„Meilės“ konceptas ir jo sinonimai lietuvių kalbos pasaulėvaizdyje

BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as MEILĖS KONCEPTAS IR JO SINONIMAI LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE ESMINIAI VOODŽIAI: concep as MEIL, kogni y inė ling is ika, concep ualioji mé a o a, lie u ių kalbos pasaulė aizdis. Meilė n'es ela ion. Meilė elie, mais ce pas ela ions. Les ela ions son un e miné chose. C'es dik a a dis. Le honeau mois ini , ela ions s'a ê è en su place. Pas de joie, pas d'en housiasme, ou es e miné. Vous pou ez pou sui e la ela ion seulemen pa ce que ous iend ez des p omesses données. Vous pou ez pa ogu, jauku, malonu. Nes ki aip negali e. Nes jeigu san ykius nu auk umė e, susiku umė e daug ūpesčių... San ykiai y a baig as, užda y as, išsem as dalykas. pou sui e ela ions, ca ainsi es Meilė en aucun moyen n'y a ela ion. Meilė communica ion. Meilė es oujou s comme i iè e, elle cou s e n'a pas de in. Ce n'es un oman, qui commence ici e y ini . Meilė ne s'a ê e jamais complè emen meaus moisis commence, mais ne ini pas. Ça yksmas. Mélimieux ela ions se e minen , e meilė ęsiasi, ca elle neu ūks ama. Meilė es eiksmajodis, e non daik a a dis. (Osho Meilė, lais ė, ienuma. Vilnius: Meilės kelias. 2013; p. 63) ĮVADAS L'obje de l'é ude de ce a icle de Daba inės lie u ių kalbos eks yno ( oliau DLKT) des pièces de li é a u e e publicis ikos g ožinės iš al i 108 exemple du mo meilė e de ses synonymes a osenos. Synonimes mo de ( oliau SŽ) indique que le mo meilė synonyimes son ces leksemes: įsimylėjimas, mylimas, a achemen , ais a (s ip i, ka š a meilė). L'a icle au o ée es ime, comme concep MEIL synonyme peu ê e u ilisé e le mo susiža ėjimas, donc DLKT eche cha a men ionnées six leksemų a osenos exemples. Bien sû , ce e ampleu des données ne pe me pas de ai e de g andes géné alisa ions, cependan e dans le peu peu de ma é iel empi ique il es possible AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as e ses synonymys des langues li huaniennes pasaulė aizdyje | 2 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 en e oi g i ce ains yškėjančius polinkius, juolab que des langues li huaniennes concep S MEIL jusqu šiol n'é ai pas i a . D oi e, pa ienies a icles, dans lesquels son é udiés d'au es concep s KELIAS (Cibulskienė 2005: 5164), GRIS e GROŽIS (Aliūkai ė, Side a ičiū ė-Mickienė 2006: 16 22), ZEM (Aliūkai ė, Šo ocho a 2006: 47; 2011 Ruškys: 120 140), LIGA (K ašy ė, concep MEIL e son con enu Papau ėly ė-Klo iene 2013: 107–117) i daugelis k . – aps u 1 , odėl p a a u pa y inė i de synonymes, la spéci ici é e les endances de mé apho isa ion. Da y ine p émisse, que peuillame agmen de la langue Li uiniens mondiale aizdžio se ai é élées p incipales (a ec sen imen s liées) des disposi ions e ybnées Li uiniens. À l'é ange , au con ai e, publiée di e s MEILS concep analyse des a aux (L , Zhang 2012: 355359; Kie eenko 2013: 286291 e k .), même dans les uni e si és, des é udian s de bachelo s e de mas e s pos -é udes é udien les endances de 2 mé apho isa ions de ce concep de ameux a is es, exemple, Ma iah Ca ey e Kylie The bu de ce a icle consis an en DLKKT de pièces de li é a u e g azienne e publicis ique élues concep ualies Minogue, dainose (Ga elin 2015; Ha pela 2015). mé apho es, synonymes du concep MEIL e de ses mé apho isa ions endances dans la mondialisa ion. Le concep MEIL e ses synonymes ai e applique une analyse concep uelle. Le p o esseu Aloyzo Guda ičiaus a i man (2006: 47), l'analyse des mé apho es concep uelles de ai ê e considé ée comme le p incipal ou il, a in de é éle les concep s abs ai s (p.ex., MEILS) le con enu e leu nau iné spéci ique ( oi aussi Ru ko ska, Sme ona, Sonienme ė 2017: 7). La s uc u e de la mé apho e concep ualiosios cons i ue i š a k o s (angl. sou ce domain) e ik s l o (angl. a ge domain) s i č i ų (koncep ų) join is. T i k s l o s i i s c'es ce que la na ion en pense e pa le, o i š a k os s i i s à quoi se base, quel concep elle u ilise, dans le bu de plus clai emen imagine , modélise e s uc u e celui-ci (Guda ičius e al. 2014: 18). Ce a icle se base su le ocabulai e des mé apho es concep ualisées La mé apho e concep ualienne dans le discou s public es p ésen ée pa ouillée Tomaszo Paweło K zeszowski majeu es 1 Reikšminga 2017 m. appa uisiuse collec i i ée monog aphie Ve ybės lie u io pasaulė aizdy, don les au eu s K is ina Ru ko ska, Ma ius Sme ona e I ena Sme onienė bene p emie s en Li uanie ėmėsi nuodugnios e sis emingos koncep ų analizės. Dans une seule publica ion, e non pabi es, en a icles indi iduels, p ésen amà même hui des UGNIES, VANDENS, NAMŲ, ŠEIMOS, DARBO, EUROPOS, LAISVĖS i GARBĖS – koncep ų analizė. 