K. Būgos laiškai lenkų kalbininkui Janui Rozwadowskiui

Przesyłam Państwu pierwszy zeszyt mojego „Słownika języka litewskiego”, o którym uprzejmie proszę poinformować swoich kolegów językoznawców. Cena pierwszego zeszytu: 12 kopiejek (= 1 amerykański dolar 20 centów), bez przesyłki. Przesyłka 1 dol. Zamówienie: za pobraniem pocztowym 1 egz. 44 centy. O tym już pisała prof. E. Lidén i H. Petersson. E. Lidénowi i H. Peterssonowi. | Bropott BLImycCcK CJIOBADS BeINIET H3 ITeYaTH BCKODe IOCJIE IracxXH. Wszystkiego najlepszego! K. Būga! OBJAŚNIENIA 1 Słowo noramonorns powinno być w nawiasach. Zob. Būga K. Studia nad nazwami rzek oraz starożytność Aistów i Słowian // Tauta ir žodis. K., 1923. T. 1. S. 1—44 (= Būga K. Rinktiniai raštai. T. 3. V., 1961. S. 493—550). 2 Torbiérnsson T. Die gemeinslavische Liguidametathese. 1—2. Upsala, 1901; 1903 (—Rocznik Uniwersytetu w Upsali, 1902; 1904). Š Powinno być Slawisches. *Zob. Būga K. Rinktiniai raštai. T. 2. V., 1959. S. 151—153, 214—223. Szerzej o tych i innych rekonstrukcjach zob. Būga K. Rinktiniai raštai. T. 3. S. 493—550, 741 i nast. 9 Data tego listu (2 czerwca) jest nieprawidłowa, ponieważ jest to odpowiedź na list T. Torbiornssona z 23 czerwca. " Dwukrotnie powtórzone nonyumuan. 8 Powinno być Lautsubstitution. 9 Powinno być Tpyeman, zob. Tpycma un O. IO. Hyjncro-JiH TOBCKHE BJIEMeETEI B HOBTOpOJLCKHX NaTHHAX. Część pierwsza. Revels, 1897. 10 Rodos, brakuje znaku ||. 11 Dwukrotnie powtórzono (9 =. 12 W liście rozpatrywane problemy omówiono w artykułach K. Būgi, zob. B ūga K. Rinktiniai raštai. T.3. S. 493—550, 741 i n. itd. 13 Na końcu tego listu wskazano, że jest to list otwarty, podano także adresy T. Torbiornssona (Schweden/Herrn Dr. Tore Torbiornsson /Upsala, Universitat) i K. Būgi (Abs. Prof. K. Būga. Kaunas, D. Vilniaus gatvė N 2. Litauen). 14 Ten list napisano na odwrocie pocztówki. Na pierwszej stronie znajdują się adresy T. Torbiornssona i K. Būgi, data (6—11—24). Uwaga. Po wydrukowaniu niniejszej publikacji odpisy listów K. Būgi do T. Torbiornssona zostaną przekazane do Działu Rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego. Bonifacas Stundžia LISTY K. BŪGI DO POLSKIEGO JĘZYKOZNAWCY JANA ROZWADOWSKIEGO W archiwum Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, wśród wielu listów pisanych przez wybitnych i mniej znanych ludzi z różnych stron świata do polskiego językoznawcy prof. Jana Rozwadowskiego, znajdują się również ważne dla nauki o języku litewskim i historii kultury listy. J. Rozwadowski (1867—1935) — jeden z najwybitniejszych polskich językoznawców, badacz języków klasycznych, wybitny slawista, indoeuropeista i bałtysta. Był 177 — profesorem i rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, akademikiem i prezesem Polskiej Akademii Nauk, członkiem honorowym wielu europejskich akademii narodowych i towarzystw, wśród nich także Towarzystwa Naukowego Litewskiego (od samego jego założenia w 1907 r.). J. Rozwadowski doskonale władał językiem litewskim, badał dialekty litewskie, analizował ich