Pritarimas pašnekovui žemaičių kasdienybės diskurse: funkcijos ir raiška (remiantis XX a. II pusės šaltiniais)

JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as PRITARIMAS PASNEKOVU ŽEMAIČI KASDIENYBS DISCURRSE: FUNKCIJOS IR RAIŠKA (REMIANTIS XX A. II PUSĖS ŠALTINIAIS) ANOTACIA O a igo ap esen a num es udo explo a ó io, pelo qual p ocu ou de e mina os elemen os de ap o ação pašneko ui aiškos e sua eqüência apa samen o ejopo ipo zemai iškame disku se (įcomunho alamen o, na a i os e con e sas ele ônicas). Ty imui pasi elk os em alguns on es publicados XX a. II pa e do nó dico zemaiços alamen o he edas. Com base em leksikog a iá ios on es (ž . Aleksand a ičius 2011, Vanagienė 20142015) ap esen ada ilius acine ma e ial abo da-se subjec i i amen e a aliado baseadas baixosaiços ap op iado comunhão pe cepção, elacionado ge almen e com a busca de ha nos. P i a imo aiškos elemen os e sua ela i a eqüência de apa samen o no eal zemaičių kalbėjime a aliado analisando elšiškių au en iško kas ienybės kalbėjimo eks ų inkinio Taip šneka i kšliškiai (ž . Gi denis 1996) dados. ESMINIAI VOODŽIAI: kasdieniška zemaičių kalba, spon aniškas dialogas, p i a imas pašneko ui, epe ijimas. ĮVADAS A p esença dos Zemaiços como g upo e ninês baseia-se con e sėjimosi, e 1 não da esc i a pa i imi. Compa ando saky inės bend inės línguas li uanas e žemai iško kalbėjimo peculia idades, o úl imohas em não poucos sa i ų b uožų, que sie ini e com onologicas sis emas kalbinių di e enciações, e com di e en es cul u ais pad ões de modelos comuns, ambém com ne ien a ação das es u u as sin aksinių no miškumo das línguas li uanas e zemaičių. Pesquisas de comunhinha dos li uanos 2 ge almen e inicia-se buscando es a is icamen e undamen a mui as ezes apenas median e 3 obse ação cap adas šnekamosios e ašy inės linguagem di e enças (Dabašinskienė 2009: 14). Com o modo de obse ação es abelecidos zeme iško e li a iško linguinho modelos de comunicações aiškos di e enças são elacionada 1 Sob e os es o ços e ealidades de c iação de sis ema de esc i a da língua žemaičių s . Pab ėža 2017. 2 Sob e linguagem e dialec o ski į e linguagem como a ealo, comp imanço dialek ų a ealus, koncep ą plg. Aliūkai ė 2013: 4; di e encialmen e do idioma bend inês e de ou os a minos baseamo-nos em umaícios, que a ab ange a mes i šnek as, su okimą ž . Pab ėža 2017: 47–48. 3 comp a anças Šnekamajai, a peculia idade es u u ais ca ac e ís ica da língua nulimia sua na u eza de eikala imus, okius kaip bū inybė a siž elg i į pokalbio si uaciją, daly ius, jų skaičių, emą i ki us ling is inius i pesquisas e expõe especiais não-ling is inos a ibu os, plg. Dabašinskienė 2009: 14. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška ( emian is XX a. II pusės šal iniais) | 2 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 e aqui ap esen ada idéia de es udo explo a ó io ( im esne análise baseada baseada sup e inação de linguís icos sis emas saky inių a hangų ambém se ia bas an e condicional, po que disponí eis baixosaiços alamen o ansesc i as e saky inės (šnekamosios) comun ines 4 línguas, ep esen ando a p i a ųjį bend a imo modelį, exs ai p is a o de di e en es pe íodo e si uações de alamen o). 