2 Nuodugnies des endances de mé apho isa ions du concep MEILS déc i es pa Geo geʼo Lako o e Ma ko Johnson dans le li e (1980) Me apho s We Li e By (Mé apho es, a ec lesquelles i ons): MEIL YRA FIZIN JGA (PH. LOVE IS ADNAYSICAL FORCE), MEIL YRA PAMIŠIMAS (L. ISE MESSJA), MEIL YRA MAGI (L. ISE MAGIC), MEIL YRA KARAS (L. LOVE WAR) e . . D oi e, dans ce a icle mé apho isa ion endances des Li uiniens e anglais langues apsi ibojama lie u ių kalbos pasaulė aizdžio dalies y imu. Žinoma, bū ų p a a u palygin i koncep o MEILĖ mondialê aizdjies, cependan cela es un dis inc , exhaus i e é ude exigean obje . AGN ALEKSAIT. Meilės koncepas e ses synonymes des langues li uaniennes pasaulė aizdyje | BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 3 bū ies g andinės (la . scala na u ae) [daik ai plan es animaux pe sonnes die ai] schéma (Guda ičius e al. 2014: 43). Gau us ésul a s déc i an e compa an a ec Daba inės lie u ių kalbos žodyno ( oliau DŽ7) e Lie u ių kalbos žodyno ( oliau LKŽe) dé in imis, appliquées desc ipomasse e compa amasse mé hodes. NAUJAS POJIŪRIS À KALB KOGNITYVINJE LINGVISTIKOJE Kogni y inė ling is ika comme nou elle langueo y os a šaka se o ma à la in du 20 a. hui ième décennies (Di enas 2009: 1112). Ce e pé iode a eu lieu impo an e scien i ique (subjecy iosios) linguis ique (Guda ičius 2000: 5, 65; pa adigmos kai a – pe ėjimas nuo s uk ū alis inės (objek y iosios) p ie kogni y inės Mikulskas 2009: 39). Les ep ésen an s de la linguis ique cogni y inée, di é emmen que s uc u alis e, la langue é udien pas comme en soi exis an (užda ą) sys ème, e comme des langues e des capaci és cogni i ines humaines, els que sensi iée p ise, mémoi e, a en ion, émo ions, é léchissemen e e c., ou ume (Di enas 2009: 1112; Mikulskas 2009: 39). Kogni y is ai, épuisan des ela ions du langage a ec le monde de la conscience humaine, sociomène e cul u e, cla i ian esi la place du langage dans les p ocessus é léchissan ainsi analysuandis l'in o ma ion ac ualisée pa l'ac e de communica ion (Guda ičius 2000: 6; 2007: 9; oi enco e Jakai ienė 2010: 45; Guda ičius 2011: 40), eje e s uc u al poin de ue su la signi ica ion de la ela ion, quand son analysés syn agmiques e pa adigmiques des mo s 109 e pa eux (Maume ičienė 2010: 11; oi signi ica ion Mikulskas: 40). De la imanen ine linguis ique, qui é udie le langage seulemen en soi e pou soi, passe à une an h opologique, à l'homme o ien ée linguis ique (Guda ičius 2007: 17). Les p incipales p oblèmes de ce e linguis ique son deux: 1) quelle in luence à la langue ai l'homme e 2) quelle in luence à la langue ai à l'homme, sa pensée e cul u e (Rol 1988: 91, ci . is Guda ičius 2000: 6). No s pa bančiajam la signi ica ion du mo semble de soi comp éhensible chose, cependan sa no ion kalbo y oje ès a ie e dépend de la commune concep ion linguis ique (Guda ičius 2003: 61), donc il exis e di é ence en e s uc u alis es e kogni y is es pe çus la no ion de signi ica ion. Au momen de la communica ion ac e même e complè emen di é en s (dėl amžiaus, pa i ies, išsila inimo) u in ys komunikacijos ak o daly iai susikalba į ai iose connaissances encyclopedines dans des si ua ions amiliales (Guda ičius 2000: 47), donc il appa aî que la plus g ande pa ie de la signi ica ion es commune à ous les pa leė oj (Guda ičius 2003: 61). AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as e ses synonymes des langues li uaniennes pasaulė aizdyje | 4 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 indi idus de expé iences, éduca ion, communica ion ac o ci cons ances e au es ac ions nulem ą subjek y ią eikšmę (Guda ičius 2003: 61; aussi oi Maume ičienė 2010: 1718). Explican subjec ios signi ica ions comp a é, indique- -on que leksinė signi ica ion es signi ica ion à un. É an donné que la communica ion linguis ique pa icipe à ous les connaissances des communican s e géné ales, e si ua ionnes, liées p écisémen à ce con ex e de communica ion e conc è e expé ience, e la di é ence en e le linguis e e le non- e bine connaissance u i sa as, indi idualias žodžių eikšmes“ (Guda ičius 2007: 20–21). Be abejo, kalbė ojų inadmissible, il es clai que les u ilisa eu s du langage nes ing dans le onds lexique cons an e de els mo s, don exp essmesse se e lè e non seulemen la éali é elle-même, mais aussi ce