związki z kontaktującymi się językami słowiańskimi. Zachowały się jego dobrze zapisane teksty gwar Sudargasu (rej. szacki) i Zieteli (obwód grodzieński Białorusi, rej. dziatłowski). Dla językoznawców litewskich najciekawsze w wymienionym archiwum są treściwe listy Kazimierasa Būgi (1879—1924). Wśród rękopisów J. Rozwadowskiego znaleziono pięć listów K. Būgi, napisanych w latach 1912—1913. Jeden z nich jest obszernym studium językoznawczym, a cztery — pocztówkami. Wspólna sygnatura tych ostatnich: K. III —84 (Archiwum Polskiej akademii nauk Oddział w Krakowie, Jan Rozwadowski). Pocztówki, napisane w 1913 r., znajdują się w zbiorze rękopisów — Korespondencja Jana Rozwadowskiego na 1. B. N245 (teczka). Natomiast list napisany w 1912 r. znaleziono w dużym pudle z rękopisami J. Rozwadowskiego, które przechowywał prof. J. Safarewicz (1904—1992), przygotowujący pisma J. Rozwadowskiego do druku. Po jego śmierci skrzynia została przekazana do archiwum, do innych rękopisów J. Rozwadowskiego. Niestety, zawartość tej skrzyni nie została jeszcze uporządkowana, a rękopisy nie zostały ponumerowane. Tam też znaleziono sporządzoną własnoręcznie przez K. Būgę bibliografię jego własnych prac drukowanych do 1912 r. (łącznie 29). —K. Listy Būgi były pisane z kilku miejsc: dwie kartki pocztowe z Petersburga, gdzie wówczas studiował, jedna z jego rodzinnych stron —Duset, a długi (pierwszy) list (1912) i jedna kartka pocztowa (1913) z Laižuvy, gdzie wówczas był księdzem i od 1903 r. aktywnie pomagał K. Būdze i E. Volterowi Juozas Tumas Vaižgantas. Oprócz K. Būgi listy do prof. J. Rozwadowskiego po litewsku pisali jeszcze patriarcha Litwy, założyciel i przewodniczący Litewskiego Towarzystwa Naukowego Jonas Basanavičius (listy pisane w 1911 i 1912 r. z Wilna), pierwszy sekretarz tego towarzystwa, docent Uniwersytetu Petersburskiego Eduardas Volteris (kartka pocztowa napisana w 1907 r. z Petersburga), językoznawca Jonas Jablonskis (kartka pocztowa napisana w 1911 r. z austriackiego uzdrowiska Elster), pionier litewskiej kartografii Antanas Macijauskas (kartka pocztowa napisana w 1911 r. z Rygi) oraz leksykograf Jurgis Šlapelis (list napisany w 1928 r. z Wilna). Po polsku do J. Rozwadowskiego pisali późniejsi wybitni działacze litewskiej kultury Jurgis Šaulys (1912 r.), Juozas Albinas Herbačiauskas (1912 r.), Mykolas Biržiška (1913 r.). W krótkim liście napisanym w 1918 r. ksiądz z Gervėč A. Dalinkevičius wskazał, w których wsiach parafii Gervėče mówi się jeszcze po litewsku. W zbiorze rękopisów J. Rozwadowskiego zachował się krótki opis fonetyki gwary poniewieskiej, napisany po polsku przez Kleofasa Jurgelionisa (bez daty) i in. Poniżej w porządku chronologicznym przedstawiona jest korespondencja Kazimierasa Būgi pisana do Jana Rozwadowskiego. Język listów nie był poprawiany. Laižuva (Lajżewo), 18 (31) grudnia (XII) 1912 r. Szanowny Mékytojau! Przede wszystkim przepraszam Pana za spóźnienie z odpowiedzią na miły list Pana. Od dawna zamierzałem odpowiedzieć, ale jakoś nie mogłem się do tego zabrać. Bo