scieee Open visual document viewer

Antroponiminiai terminai pirmajame tarpukario Lietuvos psichiatrijos vadovėlyje

Palmira Zemlevičiūtė

Abstract

Straipsnyje rašoma apie pirmojo lietuviško psichiatrijos vadovėlio antroponiminius, t. y. iš vardų ir pavardžių kilusius, terminus. Aptariama, kaip antroponimai tampa vientisiniais terminais, kaip pritaikomi prie lietuvių kalbos morfologinės sistemos sudėtinių terminų rūšiniais dėmenimis einantys antroponimai, svarstomas antroponiminių terminų išlikimo dabartinėje psichiatrijos terminijoje klausimas. Nustatyta, kad apeliatyvizacijos procese antroponimų, tapusių rūšiniais dėmenimis, struktūros pasikeitimai yra minimalūs – dažniausiai antroponimai išlaiko oniminę rašybą ir tik iš dalies sulietuvinami, pridedant lietuviškas galūnes prie autentiškų šakninių morfemų po apostrofo arba be jo. Daugiausia struktūros pasikeitimų apeliatyvizacijos procese patiria antroponimai, tapdami vientisiniais terminais. Paprastai jie netenka savo oniminės rašybos ir virsta sudaromaisiais komponentais. Visi vientisiniai antroponiminiai terminai tebevartojami dabartinėje lietuvių psichiatrijos terminijoje dėl jų aiškumo, tarptautiškumo, raiškos kompaktiškumo, o sudėtiniai antroponiminiai terminai dažniausiai sunkiau išlieka dėl abejotino terminiškumo, netikslumo, jais įvardijamų sąvokų nebeaktualumo ar kt., kita vertus, dalis tų terminų nėra psichiatrijos srities. Kai kurie sudėtiniai terminai išliko tik iš dalies – pasikeitė antroponiminio dėmens rašyba arba jo išvis atsisakyta, patikslintas gimininis dėmuo.

Full text

Bend inė ala S anda d Language / 2025, No 98, p. 118 Re e ência de con eúdo Con en s link / ISSN 2351-7204 (elec ônico online) / Copy igh © 2025 Palmi a Zemle ičiū ė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e c edi ed. // Issueido Li u ians idioma ins i u o. Es e a igo é de acesso abe o, dis ibuído sob e mos de licença de C ea i e Commons a ibuição, pe mi indo ilimi adamen e usa , dis ibui e ep oduzi o con eúdo em qualque supo e, indicando au o es e on e. Recei ed: Gau a: 2024-11-07. / Accep ed: Adop ado: 2025-02-03. 1 ANTROPONIMINIAI TERMINAI PIRMAJAME TARPUKARIO LIETUVOS Psychia iJOS GAVODLYNE An h oponymic Te ms in he Fi s Li huanian Psychia y Tex book o he In e -Wa Pe iod PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ Ins i u o das línguas Lie u ių E. paço: palmi a.zemle iciu [email protected] ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253 No mas de pesquisas Mokslinių: lie u ių e minologija, lie u ių medicinos e minologijos is o ija. h ps://doi.o g/10.35321/bkalba.2025.98.01 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ANOTACIA S aipsnyje esc e e sob e p imei oio Li u iško psichia ijas ado ėlio an oponiminius, . y. de nomes e pa a džių o iginusius, e minus. Ap a iama-se, como an oponimai o nam-se ien isiniais e minis, como adap acomi à sis ema mo ologica da língua li uânica compos os de e minos espécieinais dėmenimis einan es an oponimai, conside a-se a ques ão da su i al de an oponimiais e minis na a ual e minologia psichia ia. Nunciado que no p ocesso de apelia i ização an oponimen os, apusių ūšiniais dėmenimis, mudanças de es u u a são mínimas ge almen e an oponimai man inha oniminę ašybą e só de pa e sulie u inami, adicionando lie u iškas galūnes à šakninių mo emų po apos o o a ba be jo. Daugiausia s uk ū os pasikei imų apelia y izacijos p ocese pa i ia au én icos an oponimai, o nando-se ien isiniais e minais. No malmen e eles pe dem sua oniminês esc i a e i am-se cons i uomaisiais componen es. Todos os e mos an oponiminá ios uni isinhos ebe a ojam na a ual e minologia da psiquia ia li uânica de ido à sua cla idade, in e p au iškumo, aiškos kompak iškumo, e compos os e mos an oponiminá ios ge almen e mais di ícil pe manece de ido a dú idaino e miniškumo, não-exac lidade, já não são ac uais ou k ., po ou o lado, pa e daqueles e mos não pe encem ao domínio da psiquia ia. Alguns quais e mos compos os sob e i e am apenas em pa e mudou a o og a ia do an oponiminio dėmens ou dele de odo abandonada, e isinin o pa ininis dėmen o. ESMINIAI VOODŽIAI: an oponiminis e minos, psichia ijas e minos, apelia i ização, g ama inimas. ABSTRACT The a icle examines an h oponymic e ms, i.e., hose de i ed om peoples names and su names, in he i s Li huanian psychia y ex book. I desc ibes how an h oponyms become one-wo d e ms, how an h oponyms ha unc ion as he subo dina e componen s o compound e ms a e adap ed o he mo phological sys em o he Li huanian language, and akes a deep di e in o he ma e o he su i al o an h oponymic e ms in mode n Li huanian psychia ic e minology. Foi encon ado que any changes ha ake place in he s uc u e o an h oponyms a e hey become subo dina e componen s in he p ocess o hei ans o ma ion in o appella i es, also known as appella i isa ion, a e bu minimal, wi h he an h oponyms usually p ese ing he spelling o he onym, he ex en o hei anisa ion limi ed o he addi ion o Li huanian endings o he au hen ic oo mo phemes, p ecedido po an apos ophe o no . The