SOLVITA LABANAUSKIENĖ. Sin aksės klaidos Vilniaus apsk i ies abi u ien ų ašiniuose | 22 BENDRINĖ KALBA 89 (2016) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Šukys J. 1998b: Taisyklingi i klaidingi ie ininkai, no mų ibos. – Gim asis žodis 4, 43– 46. U nėžiū ė R. 2015: Mūsų mokslo a ei ies kalba. – Gim oji kalba 1, 14–20. Vado ėlių ank aščių kalbos apž alga. P ieiga in e ne e: h p://www. lkk.l /ak ualiausios- emos/s ie imas/ ado eliu- ap oba imas/ ado eliu- ank asciu-kalbos-apz alga (žiū ė a 2016 11 02). Vaičiuly ė-Semėnienė 2016: Daik a a džio pagalba įnagininko deseman izacija. – Ac a Linguis ica Li huanica 74, 9–39. Į eik a 2016 12 05 Adop ado 2017 01 20 SOLVITA LABANAUSKIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]