Daiktavardiškasis ir polinksniškasis „labui“ dabartinėje lietuvių (rašto) kalboje

BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LORETA VAIČIULYT-SEMNIEN Lie u ių kalbos ins i u as DAIKTAVARDIŠKASIS Y POLINKSNIŠKASIS LABUI WORKING LIETUVI (RAŠTO) LEBO ESMINIAI VOODŽIAI: daik a a džio naudininkas, deseman izacia, polinksnis. ANOTACIJA En es e a ículo, basado en Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT) ma e ial, se habla sob e daik a a diškai y polinksniškai a ojamą labui. Basándose en las je a quías, del es udio esul ó que el daik a a džio labas naudininkas gene almen e a obje o o al ededo ybe en aquellos casos en que su manejado pasakos pe sonais žyminčiu daik a a džio (į a džio) kilmininku (bū inas isuomenės labui; c eó an o pa a sí mismo como de o as naciones labui). Toks daik a a diškasis labui ak ualizuoja bene icien ą, ambién él a liepia ini y ą, pa ien ą, kon en y ą, pasako būdą. Polinksnio labui con kilmininku cons ucción ca ac e í icamen e es el signi icado del obje i o. Típicas obje o enancio polinksnio po bene icio kilmininko aldinys abs ac us daik a a dis (bū ina pa a bien común), en o noybe enancio leksiosamen e no limi ado. ĮVADAS En La mayo dicciona ia de la lengua Li uania (LKŽe) asignan es a iškosios giminės 1 ienaskai inio daik a a džio labas signi icaciones: (1) ge o ė, nauda (ž . 13 sakinius), (2) u as, lobis, gė ybė (ž . 45 sakinius) y (3) s eikinimas (ž . 6 sakinį). Daba ines lie u ių kalbos žodyne (DŽe) y 2 Bend inės lie u ių kalbos žodyne (BŽe) p opo cionadas d i p ime as ge o ė, nauda (ž . 78 sakinius), 3 u as, lobis, iš eklius (ž . 910 sakinius) signi icaciones. 1) Jum noga, y le 4 no buenos S . 1 An asis Lie u ių kalbos žodyno omas (CF), cuyo edi o en je e Jonas K uopas, isleished 1969 años Vilniuje. 2 Plg. DŽe: ge ė bueno, p o is o ida: Ma e ialinė ge o ėje i e odo lo que iene. 3 Plg. DŽe: u il 1. lo que ú il, alioso, luc a ninga: Del shi o abajo se á una g an paga. 2. ge o ė, labas: Di bkime odos ė ynės nudai. 3. posi i o, a o acus esul ado: Rung ynės acabėsi nues o equipo nudai. 4. pa imonio: Tan o u ils aún nunca u imos. 5. ja ai, g údai: Es eiee bien za de ėjo u ils. 4 Ab e iimai como LKŽe. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 2 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2) Visa ge iausia <...> mes panaudojame liaudies labui sp. 3) Los pad es abajaba po labo kádikių su A1885,6. 5) Pe o, c eyendo gi ios 4) Pilį sug io ė i isą jų labą pasiėmė A1884,335. labą desc ibi , explica explica es necesa io, qué u o allí expe imen a š. 6) Po labą ni palab a, ale come y nepeši P LXVII26. 7) Toda la ida he abajado de gen e [ ė ynės] bien. BŽe 8) El Gobie no debe ía guia se po el bien común. BŽe 9) To labo bas e pa a oda la ida. BŽe 10) Aquí odos nues os bienes. BŽe 11) Más a de yo comp endí que él aplabó jégą de Se o, neišmensu able galybe d'céu, y usó ella a monía, y no caoso a a o . DLKT 12) Cuando poco después esis inésis pasaba é quincasis o , g adg ou ai decidió que, u in omeny pelig osingo iempo s ygios, necesalo labui con los es an es canonie iis palesbes ellos. DLKT 2 y 7 o aciones se u iliza pa a el bien del p opósi o ce cano daik a a džio ge o ė usua iokui (plg.: Todo lo mejo nos u ilizamos liaudies ge o ei; Visą gy enimą di bau žmonių ge o ei). O oip 5 es 11 12 en sen encias, donde labui eemplaza sinónimisku ge o ei daosi keblu (plg.:?Jėgą usó a monías, y no chaoso ge o ei;?Reikalo ge o ei con los es an es canonie os pasica bės ellos). Puede se que labui daik a a diškumas signi icm s ge o ė, nauda cla idad elacionada con lo que, si su pe eneomuoju dėmeniu enan e daik a a džio (į a džio) kelmininkas ma ci gy ą o abs ak ų daik ą. Labui con kilmininku, u ilizados 2, 11 y 7, 12 sen encias, di e encia según bū inumą sen enciamien o: los p ime os con kilmininku u ilizados seman i icamen e besici ian es labui son alen iniai accionmajodio (pa-)naudo i ak an ai, segundos no. Nebū inoji labui con kilmininku cons ucción en 7, 6 12 sen encias puede se je inama con ikslo p ielinksnine po cons ucción en 3 sen encia (plg. Balke ičius 1963: 226). Tik las eiškiamas daik a a džio labas naudininku 7 sen inyje (plg. 2 sakinį), p elinksnio po kons ukcija 3 sen inyje y secunda io p elinksnio, más p ecisamen e hablando, polinksnio labui con kilmininku 7 5 Plg. ejemplo desde Daba inės lie u ių kalbos eks yno (DLKT): [Pliusnys] segui da buo ųsi Kū ėjo ga bei žmonių ge o ei. 6 Plg. Nijolės Sližienės (1998: 10) eikiamą naudo i „ a o i kaip p iemonę, į ankį kokiam ikslui, aiky i i ku junglumo ap ašą, donde naudininkas a liepia ini y o ikslo, paski ies unkciju (ž . Sližienė 1994: 23). 7 ,,An iniais (naujybiniais) se llaman p ielinksniai, que pueden se inculados con palab as de o as pa es del lenguaje, mayo men e con p e iweiksmías (Valiuly ė in: DLKG 2006: 438). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 3 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 cons ucción (plg. Šukys 1998: 552; Kazlauskienė, Rimku ė, Bielinskienė 2011: 150151) en 12 sakinyje (plg. 8 11 sakinį). De acue do 3 y 7 sakinių analogiją y eniendo en cuen a el hecho de que ipiška p iežas ies (siau ąja sensem) aiška p ielinksnio debido a la cons ucción, a lo que daik a a džio usua ios a azoicija signi icado no es ca ac e ís ica, ambién se puede c ee que polinksnio labui kons ukcija y (o) p ielinksniu debido a su kilmininku (gali se ) señalima causa. ¿Qué luga el obje i o, mo i o aiškoje ocupa daik a a diškasis y polinksniškasis labui? ¿Se les dice sólo es e signi icado? Como se e á, y o as. Toliau (ž . 2 capí ulos) se busca espues a á p egun a, basándose en qué c i e ios se puede g įs i daik a a diškąjį y polinksniškąjį labui, o, o a ez, qué hace in luencia y cuándo signi icmanis labui llega (y a) deseman izuado y adquija s a us de polinksnio. Se puede c ee que, sin mencionado k i e ijaus, am į akos u i i g ama inė unkcija: daik a a džio labas naudininkas eina ne ipiško i iumo bene icien o obje o (papildiniu), po ejemplo, en la sen encia Todos animales ú iles pa a el 9 bien humano (plg. ge o ei, homb eui), polinksnio pa a el bien humano cons uccia ikslo en o noybe. Po o a pa e, aquí más bien hay que habla de más daik a a diškuoju y más polinksniškuoju labui señalimas obje i as y en o noybines (p iežas ies en el sen ido anchasia (in e alia Balke ičius 1963) ó es eu ąja sen ido ( ealiosios) azones y ikslo (in e alia LKG 1971, 1976; DLKG 2006; Labu is 1998)) 10 signi icados. Así el obje o de es e a ículo daik a a diosamen e y polinksniškai se u iliza labui. El obje i o del a ículo hie a chijas pag indu discu i labui unciones en la sen encia. Tí ulo log a se le an an ales daik a a džio užda iniai: nep e enduojan į išsamią li e a ū os apž algą, umpai minė i, kas ašy a apie naudininką y sus sinónimos g ama ónicos lie u ių kalbos ap ašuose (ž . 1 sky ių), es apibend in i, lo que ním išanalizuo i (labiau) daik a a diškosios i (labiau) polinksniškosios labui a osenos a ejus i pagal señalada en la ac ual lie u ių ( aš o) calboje (ž . 