e éali é l'é alua ion émo ionnelle du o a eu a ec l'obje ou le e me (Guda ičius 2007: 83). Kogni y is ų eigimu, indi idas pe kalbą ne ik iš eiškia sa o, kaip kalbė ojo, Néanmoins cogni y is ai enden à accen ue une posi i e ou néga i e ela ion émo ionnelle a ec l'obje nommé, mais e connaî le monde (Guda ičius 2000: 126). Pélėmine que wo odis ma que la signi ica ion, qui a an ou e é an cogni ines, ou kogni y inées, ésul a de l'ac i i é, e ce e ac i i é, son ou u, peu ê e dé inie e comme psichinę paga ą, e comme pense imo p ocesą. La connaissance esmė nous en ou an di isions monde en ca égo ies, ou ca égisa ion (Mikulskas 2009: 40; plg. Guda ičius 2003: 62). Cogni y is ai cogni i e l'ac i i é humaine pe çoi comme un p ocessus de ca égo isa ion, où cogni y ines ca égo ies, ou concep s, ep ésen en na u al des indi idus supan io monde skaidymą, e non a i icielle classi ica ion des phénomènes du monde (Mikulskas 2009: 42). Bien sû ,dans chaque langage le monde es ca égo isé di é emmen (plaî e oi Guda ičius 2003: 62), odėl e chaque na ion de la ision du monde es un peu di é en e (Guda ičius 1992: 3). KONCEPTUALIOSIOS METAFOROS Depuis l'an iqui é les mé apho es on é é acco dées beaucoup d'a en ion. A is o èle e d'au es ep ésen an s des écoles linguis iques classiques mé apho e à ai é comme une igu e hé o ique, une ce aine ex e puošmenă, qui long emps a é é pa lo y os la science pou ibie. Plg. dans le Dic ionnai e in e na ional des mo s (h p: TŽŽ) inclus une mé apho e dé ini į: me ã o a (g . me apho a pe kėlimas) iena des espèces opes (d'au es connuses me onymija, sinekdocha, i onija, hype bolė): sugges ion de phénomènes non liés, basée su quelque de leu s quali és de simili ude; en mé apho e ce que l'on compa e ( eideliai, manelles), u du con ex e, e ce, a ec quoi l'on compa e, éškiama AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as e ses synonymes des langues li uaniennes pasaulė aizdyje | 5 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 conc è e image ( oželės, lelijėlės), exemple.: jydi oželės su mes eidelių /; des liliijœules blanches su mes poignées; / jė i leedeliai su mes doig ele . (Tau osaka). Une elle mé apho e poé ique es considé ée des signes de son indi iduali é, nou eau é, nonquė i ude ce qui c ée émo ionnelexp essi i cha ge (Guda ičius e al. 2014: 15). En ai mé apho e c'es une cachée compa aison, qui de ai ê e considé ée l'une des essen ielles açons de connaissance, ca ès beaucoup ce qu'on connaî en compa an (Guda ičius 2000: 87). C'es ce e ca ac é is ique de mé apho e souligne kogni y inė lingu is ika, qui considè e la mé apho e non comme un ex e poošmeną, mais comme ins umen de connaissance e de ansmission de la men ali é du peuple (Vai adai ė-Kaidi 2011: 9). 1980 m. pa uchi de Geo geʼo Lako o e Ma ko Johnson le li e By (Me a o os, su ku iomis gy ename) eikšmingai išplė ė me a o os samp a ą (Guda ičius e Me apho s We Li e al. 2014: 14). T adi ionnellemen comp ise mé apho e es seulemen un phénomène du langage, e kogni y is ai dans la mé apho e concep uelle ega dai comme dans é léchi s a égie, é léchi e mode de connaissance, au langage éalisée pa des 3 mé apho iques con es (Guda ičius e al. 2014: 14). Cogni y ines linguis iques les ep ésen an s soulignen que concep uelles mé apho es cogni y inę p ocessus enden comp éhensible à ous les u ilisa eu s de langue, puisque beaucoupi é des concep s impo an s son abs ac es e dans l'expé ience des consomma eu s di iciles à ixe (p.ex., meilė), donc, pou les anc e dans la conscience, les locu eu s doi en p o i e des concep s plus i eskes (p.ex., na u es phénomènes) (Lako , Johnson, 1980: 115, ci . de Guda ičius e al. 2014: 14). Hence, concep ualioses mé apho es acili e le p ocessus de communica ion, ca pe me de pa le de ce qui es plus di icile à pe ce oi (K ašy ė, Papau ėly ė-Klo ienė 2013: 108), c'es -à-di e a ibuan à des abs ai s (p.ex., au sen imen ) des signes conc e s pe çus pa les sens, les u ilisa eu s du langage abs ai s pada o clai esnius (Guda ičius e al. 2014: 14). Les mé apho es concep uelles ne seulemen acili en le p ocessus de communica ion, mais e é èlen la na ion mondiale aizdį, men ali é e aleu s, ca [k] Chaque na ion pa le saugodomi dans l'his oi eiją su de nomb eux siècles les e o s des gens connaî e, pe ce oi e pache de lui le monde qui les en ou e (Копыленко 1995: 19, ci de Guda ičius. 2000: 8) 4 . 3 Mé apho e el un ou il habi uel que nous u ilisons inconsciemmen , comme au oma iquemen , p esque sans me e aucun e o de so e que nous ne le ema quons pas (Lako , Tu ne 1989: xi). 