Prieveiksmiai su formantu „-(i)ai“ šiaurės vakarų aukštaičių tarmėse

LIETUVIU TALBOS MORFOLOGINE SANDARA IR JOS RAIDA Lee BE THUewii0-s TSR MOKSLU AKADEMIA -PRICEPPISMII SU FORMANTU -(i)ai SIAURES VAKARU AUKSTAICIU SPEDESE! E. GRINAVECKIENE 1. O eba P ie eiksmiy su o man u -(i)ai Siau és aka y auk& ai iy a mése, come in i mol i ki y lie u iy lingua a miy, è bene p incipalm- en e. Daz soli o essi sono da omi biid a dziy, eciau i8 daly iu. i Kiekyienas g aduia o bidkiemenis bid a dis no malmen e ha il suo p ie eiksmij, i ecc.: baisus baisiai, d asus d @siai, : ké Sas ke sai, kligas : kligai, pél- : : Sas : palsai, iScias : uS¢iai, Za igus : Za igiai ,,ge u zingsniu (: a mis kumélé Za giai a, in segui o as nespéju). I§ nelaipsniuojamy bud a dziy (p z. : bdsas, kni ipscias, méklas ,,mikius, péscias, ai as) p ie eiksmiai o man u su -(i)ai no malme- n e neda omi, aciau jy appaico, ecc.: be gédzias : be gédZiai. I§ mol iskiemeniy bid a dziy p ie eiksmiai su o man u -(i)ai si anno meno a amen e. Così è della i§ pa e i odél che la plu ali à bid a dziy y (p.g., da iniai p eesagomi su -inis, -ainis, -y is, -é as, -uo as, p ieSdéliais po-, p o-, p ie isi sudu iniai) u a nelaipsniuojami. i Daz Mos Used Sie mol iiaskiemeniy iS biid a dziy a e p ie eiksmiai: abeja iskai,, idu inis- kai* mes gy énam abeji iskai), akylai, aklinai, balzganai, (: be eikalingai, ga a ai, ge okai (i ge okai, e .), ki éniskai, ligi is ai, mélynai, nezZmoniskai, pa i su inixkai, aud6nai, sa 6 iskai, olokai (i oldkai, e .), apyblogiai, a kampiai,,n- uoSaliai padék ios (: as is a kampiai, che aikai nep iei y), nuoda biai,- ,da b8 iai* egli mol o nuoda biai iskg a), nuo akiaj (: p akasé agi e nuo akiai), paskliuddnia- i,nuolaidziai* j ilei i iéla (: paskliu6 kiadniaiji comunque lygmalisa), (: ,ligiai su k aS ais (: ojé puodynéje aukq bii o gmaliai, Ly o a o nusligo). ' S aipsn- yje nag inéj- ami p ie eik- smiai su o man- u -(i)ai, u ilizza i Siau és aka y aukS aig- iy a mése, iSlaikand- iose lie u iy li e a i i- nés kalbos ki éio luogo e p iegaid- e. Tomis a mém- is si pa la plo e, che si o i a Smalinin- ky, Vadzgi io, Gi kalnio, Ski snemunés. 12% 179 Bene è p incipal- men e mol eias- kiemeniy p ie eik- smiy su o man- u -(i)ai, pada y y i8 daik a a- diniy bid a dz- iy, u in¢iy p iesaga -iskas. Dalies y p ie eik- smiy leksiné eikSmé è mol o desc en- d in a e allon an- usi dallo eikSmés ZodZiy, i$ ku iy essi a e, ecc.: pe kanis- kai,,labai~ (: pe k ini- skai Sdl a), piemenis- kai,,neap- gal o ai, Siniskai,,l- abai, élniskai,- ,labai. : I§ daly iy pada y y p ie eiks- miy su o man u -(i)ai appaico nedaug. Po kele a jy è appa adus- iy i8 eikiamosi- os e non iekiamosi- os uSies esamojo e bi ojo ca inio empo daly iy, e anche i8 eikiam Z ybés daly