2 sky ių, ambién apibend inimą i iš adas). U ilizábase desc imuojuo analí ico y in e p e ación mé odos. Plg.: Naujybiniais llaman ales p ielinksniai, que son man enikę aiškius e imologinius yšius con ais casi nunca noina an es aleg nį, ad pueden se conside ados polinksniais, ej. : sa a ankiškais žodžiais, iš ku ių jie kilę“ (Valiuly ė in: LKG 1971: 580). 8 Plg.: „Kai ku ie p ie eiksmiai aip pa gali bū i a ojami kaip polinksniai, pa yzdžiui, labui, me u i k . Jie Todo lo hice sólo po u bien (Kazlauskienė, Rimku ė, Bielinskienė 2011: 150151). Tenemos un ejemplo, donde labui se u iliza como p ielinksnis: Que asun os es a ales p as ėja y que sin su in e ención la gue a ci il, de odos los in eligen es y buenos gen e desg acia, nesiliaus pe amžius. Él in e ino solo en bene icio de esos omios, que en cualquie ci cuns ancia nús an sólo anquilamen e abaja abajo y goza de simple haimynine laile (DLKT). Tokiai p ielinksniškai labui a osenai in luenciau hace secunda io pažyminio sen inio dėmuo. 9 La unción Bene icien e ca ac e ís ica i os se es, especialmen e pe sonas, de cuyos p o echo o nobene icios lo que ocu e, haceos. Ca as y inanimadas cosas así como abs ac as cosas pe cibidas como bene icien a, ej.: sudėjo g ėbliui dan i, ūkymas kenkia s eika i (ž . Sližienė 1994: 21) 10 Vaida Našlėnai ė-Ebe ha d (2002: 1718) habla sob e seis subca ego ías de azón: ealosios p iežas ies (cauza i o), hipo e inės p iežas ies (sąlygos), como a u u o di igidas azones ( ikslo), i eales azones elaciones ella a ibuye eales (nuolaidos), mo y o ( . y. ska inančios p iežas ies), pada inio (pasekmės, ezul a o). P iežas ies seman iniams azones, mo o y pada inio subca ego ías y sos iene que hipo e iskās p iežas ies pasjym. su p opia semán ica y con (sąlygos), kaip į a ei į nuk eip os p iežas ies ( ikslo), ne ealiosios p iežas ies (nuolaidos) san ykiai y a sa a ankiški, quienes sólo ienen un ca ac e ís ico exp esio g ama ical LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 4 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Siekian ikslo emiamasi ma e ial, ecogida de Vy au as Maggiojo Uni e si y Kompuu e inės ling is ikos cen e suda y o Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau DLKT), cuyo mayo pa e suda o ašy inės, dažnai edaguo os, ski ingų žan ų (publicis ikos, g ožinės, neg ožinės a adminis a i as li e a u a) lenguaje ex ai. Saky inės lengua ejemplos DLKT o man el meno dalį. S aipsnyje emiamasi 1250 pa yzdžių, ku a ojamas labui. Tokie sakiniai, neski s an pagal žan us, eiliškumo a ka a ink i į DLKT išplės inės paieškos laukelį į ašius žodį labui (naudojamas paisajos c i e io coinciden). 1. NAUDININKAS IR JO SINONIMAI GRAMATINIUOSE LIETUVI LEGABUOSE APRAŠUOSE Con el in de Sukonc e iza labui unciones en la o ación, sob e odo es impo an e menciona b e emen e, como en g amá icas en endido el daik a a džio naudininkas y cuáles puede se sus sinónimos. 1.1. Adelė Laigonai ė, ap a dama daik a a džio naudininką lie u ių kalbos g ama ikoje (pd LKG) (LKG 1965: 193 ), a i ma que eiksmažodžių aldomas naudininkas signi ica pe sonaį o daik ą, al que se asigna, cuyo in e esais se ealiza, al que una o o a o ma oquia el habamasis ac o. Tokį daik a a džių naudininką se puede llama usua io del obje o. Sakinyje él desempeña del complemen a io unciones (ž . 13 sakinį). En aquellos casos, cuando el accionis a manejado po los accionis a indica, pa a cuyo p opósi o las unciones que se hacen, sucede, él desempeña el obje i o de las ci cuns ancias (ž . 14 sakinį). 13) Fab ikan ai p isp es i ele a a los abajado es sala io. (ci ado po LKG 1965: 193) 14) Ese dėdė p és ijo aún a ella keliu y pa ą ublios dine o. (ci ado desde LKG 1965: 194 pa a niños) Elena Valiuly ė, g ama icas (LKG 1976: 29 ; DLKG 2006: 513 ; plg. Šukys 1998: 147) ap a dando accionesmajo i a ios conjun os con usua ioku, dice que naudininkas más ecuen emen e ma iais obje i os (aukojasi), ečiau ikslo ( uošiasi s), cuán ibinos (dingo amjiams) y de iempo (ich ažiuos hi e nai) elaciones. usua io del obje o con anzi y iniais accionmajodžiais u i dos yškesnes signi icados accionmo ad esa o y accionmo des inaciones. Es as signi icados di e encian especialmen e cla amen e en onces cuando ambos naudininkai pa o ojami g e a con el mismo eiksmažodžiu, ej., nupi ko duk e iai (ad esa as) siūlų megz iniui (paski is). Ad esa ą gene almen e signi ica pe sona (o o o i as bū ybes) ma cinchos daik a a džių (o él ep esen ojan es į a džių) naudininkas. <...> Paski ia signi icación iene no malmen e daik us señalinčių daik a a džių naudininkas. Él ma ca, a quien se asigna o o desde el mismo ad e bi pe enecien e aleg niu (galininku o kilmininku) pasaky as daik as (Valiuly ė in: LKG 1976: 31 ; ambién ž . DLKG 2006: 513 ) (plg. 1516 sakinius). Abs akčios signi icanzas (dažnai eiksmažodinės kilmės) daik a a džių naudininkas 1718 sakiniuose indica eiksmažodžiu žymimo LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 5 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 obje i o de la acción (Valiuly ė in: LKG 1976: 34). O aipocan ando, E. Valiuly ės opinión, 1516 sakinių naudininkas es (ad esa o, paski ies) suplemen inys, y 1718 sakiniuose ( ikslo) aplinkybė. Albe as Ružė LKG (1976: 517) p opo cionada, po ejemplo, la sen encia Be žo ošes pasidžiauk p aku ui daik a a džio p aku as naudininką iempos ikslo en o noybe (plg. 16 sakinį). De opiniones simila es es á y Vi as Labu is, que 1618 sen encias us ojamón loik a a džio naudininką en iende como obje i o más conc e amen e, el des ino del obje i o (paski ies) en o no, po la cual odemos 11 na a i o dicho asgo el p opósi o, que a menudo jun a ma ca y accionio o complemen a io dicho dik a o 176). Jonas Balke ičius (1963: 226) hablables saños bene icia ios ambién discu e ikslo paski į“ (Labu is 1998: 302; panašiai Ružė in: LKG 1976: 517; Šukys 1998: 168 ; da ž . . p.: 147, en o no incluye en ampliamen e pe cep iable azón de ci cuns ancias concep o. Como dice Jonas aplinkybių sky iuje. Tačiau jis (Balke ičius 1963: 219), ski ingai nei V. Labu is a A. Ružė, ikslo Šukys (1998: 169), ci cuns ancias naudininkas en 16 sen encia ka u indica y indi ec o obje o , y 1718 sen encias, donde es abs ak ne e aik a a dis, él iene no malmen e b iskesnį ikslo a spal į (plg. 12 Ružė in: LKG 1976: 517; 13 plg. . p.: 34, 87). 