4 Plg. ga siąją Edwa do Sapi o men į: Language [is] a symbolic guide o cul u e. Vocabula y is a e y sensi i e index o he cul u e o a people (Wie zbicka 1997). [Kalba ak as į au os kul ū ą. Bū en mud iausiame leksikos sluoksnyje seen pe manen inis au os kismas au . e .] AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 6 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 MEILĖS KONCEPTO IR JO SINONIMŲ ANALIZĖ LIETUVIŲ KALBOS PASAULĖVAIZDYJE LKŽe nu odomos penkios žodžio meilė eikšmės, iš ku ių a liekamam y imui ces impo an s: 1. un sen imen d'a achemen , d'a achemen à quelqu'un; 2. Un o sen imen d'a ac ion e s l'au e sexe. DŽ7 p ésen en qua e dé ini ions des signi ica ions de ce mo , don les deux p emiè es son les mêmes que LKŽe: 1. un sen imen d'a achemen , d'a achemen ; 2. Un o sen imen d'a ac ion e s l'au e sexe. Du LKŽe e DŽ7 dé ini ions isible, que, déc û an le sen imen d'amou , les plus impo an es son ois leksemes: A liekan y imą, iš DLKT g ožinės li e a ū os i publicis ikos dalių bu o su ink i 62 koncep o MEILĖ a osenos pa yzdžiai (pe ž elg i 1682 g ožinės li e a ū os i 1044 a achišimas, a sada aj e (s ip i) auka. publicis ikos ns. o me du su nom meilė pa o ojemen des cas). Sukaup a ma é iel empi ique a mon é que le plus p oduc i des so ies s […] NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (29 pou cen .). GAMTOS analyse du domaine d'o igine pe me pa le de ois p édominan es mé apho es concep uelles: MEIL YRA REIŠKINIAI (UGNIS) (12,9%) ; MEIL YRA DANGAUS KŪNAI (SAUL) (6,5%) e MEIL YRA VANDUO (4,8%). DLKT des exemples oi que meilé es compa ée à des eux e de l'eau les plus impo an s élémen s de l'uni e s, cons i uan les zones sac alines (Čepienė 2014: 57, 58). La mé apho e concep uelle MEIL YRA UGNIS ep ésen e les p incipaux s ades du dé eloppemen de l'amou n'puoselėjama ecou an a osenos exemples: (1) <...> e ma k ū inėje žiebėsi meilė [S. T. 5 Kond o as. Meilė selon Juozapą; 2004]; (2) Alo s ou zasilisgina e son amou é enco e 6 da an age suliepsnoyo [I. Bui ydai ė. Romance éléphonique; 2001]; (3) <...> isa baigėsi, isa p aėjo, ik meilė da usena 7 giliausiame ši dies kampu yje [L. Gu auskas. Sapnų eologija; 2006]; (4) Gailė sen io, comme blės a meilė 8 Ka minui [R. Kund o as, A. Ly a. O o pilis; 2002]. 5 LKŽe s'allume : 1. ku i (ognį), b û i lumiè e. 6 LKŽe suliepsno i: 4. p k. appa adus, kilus sma kemen , ac i emen yk i. 7 LKŽe usen i: 1. pamažu b û i, smilk i. 8 LKŽe blés i: 1. ges i, mažė i ugniai, auk is asenais (apie ža ijas); 2. p k. silp i, bluk i. AGN ALEKSAIT. Le concep d'amou e ses synonymes de la langue li uanienne mondiale BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 aizdyje | 7 Pa un exemple concep uel de mé apho e MEIL YRA VANDUO, il es mon é que dans la langue li uanienne mondiale aizdyje, le pou oi de l'amou es assimilé à l'un des p incipaux s ichismes du monde humain l'eau, qui pe smelkia e elie les p incipaux klodus du monde sanda os (ciel, e e e sous-sol), nujme le débu e la in du monde (pasaudisme issu d'un dugno andeny e son nug am pi zdinisme dans les ano). Sapienne, edange, laido u e k ochi) (BJJ 1999: 13), pa exemple. 9 A ec a ec d'au es obje s de la na u e les Li uaniens éné aien des bassins d'eau (Būgienė 1999: 17), c oyai que seulemen pu e coulan des sou ces ainsi que des i iè es l'eau agi posi i emen humain de (Būgienė 1999: 58). DLKT ou an deux concep uelle mé apho e MEIL YRA VANDUO (UP) ep ésen an des exemples a osens: (6) Réalisé que son meilé ne silie aussi pas pa les bo dsus [Z. Čepai ė. Mo e s his o ia 2003; 10 (7) Non, objec ai uja elle, meilė neišsenka, 11 ik a meilė ne peu s'é eind e [A. Ma ke ičius. Žaliakė gy a ė; 1996]. L'eau coulan des Li uiniens c oėjimuose siè es a ec saule (Būgienė 1999: 65), on a c u que les deux obje s elie une onde o me (p.ex., du ése oi d'eau), blizgesys, spindesys e mou emen , nusquomas commun aux deux obje s mo ju ekė i (Būgienė 1999: 64). En ou e, les Li uans soleil cul i aien , pa ois considé aien même déesse, à laquelle il é ai in e di de poin e le doig e péchés su ep am ega de nep ideng a ocimi à elle (Razauskas 2012: 16, 18). MEILĖ YRA SAULĖ a osenos pa yzdžius a skleidžiama, kad meilės, įp asminančios žmogaus Pe concep ualioses mé apho es ê e le, nenuslėpsi: (8) Meilė juk spinduliuoja [A uma; 2003]; (9) Meilė es le seul soleil du monde, donnan la ie [XXI amžius; 1997]. 