5 O a igo nele p e ende a isa uma žemai iškam diálogo ca ac e ís ico peculia idade, g ei obse imą gim akalbių bend inės lie u ių kalbos consumido es, apusių žemai iško pokalbio disku so liudininkais, aip pa yškiai k en ančiu į akis i pažindinan is su au en iško žemaičių kasdienybės (i dialogo, i polilogo) pe ašų eks ais. Isso é ap o o pa cei o de diálogo (ou pa cei os) exp esska. Casdienišku em con e sas de baixoaiços é comum, que passy ią ou in ei a posição ocupando 6 pa icipan e do discu so em a i osjį alan e ou alandojan į memb o do discu so eaga bas an e eqünu e a ia amen e exp exp esss u ap o a imu. Es a peculia idade do discu so baixosaiços mudados código da língua ge almen e nebunha au oma icamen e ans e ida em bend iná língua li uãs. Uma ez que isso não é de si mesmo aduzí el, em ce as si uações es e p a a imo pode se conside ado necessá io elemen o da cul u a bend a imo, ao qual bend inessa alboje zemaičiai adequamo con o midade não encon a. Pode se que ao comunica em comunine língua p ecisamen e de ido a ais ou semelhan es di e enças cul u ais kylan is incapacidade co e amen e in e p e a ylėjimą ou não sabe , com o adequadamen e subs i ui pausas, c ia ylheim um desag adá el pokalbio imp essão e ao mesmo empo o alece o imagem de um žemaicio. Na ū aliam bend inês usuá io da língua o nado žemai iško dialogo liudininku mui as ezes seika jan i ou pe manen e aiška de p o oimo pa ece como pe eklinė e me ece sei apimo. F eqüen emen e e de á ias manei as mos ada ap o ação pašneko ui aišką zemai iškame disku se pode se ligada com o emen e exp ess iamu e adicionalmen e desejujamu communiccinio iguaismo (plg. Edwa ds 2008: 335) busca ou okš amo in e pasmenino econhecimen o ealizamen o modelos (plg. Weigand 2010: 232), que elacionados com a mane a como na comunidade conc e a en endim e ealização do p incípio. P agma ika mandagumu pe mi e escla ece duas con adi ó ias implicações do silêncio: dependendo da con e sação si uação e de seus pa icipan es composição silenciamen o pode se pe cebido e como com um ce o humemno (amžiaus, socialiniu) s a us elacionado desejado 7 mandagumo aiška e como seu iškas akib okš as (plg. Leech 1999: 141). Įp as o em si uações de con e sabio (kai dialogo, polilogo pa icipan es socialis s a usos panašus, e a comunicação equen e e 4 Sob e concei os saky inė kalba e šnekamoji kalba possí el sinonimiškumą e ski į, quando saky inė kalba su okiama plačiau, e šnekamoji pode se ligada com bui iniu es ilo kalbos ž . Nauckūnai ė 2003: 7980; Kamanduly ė- Me eldienė 2014: 1. 5 Po exemplo, Saky inės lie u ių kalbos eks yno pa es Spon aninė p i a kalba o necidos dados podem se a aliados como umpas domés ico s iliaus kalbėjimo a ka pas. 6 Aqui ab iga-se do con a ó io pašneko ui eações aiškos. Sob e a ap o ação e oposição ilokucinius ac os como elacionados com uma ce a posição em pokalbya (elas são possí eis só como eação a an es disso exusį pašneko o pasakymą) ž . Sa kauskai ė 2011: 56–57. 7 Sob e e icalųjį (hie a chinį) e ho izon alųjį socialinį nuo olį e Leech 1999: 126. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 3 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 desejá el) po eikis e i a o silos e maiky i a comunicação com o discu so pa ne iu é sie ino com comuni ine a ine linguagem unção (ž . Leech 1999: 141). Dialogo eo e ikê Edda Weigand, a linguagem pe cebendo como diálogo (ž . Weigand 2009), e diálogo como á iosa ūšį jogo (ž . Weigand 2010), a i ma que a comunicação baseada em diálogo é ealizá el com base a ce os execu i os p incípios, que o alan e conscien emen e ou inconscien emen e se escolhe p ocu ando e pokalbį iniciujando, e de espondo eações de ligação, pe mi indo pe cebe a o alidade do pokalbio e pa icipa e e i amen e nela (plg. Weigand 2010: 113). Os essenciais p incípios execu i os de e minam as manei as de pa icipação no diálogo e podem o na -se