15) Aš le colną pyliau, él me duobę kasė. (ci a ada de Šukys, 1998: 148) 16) Yo mismo pasida ía namui en us. (ci ado de LKG 1976: 32) 17) Vai o ykš ė su he mosu a sep ynjiedžius ec a? (ci ado de LKG 1976: 34) 18) Su pode io u iliza lo pik am nega binga. (ci ado de LKG 1976: 34) Aldona Paulauskienė (1994: 120, ambién é. . p.: 123, 173) sos iene la opinión de que en odos es os casos de consumo [papildinio, ci cuns ancias] el bene icia io man iene la unción gene al (in a ian ina) y el bene icio/nenaudos 14 signi icado ( e ambién Šukys 1998: 147). Aiškėja, que la in e p e ación del daik a a džio bene icia io basada en la ase de pa es (g ama inių unkcijų) suplemen inys (ne iesioginis objek as) esp. en o no y conc e us ( i as esp. negy as) esp. abs ac us daik as ski imi. suplemen inys es conc e os cosas i as o no i as ma cando daik a a džio naudininkas (Valiuly ė); en o no conc e os no i us o abs acakčius deik us signi icin is daik a a džio naudininkas (Labu is, Balke ičius, Šukys). Basándome así designado 11 Ticlo ci cuns ancia es an ininkė pa e de la ase, que mues a numa ada, pe spec i a enida la causa, cuya délei, a la cual aplicándis se exp esiskiasi señam, dicho na iniu (Labu is 1998: 300). Plg.: Tikslo en o no ma ca la acción o es adía p opósi oá y paskas í, espondiendo a las p egun as qué, cuyos agals se a, se desa olla, se p e ende o a quién, pa a cuyo p opósi o qué es o qué se hace (Balke ičius 1963: 225). 12 Po lo gene al al obje o se deniskió bas an e conc e o daik a a džiu (Šukys 1998: 168). 13 Ryškiausią ikslo signi icado iene accionmažodinių daik a a džių naudininkas, ej., Dujinei cemen ación se u ilizan a ios k osnys (LKG 1976: 517). 14 Aplinkybių naudininkas man iene la misma signi icación p incipal de la unción. <...> Tikslo en o no ambién se ha empa ejado con el signi icado de des ino (Paulauskienė 2001: 173). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 6 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 indi ec o del obje o y ci cuns ancia usua ioku, hay que deci que daik a a džio naudininkas es indi ec o obje o en cons ucciones o ojasi niños, nupi ko duk e iai siūlų, le kalną pyliau y di ie e de al ededo ybe enancio cons ucciones o ojasi aikų labui (plg. ge o ei), nupi ko duk e s labui siūlų, su labui kalną pyliau. También aquí es impo an e la misma aiška señalimi seman iniai di e umai: cons ucciones o ojasi niños, nupi ko duk e iai siūlų, le kalną pyliau es bene icien o, a o ojasi aikų labui, nupi ko duk e s labui siūlų, su labui kalną pyliau ikslo naudininkas. ¿Los úl imos bene icia ios son di e en es? Visaip puede se . Pe o, po ejemplo, en la ase Bičiuliai, su expe iencia aún pasi a na a nues o bene icio (DLKT), a bien más bien es p óximo bene icien o al obje o indi ec o, al ma cado u ilininku (i. e. pasi a naus nues o labui nos; plg.:?pasi a naus nos nues o labui; aún plg.: Nupi ko duk e s labui siūlų megz iniui; Paskolijo da labui kelionei i pinigų) (ž más adelan e). Teniendo en cuen a, labui di e enciasum explica necesi a busca se aún o os c i e ios. Axelis Hol oe as y Lo e a Semėnienė (2004) aleg niam a ibuye g a iškumo g ados. Remdamiesi Vesla os Čižik (2003) p elimina men e es ablecida linksnių je a quía: a dininkas > galininkas > naudininkas > kilmininkas (o kilmininkas > naudininkas) > įnagininkas, au o es (Hol oe , Semėnienė 2004: 33) a i ma que linksniai isidisės o skalėje según lo que ellos codi ican cen ales o pe i e icas unciones del enunciado; linksnių signi icados y a muy abs ac a y di ícilmen e su o mulada linksnių hie a chijoje al oš a ubicados linksnių caso, pe o haceos po el conc e e esnės cuan o más baja posición linksnio hie a chijoje. Según elacionkinį g a iškumo (a imidad sen encia b anduoli) o seman iškumo (pe i e iškumo) g ado se dis ingue linksnių je a quía elacionada y con la sin aksinės p iklausomybės ( aldinys > modi ika o ius) base se dis ingue je a quía de unciones g ama icas: suje o > 15 obje o di ec o > obje o indi ec o > olimesni obje os (angl. oblique) ( umpiau, suje o > obje os) > en o no (plačiau oe 2009a, 2009 Holb). Como esc ibe A. Hol oe as (2009a: 18), a dažodžių je a quía, ex ikiuojan e accionmajo azgo palydo us a un cie o o den ie aėjančia según sus pe i e iškumo, o a sie umo de p ag indines p edicaciones g ado, pe mi e imagina es a g adual acción complemen os de pe cesión a una modi ika o ių ca ego ía, simul áneamen e p e iniendo y in e media ios casos de pe ceso. Así hie a chizaciones pag indu naudininkas es más seman ín (menziau g ama ínico) aleg nis, ma cin is más pe i e ines g ama ines unciones. Je a cís icas di e encias se pueden g įs i y labui a oseną: según sin ác ica pe enomía juo señalimi obje os > ci cuns ancias (pasiš enčia comúnam labui > pasi a naus nues o labui > abaja ప్రజల labui > belui labui sep ynjiedžius enka). Es o y elacionados con e dade o bien del daik a a diškumu > 15 Sob e sin aksínicos enlaces del con ol y modi icación, con olinio esp. modi icaka o iaus, con oldancio de la palab a esp. modi ikuojamojo žodžio samp a ą, ku ia čia emiamasi, plačiau ž . Hol oe , Judžen is (2003: 11–35; 2005: 11–38). Ten pa plg. i adicinę sin aksinių yšių ipų apž algą. Apie papildinių i aplinkybių sky imo k i e ijus, ku iais s aipsnyje naudojamasi, plačiau ž . Hol oe , Čižik-P okaše a (2005: 66–70). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 7 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 polinksniškumu (pasi a naus nues o bien (plg. nues o ge o ei) > he žio labui (*g ožio ge o ei) sep injiedžius enka). Según seman ines unciones indi ec o obje o que a daik a a diškasis labui ko eliuoja con bene icien u, y al ededo ybe que a polinksnio labui kons ukcija su ini y u, . y. ikslo 16 aiška. Como se ha is o, sin ales daik a a diškai o polinksniškai us ojamų labui, hay casos, cuando labui es (labio) daik a a diškasis, pe o según sin aksina dependiomybę no hay p edica o mandinys (su labui (plg. jam, su ge o ei) kalną pyliau), y a i ščiai: labui es más bien polinksnis, pe o p edica o mandinys (uuso de a monías, y no chaoso labui). A. Hol oe as y V. Čižik-P okaše a (2005: 8192) sin aksialmen e naudininką, que no odažima posición de a gumen o, i. i. no exis e p edica o con oln, llaman lib eo y sepa an cua o sus ipos: da i us commodi (Jonas a Onaėi ynešno), da i us sympa he icus (Jonas paspaudė šeimininkui la mano), da i us e hicus (Jis au a aži!), da i us iudican is (Šis pa eikslas manž g auosus). Los au o es da i us commodi in e p e an como bene icien o en o no (plg.: jam kalną pyliau), da i us sympa he icus como caso de desin eg ación a gumen o, da i us e hicus elaciona con el disk y el iempo sen encial al ededo , y da i us iudican is es semán icamen e exigible y sin áciicamen e maldomas (Hol oe , Čižik P okaše a: 90 2005: 83, 86, 88, 90). El úl imo lib e bene icia io se elaciona no con odo la ase (caig sen encia en o no), y sólo con conc e as palab as sin ác icas cualidades ( . p.: 91). Agnieszka Rembiałkowska, discu iendo lib es usua ios, p opone, clasi icando <...