ze mnie, podobnie jak ze zmarłego Jauniusa, jest człowiek długo się zabierający do pracy! Cóż począć! Jestem winien i proszę o wybaczenie. Kiedy uzyskam tytuł magistra, sam jeszcze niczego pewnego nie wiem. Sądzę, że na przygotowanie się do egzaminów magisterskich trzeba będzie poświęcić co najmniej półtora roku. Do dysertacji mam już wybrany niemały materiał (materiał). W dysertacji będę mówił o wpływie języka słowiańskiego na język litewski. Temat jest bardzo ciekawy i pouczający. Będę tam także mówił o akcencie (akcentowaniu) i intonacji (melodii) zapożyczonych słów. Litwini obok bažnyčia (łotewskie baznica!) mają także seklyčia — „jadalnię”, obok birkavas (łotewskie bifkava!) i šilkas. Istnieje kilka takich nazwisk nie tylko w języku litewskim, lecz także łotewskim. Różnorodność akcentów (intonacji) znajdujemy tylko w najstarszych słowach. Później zapożyczone słowa prawie wszystkie mają >; na przykład teesie: my6a > šiūbėa, šiūbos, "MBpa” ~ miérg. Kardas (< lenk. kord), 178 oczywiście, jest nowym tworem, cf. lit. kardau, -dyti. Otrzymałem artykuły Szanownego Pana tuż przed wyjazdem z Petersburga. Dziękuję! Czytałem, zachwycając się (żmudz. gėrėdamos). Nie mam jeszcze własnego zdania na temat relacji pokrewieństwa języków bałtyckich i słowiańskich. Mnie również, wbrew wywodom Jauniusa, wydawało się, że języki słowiańskie i bałtyckie są między sobą dość bliskie. Bez głębszych badań wydaje mi się, że pokrewieństwo tych języków można wyjaśnić także sąsiedztwem (blizkie sasiedztwo). Bałtowie od niepamiętnych czasów musieli być północno-zachodnimi sąsiadami Słowian. Proszę porównać słowa Ptolemeusza: na wschód od Wenedów mieszkają Galindowie i Sudinowie. W językach sąsiadów, nawet jeśli nie są tego samego pochodzenia, znajdujemy wiele wspólnych rzeczy. Fonetyka łotewska i liwska niewiele się różnią. Fonetyka wschodnich dialektów litewskich jest bliska fonetyce białoruskiej (bialarusin). Podobnych przykładów moglibyśmy zebrać bardzo wiele. Wiele cech fonetycznych wspólnych Słowianom i Bałtom może wcale nie wskazywać na większe pokrewieństwo tych języków. Cechy te dają się wyjaśnić także sąsiedztwem. Bałtowie pod pewnymi względami różnią się w fonetyce od Słowian. Lit. rš, kš — słow. rz, z (z *ka), lecz lit. us, is, a słow. uz, iz. Blusa: blsza, saūsas: suzs, apsi-tausyti: tušiti || tuza, musia: muza, pisa || paisyti: pszati, liésas: liz, i in. Jūšė temu nie przeczy. Jūšė, podobnie jak ūšės, jest tylko słowem używanym w Prusach Litewskich. Oba te słowa zostały zapożyczone z języka pruskiego. Pruskie słowo iuse V 377 "juche" wywodzi się od bałtyckiego *jusie. W języku prabałtyckim z *jūsič albo *įūsiė musiało powstać *iūšič, a następnie *įūše. Z formy *iūščir Pruscy Litwini zapożyczyli swoje słowo jūšė. Ūšės ”Wochen der Kindbetterin” (Ruhig II 404) z praprus. *ušės < *usies (i-eur. uk-). To, że Pruscy Litwini zapożyczyli coś z dawnego języka pruskiego, pokazują nie tylko ūšės (= lit. šėšės), lecz także pus-sevaitė. Kridušė albo kridušia (Mielcke II 99) również jest słowem znanym