es a égias (quando alado p e ende ce a di ecçãome pasuk i dialogo ėkmę). Tais es a égias pe mi em al e a a sequência de con e sação, a aliações e exp essão de emoções, pe mi e alguma coisa e i a ou alguma coisa adhe i ou e ela a on ade do alan e coope a ou esis i (ž . Weigand 2010: 113, 118). Dialogo ėkmėje pessoas podem adap a -se ao pašneko o (es a égia de coope ação) ou escolhe con lag ação (kon on ação es a égia), e às ezes e neu alą posição, ge almen e conscien emen e nem seque pe cebendo isso (Weigand 2010: 121122). Com al insąmoningu acos umamen o à escolha do pašneko o e p aze de pa icipa em uma con e sação comum isso mos ando ce a eação mais sie inas zemai iškasis p a o imo p iimškos modeliação, quando a o abilidade ao pašneko e esmai a con e sação ėkmei pode se exp essado não só em depend u posi i o con i mim, mas e de ce os pašneko o azes ou suaspões epe ojim, pa a azem ou 8 ne i e pim em aiojamo sakas o, isso cons uindo como (não insul ando) uma no ma de comunicação. Žemai iškam dialogu ca ac e ís icas p e e imen o pašneko ui aiškos elemen sų į ai o ė i jųis ela i ai eqüência (ou ela i ai consumo pasiski s ymas a pusa yje) žemai iško pokalbio a manos (dialoge e poliloge) nes e a igo abo da am baseado keliuose on es publicado u žemai iško kalbėjimo pa eddu. Jį cons i ui algumas ansk ipção zap asy ieji na u alalaus e (a ) quan o esp o ocado žemai iško kalbėjimo(si) liudijimų są adai, ixuojan ys XX a. II pusês nó dios zemaičių ( elšiškių i k e ingiškių) kasdieniško kalbėjimo(si) si uações. P i a imo aiškai nag inė i ypač pa ankūs knygoje 9 Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių a mės eks ai su komen a ais (Gi denis 1996, далее TŠT) es au en ian ysški polilogo i dialogo, ep ezen uojamo ele oniniu pokalbiu, pe ašai 10 . Žemai išką inkamo kalbėjimosi su okimą 8 Sob e isso, que a colabo ação dialoge necessa iamen e não em que coincidi só com a habi ual con i mação posi i a, e kon on ação não só com nega i iu espaku c. Weigand 2010: 122. 9 Sob e zemaiços a mes desis amen o e do no e zemaiços língua peculia idades e . Zinke ičius 1994: 8587; sob e esminį es i o dos elšiškių di e imen o dos k e ingiškių, g indžiamą u, i // o, ẹ kai a negalūniniuose skiemenyse, s . Zinke ičius 1994: 114. 10 Ta minių eks ų knygoje Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių a mės eks ai su komen a ais pa eik i 19681985 m. paslėp u mik o onu į ašy i Mažeikių . Ti kšlių apylinkėje gy enusių Alekso Gi denio šeimynykščių i kaimynų pokalbiai. Vá ios deles são ele ônicos. A con e sa ele ônica pode se desc i a como nones anda inė si uação de comunicação (plg. Gi denis 1996: 142) po á ias azões (p.g., incomumidade, elacionada com JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 4 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 pe eikiančių desc iüdi imų esama K e ingas a mės žodyje (Aleksand a ičius 2011, adian e KTŽ) e ociden ais baixos de ocabulá io: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apellinkių šnek os AO, PŽ (Vanagienė, 20142015, 11 adian e ŠVŽŽ I, II). Mui o impo an e en a iza que nas e e idas on es dada a ilius acinė ma e ial é e au en iška, e mui o ipiška. Es a au en icidade e ipi icação da na pe mi e do ambien e zemai iška saídousei um 12 zemaichi, lei ančiam TŠT, KTŽ ou ŠVŽŽ, se sen i a si eg įžusiam em paėjusý empo. A ipsnyje žemai iško kalbėjimo azės записаны стремившись насколько подобнее повторить источников транскрипцию (passelec os источниках используются определенными нюансами бессилирующие модели записивания) g e a pe ašo предоставляя anspona imui близą žemai iško kalbėjimo a ka pą bend ine kalba. 