9 Pi minée au eu de l'a icle dans la ê e eninan i associa ion zymaus ma inis o I ano Ai azo skio (I an Kons an inio ich Ay aзовский) peikslas De in oji banga. 10 LKŽe s'applique: 4. e l. gausiai ekė i; nagu e s o e; 5. e l. pa dessus eke e, so i de agos. 11 LKŽe écu iez: 1. nuslūg i, изdžiū i; 3. p k. app oche à la in, ésem i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncepas e ses synonymes des langues li uaniennes pasaulė aizdyje | 8 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 DLKT ixsuées concep ualioses mé apho es MEIL YRA UGNIS, MEIL YRA SAUL e MEIL YRA VANDUO mon en que les li uaniens pasaulė aizdyje meilė es pu as sen imen , ca elle es compa ée a ec sak aliais bal ų ikėjimų elemen ais ognimi, saule e andeniu. dans le domaine des o igines des phénomènes na u els, on peu enco e dis ingue ois pai es de mé apho es concep uelles MEIL YRA ORAS, MEIL YRA VJAS e MEIL YRA SPALVA (4,8%) qui déc i en les é apes de dé eloppemen de l amou débu e in, ex.: (10) Son amou n'es pasusilpné e n'es pasšalo [A uma; 2003] (11) Je sens que son amou es comme un chaud en en gussémen éclin de quelquekokies p o ondeu s [J. I anauskai ė. Pakalnučių me ai; 2003]; Cependan , au il du emps, meilé é anoui comme les couleu s d'un ieux ableau [N. Pečiū a. Vilniaus kibe poema; (12) 2004]. Le domaine de sou ce des mé aux na u els é èle la mé apho e concep uelle MEIL YRA IREZZ: (13) Ve odžiu, posakis, que ieille meilė 12 ne ūdija, ce e ois pasi i ino [A. Tamaliūnas. K iminalinės is o ijos 1; 1995]; Sena meilė ne ūdija [P. T einys. Ak o ė; 200 (14)1]. De ces exemples on oi que la con ic ion épandue de la langue li uanienne des é udes de nau osakos li uaniens, qui mon en que p ieš daug me ų užgimusių šil ų jausmų neįmanoma pami š i. Tokią nuomonę pag indžia i dans meilę oujou s ega dée comme dans pas o ų, gilų e neišblės an į jausmą (Mačianskas 1972: 50). Pagal p oduk i um ečia iz odos s i is NEGYVASIS PASAULIS (DAIKTAI) on mon e que meilė (19,4 p oc.). Pe koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA DAIKTAI a osenos pa yzdžius es agpus sen imen , exigean beaucoup danssimilėjėlių e o s, dé ouemen . Nepelėjamos meilė es compa ée a ec sulūžusios, sudužusios choses, desquelles es e be e čių ske eld ų e šukių k ū a, p z. : 12 LKŽe ūdy i: 1. auk is oudimis; 5. p k. paleng a nyk i, gaiš i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as e ses synonymes de la langue Li uanien pasaulė aizdyje | 9 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 (15) Si sulūžo meilė, o jeigu elle n'a jamais é é? demande kikendama [B. Jonuškai ė. Biggioji isla, II d.; 1999]; (16) Alo s mon amou é se ai s'es ujusi, comme sudouž a eje ée de mains pla sš ė [A. Ma ke ičius. Žaliakė gy a ė; 1996]. Dans le domaine des o igines de la na u e souligne l'amou sac al, e des choses ends à dé alo ise meilę, la sudaik inan , en compa an à des indési aujamais e même insis an emen , pe jėgą b ukamais des choses ma é ielles: Meilė aujou d'hui b ukama pa 13 o ce [be na dinai.l ; 17 é ie 2006]. Dans le domaine des choses o igines, il exis e des exemples singulie s, ep ésen an les mé apho es concep uelles MEIL YRA MAISTAS e MEIL YRA TRANSPORTAS (1,6 pou cen .): (18) <...> simplemen ap aiginan , meilė peu à peu nuslops a, a con i mé les données de 14 l'enquê e [Ve slo žinios; 2005 11 14]; (19) Meilė p alaužia iena ės kiau ą [I. Kanišauskai ė, N. Se inikai ė, S. Žukas. Li e a ū os manuel pou la classe 9; 2006]. Le 18-ème a osenes dans exemplezdy on peu econnaî e alcoholics d inks, duquel (kaip e de amou ) appo euka, apk ais a la ê e, mo y , e le 19-ème ledlaužio mo y . Le coeu en naissan ys chauds sen imen s son si puissan s (comme e les glaus b isan na i e) que l'homme de an eux de ien impuissan . D oi e,dans 19ème ph ase on peu ape ce oi non seulemen ledlaužio, mais e ins umen s mo ī u plonam kiau ui p alauž i complè emen pakak ų e simples de a ail mesu es, néanmoins eje e pi minės acociacijos ledlaužio impossible, ca dans les ex es su s ip ius sen imen s yškėja polinkis hype bolizuo i. Pe pa ienius koncep ualiosios me a o os MEILĖ YRA AUGALAI (4,8 p oc.) des exemples son mon és que meilė es comme gležns une plan e, auquel en e i e leu en besoin de condi ions pa iculiè es, e n'puoselėjami chaleu ies sensa ions p anks se de la même açon que nu ys a nep ié ésimi plan es: 13 Plg. des langues Lie u ių naujažodžių duomenyne ( oliau ND) ixsuo ą naujažodį b ukalas: 1. ne éclamai (géné alemen ) un cou ie élec onique, šlamš laiškis; 2. cas insis yg inai, pa jégà b ukama. 