wyłącznie w Prusach Litewskich. Kridušia miałaby być zapożyczona z pruskiego słowa kriaušia (ta i si). Maišas, riešutas i vėtušas są zrozumiałe jedynie z języka staropruskiego. Litewskie -išk z -isk nie ma nic wspólnego ze słowiańskim -iz-: tutaj i jest całkowicie niewinne. Nie tylko -isk przechodzi w -išk, lecz także w -ask-, -ėsk-, -usk-. Na przykład oto: pūškas "pęcherzyk, pryszcz- ", npbrms' = pol. pysk || pycha, reškiū, teškiū, braškėti, traškėti, tdusku, paušku, pliauškėti, čiauškėti, vaškas = BOcK'B, traškana. Takich słów są niezliczone ilości. * Vocalis + zg” nigdy nie przechodzi w Zg, dlatego też mówi się: pleizgūnės (konopie) ”"mockoHs”, vizgėti, dvozgia i wiele innych. Laskuoti jest neologizmem (Neubildung) zamiast *laskioti (por. 179 lakštūoti < *lašk-t-), lazginti. W miejscu Pleiskanės pleiskpagal pleizgūnės z s. Maskatioti wywodzi się drogą metatezy od mastakioti (tak również się mówi); por. vilkūtas od viltūkas „Wehrwolf” (tak również się mówi) || vilka-takis. Plūštaka „dłoń” od *plaskata: słow. plosk, łotewski plaskains. Lit. plašk = niūiock-; por. plokščias, „plaski” od *plašktia-. Brėško 3 praet. —pol. świt. Pūkš-lė < puskle, pa-pauskas "guz" || pd-pūkš-- lė "Bonnsips". Jusk. žodynas I 4204; po-puskes 1.c. 40P || paušk-ulė —pol. pysk. Lokšnūs "tkliwy, czuly” (Kossarzewski Lituania 48*) < *lošk-nūs: słow. laska || nacuts, nacTurs. Wydaje mi się, że z tych przykładów i z o wiele liczniejszych, tutaj niewymienionych, wynika, iż "vocalis + sk” w języku litewskim przechodzi w "voc. + Sk”. Przykłady z -skbūtų nauji padarai. -skn-> słowiańskie -sn-, lecz bałtyckie kšn-: 6n5cm>x-- TN, lecz lit. blikšnoti || bliškau || bligznéti < *blizg-néti -stl-> słowiańskie -st-, lecz bałtyckie -skl-> -k'š1-: * Vistla > sł. Visla, lecz staropruski Viksla (z * Viskla < * Vistla); por. Thes. Nesselmanna 209 -Wixla ir vokiečių Weichsel iš pr. * Viksla. Tos pačios kilmės kaip ir Viksla yra taip pat liet. paveikslas < * pa-veizdtlas > *paveisttlas > * paveistlas > * paveikslas. Plg. veigzlūs "BunnsIu, sic” (negerai Baltica 22 sgn.) iš * veizd-lus > * veizglūs > veigzlūs. (Dusetose sako veikslūs < * veizd-tlūs (7). "-skarba -zg-+ conson” slavų kalbose nevirsta į -kš“ arba -gz +con. Latv. plauskas || plauks-tas, la. blauzga || blaugzna, lit. plėkšnės „breit Rūben“ Mielcke II 110 || mrocks. -bn-> słowiańskie -n-, lecz lit. i łotewskie -gn->: dūgnas —peno || łot. ryt. Dugnoja „Dubenaa” z Dubnaja, lūgnios „posBansuu” Ušpaliai = lūbnios Dūsetos || lūbos, słow. nyb6b. „rsk + voc” > lit. ršk, lecz rzg nie przechodzi w ržg. Polskie parskaé: lit. purškiu, bezokolicznik purkš-ti, burzgėti. „rst + voc” > lit. ršt, lecz rzd pozostaje takie, jak było. Umieram, ale birzdis „wrzos, Erica vulgaris” || niem. gwar. porst „Porsch”. Obok -šw języku litewskim zwykle mamy -z-d- (tu z pochodzi od ž!). Por. kuštū „szepcę” (Baltica 2) || kuzdū do ucha, kuzda między [awes galwas Judėję. Kuzdininkas. Mielcke Wb. II 364. Kuštū, inf. kuštėti „bewegen, rūhren judėti, krutéti” (Joniškis) || kuzdū, kuzdėti „trząšč sie od zimna” || kušū, kušėti „judėti, krutėti”. Gruz[d]-né-ti || grduziu (žr. Baltica 15). Obok -3-k- (z -sk-) znajdujemy tylko -z-g-: blikš-ndti < blisk-|| bligznd-ti < blizg-, blizgū, blizgė „6nėcrra- ”. Vikšris „ocoka” < *višk-ris || vizga, g.sg. vizgos „carex vulpina?”