13 PRITARIMO RAIŠKA ŽEMAIČI KASDIENYBS PASIKALBJIMUOSE Žemai iškoji pe cepção do discu so adequado e seus modelos educa i os An es começando a examina as peculia idades da aiška de ap o ação aos žemaiços dialoge de a discu i e isso, a abo dagem a žemaiços pode se con adi ó ia, eles podem se conside ados como ėksmingi iukšmada iai ou koks pokalbis žemaičiams a odo esąs inkamas 14 . Pap as ojo kalbos bend uomenės na io como silencieniai. Assim con adi a elmen e a alia-se mais p o a elmen e de ido di e en es ci cuns âncias de 15 alação(si) si uações. Būnan jun amen e com sa iškiais (kalban is įgim a (p igim a) kalba) aos baixaiços ge almen e nãoubūdinga ala nem silenciamen e, nem cul u almen e (plg.: ka p ãded s lal e ẹ, negalėjimu pašneko ą alo iza isualmen e, e po causa da bū ūnbės i in cla amen e ala ), mas p ecisamen e nele mui o b iskamen e a iscob eja 16 p i a imo aiškos bū inumas, ce as pokalbyje ealizados zglgsniu, linkčiois, que não podem ica ansc i os. 17 11 KTŽ ilius acinei ma e ialagai ca ac e ís ico dialogiškumu se ca ac e izando au en iškas nó dicos zemaičių k e ingiškių kalbėjimas, o ocodyno sumany ojo k uopščiai записаты около 60 лет (ka o eka cole ada desde XX a. 5-o decenleio meados a é 2004 m., e diccioná io começado a p epa a desde 2006 m., plg. Aleksand a ičius: 2011 4; Mikulėnienė 2011: XII; Vaišnienė 2011: XX). Mais sob e as possibilidades de in e p e amen o de ma e ial o necidos KTŽ e . Pajėdienė 2018b; 2019. 12 Nes e ocodyne gausu e casdieniško žemaičių discou so (19601990 m. Bi u ė Vanagienė cons an emen e записывала своего ближайшего округа pašnekesius), e 19891996 m. ykusių диалектологических экспедиций время зафиксированных pokalbių материалов (plg. Subačius 2014: XII; XIVXVII), con enedo es e nemenką ep ezen ac linguís ico s a oks. 13 Sob e TŠT ansk ipção s . Gi denis 1996: 810; quan o mais de alhadamen e A. Gi denio a o modelis ansk ipção é explicado n no e zemaiços alamen o pe ašų są ados Zemaičių dzūkai e No e zemaičių Skuodo zona, c . Gi denis 1996: 810; 2008: 17 ; 2012: 21 ; sob e KTŽ e . Aleksand a ičius 2011: 1718, Vaišnienė 2011: XXIII XXIX; sob e ŠVŽŽ e . Vanagienė 2014: XXVIII. 14 Sob e pe cepcinius modelos de adequação do in e minio alao e seu econhecimen o eja. Aliūkai ė 2019; Mikulėnienė 2019. 15 comun inês a e ac o pe cepção e concepção baseada a uma a aliação das pa icula idades a mís icas eja Aliūkai ė 2019: 87; sob e a a aliação de ma io da comunidade de linguagem simples como subjec i ųjį a miškumą e . Aliūkai ė 2019: 66, 67. 16 Plg.: en e sã ẹs ọkộujamûos gm ó kãlb ( a p sa ęs okuojamės įgim a kalba) ŠVŽŽ I 218; b a p gm à a kãlbà (bu o p igim a a kalba) ŠVŽŽ I 186. 17 Isso indica e TŠT deixik ų (nekupiū uo ų) d as iškų eplikų (plg. Gi denis 1996: 8) gausa. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 5 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 negãl ni apsẹklaus ẹ ‚kai começa odos lalė i, negal[ima] nem apsiklausy i‘ ŠVŽŽ I 369). O silêncio ou nekalbumą eles ge almen e associam com d e ėjimusi e es a em ambien e não habi ual, na 18 qual é p eciso nekasdieniškai agi e ala (dazicamen e negim ąja kalba). Po an o kalbėjimosi simplicidade e sucesso a žemaičiai endem sie i com iden išku seu e con e sação pa cei o e niškumu (plg. pasakymą žemãi ộu su žèmãi a ũodà jộu k m ‚žemaičiui su žemaičiu a oda juo (‚labiau‘) k en a‘ ŠVŽŽ 19 II 152). Kasdienybėje zemaičiai ambém não semp e uídosmingi. Em amce os si