iy, p z.: a sakanéi- ai,,labai bene, Sn@bzdan- éiai, Snibédanéi- ai, §na anéiai- ,¥gian iai; papaikusia- i,,labai* ( (: empo padéikusiai g ei béga), pagédusiai- ,,labai* (: pélkéje uodG pagédusiai da ig), papaikusia- i,,sma kiai* (: papaikusiai Sékauja), pasiii usiai aikai as - labai (:Suo pasi i usiai pik as), pasélusiai,- labai* (:pasélusiai misés kdnda), neapsdko- mai, g ylabai ((:sime jau ybyneadk- omai), nesusapsa- i, zén idig* (kam: gy u inam- e néciama- i), su i amaj (:su isam- aj uésida o), nemi , nemi , neggalé ai, nelduk ai, nesik ai, mesekai, mesekai, canai, canai (:s, appendi ai, nesik ai, smi, smi, smi), zens, e c., e c., e c., e c., e c., e c., e c., e c., e c., e c., e c., ,non comp ensamai* (:nesup as inai, a ¢ia o d, i klas), a ne bi inai (: lékia j miés a, sp dudzias ne bi inai), paka é inai, uz ek inai. P ie eiksmiai, a e i8 a-kamieniy bid a dziy, nonekiamosios iies esamojo e bi ojo ca inio empo daly iy, e anche eiki iSamybés daly iy, ha o man a -ai; o man a -iai ha p e eiksmiai, a e is u o ki y biid a dZiy i daly iy. ISj ia cos i uisce Salia d i ai,, i miai® e senai,,seny ai* di e sa eik8me consuma i p ie eiksmiai d dciai,sma ki- ai, mol o e senai,,p ie mol o empo. Possibile cosai , che d aGiai e annei, u edami di e si o man us e sa a ankiSkas eikSmes, è appa ade non is d d as i sénas, e i$ al o kamieno o me, ku iy Siuo empo s udiamajame plo e già né a, zg.: d dciai galéjo appa as i i8 *d d jas~d- ééias; plg. anco a d égalys?. . Teisybé, i iamosi asmése appaio quelle s esse Saknies p ie eiksm- iy, pa allag e- iai i su a ojamy o man u -ai, i su -iai, ecc.: iSlaidai e iSlaidziai, acilmen e e le ig iai, di e mai e li ksmiai. Taéiau Siose a mése biid a dZiai, ku iy ie p e eiksmiai a e, no malmen e ha d iejy i kamieny i8 (a i u) o me, ecc.: iSlaidas i iSlaidis, le iguas 1 leng is, li iksmas e linksmis.-- Tokiy casijy, quando i8 dello s esso kamieno bid a dz- io bi y sono a i p e eiks- miai e con o man- u -ai, e con -iai, né a Ques o mos y - y, che e Salia sénas, d ii as seniau da u éjo bi i al e i biid a d- ziy o me, i$ ku iy a e p ie eik- smiai seniai e d aéiai, 2 Salia seniai Siau és aka yS- ai iy a mése consuma- o da p ie eik- smis e nepé se- niai, da . plg. J. O ebski, G ama y- ka jezyka li ewski- ego, III, Wa sza- wa, 1956, § 647. 180 Non u i Sio o man- o p ie eik- smiai nella zona s udia a- ia o a ha g e a Zodzius, iS ku iy essi galéjo bi i a e, ecc.: nepé se- niai, ap ek in- ai, nak inai, nesup a- s inai, uz ek in- ai, sausgéla- i, saussai, be piliy* (: u o kdulus gélia sausgéla- i), sausmi - kai, sausmi - kai, be wa e g* (: is k i dl- ug j spi i gm- i kai). Ques o mos y - y, che almeno pa e Sig p ie eik- smiy galéjo e ne u é i suo Saknies biid a d- Ziy o daly iy e, al bu , appa