. Na początku słowa, lecz w środku -k's'l-, por. sklidinas, sklaidyti, skliaūtai, sklimbis, sklęsti, pa-sklitė 3 praet., lecz popūkš-lė || popūškė, paušk-ulė, vumpėotaukšlis (Kvėdarna) || pumpétauskis (Palanga) „Lycoperdon, purchawka”. Ros. 6nro3rats, 6arosrorars „taūukšti niekūs”: lit. bliaūz/d]-- yti (Baltica 10) || bliauskiv, bliaūkšti „bluzgac”. 180 a. 6pysra || 6pysnurTs: Tėtirvinas bruzdulituoja Koss Litu. 91* || brūzguliuoti Jušk. a. IIJIIJOCK'- b: pliaušku taušku vos atbridaū Jušk. žod. I 2382. Ruskanas „nacMypustit, cypoBeift” ruskana diena < rūs-k-: rūstas. Rūšk-: rūs-t-—lūiš-ka-s: slav. JIuc-Tb. Sól zamiast * druška, z s z powodu drūzgas. a. IIJIeCK'b 3 praes. IIJIemieT5: plėška, bezokolicznik plešketi. a. JiasroTaTb (nian. BM. JIosroT-) || sockoraTs || JIesra || méckars: lie. ldzginti „pszymilač sig, šnekinti maloniai” Koss. Litu. 106* || laskioti „spiewač wesolo” z siš lazgūoti || lakštūoti „spiewač, mėwič wesolo” z laškt-. R. mpocxomams Tpemars: traškū, trašketi. Lenk truskač: trūškinu. Drisko itd. jest przetworzone na podstawie drizgo. Prawa języka litewskiego nie są jeszcze należycie znane językoznawcom, ponieważ brakuje im potrzebnego do tego materiału z żywego języka. Ten materiał, który mamy w pismach Kuršaitisa, nie jest wystarczający: jest tu zaledwie może jedna dziesiąta żywego języka. Dla nauki języka litewskiego bardzo ważny jest słownik Juškevičiusa!. Lecz uczeni nie mogą jeszcze korzystać ze słownika. Minęło już więcej niż trzydzieści lat, odkąd rozpoczęto drukowanie słownika Juškevičiusa. Drukowanie przebiegałoby szybko, gdyby Akademia Nauk miała dostateczną liczbę redaktorów. Znawców języka litewskiego zawsze brakowało. Poza Baranauskiem, Jauniusem i Jablonskim Litwini nie mieli innych znawców języka. Otrzymałem do zredagowania dwie litery ze słownika Juškevičiusa (Kir L-), które były Uljanowa? w rękach. Uljanow umarł, przygotowawszy zaledwie dwa lub trzy łuki. Litery M-, N-, Oi Prėdaguoti otrzymał lekarz (doktor) Jūrgis Slapélis® z Wilna. Praca Šlapelisa posuwa się niespiesznie: do tej pory wydrukowano zaledwie 6 arkuszy. Wszystkie słowa od Riki Ztebeguli znajdują się w archiwum Akademii. Zamiast jieva, jiéna, jieskau itp. piszę ievd, ena, ieškau dlatego, że miejscami tak wymawiają sami Litwini, a po drugie dlatego, że zamiast gwarowych słów viūoga, vuodega itp. pisze się toga, uodega. Dzisiejsze gazety również piszą iena, ieškau, uoga, uodega. Gdzie znajdują się rękopisy Baranauskasa, niczego pewnego nie wiem. Chyba będą wszystkie Szczątki Baranauskasa pozostały w bibliotece (księgozbiorze) seminarium w Sejnach (Sejny, gub. suwalska)? Białoruskie i polskie słowa, które według Pana/Pani zostały zapożyczone z języka litewskiego lub jaćwieskiego, były dla mnie nowością. Na