mos signi ican ex en o s uc u al ans o ma ion in he p ocess o appella i isa ion can be obse ed in he case o an h oponyms as hey u n in o one-wo d e ms. As a ule, hey lose hei onymic spelling and become cons i uen componen s. All simple an h oponymic e ms a e s ill in use in mode n Li huanian psychia ic e minology o hei simplici y, in e na ional ecogni ion, compac exp ession. In con as , hei dubious unc ion usually unde mines he su i al o compound e ms as e ms, hei inaccu acy, he unde lying no ion being no longe ele an , and so on; on he o he hand, some o hese e ms all ou o he ield 2 o psychia y. Some compound e ms ha e su i ed only o an ex en he spelling o he an h oponymic elemen has changed o has been d opped al oge he , he de ini ion o he main componen has been e ised and na owed down. KEYWORDS: an h oponymic e m, psychia y e m, adap a ion, appella i isa ion. ĮVADAS Te minai, kilę de an oponimen os (g . an h ōpos žmogus, onyma a das), i. y. de nomes de pessoas, chamados an oponiminiais e minis. Isso é um dos eponimínicos 1 e mos de ipos. 2 A ualmen e, nos es udos empi izados de e minologia, o eponimínio e mo é chamado de 3 pessoa ( ic o ou in en o o) nome, localidade nome ( oponimo) de i ado ien isinis e mos ou compos o e mis com onominiu componen e (ž . Le ne e al. 2001: 441; Duque-Pa a e al. 2006: 220; Ki kauskienė 2011: 48; Gó nicz 2017: 446; Kakzano a 2017: 335; Rimku ėGanusauskienė 2023: 122; Vasilje a, T i enko 2023: 17; B da , B da -Szabó 2024: 75 e k .). Esses e mos são o mados po deonimizando e dadei as pala as, em ou as pala as, ans o mando-as gené icas, e dando-lhes uma especial ( e minal) signi icação (Minako a 2013: 31). Nessa comunidade de Xokslo exis e con a a ingos opiniões a aliando eponimínicos e minos uso na linguagem médica. Alguns endem a deles enuncia po azões lingüís icas (p.g.: d ip asmičnos i, neskaid idade, às ezes e imp ecslidade, e c.) e e nisas (Canziani 2011: 229, 236, ainda plg. Woywod , Ma eson 2007: 424; S ous, Edelman 2007: 20721 We neck, Ba igália 2011: 105; Ba ig e al. 2015: 266 e k .). Ki i, 4 ao con á io, aqueles e mos de endem, en a izando sua in e seição com his ó icas e cul u aisas alo esidades, concedikianças médicos de conhecimen os clínicos e cul u ais. Apesa das en a i as eponiminos e mos elimina do discu so da ciência, eles e con inuam a se uma impo an e pa e do discu so médico (Canziani 2011: 229, 236, da plg. Whi wo h 5 2007: 425; Badea 2008: 19; Cappuzzo 2008: 6; Leičik 2011: 136; Majewska 2016: 94105; Thomas 295299; Giménez-Roldán 2017: 119; Gua diola, Baños i Diez 2021: 16; Slabin 2023: 221 e k . ). Masgi ol emos ao obje o de es udo an oponiminių e minų. T umpam de e iam pa a -se às e dadei as pala as e suas dispos ões, pois ele se á sendo impo an e classi icando empi iné ma e ialá. E aldas Jakai ienė a i mação, dėl didelės a dų į ai o ės un il šiol não es á de e minada uni e salių, odos eles i kančių klasi ikacijos k i e ijų. Mais eqüen emen e e i icia pala as se esco am po signi icado, i. i. segundo suas elação com nomeados obje os. P ima iamen e dis inguem-se duas g andes seções de pala as e dadei as: 1) nomes dos se es i os e 2) nomes dos coisas não i os (Jakai ienė 2009: 267). Es a classi icação e baseamasi ski s an manualêlio e minus, cons i uídos de ik inių pala as. 1 Es es e mos êm e li išką a i ikmenį asmen a diniai e minai (Gai enis 2014 [1994]: 217, plg. K ašy ė 2005: 66; Vaskelai ė 2023: 95). O eó ico da e minologia Li uânia Kazimie as Gai enis de inê o e mo alamen o como e miną, pada i ada de cien ininko, descobėjo, in en ėjo pa a dės (Gai enis 2014 [1994]: 217). Em elação à es u u a, o au o e mo pessoal conside a an o ien isiní, quan o e compos o e mo (plg. K ašy ė 2005: 66; Vaskelai ė 2023: 101). 2 S aipsnyje eponiminiu e mo conside ado ien isinis e mo, cujo šakninė mo ema o iginusi de onimo ( ik inio pala a), ou compos o e mo, cujo la e al dėmuo cons i uído de onimo. 3 Da ami e minai eponimas (Di ckx consum 2001: 15; Cappuzzo 2008: 1 Lonča , Os oški Anić 2014: 37; Lysane s, Bieliaie a 2021: 1 2; Slabin 2023: 188), eponiminis eponímia (No inskaya 2013: 34), e minas eponimas (Leičik 2006: 44; No inskaya 2013: e min),onimas (Ta a ino 2006: 68; Leičik 2011: 34). Conside a-se que o e mo eponiminis e mo é mais p ecisles, ma seu pa ininis dėmeno indica di e o ínculo com e minologija, e, po exemplo, eponimo pi minė signi icação ainda assim é ic inis pala a, podin o na e mo. 4 Siūloma abandona ais eponimínicos e mos, que cons i uem de nacis médicos nomes (Woywod , Ma eson 2007: 424, ainda c . S ous, Edelman 2007: 207213). 5 Em algumas á eas médicas, po exemplo, euma ologia e neu ologia, os e mos eponiminos são pa icula men e a o i os, a é oi c iado um e mo a es e pomêgi chama eponimo ilia (Lonča , Os očki Anić 2014: 37). 