> basa se en sus c i e io de cobe u a (angl. scope). Conc e amen e hablando, ipos de usua ios lib es se asignan an e odo según lo que con la sección del enunciado ellos elacionan, i. e. con qué ni el de p edicaciones ellos o man unidad más es eudi a y con qué ni el de p edicaciones se limi a el e ec o de su exp esi a p edicación (Rembiałkowska 2009: 149150). Su pag indu da i us sympa he icus codi icadas posesy inės éikšmės pasi eiškia še dinės p edikacijos lygmeniu (plg. 16 sakinį), da i us commodi incommodi codi icadas bene iecien inės male icien inės eikšmės ( . p.: 167 168) u ė ų p iklausy i išplės inės p edikacijos lygmeniui ( . p.: 162) (plg. sakinį), da i us lygmeniu ( .: p. 168). Así A. Rembiałkowska (2009: 161162, 168) c i e io de ap ėp ies g indzia en o no en el que an los lib es usua ios hie a chía: da i us sympa he icus > da i us commodi > da i us commodi. De lo que lig šiol se dice, es á cla o que (puede se ) iudican is eikšmės [koduojamos] p opozicijos lygmeniu, da i us e hicus – šnekos ak o (sakinio) se limi a labui uso pag eciui da i us sympa he icus (plg.: pasida iau namui langus,?pasida iau namo labui su p edika u iesiogiai nesusijusių lais ųjų naudininkų hie a chizuo us ski umus. Kaip (a ) okią langus, pe o: pasida iau namų labui ( . y. namams como habi amai ie ai) langus) (ž . adelan e). incommodi > da i us iudican is > da i us e hicus, a liepia ap a iamas labui, bus kalbama oliau (ž . 2 16 Fini y as „būdingas daik ams bei eiškiniams, ku ių siekiama, ku iems ski iamas eiksmažodžio žymimas acción, ej.: los equipos compi en po el p ime luga , los ag icul o es se p epa an sėjai (Sližienė 1994: 23). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 8 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Ju gi a Ke e ičienė (2008: 117 ), aplicando cogni y inės g ama icas eó icas p esuposiciones y mé odos, p opone unciones del usua io pa a sepa a no según sin aksinos ( aldomas esp. ne aldomas), pe o según c i e ios seman inos. Kalbininkė naudininką in e p e a como cie a ed de di e en es signi icados elacionados en e sí (angl. ne wo k, se o meanings). En es e a ículo en daik a a džio naudininką mi ima como en hie a chijų, ski ų minė ų au o ių (Hol oe as, Semėnienė, Čižik-P okaše a, Rembiałkowska), miemb o. Basándose en ellas, se habla, cuando labui u ilizado (labiau) daik a a diškai ( iene signi icado), cuando polinksniškai (kaip deseman izuo o). Es o se discu e obse ando su dependencia sin aksís ica: se conside a a lo que, si él es delimodío de acción o no. Veiksmajo diño aldiniu queendo daik a a džio labas naudininkas o modi ika o iumi enan ys en o noybė (ž . 7, 12 sen inius) polinksnio labui kons ukcija su kilmininku y a objek as (papildinys) (ž . 2, 11 sakinius), (plačiau ž . 2 sky ių). 1.2. Más adelan e, eniendo en cuen a el pensamien o de Vy au as Amb azo (2006: 307) de que p ielinksnis debido(ei) con kilmininku pe e biase en el obje i o y des ino del bene icia io a osenos ámbi o, especialmen e en onces cuando se habla de conc e os emas elacionados con el p opósi o, ej.: → dejó bul es sėklai po semellos, pasidėjo pieną → po niños, <...> desdes umia y eiksmažodžių abs ak ais eiškiamą des ino bene iciininką, ej. : Debido al come lo za eks (plg. Balke ičius 1963: 226 y 1718 sakinius), b e emen e menciona, qué más, sin naudininko, señalima ikslo 17 ci cuns ancia y cómo ella elacionada con ipiška p iežas ies aiška p ielinksnia debido cons ucciones. Pa yzdžiui, A. Ružės nuomone, be jau minė o naudininko, ikslo aplinkybe eina p ie eiksmis, daik a a džio kilmininkas, ilia i , kilmininkas con p ielinksniu dėl, galininkas con 1976: p ielinksniais į, už, eiksmažodžio bend a is, siekinys, azeologizmas i žodžių junginys (LKG 514 ; plg. Balke ičius 1963: 221 ), o azones al ededo ybe p ie eiksmis, daik a a džio įnagininkas, 18 kilmininkas con debido, de, desde y g acias, galininkas con p ielinksniais pe , za, įnagininkas con p ie a ų išsižadėjau g ažiausio jausmo meilės (plg. 3 sakinį) (LKG 1976: 516517; ambién é. LKG p ielinksniu su, azeologizmas i žodžių junginys, p z.: Dėl ė ų įno io, dėl amsuolių ana ikų galininkui con p ielinksniu po o bene iciininkui, plg. :, Ma ú aún en la escuela siendo, ya peleabas 1965: 194). Kilmininkas su p ielinksniu dėl dažnai būna sinonimiškas ikslo unkciją u inčiam po Li u iškumą (plg. po lie u iškumo); Ko ai cazamos po el kepsnio (plg. kepsniui) (Ružė in: LKG 19 1976: 518). 17 Plg. (199Šukio8: 169) opinión en es a cues ión: Vie oj des inaciones [ . y. ikslo] naudininko suelen nelagui ap a p ielinksnio po la cons ucciones, ej.: po las semen es pasilikom; po el pan zaisi bsiu; ap edica pa a el iaje. 18 P iejas ies elaciones desc ipción en más impo an es abajos lingüo y as li uanas é. Našlėnai ė-Ebe ha d (2002: 8 12). 19 Tik lo p elinksnio po cons ucciones u ilizadas p ie eiksmažodžių, cuyos eiksmu se dice algún cual anhelo (comba i, muū i, mo i , le an a , e c.) (Ružė in: LKG 1976: 518). LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 9 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 E. Valiuly ė, DLKG (2006: 543) disca dando azón del signi icado acciones oodinius pe , con įnagininku junginius, eigia, kad „p iežas į žymi junginiai su p ielinksniais iš, nuo, dėl, už, ečiau – su dėka, sin p elinksnio, con p e iiksmiais ( a é. Valiuly ė 1998: 337410). Qué más ma ca kilmininkas y nag inėdama ikslo aišką, ji (DLKG 2006: 551) laikosi nuomonės, kad „ eiksmo ikslą bei paski į naudininkas (solios o con bend a imi), bend a is, p ielinksnių [dėl, p i, in o con kilmininku] cons ucciones, ej.: luchaja po la libe ad, p egun é cu iosidad dėlei (da plg. Labu is 1998: 302). P ielinksnis dėl, a ojamas „ eiškian eiksmo ikslą, dažnai susipina su p iežas ies eikšmės a spal iu (LKG 1971: 590; simila es Ružė in: LKG 1976: 518; ambién é. Valiuly ė 2001: 201, 222). 20 21 Išsamiai ap ašiusi daba inės lie u ių kalbos sin aksinius sinonimus, kalbininkė apibend ina: paginal causa de las elaciones de exp esión medios son cons ucciones deKilm, desdeKilm y po Kilm (Valiuly ė 1998: 406), y cen ina luga en el sis ema de medidas de signi icado del obje i o [konk ečiau, siekinio] ocupa bend a is una y con kilmininku, y p ielinksninės [į, p ie, dėl] cons ucciones o man esa sis ema pe i e iją (Valiuly ė 2001: 222; simila opinión ambién é. 300 Labu is 1998: 300). J. Shukio (1998: 380; ambién é. 1978: 31) opina, gene al p e e ksnio po signi icación azón con des ino a spal iu bas an e aiški y sin sen inio. Kai p ielinksnio po cons ucción signi ica bas an e aiškią paski į [ . y. ikslą], ella es ce cano des inaciones naudininkas, pe o él keis i nebū ina, ni desima man ene azon ies a spal į. Mama po su niño (plg. su niño) pan pasku inę aiko. Sin emba go en luga de al asignación eiškiančios p ielinksnio po cons ucción, donde no se puede á con empla azón de a spal io, mejo encaja habi ual des ino naudininkas. Comp amos pa a as po la semilla (Šukys 1998: 380 ). E. Valiuly ė (1998: 376) a i ma que p ielinksnio po azón, ikslo, objek inė, nuolaidos eikšmės son muy a imos: ellos uneina un común señam ico, al cual condicionalmen e se puede llama loginiu pag indu. <...> Hab án casos de ales usos que es di ícil deci , a qué signi icado asigna la discu ida cons ucción. 