uações (pa isão, ou indo au o i e ingo pasako ojo) eles podem se ex emamen e silenciosos, excepcionalmen e a en inos pa icipan es do discu so. Ilgų his ó ias do ou in e (klausy ojų) como capacidade de pa icipa de ou a pessoa na ação ylin indicam e TŠT ex ai, nos quais são ap esen ados ab e iação M. ma cados longa na a i a. Es e modelo de na a i o e seu ou imen o econhecíam-se 20 como ca ac e ís ico zemai iamen e ambien e ( e dade é que não só como ex- is o, mas e como ainda ainda es- en an e), quando o mais elho ou mais sênio au o i e ing pasako ojas (pa yimui, ma ina, senelė, e a, e al ez quan o čiau ė as, senelis, dėdė) con a his ó ias passadas. Tokios con os ou omasi suscupus e ylin . 21 Beensmį in e omdimen o p oibigiança disposição e ylų dėmesingumą žemaičiai se es o ça ugdy i nuo mažens. Žemai iško a cadaeneidade pa e do discu so p opo cionando diccioná ios ambém há ases de quando a c iança p oíbe in e i em con e sação dos adul os ou in e ompê-la; obse ações semelhan es podem se des inadas e a adul os, po exemplo. : (1) abibúdâms k nešis/ nak škis idẹdũju ũoda! // KTŽ 188 ( ebebūdamas k i nešis nekiškis in o didžiųjų odą ‚kalbėjimąsi‘) (2) našmáižûokis idẹdũju â pa! // KTŽ 422 (nešmaižiokis į didžiųjų a pą) (3) nọ be ka ũškiši, nèbišẽi mûms n kũok ũodà ŠVŽŽ I 308 (na, mas quando u užkiši (‚įsi e pi‘), nebeišeina nos nem qualque oda) Po ou o lado, ylėjimas ambém pode se a aliado des anagiai e a é p ismaginado à incapacidade, например. : (4) anbelis ès kana ọkuj s ẹn eka mộn nasakâ // KTŽ 253 (a nebylys esi, que nesi okuoji e nieko man nesakai) / 18 Plg. azėje nesa iškiui (do ou o ambien e linguís ico a ėjusiam pašneko ui) ad eso ą pasakymą ned mès dlê jãu odl (mes nelabai já odly i ‚kalbūs/šnekūs‘) ŠVŽŽ II 153. 19 odà (sl.) ‚šneka, pokalbis, pašnekesys‘ KTŽ 347. 20 Tai B onisla os Gedgaudai ės-Gi denienės con os, dos quais ge almen e nãope aukia, não nesu ikdo nenhuma ou in ei o (klausy ojos) no a ou in a pas. Plg. TŠT denominações San uoka, mo e, ida TŠT 95105, Paka uokliai, nek ikš ai, aikažudės TŠT 116127 e Ponai a gdieniai TŠT 155163 en e a dy ų na a i os único execu ėją. 21 Es e modelo ep esen a o mencionado social dis ância d ejopą ho izon al e e ical aišką. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška ( emian is XX a. II pusės šal iniais) | 6 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Nas mencionadas on es es á зафиксирована и инойных говорėjimosi подходящестей, например, требование участвуя при разговоре говорящий и слушающий смотреть pašneko ui в глаза, plg. : (5) ọkudamûos eiz ek isê ak s ónanai kis šal s // KTŽ 249 ( okuodamasis eizėk 22 di e amen e ao olho, e não nai ykis ao país /) 23 (6) san u ũodas naẹš si ànũo nãi mûos ệns // KTŽ 249 (su anuo (‚juo‘) odos neiš esi, [iš] ano nai ymasis um / 24 ọkujẹn ệis ẽk ak s eiz e ẹ ọnaž a g ệis // KTŽ 348 ( okuojan is нужно в глаза eizė i, а не ж algy is) A con e sação pa a os memb os da comunidade baseados na pala a adição é o mais impo an e modo de elacionamen o mú uo, po an o, a pa i de a ikens ugdomos, exigindo não só a aiškios e signi icamos inkuliações (ž . 81010 exemplos), mas ambém a i u ini, u mei e nuo aikai (ž . 