3 A maio pa e dos e mos es ão na composição dos nomes dos se es i os. A maio ia deles são sob enomes de pessoas. Te minologê Lie u ių Angelė Kaulakienė de sob enhos de i usius e mos chama a pa a diniais e minis (Kaulakienė 2009: 69, 164). Não se pode disco da com es e e mo suge ido pela cien is a, ele de a o mais p eciso. No en an o, nes e a igo adicionalmen e usado seman iicamen e alpesnis e mo an oponiminis e mo ainda e po aquela azão, que na empi izada ma é ia exima não só de pa zs, mas e de nomes kilusių e minos. 6 Nag inėjamąją empi inę ma e ialá cons i uem an oponiminiai e mos, mãoinu modo mon ado a pa i do 1935 m. edi ado p imei o Li u iško psichia ijas ado ėlio Į adas į psichia iją (ž . 1 pa .), que esc e eu ymus a puka io Lie u os psichia as Juozas Blažys (18901939). 1 ig. Vado ėlio In oducção à psiquia ia acimaelis Es e manual de cien is as oi mui o a o a elmen e a aliado como simples, cla a e g azia lie u iška kalba esc i o abalho sa a ankiškas, de ou as línguas apa eziusių in oduções de psiquia ia se des acando po in odução e coniningum, como um li o, an o pelo seu con eúdo, como pela disposição da ma é ia <...> alcançou um ele ado ní el da ciência ([Gu man 378379 1935; 7 Bendo a iči- 8 us 1939: 420, 426). O es udo p e ende discu i e mos de psiquia ia de o igem an oponiminês, p incipalmen e 9 com oco em seus assun os de es u u a. Pa a ealiza es e objec i o, os p azos dis ibuem-se segundo a sua composição; uni isinhas e mos abo dam-se em elação da doiba, e compos os e mos em sua ez segundo ao g au de g ama ização an oponimo en é- nanço em sua composição. P incipalmen e u iliza-se desc i oio analí ico, es u u inesa e mo ologicas mé odos de análise. Vado ėlio an oponimá ios e minos de ligação com a ualine li uãs psiquia ia e minija e elado emiamasi g e inamuoju mé odo. 1. IŠ PESMEN PAVARŽI KIL ANTROPONIMINIAI PSYCHIATRIJAS TERMINALES Es e é o maio g upo de an oponimá ios e mos, dis ingui-se p incipalmen e baseado baseando an oponiminio dėmens ca ac e ís icas linguís icas, exemplo: qualu modo de de i ação cons i uem uni isinhas e mos de an oponimen os, qual seu g ao de g a inio į o mínio e k . Os e mos a ibuídos a lingubamaja g upo podem se classi icados e de 6 aco do a ios ou osquos, Bes pa a džių e a dų, a an oponimų ainda a ibuem-se e slapy a džiai (Jakai ienė 2009: 267). 7 Ges o médico neu ologis a e psiquia a Laza is Gu mann (18751957) (ž . VLEe). 8 médico de gue a Lie u ių, colkininkas lei enan as Vy au as Bendo a ičius (18911958) (ž . VLEe). 9 A i a-se a enção ao a o de que alguns aqui discu idos e mos an oponiminhos não são e dadei os e mos de psiquia ia, po ém di e amen e com psiquia ia elacionados. Po exemplo, e minus Wasse mannʼo eação, Abde haldenʼo eação J. Blažys usa esc e endo sob e isiais enômenos in luência à doenças psiquias. Po uni o midade lílei ais e mos no a igo ambém são conside ados e mos de psiquia ia. 4 não-ling is inos, c i é io, po exemplo, de aco do com a composição do e mo en ando em an oponim in oduziam a pessoa amžių, nacionalidade, p o issão, ciência á ea, di eção e k . (plg. Lonča , Os oški Anić 2013: 3738). Nes e caso, a a enção é a ibuída à es u u aina an oponimo como unidade léxica, pa icipan e no c iando e moą, pa e, e à in odução de in e essade 10 de alesnė neling is inė in o mação sob e an oponimais in oduziam pessoas é ap esen ada na abela 1. Len elė. Neling is inas an oponimen os, pelas quais baseiam e mos de psiquia ia, ca ac e ís icas An oponimin- p o issão, 11911 ancês 81818181818181- is An oponimus in ocado em psicólogo 81818181818181- An oponimus nome de uma An oponimus e mo de pessoa A. p o issão 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 8181818 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- Adle io Adle , sin omas de 81818181818181- mé odo Al ed 1870 aus al psicólogo A gyll-Robe - e lexão sono A gyllon, indi idual 81818181818181- 1837-1859 šk1909 Al ed Robe s Re lexo de Babinski 81818181818181- Babinski, Joseph 18571932 ancoza neu ologis a 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- Bech e e o Bech e e , 18571927 usso neu opa ologis a, Jungo asociacinis Jung, Ca l Gus a 1961 suíca as psicólogo, psiquia as 1875 expe imen o Es a in o mação i ada de VLEe, Wiki, EB, Wik . o almologis- a, ci u gião 1879-1879 B. Bine o Douglas es as Bine , Mo ay, 1853-1857-1853- psicólogo anglo-saxo ó- 81818181818181- lo B. O o 81818181818181- Sigmund F eud, psicólogo 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- anglo-saxo ó- lo F ied eich's 81818181818181- a axia, 1834-181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 81818181818181- 10 5 Ko sako , Se gej 18541900 ussas neu ologis a, We nicke, Dêsnei de P incípios de Mendelio, mendelis ino psiquia as 18481805 Ca l Mendelio, Johann Ca l Ko seone neu opa ologis a Albe sson mendelizmas, Mendel, G ego 1884 gene is a Mo elio ausys Mo el, he edi amen- Bénédic 18091873 p ancúzas o Augus in niko inizmo Nico , Jeano ce ca de 15301600 psichia as pa kinsonis- mo Pa kinson, James ancês diploma a geólogo I. Pa lo o escola Pa lo , 1815 Asmus1896 Alphonse F ançois danas médico Vilhelm eac ion 17551824 I an1936 anglosu geo- usas n, paleon ologi- s a, Te mano Te man, Lewis isiologis a, 18771956 ame ikie isʼ psicólogo sadizmas de psicólogo Sade, modi icação Dona ien 