22 De lo dicho, se e que, a pesa de la ípica p e e encia po la cons ucción azón signi icación, ella es plu ali eikšmė: ja pasakomos y o as nep iežas ies ( ikslo, obje i as o e c.) 20 ,,P ilinxos po , dėlei se usan exp esando de acción (así mismo busenos, eiksmines peculia idades) causa (Valiuly ė in LKG 1971: 590), obje i o, nuolaidą, min ies o obje o del lenguaje, e o zando el signi icado de o a palab a, ej., Debido a bondad es bueno (po bondado es bueno) (Valiuly ė in DLKG: 2006 441). E. Valiuly ės opina (1998: 381), en conjun os con ac i os, alingus acciones señalinčiais eiksmažodžiais p ielinksnio po cons ucción, iene y obje i o signi icado, ej.: a jojo po me gelės (plačiau ž . LKG 1976: 87). Tales compuños se pueden ans o ma en compues os sen encias ikslo, plg.: a jojo, que ie a a me gelę. 21 P ielinksninė [dėl con kilmininku] cons ucción del obje i o en el signi icado de la ci cuns ancia li e a ia alengua būdinga. Be o, kilmininko su p ielinksniu dėl ikslo eikšmė ne isada aiškiai a ibojama nuo p iežas ies eikšmės“, nelabai ej., Debido a la audacia él se a ichó po el cin illo su pad e la goą Damasko du klą, omó la zádą y se ue; Debido smagumb e uno puede apika e, pe o más nada (LKG 1976: 518). 22 Labu is (1963: 225; ambién éase . p.: 22 una opinión simila éase Labu is 1998: 293, 300) dice que ikslo en o no de las ci cuns ancias de la azón que ac úan dis ingue o a causa y elación de iempo con el ela o del enunciado: la azón que ac úa en el en o no eal en la ealidad su ge po an e io men e el ela o o a jun o con el ela o, y el en o no del obje i o es sólo el posible o espe ado esul ado de la acción o el es ado, o, en palab as de Nashlna-Ebe ha d (2006: 17) el obje i o lingüís ico se di ige hacia es o. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 16 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 y ac ualizándose poseso iú se hacen bene icios bene icien inė in e p e acija. Toks daik a a diškasis labui a imas da i us commodi, especialmen e en aquellos casos en que labui con kilmininku se sepa a de galininku ma cado posesumo y se pone en el comienzo de la ase, como 52 en la o ación (plg. Vaičiuly ė-Semėnienė 2006: 171172). Tokios como 5052 sakiniai en e los disponibles DLKT ejemplos no. Ne u ima i sakinių, donde labui se u iliza como male icien o en o no (plg. Rembiałkowska 2009: 154). 53 sen inio male icien o (nesėkmės) naudininkas (mamai) cambia 54 sen inyje en kons ukciju mamas labui suponuo os su como da i us commodi in e p e ació: mamai bien pasisekė, que es a ez pas agas nenusisekė /; ella así y que ía (plg. : Mamas a o ui (plg. naudai) pas agas nenusisekė). Debido a la misma labia como nauda, ge o ė in e p e aciones él no cabe sakiniuose con da i us iudican is, median e el cual señalado subjec i us alo ación (plg. Rembiałkowska 2009: 156157, 163; ž . 55 sakinį). O aip hablando, da i us iudican is es á elacionado con pe cipien o (ž . Sližienė 1994: 2021), y labui con bene icien o unción. Po o a pa e, 56 sen encia, donde lais asis naudininkas puede se en endido an o como da i us iudican is, an o y como da i us commodi (Rembiałkowska 2009: 157), se ía posible espe a se y bene icien ą ak ualizuojančios labui con kilmininku kons ukcji. 50) Numazgojo al pasaje o las pie nas. (ci ado de DLKG 2004: 514) 51) Numazgojo kelei io labui (plg. naudai) kojas. 52) Kelei io labui (plg. kelei io naudai, pasai iui) el dueño numazgojo kojas. 53) Es a ez los pas agos mamai nousiseké. (ci oada de Rembiałkowska 2009: 154) 54) Es a ez pas agas mamas labui nenusisekė. 55) Eso e (plg.? a o a a o ) quizá moni o ius es isualizoclis aún? (ci aida desde Rembiałkowska 2009: 155) 56) Es udis me (plg. mi labui) se con i ió en lo que a ba inuko abajima iejam cinem. (ci ado de Rembiałkowska 2009: 156) Galinamen e sob e būdo o signi icado, señalamien o daik a a diškuoju labui, pe mi e habla 57 con ex o del sen encia. 57) La decisión se adop a po simple mayo ía de o sa usiųjų después de que už y p ieš pasisakė po dos depu a os. Podemos es a cues ión aho a esol e (KAIP?) a su bene icio (plg. su bene icio; a us ed a o ablemen e). DLKT LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 17 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 De lo que sob e labui como daik a a džio o mą se ha dicho, explicacea que él con su dependiomuoju dėmeniu ( e ai) de inamuoju būd a džiu o (gene almen e) nede inamuoju daik a a džio (į a džio) kilmininku se u iliza como p edica o aldinys o modi ika o ius. Daik a a diškasis labui con de inamu pažyminiu en la ase a obje o o en o noybe. Debido a su lexína signi icado abs ac o obje o que a labas naudininkas a liepia noipišką bene icien ą (pasiš enčia bien común) o pa ien ą ( y inėjimai ayuda bien común). Aplinkybe enancio de doik a a dío labas usua iku con de inamuoj señalinio ma cim obje i o (comun am labui sujudo). Tikslo bene iciionis a ce cano p ielinxnio debido a la cons ucción (dėl común labo (ge o ės) sujudo). Daik a a diškojo labui aldiniu no malmen e a i os (pe sonis) o ( a as eces) abs acakčius daik us žyminčio daik a a džio kilmininkas (pasi a nau i ma imoniookos bei amilia labui). Teniendo en cuen a la cla idad del signi icado léxico bueno del p opio daich a o d y basado en su mane a indeinable dependien e dėmeniu, puede esumi se así: obje o co ien e daich a o dijos naudininkas ak ualizuje bene icien ą (bū inas isuomenės labui) o a liepia pa ien ą, kon en y ą (p ieš a auja bene i ui pe so), ini y ą (u iliza bene i ui oamenilo ), al ededo co ien e gene almen e co esponde ak ualizuo ą bene icien ą (sukū ė ne sebe, o na odų labui), a eces dichoo omas (išsp ybe you labui). Daik a a diosamen e se usabaam pa a bien ca ac e ís ica y sink e inas (bene icien o y ikslo) signi icanzas (pa ūpin i Lūšio bien, hice odo es o u bien). En ales casos, cuando en o noybinė labui con pe sonas señalinciu daik a a džio (į a džio) kilmininku kons ukcija se en iende como ikslo, p opio labui signi icado se con ie e blankesnė (plg. en íčia me mi labui) (ž . más adelan e). 2.2. Polinksniškasis labui DLKT esma y más ejemplos, donde daik a a džio labas signi ica i os son menos aiskios y deciéndose ob io, que labui con kilmininku se u iliza (labiau) como polinksnio kons ukcija. Es o elacionados con labui aldinio, ma cimo kilmininku, abs acc um. Po ejemplo, basado 58 sen encia, donde abs ac us daik a a džio naudininkas (s eika ai) a bene icien o obje o, se puede pensa que bene icien as puede se ac ualizándose abs ac us daik a a džio labas usua ioku, simila men e como Bloga moo aika kenkia oj labui ( au). Sin emba go de 59 o ación se e que labui con abs ac us daik a a djio kilmininku consumi da osi kebliau (?kenkia salud labui). A oy ų, que obje o goingan e abs ac us daik a a dis silpnina daik a a diškąjį labui. Pe o se u iliza 60 en la ase, donde a ini i o obje o. 6164 sakiniuose bene icien o o ini y o obje o ma cado polinksnio labui con abs ac us daik a a džio kilmininku kons ukcija, ku i sinonimiška eiksmažodžio o būd a džio aldomam naudininkui. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en habla | 18 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 58) Bloga nuo aika, susie zinimas kenkia s eika ai. (ci uojama iš Sližienė 1994: 343) 59) ?Bloga nuo aika, susie zinimas kenkia s eika os labui (plg. ?s eika os ge o ei). 