14 LKŽe assau i i: 1. pa us i s aigulį, k ai ulį; de eni ii am, apgi s i. AGN ALEKSAIT. Meilės koncep as e ses synonymes des langues Li uaniennes pasaulė aizdyje | 16 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Apibend inan l'amou synonyme ais a a osenos exemples, on peu di e que le concep MEIL e son synonyme mé a o iza ions endances son similai es. Du domaine de sou ce des phénomènes na u els p édomine la mé apho e concep uelle MEIL, AISTRA YRA UGNIS, e du domaine de sou ce de l'ê e physique p édomine la mé apho e concep uelle MEIL, AISTRA YRA VEIKSMAI. Ce es, complè emen di é en s concep s MEIL e AISTRA l'é alua ion émo ionnelle. Meilė Li uiniens de la langue mondiale aizdyje es é aluée comme pu as, o s e e e nins sen imen , ayan des ela ions a ec sak aliais bal es c oissemen s élémen ai es, e l'passion déc i es comme o , mais empo el sen imen , auquel ca ac é ise anikinan is p adas. On peu pense que pou les Li uaniens e i é es amou , e non passion. IŠVADOS 1. L'é endue de ce e é ude ne pe me pas de ai e de g ands ésumés, cependan e dans peuuse ma iè e empi ique il es possible d'in igue ce ains polinkius yškėjančius o MEIL e ses concep ions synonymes (įsimylėjimo, mylimo, p is išimo, ais os bei susiža ėjimo) endances de mé apho iza ion dans un des agmen s de la langue li ouwie DLKT de la li é a u e e publicis ikos daly.se Même e negausio dans la ma iè e empi ique é élés les p incipales (a ec sen imen s liés) des Li uiniens aleu s disposi ions. 2.Le plus p oduc i concep MEIL de sou ce s'a ea NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (29 pou cen ). Les mé apho es concep ualiennes MEIL YRA UGNIS (12,9 pou cen ), MEIL YRA SAUL (6,5 pou cen ) e MEIL YRA VANDUO (4,8 pou cen ) é èlen que des langues li uaniennes mondialė aizdyje meilė es pu as sen imen , ca elle es compa ée a ec sak aliais bal ų ikėjimų elemen ais du eu, du soleil e de l'eau. 3. Selon p oduc i omà la deuxième sphè e de sou ce ŽMOGUS KAIP FIZIN BŪTYB (27,4 pou cen ). Pe la mé apho e concep uelle MEIL YRA VEIKSMAI on mon e que des langues li uaniennes mondialė aizdyje meilė n'es pas passy i obse a eu des é énemen s, elle ac i e ac ion eigos lėmėja. 4. Du NEGYVOJA PASAULIO DAIKT (19,4 pou cen ) e AUGAL (4,8 pou cen ) des sou ces s son des exemples ep ésen an an s a osenos oi que meilė nenu eldoms sen imen , exigean beaucoup danssimplėjimų e o s e dé ouemen s. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 17 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 5. Koncep o MEILĖ i jo sinonimų (įsimylėjimo, p isi išimo i susiža ėjimo) me a o izacijos endencijos y a panašios. Iš GAMTOS REIŠKINIŲ iš akos s i ies y auja koncep ualioji me a o a ĮSIMYLĖJIMAS, SUSIŽAVĖJIMAS YRA UGNIS bei koncep ualioji mé apho e PRISIRIShIMAS, SUSIŽAVJIMAS YRA VANDUO. 6.Le plus p oduc i concep AISTRA de la sou ce s ield NEGYVASIS PASAULIS (GAMTA) (40,5 pou cen ). Des p incipales mé apho es concep uelles AISTRA YRA UGNIS (24,9%)), AISTRA YRA SAUL (2,7%) e AISTRA YRA VANDUO (8,1%) on oi que la passion (kaip i meilė) es compa ée a ec les sac als élémen s des c oyances bal es ognim, saule e andeniu, ik sak alios eikšmės nebelikę, ais a apa inama su naikinančiu p adu. 7. Iš koncep ualiąsias me a o as AISTRA YRA DAIKTAI, AISTRA YRA MAISTAS, AISTRA YRA LAUKINIAI GYVŪNAI e AISTRA YRA VEIKSMAI ep ésen en an des exemples a osenos oi , que les pa oles des Li uaniens dans la mondiale aizdy p é au un néga i émo ionnel app écia ion d'ais os. 8. Koncep o MEIL e son synonyme passion mé apho isa ion des endances son similai es. Du GAMTOS REIŠKINI sou ce du domaine p édomine la mé apho e concep uelle MAIL, AISTRA YRA UGNIS, e du HOMMOGAUS KAIP FIZINS BŪTYBS sou ce du domaine p édomine la mé apho e concep uelle MAIL, AISTRA YRA VEIKSMAI. Meilė Li uiniens de la langue mondiale aizdyje es é aluée comme pu as, o s e e e nins sen imen , ayan des ela ions a ec sak aliais bal es c oissemen s élémen ai es, e l'passion déc i es comme o , mais empo el sen imen , auquel ca ac é ise anikinan is p adas. Cela pe me d'a i me que pou les Li uaniens alo i é es amou , e non passion. ŠALTINIAI DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas. P ieiga in e ne e: h p:// eks ynas. du.l / eks ynas/ [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. DŽ7 2017 – Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. S. Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /daba inis [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. LKŽe 2017 – Lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: www.lkz.l [žiū ė a 2018 m. bi želio–liepos mėn.]. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 18 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 ND – Lie u ių kalbos naujažodžių duomenynas. [Tęs inis in e ne inis žinynas nuo 2011 m.] Suda y oja R. Miliūnai ė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://naujazodziai.lki.l [žiū ė a 2018 m. bi želio mėn.]. SŽ 2015 – Sinonimų žodynas. A. Lybe is. An asis pa aisy as leidimas, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lkiis.lki.l /sinonimu [žiū ė a 2018 m. bi želio mėn.]. TŽŽ 2007 – Ta p au inių žodžių žodynas. Sud. V. Vai ke ičiū ė. Ke i asis pa aisy as i papildy as leidimas, Vilnius: Žodynas. LITERATŪRA A l i ū k ai ė D., S i d e a i či ū ė -M ic k i e n ė I. 2006: Gė io i g ožio koncep ai lie u ių kalbinėje sąmonėje. – Liaudies kul ū a 111, 16–22. A l i ū k ai ė D., Š o o c ho a I. 2006: Koncep as žemė an ologijoje „Žemė“: egzilio žodžio pa i ys. – Filologija 11, 4–7. B ū g i en ė L. 1999: Mi inis andens įp asminimas lie u ių sakmėse, pada imuose i ikėjimuose. – Tau osakos da bai XI (XVIII), 13–85. C i b u l sk i e nė J. 2005: Koncep ualioji kelio me a o a lie u os inkimų disku se. – Kalbo y a LIV (1), 51–64. Č e p i e n ė I. 2014: Kai ku ie mi inės pasaulėkū os aspek ai lie u ių adicinėje kul ū oje. – Geog a ija i edukacija 2, 56–65. P ieiga in e ne e: h p://www.ge.leu.l /index.php/GE/a icle/ iew/20/17. D i e n a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika. – Kalba i žmonės, 11–38. G a e li n E. 2015: Concep ual me apho s: a diach onic s udy o LOVE me apho s in Ma iah Ca ey's song ly ics. Umea: Umea Uni e si y. P ieiga in e ne e: h p://www.di a- po al.o g/smash/ge /di a2:902296/FULLTEXT01.pd . G u d a i či u s A. 1992: Kalbos au iškumas. – Gim oji kalba 6, 1–5. G u d a i či u s A. 2000: E noling is ika, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. G u d a i či u s A. 2003: Žodžio eikšmės de inicijos au inis aspek as. – Leksikog a ijos i leksikologijos p oblemos, 61–69. G u d a i či u s A. 2006: G e inamosios seman ikos kogni y inis aspek as. – Ac a humani a ica uni e si a is Saulensis 1, 41–48. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 19 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 G u d a i či u s A. 2007: G e inamoji seman ika. Šiauliai: Šiaulių uni e si e o leidykla. G u d a i či u s A. 2011: Reikšmė – są oka – koncep as i p asmė. – Res humani a iae 10, 108–119. G u d a i č i us e al. 2014 – B ū d y y ė -G u d ie nė A., G u d a i č i us A., J u g ai is N., P a p a u ėl y ė -K l o i e n ė S., T o l e i ki e n ė R., 2014: Koncep ualiosios me a o os iešajame disku se. Koncep ualiųjų me a o ų žodynas, Šiauliai: Šiaulių uni e si e as. H a pe l a J. 2015: Lo e, Kylie o Me apho s o Lo e in he Ly ics o Kylie Minogue, Oulu: Uni e si y o Oulu. P ieiga in e ne e: h p://jul ika.oulu. i/ iles/nbn ioulu-201506051789.pd . J a k a i i e nė E. 2010: Leksikologija, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. K a š y ė R., P a pa u ė l y ė S. 2013: Kai ku ie koncep o liga b uožai Lie u os iešajame disku se. – Filologija 18, 107–117. L a k o G., T u n e M. 1989: Mo e han Cool Reason. A Field Guide o Poe ic Me apho , Chicago: The Uni e si y O Chicago P ess. L Z., Z h a ng Y. 2012: Uni e sali y and Va ia ion o Concep ual Me apho o Lo e in Chinese and English. – Theo y and P ac ice in Language S udies 2(2), 355–359. P ieiga in e ne e: h ps://pd s.seman icschola .o g/5b0 /acb6cd85 acc3d4751a0a75a8ece1b 0741.pd . M a č i a ns ka s F. 1972: G ožis i mo alė au osakoje. – P oblemos 9, 45–51. P ieiga in e ne e: h p://www.zu nalai. u.l /p oblemos/a icle/ iew/5852/3883. M a u m e i či e n ė D. 2010: P o o ipų eo ija i seman ika. – Kalbų ak ualijos, 11–18. M i k u l s k a s R. 2009: Kogni y inė ling is ika i leksikog a ijos p oblemos. – Kalba i žmonės, 39–80. R a z a us k a s D. 2012: Iš bal ų mi inio aizdyno juod aščių: Saulė. – Liaudies kul ū a 3, 16–41. R u š k ys A. 2011: Koncep as žemė lie u ių azeologijoje. – Res humani a iae 10, 120–140. R u ko s k a K., S m e o n a M., S m e o n i e n ė I. 2017: Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, Vilnius: Akademinė leidyba. AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 20 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 V a i a da i ė - K a id i E. 2011: Rojaus koncep ualiosios me a o os Sigi o Gedos Ko ano e ime. – Lie u ių kalba 5, 1–11. P ieiga in e ne e: h p://www.lie u iukalba.l /index.php/lie u iu-kalba/a icle/ iewFile/36/88. V a s il i a u s k as S. 2014: Koncep ualiosios me a o os Leonido Donskio publicis ikoje. Magis o da bas, Vilnius: Lie u os edukologijos uni e si e as. W ie z b i c k a A. 1997: Unde s anding Cul u es h ough Thei Key Wo ds: English, Russian, Polish, Ge man, and Japenese. Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Z a j al o a M. 1998: Ugnies į aizdis lie u ių i usų užkalbėjimuose. – Liaudies kul ū a 58, 6–12. К и р е е нк о Е. В. 2013: Концептуальная метафора ЛЮБОВЬ – БОЛЕЗНЬ в украинской, английской и французской фольклорно-магических картинах мира. – Лингвистика ХХІ века: сб. науч. ст.: к 65-летнему юбилею проф. В. А. Масловой. Серия Концептуальный и лингвальный миры. Вып. 3, 286–291. P ieiga in e ne e: h p://dspace.luguni .edu.ua/jspui/bi s eam/123456789/1079/1/Ki ienko_21.pd . Į eik a 2018 07 14 P iim a 2018 11 12 THE CONCEPT OF LOVE AND ITS SYNONYMS IN THE WORLD-VIEW OF THE LITHUANIAN LANGUAGE S u m m a y The subjec o his a icle is 108 cases o he usage o he wo d lo e (Li h. meilė) and i s synonyms (c ush, ondness, a ec ion, passion, in a ua ion) ound in he ic ion and publicis ics sec ions o he Co pus o he Con empo a y Li huanian Language. The endencies o me apho isa ion o he concep LOVE and i s synonyms in he wo ld- iew o he Li huanian language we e es ablished by s uc u ing he concep ual me apho s: AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 21 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 2. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep LOVE is he INANIMATE WORLD (NATURE) (29%). The concep ual me apho s LOVE IS FIRE (12.9%), LOVE IS THE SUN (6.5%), and LOVE IS WATER (4.8%) show ha , in he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is a pu e eeling o i is compa ed wi h sac al elemen s o he Bal ic eligions: i e, sun, and wa e . 3. The second mos p oduc i e sou ce domain is MAN AS A PHYSICAL BEING (27.4%). The concep ual me apho LOVE IS ACTION shows ha , when i comes o he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is no a passi e obse e , bu a he an ac i e o ce ha d i es he cou se o ac ion. 4. The cases o usage ha ep esen he sou ce domains o ITEMS OF THE INANIMATE WORLD (19.4%) and PLANTS (4.8%) indica e ha lo e is an unchecked eeling ha equi es a lo o e o and dedica ion om hose in lo e. 5. The me apho isa ion endencies o he concep LOVE a e simila o hose o i s synonyms (c ush, a ec ion, in a ua ion). Amids he sou ce domain o NATURAL PHENOMENA, he concep ual me apho s CRUSH, INFATUATION IS FIRE, and AFFECTION, INFATUATION IS WATER p e ail. 6. The mos p oduc i e sou ce domain o he concep PASSION is he INANIMATE WORLD (NATURE) (40.5%). The unde lying concep ual me apho s PASSION IS FIRE (24.9%), PASSION IS THE SUN (2.7%) and PASSION IS WATER (8.1%) show ha passion (much like lo e) is compa ed o sac al elemen s o he Bal ic eligions: i e, sun, and wa e , only he sac al meaning is no longe he e, and passion associa es wi h he des uc i e sp ing. 7. The cases o usage ha ep esen he concep ual me apho s PASSION IS THINGS, PASSION IS FOOD, PASSION IS WILD ANIMALS, and PASSION IS ACTION show ha he e is a nega i e emo ional a i ude owa ds passion in he wo ld- iew o he Li huanian language. 8. The concep LOVE and i s synonym passion sha e simila endencies o me apho isa ion. The sou ce domain o NATURAL PHENOMENA is domina ed by he concep ual me apho LOVE/PASSION IS FIRE, while he sou ce domain o MAN AS A PHYSICAL BEING, by he concep ual me apho LOVE/PASSION IS ACTION. In he wo ld- iew o he Li huanian language, lo e is a pu e, s ong, and e e nal eeling, one ha is ied AGNĖ ALEKSAITĖ. Meilės koncep as i jo sinonimai lie u ių kalbos pasaulė aizdyje | 22 BENDRINĖ KALBA 91 (2018) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 wi h sac al elemen s o Bal ic eligions, while passion is de ined as a s ong ye lee ing emo ion ha has a des uc i e sou ce. I can be said ha Li huanians alue lo e and no passion. O cou se, he scope o da a does no acili a e making any majo gene alisa ions, ye he limi ed empi ical ma e ial, oo, can gi e insigh in o some clea ends, all he mo e as he e ha e been no e o s o s udy he concep o LOVE in Li huanian linguis ics so a . KEYWORDS: he concep LOVE, cogni i e linguis ics, concep ual me apho , wo ld- iew o he Li huanian language. AGNĖ ALEKSAITĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]