17401814 p ancúzas esc i o Wasse mann, Wasse mann, 18661925 1849 Thomas Julius Madison Augus Paul on cen as Wes e g e- Tomsono liga eno Thomsen, We nicke Wes e g e- n, 1891 Al 1968 sueco médico Os e mos an oponiminhos ge almen e são cons i uídos an oponimo me onimino de modo de ansposição, baseado logico nomeinamos coisas yšiu, quando um deles nome é ans e ido pa a ou o, i. e. ce o aik as ou eiškinys nomeado descobusio (iš adusio) ou pan. nome de pessoa (pa a de) (Minako a 2013: 3132). Vicks an apelia i ização ao p ocesso p incipalmen e mudanças 11 ( an o o ma, quan o e em e mos de con eúdo) so ia an oponimas o mando uni isinos e mos (jie azem-se sem quaisque a iksos ou usando a ixus) (Kakzano a 2017: 335), e caso de e mo compos o an h oponima mudanças menė ais aspec os são nežimūs. Em p imei o luga , em 12 elação es u u al, dis inguem-se uni isinhas e compos os e mos. Os úl imos seu u no u dis ibuem-se em sepa i os pog upius segundo an oponimen os, en einanços em e minos compos o, núme o. Um dos pog upios e mos ainda g upuojam-se smulkiau de aco do an oponimo (ne)p i aikimen o à língua Li uânica mo ologicas sis ema. 1.1. Vien isinhos an oponiminiais e mos de psiquia ia Es es g upos de e mos po meio de meios de aze pala as, em ou a pala a, a iksinės apelia i izações. Mais equen emen e usadas p ecessagens. Vado ėlye encon a e mos o ma à an oponimų šaknies adiėjus p eesagą -izmas, em 13 ou as pala as, Tik inio nome u ilização pa a c ia no o e mo é chamado apelia i ização (Skujiņa 2002: 14 99). Da ami u iliza e mos deonimização (ž . Supe anskaja e al. 2005: 26), eponimização (ž . Popescu 2009; Ghenţulescu 2022: 55; Rimku ė-Ganusauskienė 2023: 129; Popescu: 9; Ve s i e al. 2024: 2029), apelia y ação 11 (Mikelionienė 2017: 24; Ko alčuk 2019: 52). 12 Ewa Majewska ais de an oponimen os de i ados e mos, pada y us pas ilhando ce os a ixus, chama hyb idiniais da iniais (ž . Majewska 2016: 99). 13 Além des e, exis e ainda duas manei as di e as apelia i izações, quando e i icis nome o na-se e mo sem especiais meios de pala as de ab icação, ex.: manija < Manija (dei ê dos an igos g egos mi ologias, įasmeninusi bep o ybę), e composi á ias apelia i izações, quando e i icis nome é usado a um dos componen e do e mo sandas, ex.: na komanija < na ko- + manija (pl. Zemlečiū ė 2024: 210, 2134). Esses ês modos o mam odaškąją apelia i ização (ž . Skujiņa 2002: 99100). Ela ca ac e ís ica ien isiniams e mos. 14 Alguns pesquisado es nes e caso alam sob e adap ação mo ológica de an oponimen os (plg. Ráduly 2016: 365368). 6 mo ologicas de i ação manei a. Te mos cons i uídos de modo alado são a iksinas apelia i as (plačiau sob e a iksinę apelia i ização e Zemle ičiū ė: 2024 210). Como e emos a pa i seguin es ap esen ados exemplos, mencionadoja p eceaga bas an e p odu i i azendo psiquia ia e minus de an oponimen os. Bazedo izmas basedo izmas 106, (cabal bazedo izmas EPTŽ 2017: 41, plg. iz e s akumas, 15 exzo almas ME I 1991: 105, ainda plg. MedŽ: 191): Ci kula 205 na psicosese quando alguma ez 16 pode se is o bazedo ismo eiškinį iz e s akumą (akių išsida į 1980į) 205205. Es e e mo nomeado enóškinho segundo Ka lo Adolpho on Basedowo pa ę (ž . ME I 1991: 105). Dal onismo (dabe p o anopija, ceguei a à co e melha, dal onismo, meia ceguei a APTŽ 2019: 50, 236; EPTŽ não ixado) manualêly só menciona desc e endo, au o iaus pala as, s a besn[es] izin[es] issigimimo ma c[es] 67. Te minas o iginado de Johnno Dal ono, u ėjusio egos ydą (nesde iu co es), pa edes. m. ele p imei o explicou 1794 spal ų nesky imą (ž . VLEe). Mendelizmas mendelizmas 45 (ago a mendelizmas EPTŽ 185 2017:): Falando a ualmen e sob e o he edamen o humano, necessa iamen e é p eciso oca os undamen os mendelismo 45; didelė expe imen al he edamen o mendelizmas 45. Nes e e mo inaugu ado ciência é conside ado G ego as Johannas Mendelis (ž . VLEe). Nico inizmo (ago a nico inizmo EPTŽ 210). Te mino in oduzida uma das na comanias umo, dáąs in luência ao endimen o do abalho men al, além de [Y] a desc i a pa oinias acon ecimen os de es ados de dep essão com apa ia nico inizmo pasêkoje 99100. Palba i o e mo sanda a quan o dió ica do que an es isso ap a ų. Ele deco e de uma oxicinga lakiųjų alcaloides base, encon ada em olhas de abaco em 1819, do nome nico inas (la . Nico iana) (nico inizmas < niko inas + izmas), e nico inas do embaixado da F ança em Po ugalijoje Jeano Nico a do (nico inas < Nico ). M. 1561 ele de Lisboa à F ança en iou abaco de semen es e pódeles da o ma de olhas (ž . OED). 