60) „Šiuo pak i uoju, kad maloningasis U enos d a o ponas Balce ičius lenkų e oliucijos labui (plg. lenkų e oliucijos ge o ei; lenkų e oliucijai) donó escien os ublios. 61) Jam a lygins Die as i lais oji Žečpospoli a. Pasi ašė e oliucijos pasiun inys Smilga“. DLKT s a e e is y a esionis a p opo cionando bienes ma e iales, espi i ualis a o ación y eligiosas o iciigomas, y cada classė e ec uando su abajo. El bien de común (plg. bien común) es necesa io que al sis ema u ie a la pa e que gobie na, como que el alma gobie na cue po o supe io na u aleza gobie na in e io . DLKT 62) Dupinan i as polí ico codicio y c í imas íc imas, pode del pode la u ilizan no de la común bené icas (plg. bend ajai ge o ei), y cuya aunque pa ido o mis p opios líde es de bene icio. DLKT 63) A pesa de lo que quisie a algun alguien, nohayá que ol ida , po que noso os, pe sonas, podemos jus amen e es o hace , silencia , eme , pensa núme os, sac i ica medios po el bien de obje i os (plg. obje i os, po mo i os), in olun a iamen e eñamos con sang e sus manos, pe o si eso hace alguien o o en nomb e nues o, hincamos los ojos a país o escandamos el apoyo šūksnius. DLKT 64) Amados, su kunigys ė es un egalo de Dios, des inado al bene icio de la san i icación de su p opia nación (plg.?su p opia nación san i icación ge o ei bene icio; su p opia nación san i icación /). DLKT Labui dependien e dėmeniu einančio daik a a džio abs ac i idad pie de su dis in i oja (daik a a diškasis > polinksniškasis) po encia en aquellos casos, cuando labui con kilmininku a al ededo del obje i o o así puede se in e p e ado (plg. 4749 sakinius). 6368 sakiniuose u ilizado polinksnio labui kilmininko aldinys leksiškai ne ibo : pasakomas konk čius ((ne)gy us) e abs akčius daik us žyminčiu daik a a džiu. Tal obje i o signi icaciones polinksnio labui con kilmininku cons ucciones, pasak V. Ap esiano (1995: 18), in e p e e uo inos como kad P as ųsi. Tik las pasakomas kondensuo ai (plg. Valiuly ė 1998: 369): según ekonomiškumo p incipą polinksnio labui kons ukciju eligenasi en luga del la e u inio sen encia (plg.: (67) Tie escu ió al menos sudo i o g a is de un elé ono mó il labui escu ió al menos sudo i o pa a que gau ų adqui ī u g a is de un elé ono mó il). Es as polinksnio labui cons ucciones sinonimiškos ikslo debido con kilmininku cons ucciones. Además ales aiškias casos, esama y d i eikšmių: 71 la ase u ilizada al ededo ybe yendo el labui puede se in e p e ado y como daik a a diškasis, i. y. ac ualizuojan is bene icien ą (da ykime ne sau kalboje LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) | 19 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 [B], y de los homb es a a o a los homb es), y como más polinksniškasis, i.e. ma cin is ikslą a askai oms [Fin], o žmonių labui ≈ dėl žmonių) (da ž . 46–47 sakinius). (da ykime no 65) Dios luchadua con las pe sonas: Ab aóm mo ingo sūnų sac i icó a Dios, pe o él no necesi ó mo i ; dios gi inmo ingą Sūnų a ida é mo čiai bene icio de los homb es (plg. *žmonėms;?žmonių ge o ei; po los pe sonas). ¿Qué noso os a es o decimos? DLKT 66) Va ge u, a ge, pues podía aún pagi en i de gen e y ciudad bene icio (?žmonių y de ciudad él ge o ei; dėl žmonių i mies o), be gi a, nebūna aip, kaip u no i. Be galgi Die as susimils i pas eiks. DLKT 67) Nusiun ė „špa galką“. Tad ie, ku ie sekė paskui ausinėmis apsi ūpinusį akcijos daly į, de amó lo menos sudado po a o del g a ui o elé ono mó il. Nioko ojai espe ėjosi sumaiš ia. DLKT 68) A las pe sonas, su a adas en la ca a, su ge sólo al po eikis imagina su ida se i umą: i a cienciaus, desci a -se, hace hijos, abaja na o bení, según bū inumą habla de dos lenguas li e alene y pe kel ine sen ido. DLKT 69) Ellos gobie nan eniendo en cuen a lo que es mejo pa a el es ado y odos los pe enecien es a ella, y cuando mayo ía gobie na po el bien común, [ okia san a ka] se llama a la comunidad de odos san a kų a du poli ėja. DLKT 70) ¿Po qué us edes me llama on, O i ai? A mí eso no muy gus a. Dįsau in i a a us ed, seño , po que siemp e abajei po el bien de nues a causa. Us ed nousa ilsi e. Espe o. DLKT 71) La e o ma hagamos no pa a sí [B], no in o mes [Fin], sino po el bien de las pe sonas [B/Fin]. DLKT Aplinkybinė polinksnio labui kons ukcija su konk ečių i abs akčių daik a a džių kilmininku iene sink e inių eikšmių y 7275 sakiniuose: 7273 sakiniuose ikslas susipynęs con p iežas imi, 7475 sakiniuose con p iežas imi y condición. 72) Paaxkinin, de qué se compone, pe o el caballo galų úl imo solo decidi á, cuándo se á ho a a isba . Būki e igil ūs y no uséis la ue za. de su hijo po su bien (plg. po su hijo) neskubinki e sucesos. El iempo mismo de sí mismo no cu ó pe dek ies dejik ų emocionales jajajdų, po eso obligamos deja niños ikia sus emociones indi idualmen e. DLKT 73) Visoke iopa apoyo del Es ado a las sociedades de cons ucción de hoga ju enil. Nación y bienes a del país ol iden las ambiciones, ol iden posakį du li u iai es pa idos, junkimės en coalición. DLKT en lenguas | 20 LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 74) Ya p o és, po que mismo su no u lo e a é, min yse llamóino a sí idio a y pano o skel i a sí an ausį. Pe o chusca as después del almue zo, nada no cambia ás. Po el bien de la e dad (plg. Siguendo la e dad; Si que emos la e dad) enemos que deci que aunque pe dido bonja igu a ísica jis gana g ei ai kompensa o p a as į. DLKT y dolido Edua dą, 75) Noala eso, pasándose po in la cin a de e o , él expe imen a e dade a Todėl žmogaus s eika os i kišenės labui (plg. dėl žmogaus s eika os i kišenės; jei no ime, e ibá iéndose uščią ijy u ą! que...) alga la pena mos a cuan o más len o galabimo películas, y no aukš paukš ! Po cie o, muchos c eado es esa pe cibido y uc osamen e ūsia solo en es a di ección. DLKT Tikslas con p e ežas imi pasakomas y en aquellos casos, cuando polinksnio labui dependiomuoju dėmeniu a ka a o iamen e u ilizado del pa omojo į a džio ese kilmininkas. Apibend in o indicación signi icanza į a dis, como se e de 76 o 77 ase, subaduce más amplio con ex o. 78 el con ex o de la ase pe mi e habla sob e polinksnio labui cons uccia señalimien o azón signi icado. 76) Lem ingą in luencia la li u gia hizo Renasansas, san iedad su elia i indando lo que gužu a los ojos humano, labui. Homb e puikedad lo sedujo: él an en se io se alo a a sí mismo, que ol ida que la ida iene ono de juego. DLKT 77) Asce ismo e alo izado de lo que se conside a los más undamen ales p esupos os de la ida, a a o . DLKT 78) Po lo an o, es ob io que, cua os o cinco años excediendo es a edades, ya hay que enuncia a ene hijos y con inua i iendo jun os solo po el bien de salud (plg. po salud) o po ki os panašios p iežas ies. DLKT De lo que se ha dicho, se e que (más) polinksniškai labui se u iliza en aquellos casos, cuando a objek u i jo kilmininko aldinys pasakomas abs akčiu daik a a džiu (bū ina bend o gė io labui). Aplinkybe einančios polinksnio labui kons ukcija ipiška eikšmė obje i o, a eces suspiynęs y su ki omis eikšmėmis. Polinksnio labui kons ukcija pasakoma i p iežas is. Galiausiai 7980 sen inių pag indu se puede habla y sob e labui, a imą da i us e hicus, que „ a ojamas eikš i kalbančiojo gy ą emocinį san ykį su ap a iamais dalykais“ (Hol oe , Čižik- P okaše a 2005: 87). Sin ác icamen e al con discu so elacionado labui con el 2o pe sona į a džių usua ioku es sen inio, y no p edica o en o noybė (plg. Hol oe , Čižik-P okaše a 2005: 88). De a al LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) habla | 21 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 p ipažin i, kad šis a o labui gali bū i in e p e uojamas i kaip a imas da i us commodi (plg.: (79) no hiceé u bien de a i). 