1116 exemplos), pl. : ko âuzgi (8) ọkộukis kãp žm og s // KTŽ 256 (ko u niauzgi, okuokis como homem) / (9) sak k âiškê, nemọ m ek ŠVŽŽ I 455 (sayk cla amen e, nemu mėk) (10) k o pọ slúoj s kapàsakûoji? // KTŽ 327 (o que u 25 pu slojies, quando con ais) (11) ko čè úomâuji ûo us n ekùs! // KTŽ 26 265 (co u aqui omauji ais niekus) ọžèbe ûoji ûo us n ekùs // papàsakûok kũnûo s m a KTŽ 497 ( u žebelioji okius niekus, papasakok coś poważ o) (13) na a šk ek n eku (12) // KTŽ 441 (ne a škėkų niek) (14) ni uodas ni pasakas su ou makalu // KTŽ 224 (nei pa eus, nem pasakos com aquele makalu) (15) s‿pẹjuok k p‿dọ n / nẽ ũodas / nẽ p sakas // KTŽ 347 (su pijoku kaip [su] du nu nem mos os, nem con os) (16) k p ûmpi n ekùs/ gèãu papàsakûok // kãp g enėjimas KTŽ 308 (ką u niekus, ge iau papasakok, kaip gy eni) 22 Plg. okã imos (hib .) – ‚kalbėjimasis‘ KTŽ 347. 23 nai  ies, na os, na ės – ‚sukinė is, dai y is iš paniū ų, padilbų‘ KTŽ 249. 24 pliumpi na ymos ,sukinis, dai ymasis‘ KTŽ 249. 25 pu sló i, ~ója, ~ójė ‚ ašky i seilėmis‘ KTŽ 327. 26 ómau i,~auja, ~a o ‚nesąmones ala , ėkau i‘ KTŽ 265. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 7 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 In es igação em on es selecionadas exis en es au ope cepciniai con i mações indicam, que zemaičiai seu exclusi inum o g indzia das línguas e cos umčių peculia i umu. Ta adqui im oji (p igim oji) baixaíços língua pode se desc úda como neg aži, mas ainda assim pá a, se ca ac e izi i aiškiu e acil u a im (plg. azę não p is ilusi), exemplo: (17) nọ žemãi ê kãlbà sk as, pàp o ẽ sk as ŠVŽŽ II 20 (na, baixaíčiai kalba ski iasi, pap očiai ski iasi) ũo nèg až kãlbà žemai u ŠVŽŽ I 252 ( o, neg aži kalba y a žemaičių) (19) žemãi u k lbà n e pis lọsi // KTŽ 403 (žemaičių kalba nė a p[ ]is ilusi) Žemaičiai sa ąjį (e niniu požiū iu) kalbėjimą dažnai sieja su iesmukiškumu kaip no ma (plg. saky i s ačiai, pak au i paksaky i ies žemaičiai į akisâ), plg (20) plãi ė s ka s à ê unčiai pakgančiai // KTŽŽ 389 (zemaičiai s ačiai, pak auna i gana) (18) Vis só pessoaischo em ap azamen os es yškin i queeno embo a con agyniação e e dademukiškumą como inadequam qualidades, po isso pessoas, bea odai iškai доказаinėjančius seu e dade, gos a-se desc e e como nenuo okius e nesukalbamus e en a êzida, que p ecisa consegui conco da com ou o asmeniu, plg. : ns) n kuo ũos nù ûokas na ộ ọkudamûos s žmuog ùjãu ižeidẹn e p šingàujẹs // KTŽ 21 263 (ans nenhuma nu okos ne u i okuodamasis sa žmogu[mi], u[o]jau įžeidinė[ja], p iešujingiaasi) (22) jê nûo i ọkộukis kãp žm og s ónakàbẹn ekis // KTŽ 137 (se quise , okuokis como homem, e não kabinėkis) / (23) sna a žm og nipas ọkộusi dúo ã nisọsẹ ã si // KTŽ 251 (su na a u 27 žmogu[mi] nem apa ecuosi do ai, nem aco dsi) (24) àš nisọ ệinò žm og nanûoọ p klī iso iu// KTŽ 320 (aš ne s žádumi nen p ikly is) 28 ẽk p isi âik ma, jê nûo i sọgi. ên ẹ ŠVŽŽ II 99 ( eik[ia] adap ação, se quise coexis i ) na ã as, ~à (sl.) užsispy ęs, g ei susie zinąs (25 KTŽ 251). 27 28 kly is, ~ijas, ~ijės (sl.) ‚ba is, ai ais, ou os incomoda KTŽ 320. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 8 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Não somen e decla á eis disposições, mas e a p óp ia con e saėjimosi manie a indicam, que um dos simples mais modos de e ela seu a o ankumo pa cei o de diálogo é alando se a eningam ai pa ody i į ai iais būdais iš eiškiamu p i a imu. e P i a imo habi ualmen e cosdienybės disku se Raiška Įp as ame dialoge, quando pašneko es á dian e do olho, p o imo lhe aiška pode se : pa a isso bas a simplismo, mos ado con ínuo con a o ocula e uma ce a nea sainia, mas ambém nãožgožiančia co po al san ysena e linkū elėjimu ou ges ualia imu. Žemai iško alação a ka pų są ados podem se encon ados ce as suguidões de sob e al p a a imo ealizamen o modos e seus signi icados, p z. : // àš, sãka, bepakinknûojau, mas àš <...