17 Pa kinsonizmas (daba – pa kinsonizmas EPTŽ 2017: 225): „Pag indiniai pa kinsonismo enômenos: es agnação e lė i mo esiai 109. Te mino inicia a o sin oma 18 nomeado do cien is a inglês Jameso Pa kinson, obse ėjoso passei ius pasi aikščiojimen os du an e, sussis inusio e 1817 m. desc issio symp omos complexo, que depois 40 anos ancūzos médico neu ologis a Jeanas-Ma inas Cha co (18251893) chamou Pa kinson's liga, pa a de (ž . OED; VLEe). Te minu sadismo (ago a sadismo EPTŽ 2017: 271), nas pala as do au o do guia, chamado ac ingas c ueldume 144. Es e e mo, nomeiando uma espécie de dep a ação sexual, associado com o esc ip o ancoúz de Dona ien Alphonseʼo F ançois de Sadeʼo, em seus abalhos escêlusio a na u eza humana, o pode do mal que p e aleceu, o ciançada a sa is aze geismá o a a, ou o so imen os, pa a de (ž . VLEe). Apibend inan pode dize que desc i osie uni isinha an h oponiminia e mos, pelos quais in oduziam-se psiquos doenças, pe u imai, išk ypimai ou k ., i. i. clinikinės psichia ijas concei os, são aze de pa zj daquelas pessoas, que p imei os desc e e am, explicino in oduziamuosius assun os ou de ou o modo o am elacionados com eles. Também chama-se a a enção pa a o a o de que po causa de alguns e mos de esc i a manualêlio au o inalmen e ainda não ape cebeu. 15 Pas i uoju b ūkšniu dis inguem-se a ian es de esc i a do e mo. 16 Após e mo e (ou) sua explicação indica-se página do manualêlio. 17 Seu u noz u sob enê kildinama do nome ik ini Nicolas (plačiau iz. OED). 18 Ago a o pa kinsonismo na li e a u a cien í ica médica é de inido de manei a he e ogênea: pa kinsonismo o al condição, sin omas p imenanças embamen o pa alysis (pa alysis agi ans) (MedŽinson 1980: 418), pa kinsonismo liguis a būsena, oco endo de ido ao dano ao sis ema ex api amidino (especí icamen e seu kamuolí de pale e ma é ia p e a do cé eb o) (ME I), plg. pa kinsonismo lé inis sis ema ne oso, ca ac e izado po dis ú bio da unção mo o ia de ido à degene ação de neu ônios (ž . 127 VLE). 7 Tão indicam e minos a ian es de o og a ia esc i a e de aco do a imą (bazedo izmas), e em pa e man endo an oponimo o iginalal o og a ia (basedo izmas). Uma das a ian idade a mainas pode se conside ada e e minos esc i a kabu ėse (mendelizmas). Pode-se se spė i, que assim g a icamen e ex o manualêlio au o ius ma cėjo e minus, p ocu ando sepa á-los de ne e minos. Menė ieji e mos J. Blažio p o a elmen e pe missão de ou os idiomas on es, pelas quais ele ėmėsi p epa ando seu manualėlį, e adap ados à li uãos língua mo ologinės sis ema, ebe a ojami a é šiol. 1.2. Comple á ios an oponiminiais e mos de psiquia ia Es eą g upo cons i ui de dois (dažniausiai) e mais dėmenos o ma e mos, dos quais um dos dėmenos ( ūšinis) é an oponima. Galbamieji e mininai cons i ui pa ciais apelia i izações (plačiau sob e 19 pa ânica apelia i ização s . Zemle ičiū ė 2024: 216) manei a e conside a y ini pa ciais apelia i i os. Alguns e mininos êm não uma, mas dois an oponiminius dėmenis, ge almen e ligjamus b ūkšneliu. Tal chamado compos o do an oponimino dėmens p esença e mine explicin inas pelo que que o assun o in oduzi ijamo (ligą, simp omą, sind omą e k .) desc e eu, desc e eu ou k . não um, mas á ias pessoas. Es es g upos de psiquia ia e minus mais smulkamen e podem se esci s ados de aco do an oponiminio dėmens (ne)p a aikimo à li uãs linguagem mo ologicas sis ema g au, i. i. pode dedica sulie u in us ( isiškai p i aiky as), aplie u in us (iš dalies p i aiky as) e nesulie u in us (nep i aiky us) an oponiminius dėmenis. 1.2.1. Te mos de Psiquia ia com um an oponimício dėmeniu É a mais abundan e subg upis de compos os de an oponimínicos e mos. Jį cons i ui de ês ipos e mininai segundo an oponiminio dėmens g au de g ama ização. 1.2.1.1. Te minos de Psiquia ia com sulie u in o an oponiminiu dėmeniu Jão pode se a ibuído á ios pog upias, endo em con a a an oponiminio dėmens o og a ia. O p imei o pog upį cons i ui e mos, cujos con eúdo esan ys an oponimai são sulie u in i ac escen ando galūnę à au en icos šakninių mo emų, p z. : Re lexo de Babinski (co en e sin oma de Babinski EPTŽ 2017: 278): Re lexo de Babinski (passando po padá, ob endo do salinė nykščio leksija) 202. O e lexo é nomeado depois de Josepho Julesʼio F ançois Félixo Babinskio, que em 1896 desc e eu pa ológico padų e lexą, pa a dę (ž . Wiki). Ch os eko sin oma (EPTŽ não egis ado): cons ição dos músculos o ma, suduçando com um 20 machado em algumas á eas, onde pe o da ace ai ne o chaquelés; no malmen e esse enômeno é p o ocado, suduçando abaixo a cus zygoma icus: sus aukia musumuo, que le an a angnos bunos e supe io ena lūpą 203. O sin oma é nomeado após o médico F an išeko Ch os eko, em 1876 que pela p imei a ez desc e eu es e sin oma, pa a dę (ž . Wiki). Te minos mencionado capí ulo, no qual esc e e sob e isicos enômenos in luência em doenças psiquias. Ko sako o psichozê (co a Ko sako o psichozê EPTŽ 260 2017: [P]sichozê, na qual jun a com polineu i o é g ande declínio de memó ia e ou as mani es ações de aqueza psicológica 202. Essa combinação de p anchamen o de memó ia e polyneu i o oi desc i a do psiquia a de Moscou Ko sako o e ago a é chamada Ko sako o psicose (psychosis 21 19 Ta iana Canziani compos os e mos, que são compos o po um eponimo e um nome gené ico (pg.: doença, sínd omes, e c.), chama ik aisiais eponimais (Canziani 2011: 227), e Ba ba a Cappuzzo adicionais eponimais (Cappuzzo 2008: 228). 20 Um dos sinais de hipocalcemia (sumožėjęs ní el de cálcio sangue se ume) ano mal musumenos insu icicioimão, que é ac i ado (ne oa) pelo ne o acial (sep in asis kaukolės ne o, ou CNVII). P essão acial ne ą an es ou į, naquela mesma pa e acial localizados músculos aciais spo adiamen e se con e aukia (ž . Wiki). 