so nuo a secondo già esandius Sio p ie eik- smiy da ybos ipo exemplzi- us. Se p ie eik- smiai con o man- u -(i)ai e sono bu e bud a d- Ziy be a dés giminés ienaska- i os ie inink- ai®, ques o ul imi esempio- Ziai, e anche u i p ie eik- smiai i$ daly iy, indica che éliau p ie eik- smiy da yba galéjo s olg i sa a an- kiSkai, . y. o man - as -(i)ai è s a o aggiunge- ndo di e a- men e a bid a dz- io o daly io kamieno. Kad alcuni o man- o -(i)ai p ie eik- smiai i8 ik o galé y bi i naujesni da iniai, i8 pa i indica e jy desc i e- nd in as gal ininis ki éia a- nje (abygaliai, abySaliai, abypusia- i). Un al o p ie eik- smiy sono u ilizza i e p ielinks- niSkai, eg.: abygaliai (:na@mas j eng as abygaliai i jie gy éno aby galiai namo), abypusiai (: kélias médziais nusodj - as abypusiai e abypusiai kélio s o éjo ka ei iai), abySaliaj (:abysali- aj élia os nukabiné- os i aby Siyiai kélio s o éjo masinos). Ti iamsi in a mése accade e alcuni j a din- és Saknies p ie eik- smiy, u inéiy, di e sa- men e dallo isy ki y Sio ipo da iniy, i ap - adj o man- a -ai, ecc.: kaddi,,se- niai p aei yj- e, ik di (i ik dis), isdi, né S di né an di (: mes j éiipes j jk i e, o jiné S di né an di). P esso Sio ipo p ie eik- smiy secondo il p op io da iba e ki ia ima a ibui- i e alcuni Sakninio ki ia imo p ie eik- smiai, come pi mai (i pi mdi, e .), eloce (i g ei ais, g ei ), pé nai, uzpé nai (i dzZpe n- ai). Dalis p ie eik- smiy è usa a lie u iy li e a ii - inéje pa oje, in al i a mése e eccesio- si aS uos, solo y iné e me idiné lie u iy kalbos a miy o o pa e e li e a ii - inéje pa oje alcuni jy sono p eseni con i aga- le p iegaide ( i ap- adé p iegaidé j i aga- le galéjo iS i s i ak u iniy gali, Siyiniy ak éismo du an e plg. Ik. jié<jie, ués< d- os i i iamo- jo plo o ie, jie, juo, jd~ja, ka @ ~ka a, ands ~ ands, Si gs ~ Si as e pan.5). Alcuni i8 miné y p ie eik- smiy a mése ha anco a e g e imi- ne o me con p idé in- émis gal iném- is, esempio. : Salia kaddi, pi mdi, pé nai e kaddis, pi mdis, pé nais (-s Gia galéjo bi i p idé as i mol sisk- ai os jnaginin- ko pa yzdzi- u). T i ap - adis Siy p ie eik- smiy galiiniy ki cia i- mas, e anche g e imin- és jy o mas, ino Siol c ea al kalbinink- am abejoniy del suo kilmés®. 3 Pig. J. Endzelyn- as, Bal y kalby susi e o me, Vilnius, 1957, § 424; J. O ebski, G ama y- ka..., III, § 656. 42 . Z. Zinke iéi- us, Lie u os- iy kalbos j a dZiu- o iniy bid a dZ- iy is o ijos b uoZai, Vilnius, 1957, p. 22, 24. 5 Z . E. G ina ec- kiené, Lie u iy kalbo y - os klausimai, . 1, Vilnius, 1957, p. 153, 157, 158; plg. 10. Ceuxyc, Tosop cesepo-s- anaqunix Kancos, aBpTope- d. AHCC., Buapnioc, 1955, p. 8. 6 Pig. J. Endzelins, La ieSu alodas g ama ika, Riga, 1951, § 473; J. O ebski, G ama y- ka..., III, §§ 657658. 181