> n eka nesakâu ŠVŽŽ I 303 (aš, diz, bepakinknojau (‚ ik palinkčiojau‘), mas eu <...> nada nesakiau) (26) jê kinknûoji gâl aoj šẽ ộn kas ink udo // KTŽ 162 (jei kinknoji gal a, išei , kad su inki) (28) úo ãuo edâms m m m m m m èk lǎn nsášéééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééé- éééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééé- ééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééééé Lexicog a icas on es de alamen o žemaiços es á зафиксирована и įga sin os сложные притарного aiškos elemen s. Mais equen emen e isso é umpos aca a mo i e ações, quando o mesmo elemen o é epe ido uma ou mui as ezes. Po exemplo, a con i ma ao con eúdo p opozicínio das a i mações pašneco o e p omo e à con inuidade da p óp ia na ação podem se usadas ‚ aip, aigi‘ signi icância da delely es ahà, jè, o ça; (plg. ahà KTŽ 22; ŠVŽŽ I 3; jè ou jè jè KTŽ 131, j e, j e ŠVŽŽ I 235; jó KTŽ 13 eelukai aios de apoio ái, nù (ai), ŠVŽŽ I 3; n; pe o de Š nVŽŽ I 47; KTŽ 261), signi ica i os de con i mação semelhan es eiksmiai á Šškiai (âiškêVŽ I 4), ik a ( k ãVŽŽ II 343) e simila idades com a coo denação de con eúdo e i micos do Š ábio 132 azem amê a Še ai, pl.:g (30) è pê a é o KTŽ (já, assim e ambém) (31) e jããã jã e jã jã jã, ã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã e jã) ŠVŽ I 3 (ai, o am bons judeus, amen (‚labai‘)!) (33) nọ n, ka·p k j dộm pa ọme ọ ŠVŽŽ I 477 (no no, kap ik judum (‚jud iem‘) mesmo mie u (‚pa s as‘)) JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 9 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Iš isinio žemai iško disku sa pa eikčių są ado Taip šneka i kšliškiai eks ai indicam que no habi ual žemaičių disku se p i a ia-se não só es a signi icação con endo pelas pala aseliais (jaus ukais, dalely ėmis, p ie eiksmiais), mas e epe iendo a um ce o pašneko o sakinių a azių a ka pas ou as pa a aseando, plg. : (34) // V. nọju ẹk è ẽk ž blienê // sak s jákãl s · nui adb eg(a)jau pàsmùn(i) // M. nọin i TŠT 77 (V. Nu an o juk e eik Ž i blienei, sakys jau culpas y [a] a bėgo já pas mane. M. Nui.) E. […]...> kume nũ (i)s bọumšẹsệis an d(ó) M. b.u b.u // TŠT 67 (E. […]>e quando e a mušęsi anuodu. M. Bu o.) e a (356) embo a M. […] andkũsa.k. a adèš m s · […] […] D. […] […] […]! // u àkũ é··· u m i (ẹ) · kẹikànũ ! / // M. ** · · panâu s kûoks // E. à e žn(a) kàsanu child en ž ·n V. kẹik upanâu u · a e s anuž ·n TŠT 77 (M. <...> детей, говорит, a[ ] dešim is y [a] <...> D. Y [a] y [a] T! Jė! [a]u Ma ia, сколько anų y [a]! M. Y [a] и Мутас aną знает.) (‚me gau inis‘) koks. E. O el[nias] žino, kas aną žin[o]. V. Kiek ų panau ų y [a], o elnias (37) M. nê ọn(s)s (k)/ kọ ašẽ (ó) // da.msl s kaàš kãl ses(ó) k(a)ašẽ (ó) onde eu ou, ainda // V. a škê⭛! // pa kau‿pagalwûosꜛ / kad⁀àš⭛ kãl s! // TŠT 77 (M. Ne, an(s) sako, penslis que eu culpado sou, quando eu ou. V. Aiškiai! Depois acha ão que sou eu o culpado.) (()) J. <...> n n ẹ (n)s a i(ẹ) pàsmun uoksnusim n(ẹ)s uoksnusim n(ẹ)s <...> K. ukâ i à bọ âu J. bò â â // <...> T. ŠT (J. aš <...> nu e ans eio pa a mim, ão nusiminęs, ão nusiminęs...> Kimin Tuoka i J < Bu ai bu ai <...>) (39) J. jûmbûnebokimûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûmûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnû- nûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnûnû- nûnûnûnûnûnûnûnûnûn. // J. pama s(ẹ) id ẽ(a) bûs // b usm ẽ šim M. j j // TŠT 110 (J. Neb[e]moka hose žmonys o Pono Ka aliaus giedo i. M. Nebemoka, nebemoka. J. I nebemoka, i jėo i. M. Nebeno i! J. Pama ysi e Deus se á o cas igo des e nebenmėme . M..) Às ezes epe indo pasneko o azés a ka pão são c iados e não comple amen e pad ão modelo dupubo au o ys ės sakiniai, quando ep ojamas azés pa e que só ou in eju 29 ex-pa icipan e do discu so in asi e zia em pasneko o ase es u u a, plg. : 29 Mais sob e ais sen inhas eja. Pajėdienė (2018a: 94). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 16 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 Zinke ičius Z.1994: Diale ologija da língua Li uânia. Vilnius: Mokslo e enciklopedijų publikla. Recebido 2019 12 10 Adop ado 2019 12 30 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška ( emian is XX a. II pusės šal iniais) | 17 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 AGREEMENT WITH INTERLOCUTOR IN SAMOGITIAN DAILY DISCOURSE: FUNCTIONS AND EXPRESSION (BASED ON THE SOURCES OF THE 2ND HALF OF THE 20TH CENTURY) Aco do com o INTERLOCUTOR IN SAMOGITIAN DAILY DISCOURSE: FUNCTIONS AND EXPRESSION (BASAD ON THE SOURCES OF THE 2ND HALF OF THE 20TH CENTURY) Aco do com o In e locu o em Samogi ia, que oi assinado pelo P esiden e da República, Summa y In he con ex o Samogi ian in e pe sonal communica ion one in e locu o s ag eemen wi h ano he in e ms o he con en o speaking and/o emo ional suppo is mos ly conce ned wi h amilia i y and he social pha ic unc ion o language. The s udy made use o he collec ions ha eco d he Samogi ian language o he 2nd hal o he 20 h cen u y. O ma e ial o necido pelas coleções de passagens ilus ando Samogi ian au hen ic speaking mos a he link be ween he app op ia eness o communica ion and he a ou able a i ude owa ds he in e locu o (se pe mi ido by a communica i e si ua ion and con en ). The p ope exp ession o a en i eness is associa ed wi h he uni e sal a i udes o app op ia e ( ac ul) communica ion, which a e ealized by a calm body pos u e, eye con ac , a en ion o he in e locu o s beha iou , and he con en o speaking. Samogi ians endem a pe ce e he a ou able app oach owa ds he in e locu o s con en o speaking and i s way o p esen a ion as poli eness and y o show i by a ied exp ession o ag eemen . The analysis o he discou ses o h ee ypes con ained in he collec ion o ex s illus a ing Samogi ian au hen ic speaking Taip šneka i kšliškiai (c . Gi denis 1996) e eals di e en p ac ices o he lis ene s ag eemen wi h he speake . The na a ion o a ue o ic i ious bu in e es ing s o y is usually no in e up ed by he lis ene . In a usual con e sa ion o se e al indi iduals he ag eemen o one in e locu o wi h ano he (p o iding new in o ma ion) is mo e commonly exp essed by he epe i ion o he in e locu o s ph ase o i s pa (~65%) a he han he sho wo ds exp essing ag eemen (~35%). The s uc u e o phone con e sa ions demons a es a conside ably mo e equen usage o elemen s o ag eemen wi h he in e locu o , which is explained by he inabili y o he in e locu o s isual e alua ion. In he phone con e sa ions unde analysis ag eemen was ela i ely mo e commonly exp essed by he sho wo ds o ag eemen , which we e p onounced by u ilizing di e en oice modula ions (~78%), compa ed o he epe i ion o he in e locu o s ph ases (~22%). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ. P i a imas pašneko ui žemaičių kasdienybės disku se: unkcijos i aiška (baseado em on es do século XX. II) | 18 doi.o g/10.35321/bkalba.2019.92.14 BENDRINĖ KALBA 92 (2019) www.bend inekalba.l ISSN 2351-7204 KEYWORDS: Samogi ian daily language, spon aneous dialogue, ag eemen wi h he in e locu o , epe i ion. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius [email p o ec ed]