21 Re in a manualêlio au o iaus. 8 Ko sako i) 9596. Como ê a pa i ap esen ado ilus acinio sen ença, manualêlio au o ele mesmo explicou kalbamojo e mo mo i ação. O e mo começou a usa 1897 m. (ž . VLEe). Te mino Mo elio ausys (EPTŽ não ixado) in oduzido izin[ė] exis[imo] ma ca[ė] 67 22 [N]e aisyklingumai usų kaušelių o mā 6768. Na mesma página do manualê, o au o esclia os explica a mo i ação des e e mo Os ou idos de Mo el chamados assim po causa de que Mo el p imei o chamou a ais ou is a enção 6768. Gydy ojas Bénédic as Augus inas Mo elis, sendo psichia inês albe go Sain -Yon no no e F ança di ec o um, XIX a. med. c iou degene ação eo ia, pa em ą min imi, que psichikos dis u imus e ou a anomalías de compo amen o lemia neno mali kons i ucija. Em e mos alouu in oduzida isinė sa ybė é o al ou pa cial ex e na ausies spi alės ou an ispi alės ausência, B. A. Mo elio conside ado uma das he edi amen os degene ação s igmų, pe mi ido es de econhece psiquos ligonius (ž . Wiki). Tomsenon liga 58 (EPTŽ não ixou; enciclopédia médica usam os e mos congêni a mio onija, ou Tomseno liga ME II 1993: 36, ainda plg. Thomseno mio onija VLEe). Te mino u ilizado esc e endo sob e a in luência do he edi amen o a doenças men ais. A liga nomeada do médico Asmusʼo Juliusʼo Thomasʼo Thomseno, que ele mesmo doia es a doença e desc e eu ela em 1876, pa a de. Jį a o quino apnum dos músculos e aukuliai doença, que he da am odos os seus sãos. Te miną Tomseno liga 1883 m. p opôs g eece psychia as Ka las F ied ichas O o Wes phalis (ž . ME II 1993: 36; Wiki). Te minu Wes e g eeno eação (EPTŽ não ixsuo as) chama-se ag ecido dessedimen o e i oci os 198. Ele é usado no capí ulo sob e a in luência de enômenos ísicos em doenças psiquiá icas. Se gando algumas delas o núme o de e i oci as es i di e en e: E i oci as es i eduzido maniakaliná ias condições e p og . pa alisie e, in e so, aumen ado dep essão e esquizo enijā 198. Falbamasse mé odo nomeado após ele desc e endo Al o Vilhelmo Albe ssono Wes e g eno (ž . Wik ) pa ę. 1921 m. médico usou e i oci as dessedimo g ei į, pa a medi o a ube cululiozês doença baig į. Apib ėžė e i oci as de sedimen ação elocidade de medição pad ões, que são usados a é ago a (ž . Wiki). 1.2.1.2. Te mos de Psiquia ia com em pa e sulie u in o apos o iniu an oponiminiu dėmeniu An ąjį pog upį cons i uem e mosinai, cujos composição esan ys an oponimai esc e em au en iška o ma, mas ac escen ando lie u išką galūnę po apos o o, p z. : Abde haldenʼo eação (EPTŽ não ixsuo as) ambém é mencionado esc e endo sob e isicos enômenos in luência a doenças psiquias: Abde halden é p opos o uma ce a in es igação, pelo qual no sangue é de e minado es anhim ele dec i udes p esença. Ce amen e a p esença de p o eínas de ó gão no sangue indica em des uc i ius p ocessos nis o ó gão ecidos. <...>. Po causa da signi icância da eação Abde haldenʼo le an a am dú idas; como po causa deses acejojimen os, assim como po causa das di iculdades de execução da eação ela não encon ou g ande adap ação 198. Falabamoji eação apelidou Emilio Abde haldeno pa a de (ž . VLEe; Wiki). Te minu Addisonʼo liga (dabe addison liga, b onzinė liga, lė inis an inksčių nepakankamumas EPTŽ 2017: 164, plg. Adisono liga, b onzinė liga ME I 1991: 14) chama-se an inks inių liaukų susi gim 107. A doença ecebeu o nome do médico Thomasʼo Addison pa a de (ž . VLEe) que a desc e eu. Isso não psiquos, e endoc ininesa doença nomeamen o. Se gan es a doença, dependendo de sua co ida, apa en a-se de á ios dis ú bios psíquicos (plačiau e . EPTŽ 2017: 164). 22 Ma celis P ous as em li o P a as o empo beieškan é mencionado es e e mo. Quando um dos pe sonagens do omance, Cha lesʼis Mo elis, diz que gos a ia de suju a me gelê, seu companhei o p imei o espondeu ges u: Ponas de Cha lusas não pôde se con e nep isp iu não p essiona as ausies de Mo elio (ž . Wiki). 9 A gyll-Robe sonʼo sin oma (ago a sínd ome de A gyllio Robe son, e lexi o yzdžių nemo umo EPTŽ 2017: 287). Vado ėlya sob e es e e mo in oduzido sin oma esc e e: yziukai não espondem à luz, enquan o que a eação à acomodação e con e genção pousa; sin oma pa icula men e especí ico pa a o a dio neu osi ili (especialmen e p og . pa alisia e abes) mas mais apemen e exp essš as acon eceam c oniškam alcoholismo, nico inizmo e á ios smagenos susi gmen os 204. Te mo pa a o o capí ulo sob e isicos enômenos in luência a doenças psiquias. Falabamasse sin oma en ou nomeado Douglasʼo Mo ayʼaus Coope io Lambo A gyllio Robe son, que o desc e eu 1869 m. (ž . Wiki), pa a de. Basedowʼo liga (ago a Basedow liga EPTŽ 2017: 165) chama-se skydo glúucos dis unção 105, kai de ido ao aumen ėjusia unção da glúucesa o o ganismo in oxica-se com a ho mona que ela p oduz i oxinu (ME I 1991: 105). Liga nomeada Ca lo Adolpho on Basedowo, 1840 m. desc issinho seus sin omas, pa a de. Es e e mo a p opôs Geo gas 23 Hi schas em seu li o Klinische F agmen e (ž . Wiki; ME I 1991: 105). En ão, como ê, a pa i do mesmo an oponimo su gę do e minai. Ela in oca iam di e en es sin oma e doença concei os. Te minu basedo ism é in ocado um do e mo Basedowʼo liga chamadas doenças sin omas de (ž . Fig. 2). 