79) Pala, qué gi Anup as aún no hice a u lab o (plg. o gi que ú Anup as aún nohacié), colega? La cabeza no uncioné. Él ex o pó de pochenés ženšenio bo eliuká, nusuko supe šelį y gu kš elėjo... Ligi ondo. DLKT 80) Seimas uoj en a lapus kibs po la Ley de Ūkininkų, Gobie no u labui (plg. ú) ku ą pab angina y al mismo iempo ecompensa (g ažus šmugelis!) plok ka u es, žmogau, egndos y aquellos, quienes g acingai auko na is. DLKT APENDRINIMAS Y IŠVADOS Del es udio esul ó, que en la ac ual lengua de los li uanos ( aš o) o ma labui se u iliza an o como daik a a dis, an o como polinksnis. En unos casos el signi icado del daik a o džio labas naudininko es aiški (se nau i al bien gene al; jun o ac úa pa a el bien común de odos), o os blankesnė (siunčia me mi bien). Análogamen e es y con polinksnio labui cons ucciones: sin duda noelian es casos (bū ina bien común), exis a algunos, donde labui puede en ende se y como abs ac us aik a a dji o mą, y como polinksnį ( odo lo hice u lab e). Basándonos cla os y econociendo menos aiškius (pe einamuosius) casos, daik a a diškojo y polinksniškojo labui a osena basįs a hie a chijų pag indu, donde designamamú miemb o ep esen a ep esen us ( ipiškas) daik a a diškasis o polinksniškasis labui. Labui a osenai aškin i signi ica i o es gy umo c i e io, . y. pe sona > abs ac us daik as. Es o es án elacionados con Michaelio Sil e s eino (1976) o Robe o Dixon (1979: 85) (i) i aumo hie a quía, en la que se asignan i iumo a ibu os ko eliuoja con (ii) seman inos, (iii) 27 g ama inos unciones y sus (i ) mo osin axinio señalamien o je a quijimis (Hen schel 1992; 28 plg. Gi ón 1984: 239 ; y Dik 1989: 269270; Hol oe 2009a, 2009b). (i) pe sona > i ien e c ea u a (neasmuo) > mue o conc e us caik as > abs ac us caik as (ii) A > P > Rec 29 > Ben > I > L > T 27 Vi umo je a quía en abajos más a díos se ha di idido en (i) pe so (komunikacijos daly ių), (ii) gy umo (siau ąja sen ido) y (iii) gnomumo je a quías (plg. C o 1990: 111; 127; Com ie 1989: 128, 185). Alanas Timbe lakes (1986) según i iumo (siau ąja sen ido), de inido umo, núme ous, conc e umo y o os signosus asigne indi idualismo (angl. indi idua ion) hie a chiją. 28 C i išką nuomonę seman inių unkcijų hie a chijos apa ación de la cues ión é. C o (2012: 175 ) y allí discu ida li e a u a. 29 ,,Die mo phosyn ak ische Ma kie ung de seman ischen Rolle Rezipien is die p o o ypische Da i unk ion. <...> Ein ypische Rezipien is eingebunden in eine T ans e handlung. Ein Objek wechsel den LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) en el habla | 22 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 (iii) suje o > obje o > suplemen as (aplinkybė). (i ) Nom > Acc > Da > p ielinksninės kons ukcijos. G ama iniai (o es uc u a o ios) del sus an i o y del galininko linksniai paselencos sin aksialmen e y seman i icamen e salien ísimos (angl. salien ) miemb os del enunciado agen o suje o y pacien e di ec o obje o žymė i (Jonas [A] s a o namą [P]), o os linksniai menos izkiliom (g ama icales y seman icas) unciones. En es e a ículo examinado abs ac us daik a a džio labas naudininkas ko eliuoja con menos salikilias uncionalidades del b anduoli del enunciado o del enunciado lib es miemb os suplemen os ( . y. p edika o o ci cuns ancias del enunciado). Según examinado daik a a diškojo y polinksniškojo labui a oseną, g ama icas unciones hie a chiją (iii) se puede papildy i lais ųjų naudininkų hie a chija (Rembiałkowska 2009) y sob e kalbė i es o, que daik a a diškojo labui esp. polinksniškojo labui a osena ko eliuoja con al hie a chía de g ama icas unciones: suplemen as > objek as (aplink): da i us sympa he icus > da i us commodi > o as ci cuns ancias ( ikslas) > da i us e hicus. Es o a liepia y je a chicos sin aksicas dependomías ( aldinys > modi icika o ius) di e encias. Ma i i je a chías pe sona > abs ac us daik us y daik a a diškasis labui > polinksniškasis labui ko eliacija, cuando el labui a obje o: daik a a džio labas naudininkas ípicamen e posee pe sonas señalin į daik a a džio (o su sucedien e į įžžio) kilmininką (bū inas isuomenės labui), polinksnis labui abs akčių daik a a džių kilmininką (bū ina pa a el bien común; pueden usa la pa a el bien común). Aunque hay más s y a imos en e daik a a diškojo y polinksniškojo labui, simila es co elaciones esos én y en aquellos casos en que labui hay ci cuns ancia: daik a a diškasis labui no malmen e se u iliza con pe sonas pasakančiu daik a a džio (į a džio) kilmininku ( i enimą paš ęs i labui; c eó pa a sí mismo y pa a la nación), polinksnio labui kilminkojo aldinys eiški dažnai a s a uja į abs akčiu daik a a džiu (a kujaju) (k ičiamienienienieni paja jas jas jas jas jas jasnej; labui sep ynjiedž enka), pe o debido a la sin aksis de la kilminka y daik us (a ida ė mo čiai po el bien de la gen e). Obje o que a el daik a o džio labas bene icia io co esponde bene icien o o ini y o unción; hay casos en que se co elaciona con pacien e o con en y u. Daik a a džio labas naudininkas, yendo al ededo ybe, gene almen e ma ca bene icien ą, a eces būdą. Polinksnio labui con Besi ze , om Vo Possesso zum NachPossesso . De Rezipien is NachPossesso nach eine e olg eichen T ans e handlung. Die Ve ben des ‘geben nehmenFeldes bilden den Hin e g und ü diese p o o ypische Bes immung on Rezipien en um: Klaus gab seinem B ude ein Buch (Ba els 2005: 105; plg. Hen schel 2001: 181 , a dininku. Como ecipien gene almen e se pe cibe pe sona, ej. : El niño [Rec] 196–197). Plg.: Valeckienė (1998: 36): ,,Recipien as [Rec] y a ko no s ga ėjo, ėmėjo unkcija. Jis dažniausiai pasakomas ecibió do anos [Con] (plg. : Niikui [B] dio kilmininku cons ucciones, que an obje o, ma ca ini y ą o bene icien ą, do anų [Con]).“ LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 23 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 que an en o noybe – ipiškai ikslą. Polinksnio a o de cons ucciones sinónimicas usua io y (o) p elinksnio po cons ucciones (bū inas po el bien común (plg. bien común) sac i ica po el bien de los obje i os (plg. obje i os, po los obje i os); abajojasi eikalo bien (plg. po eikalo)). Daik a diškasis labui con pe sonas ma cincio de daik a a dío o į a dijo kilmininku di ie e del bene icien o naudininko: labui en a izado seman inis labus buen hace imo pe sonau a ibu is (bū ina isuomenės labui (plg. publiomenei); o os c eó naciones po bene icio (plg. o as naciones)). Polinksnio a o cons ucción con kilmininku, como ene menos signi icanzas, i. i. cla o (angl. anspa en ), esc e biasi (dedosi más p e isible (angl. p edic able)) en el u ili a io aišką ( adinasi, en alen ina es uc u a p edica o po sen in del b anduolį), empia al ededo en a o de un obje i o que a a se un usua io de ales pe sonas Tad: egu cons an s and s anding nau a, ge o ida, egu no a y desa ollada cul u a pa a el bene icio (DLKT), y oda la es uc u a de solida idad del obje i o de p e e encia po la pas o a plu alidad. ŠALTINIAI DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, sud. Kauno Vy au o Didžiojo uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos cen as. P ieiga in e ne e: h p://donelai is. du.l . BŽe – engiamas Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Redak o ių kolegija: Danu ė Liu ke ičienė ( y . edak o ė), Ge ūda Nak inienė, Ri u ė Pe okienė, Do ilė S e ikienė, Klemen ina Vosyly ė, Jolan a Zaba skai ė. P og amuo ojas Vikis Sa ke ičius. D. 1: Į adas, B, C, H, J, O. – Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2013. D. 3: Č, E, Ę, Ė, F, Z. – Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2014. P ieiga in e ne e: h p://bkz.lki.l . DŽe – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy iausiasis edak o ius S asys Keinys. – 7-as pa ais. i papild. leid. – Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2012, XXVI, 969 p.; elek oninis a ian as, 2015. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l . LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas ( . I–XX, 1941–2002): elek oninis a ian as. Redak o ių kolegija: Ge ūda Nak inienė ( y . edak o ė), Jonas Paulauskas, Ri u ė Pe okienė, Vy au as Vi kauskas, Jolan a Zaba skai ė. – Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2005 (a naujin a e sija, 2008). P ieiga in e ne e: www.lkz.l . LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 24 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 LITERATŪRA Amb azas V. 2006: Lie u ių kalbos is o inė sin aksė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Ap esian V. J. 1995: Апресян В. Ю. Для и ради: сходства и различия. – Вопросы языкознания 3, 17–27. Balke ičius J. 1963: Daba inės lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla. Ba els H. 2005: Da i ode P äposi ion: Zu Ma kie ungs a ian ion im Kon ex adjek i ische P ädika e im Deu schen, Russischen und Polnischen. Oldenbu g (S udia Sla ica Oldenbu gensia 12). Com ie B. 1989: Language Uni e sals and Linguis ic Typology. Syn ax and Mo phology, 2 edi ion. Ox o d: Basil Blackwell Basil Blackwell. C o W. 1990: Typology and Uni e sals. Camb idge e c.: Camb idge Uni e si y P ess. C o W. 2012: Ve bs: Aspec and Causal S uc u e. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Čižik V. 2003: Linksnių a akcija lyginamosiose kons ukcijose. – Ac a Linguis ica Li huanica 48, 1–17. Dik S. C. 1989: The Theo y o Func ional G amma 1. Be lin e c.: Moun on de G uy e . Dixon R. M. W. 1979: E ga i i y. – Language 55 (1), 59–138. DLKG 2006: Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Gai enis K., Keinys S . 1990: Kalbo y os e minų žodynas, Kaunas: Š iesa. Gi ón T. 1984: Syn ax. A unc ional– ypological in oduc ion 1. Ams e dam; Philadelphia: John Benjamins. Hen schel G. 1992: Kons an en de Kasus a ia ion. Zum Nomina i –Ins umen al– und Akkusa i –Geni i –Wechsel im Russischen. Habili a ionssch i . Gö ingen ( ank aš is). Hen schel G. 2001: Da i e o p eposi ional ma king o noun ph ases in he con ex o Russian adjec i al expe encie p edica es. – Va iie ende Ma kie ungen on Nominalg uppen in Sp achen un e schiedlichen Typs, H sg. Win ied Boede , Ge d Hen schel. Oldenbu g (S udia Sla ica Oldenbu gensia 4), 171–200. Hol oe A., Čižik-P okaše a V. 2005: Papildiniai i aplinkybės. – G ama inių unkcijų y imai (Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 3), ed. Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 65–92. Hol oe A., Judžen is A. 2003: Sin aksinių yšių ipai. – Sin aksinių yšių y imai (Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 1), ed. Axel Hol oe , A ū as Judžen is. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 11–35. LORETA VAIČIULYTĖ-SEMĖNIENĖ. Daik a a diškasis i polinksniškasis labui daba inėje lie u ių ( aš o) kalboje | 25 BENDRINĖ KALBA 90 (2017) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Hol oe A., Judžen is A. 2005: Sin aksinės p iklausomybės ipai: papildymai i pa ikslinimai. – G ama inių unkcijų y imai (Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 3), ed. Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 11–38. Hol oe A., Semėnienė L. 2004: Linksnio eo ijos pag indai. – G ama inių ka ego ijų y imai (Lie u ių kalbos g ama ikos da bai 2), ed. Axel Hol oe , Lo e a Semėnienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 11–31. Hol oe , A. 2009a: A gumen ų hie a chijos i g ama inės unkcijos. – G ama inių unkcijų p igim is i aiška (Ac a Salensia 3), ed. Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as, asociacija „Academia Salensis“, 1–36. Hol oe , A. 2009b: Di uziniai subjek ai i objek ai. – G ama inių unkcijų p igim is i aiška (Ac a Salensia 3), ed. Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as, asociacija „Academia Salensis“, 37–67. Kazlauskienė A., Rimku ė E., Bielinskienė A. 2011: Bend oji i specialybės kalbos kul ū a, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as. P ieiga in e ne e h ps://el alpykla. du.l /bi s eam/handle/1/219/ISBN9789955126553.pd ?sequence=1 & isAllowed=y Ke e ičienė J. 2008: The Li huanian Da i e and i s English Coun e pa s (a Case S udy in Cogni i e G amma ). Doc o al disse a ion, Kaunas. Labu is V. 1998: Lie u ių kalbos sin aksė, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. LKG 1965: Lie u ių kalbos g ama ika 1. Fone ika i mo ologija. Red. K. Ul ydas, Vilnius: Min is. LKG 1971: Lie u ių kalbos g ama ika 2. Mo ologija. Red. K. Ul ydas, Vilnius: Min is. LKG 1976: Lie u ių kalbos g ama ika 3. Sin aksė. Red. K. Ul ydas, Vilnius: Min is. Našlėnai ė-Ebe ha d V. 2002: P iežas ies san ykiai į ai iose lie u ių kalbos sin aksės pakopose. Dak a o dise acija, Vilnius. Paulauskienė A. 1994: Lie u ių kalbos mo ologija. Paskai os li uanis ams, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. Paulauskienė A. 2001: Lie u ių kalbos kul ū a, Kaunas: Kauno echnologijos uni e si e as. Rembiałkowska A. 2009: Lie u ių kalbos lais ieji naudininkai i p edikacijos lygmenys. – G ama inių unkcijų p igim is i aiška (Ac a Salensia 3), ed. Axel Hol oe , Rolandas Mikulskas. Vilnius: Vilniaus uni e si e as, asociacija „Academia Salensis“, Asociacija „Academia Salensis“, 147–168. Sil e s ein M. 1976: Hie a chie o ea u es and e ga i i y. – G amma ical ca ego ies in Aus alian languages, ed. Robe M. W Dixon. Canbe a, 112–171. Sližienė N. 1994: Lie u ių kalbos eiksmažodžių junglumo žodynas 1, Vilnius: Mokslo i