2 ig. An oponimo Basedow e de ele de i ados an oponimá ios e mos de elações seman íneas Assim, em elação à es u u a esses e mos não são a sajūs, po ém suas di e enças seman íneas apčiuop i sem con ex o keblu. Falbamasis caso como jus e ilus a a um dos eponimínicos e mos de consumo da ciência na língua de iciências. Te mino Bech e e ʼo e lexologia (EPTŽ não ixado) apon ado a endência de psicologia e 24 psicopa ologia, econhecendo que homb e psiikai es uda e ìs signi icado só de ações e compo amen o es udo 115. Es a di eção ecebeu o nome do médico Vladimi o Bech e e o pa a de (ž . VLEe). Bobe agʼo modi icação 212 (EPTŽ ne iksuo as) chamado um b andimo es ų, conhecido na 25 Alemanha. Es e es nomeado O o (Ul icho) Bobe ago, que in es iga a a medição do in elec o e educa i os ques ões psicológicas e p imei o ap esen ou Alemanha ancūzų psicólogo, um dos psicologia expe imen al p adininkų Al edo Bine in elec o es (ž . Wiki; VLEe), pa a de. Bu ʼo modi icação 212 (EPTŽ não ixsuo as) en ou nomeado em Ingla e a o conhecido es e de b endimo, nomeado após Cy ilo Bu o, in es iginhosinho psicologicos es os analis ac o inas Bu ės desen ol ojimen o e he edimidade e ei o à in elec o e compo amen o (ž . EB), pa ê. 23 Essas doenças sin omas desc i as e do médico i íí Robe as Jamesas G a esas em 1835; po ém na Eu opa o e mo Bazedo o liga mais di undęs do que G ei so liga (ž . Wiki). 24 a. p imei a me ade do XX p incipalmen e na Rússia desen ol ida di eção da psicologia, mais impo an e elemen o de compo amen o laikan i e leksą, e psíquicos enômenos secundá ios enškiniais, lydinčiais ou os enômenos, mas não da čiais lhes in luência. O iginá io des a di ecção oi usų psichia as e psicólogo V. Bech e e as. Po que XX a. 4 deš. no início oi suk i icada, pos e io men e não desen ol endoama (ž . VLEe). 25 Ago a es es do in elec oi. baseo ismo (sin omas) Basedow` Basedowʼo liga (liga) 16 T anscul u al Wo ld. P oceedings o he 19 h Eu opean Symposium on Languages o Special Pu poses, 8-10 July 2013, Vienna, Aus ia, Vienna: Uni e si y o Vienna, 36 44. Majewska Ewa 2016: Eponyme in de deu schsp achigen medizinischen Fachp esse [Eponyms in he Ge man Medical P ess]. Names and Thei En i onmen . P oceedings o he 25 h In e na ional Cong ess o Onomas ic Sciences Glasgow, 25-29 Augus 2014, Volume 4, ed. by C. Hough, D. Izdebska, Glasgow: Uni e si y o Glasgow, 94105. Mikelionienė Ju gi a 2017: Aspec s o Appella i a ion o In e na ional Te ms [Aspec s o Appella i a ion o In e na ional Te ms]. Te minologia 24, 127144. [Minako a Liudmila 2013: Apelia y acyja anamas yčnaj leksiki jak sposab u a ennja echničnych e minau [Appela i isa ions o Onomas ic Lexical Uni s as a Me hod o C ea ing o Technical Te ms]. Iz es ija Gomelskogo gosuda s ennogo uni e si e a imeni F. Sko iny 1(76), 2013, 3034]. Минакова Людмила 2013: Apela i ação анамастычнай лексікі як спосаб утварэння тэхнічных тэрмінаў. – Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины 1(76), 2013, 30–34. [No inskaja Na alja 2013: Te miny-eponimy jazyke nauki [Eponymous Te ms in Scien i ic Language]. Ves nik RUDN, sé ie Russkij i inos annyje jazyki i me odika ich p epodo anija 4, 3438]. Новинская Наталья 2013: Термины-эпонимы в языке науки. – Вестник РУДН, серия Русский и иностранные языки и методика их преподавания 4, 34–38. Popescu Flo iana 2009: Eponyms in he Language o he Romanian Mass-Media. – In e s udia 3, 157162. Popescu Flo iana 2024: Eponymisms a e a P ecious Legacy. Reading Communica ion in Pos mode ni y. Discou ces and Social Pe spec i es, ed. I. Boldea, C. Sigmi ean, T. Mu eș: A hipelag XXI P ess, 512. Ráduly Zsuzsanna 2016: Az Eponimák Fonológiai És Mo ológiai Adap ációja A Magya , A Lengyel És A Ho á Nyel ben [Phonological and Mo phological Adap a ion o Eponyms in Hunga ian, Polish, and C oa ian]. S udia Sla ica Sa a iensia 12, 362–369. Rimku ė-Ganusauskienė Auš a 2023: Eponiminiais e mos de oupa Aiškinamajame oupa e minų žodyne [Eponymous Clo hing Te ms in Aiškinamasis oupa e minų žodynas (Explana o y Dic iona y o Clo hing Te ms)]. Te minologija 30, Skujiņa 122–141. Valen ina 2002: La iešu e minoloģijas izs ādes p incipi, Rīga: LVI. Slabin Uladzimi 2023: Should eponyms be kep ? Empha ic yes. Jou nal o Bal ic Science Educa ion 2, 188191. S ous Rael D., Edelman Mo is C. 2007: Eponyms and he Nazi E a: Time o Remembe and Time o Change. The Is ael Medical Associa ion Jou nal: IMAJ 9(3), 207–214. [Supe anskaja Aleksand a, Podolskaja Na alija, Vasilje a Na alija 2005: Obščiaja e minologija: Te minologičeskaja deja elnos , Mosk a: Edi o ial URSS]. Суперанская Александра, Подольская Наталия, Васильева Наталия 2005: Общая терминология: Терминологическая деятельность, Москва: Едиториал УРСС. [Ta a ino Vik o 2006: Obščeje e mino edenije: eniklopedičeskij slo a j [Gene al Te minology: Encyclopedic Dic iona y], Mosk a: Mosko skij Licej]. Ta a ino 17 Виктор 2006: Общее терминоведение: энциклопедический словарь, Москва: Московский Лицей. Thomas PBM 2016: A e medical eponyms eally dying ou ? A s udy o hei usage in he his o ical biomedical li e a u e. Jou nal o he Royal College o Physicians o Edinbu g 46, 295299. [Vasilje a Na alija, T i enko Ta jana 2023: Te miny-mi oeponymy: p oblemy ponimanija i in e p e aciji [My honymic Te ms: P oblems o Unde s anding and In e p e a ion]. Ling is ica i me odica p epodo anija inos annych jazyko 2(19), 17 28]. Васильева Наталия, Тритенко Татьяна 2023: Термины-мифоэпонимы: проблемы понимания и интерпретации. – Лингвистика и методика преподования иностранных языков 2(19), 17–28. Vaskelai ė Ramunė 2023: Asmen a dinių mak oekonomikos e minų a ian iškumas [Va ia ion o Mac oeconomic Te ms wi h a Pe sonal Name]. Te minologia 30, 95 121. Ve s i Daniël E., Heisen Jelle, Som o d Ma hijs P., an den Beke om Michel P. J. 2024: Eponymous e ms in ac omiocla icula join su ge y. Clin Shoulde Elbow 27(2), 229236. We neck Alexand e Lins, Ba igália Fe nando 2011: Ana omical eponyms in Ca diology om o he 60s o he XXI cen u y. B azilian Jou nal o Ca dio ascula Su ge y 26(1), 98106. Judi h Whi wo h 2007: Should eponyms be abandoned? No. BMJ (B i ish Medical Jou nal) 335, 425. Woywod Alexande , Ma eson E ic 2007: Should eponyms be abandoned? Yes. – BMJ 335, 424. Zemle ičiū ė Palmi a 2024: Mi oniminiai e minai p imei a in e -uka io Li uania ijos ado ėlyje [My honymic Te ms in Li huanias Fi s Psychia y Tex book om he In e -wa E a]. Te minologia 31, 204221. Acessí el à in e ne : h psjou nals.lki.l / e minologija/a icle:// iew/2417/2417. PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ ANTHROPONYMIC TERMS IN THE FIRST LITHUANIAN PSYCHIATRY TEXTBOOK OF THE INTER-WAR PERIOD Summa y The a icle deals wi h he an h oponymic e ms in Į adas į psichia iją (In oduc ion o Psychia y; 1935), he i s o iginal Li huanian psychia y ex book o be w i en in he in e -wa pe iod by Juozas Blažys (18901939), he amous Li huanian psychia is ha , as o en as no , a e oo ed in he las names o ac ual pe sons, wi h bu a limi ed numbe o hem based on he names o biblical and li e a y cha ac e s. Mos an h oponymic psychia y e ms s em om he las names o amous esea che s in he ield o medicine (among o he s), who we e he i s o desc ibe, explain an unde lying hing o we e o he wise in ol ed in ha p ocess. These a e domina ed by compound wo-wo d e ms, wi h he an h oponyms unc ioning as hei subo dina e componen s, and hei main componen s g ounded on one-wo d e ms, such as liga (disease), modi ikacija (modi ica ion), e lexo ( e lex), simp omas (symp om). An h oponyms se ing as subo dina e componen s a e, o a ce ain ex en , adap ed by Blažys o he mo phological sys em o he Li huanian language. Usually, an h oponyms a e Li huanised, o an ex en , wi h Li huanian endings appended o he au hen ic oo mo phemes p eceded by an apos ophe, Basedowo liga (Basedows disease); less o en, o he au hen ic oo mo phemes di ec ly, such as Ko sako o 18 psichozė (Ko sako s psychosis); in isola ed cases, an h oponyms ha e p ese ed hei o iginal o m, such as cen as We nicke ( he We nicke cen e). The e o e, changes ha occu in he an h oponym s uc u e once i becomes a subo dina e componen o compound e ms a e a guably insigni ican . In he p ocess o appella i isa ion, he mos signi ican numbe o s uc u al ans o ma ions occu s in an h oponyms as when hey become cons i uen componen s o one-wo d psychia ic e ms. This p ocess does no in ol e he en i e an h oponym (as is he case wi h compound e ms), bu a he i s oo mo pheme, usually wi h an a ix -izmas (-ism) added, such as niko inizmas (nico inism) and sadizmas (sadism). All one-wo d an h oponymic e ms used in he ex book ha e su i ed in mode n Li huanian psychia ic e minology wi hou a doub , owing o hei cla i y, in e na ional ecogni ion, and compac exp ession. A he same ime, he su i al o compound e ms has been a he mo e complica ed. Some o hese e ms can be ques ioned, as is he case wi h I. Pa lo o mokykla (Pa lo s school); o he s lack accu acy, such as Mo elio ausys (Mo els ea s); o he s s ill designa e no ions ha ha e al eady los hei ele ance, such as Bech e e o e lexologija (Bech e e s e lexology), and so on. E en hough some compound e ms ha e caugh on, hey did so wi h a deg ee o modi ica ion o example, he spelling o he an h oponymic componen s has been modi ied: as a case in poin , Ganse o synd omas (Ganse s synd ome) is now Ganse io synd omas; hen he e a e hose ha e been abandoned al oge he , like in he case o F eudo psychoanalyzė (F eudian psychoanalysis), which is now jus psychoanalizė (psychoanalysis); o he s s ill ha e ans o med hei main componen s, like Babinskio e lex (Babinskio e lex) s. Babinskio simp omas (Babinski symp om). This is a case o a pa ial su i al o he e m. Many o he compound an h oponymic e ms ha e been omi ed om he la es sou ces o Li huanian psychia ic e minology, as hey do no belong in he ield o psychia y a all.