Państwa liście nie ma Laimy, którą Federowski* odnalazł na Białorusi guberni grodzieńskiej. Raz-šaptač czy nie jest spokrewnione z lit. słowem šapivolas, v. vilnakaršis, v. karšiklis „czochracz, glępacz, ten ktéry czochra” (Koss. Litu. 54P), jeśli oczywiście to słowo samo nie zostało skądś zapożyczone. j Jednakże litewskość słów raz-szaptačir vašavač pozostaje dla mnie wątpliwa. Znaczenie żjiva „gąbka” jest, moim zdaniem, raczej odróżnialne od litewskiego słowa žievė, acc. žiėvę „wydma” (ros.). Język jaćwieski (ATBAT'D), moim zdaniem, był bliższy nie Litwinom, lecz Prusom. Opinię tę najlepiej potwierdzają jaćwieskie imiona z kroniki zwanej Unarsesckas JrbTOTnucs (IlonHoe cobpaHie pycckuxs 181 npronuce#t. Toms emopoii. C. IleTepGyprs 1908). Tutaj znajdujemy dwa imiona, gdzie litewskiemu dźwiękowi Z w imionach jotwińskich odpowiada z: CreyoyTosu. 355 P-oBuyio. 1227 r. (cTp. 751)ir B3AIlla 3JJH HOY. 1273 r. (crp. 870) || 3aunsyn. 1251 r. (crp. 810) || ropast TATBA3b. u 3aunsyn m Kpucmenns u Ilokbanb. 1256 g. (cTp. 833) 355P-= liet. Zebrys || Zébras. Nowa od starego-ros. *3pauna; por. Sudavy žemės sritį (territ-) Silia Scr. r. Pruss. I 143 lub Syllones l.e. I 737. *35mnuna pochodzi od nazwy Jaćwingów *Zileina. Mamy tu taki sufiks jak i w pruskich nazwach miejscowych. Golteynis, Latheynen, Molseyn, Reteynen (G. Gerullis, De Prussicis Sambiensium locorum nominibus. Tilsis MCMXII, s. 155) albo też litewskie — Resčiniai (miasto w guberni kowieńskiej- ), Traulčiniai (wieś w parafii Kurtuvėnai, powiat szawelski). 3bauna = Ziliena jest spokrewniona z nazwą wsi Žildičiai (parafia Lyduvėnai) || Žilėnas, nazwisko w parafii Linkmenys || Žilys, nazwisko w parafii Uspaliai. — Słownik jaćwieski również jest podobny do słownika pruskiego. Por. Kirsna, dopływ Szeszupy ”*Czarna” (= lit. kiršna — albo kirkšna-. Baltica. 7) i Gaila Dorf. oraz Oletzko sec. 15 — teraz B i a I a (Gayl See 1595 Pierson). Mam zebranych niemało nazw jaćwieskich albo sudowskich. HriaTLeBckas JIbTOINMCb ma 30 nazw, w innych źródłach znalazłem 76. W ten sposób jest więcej niż sto nazw. Może uda się zebrać jeszcze kilka. Nazw z dni dzisiejszych nie zbierałem, ponieważ, prawdę mówiąc, nie miałem nawet wiarygodnych źródeł. W powiecie mariampolskim wśród nazw jaćwieskich mogą być także litewskie. W parafii Indura, jak mówią, i teraz jeszcze są Litwini. Indura jest nazwą miasta i rzeki; por. nazwę strumienia Indus niedaleko Tylży (Basanavičius. Iš gyvenimo vėlių bei velnių. 151, 363), Indraja, rzeka Uspaliy par. > Pa-tndré, wieś nad Indrają, Indrailis, jezioro niedaleko Paindrė. Indurad ma taki sam sufiks jak strumień w pobliżu Pabdiska (gubernia kowieńska, powiat wiłkomierski) Vint-ura "Wiktorka" (Draugija N235, s. 299). -Badanie nazw miejsc oraz nazw rzek i jezior może rzucić bardzo dużo światła na czasy starożytne. Ale bardzo szkoda, że brakuje nam naukowo spisanych nazw. Dlatego bardzo pożądane jest, abyś jak najszybciej opublikował swoje studia nad nazwami wód. Jatra (lewy dopływ Mołczadzi) nie jest jednak tożsama z nazwą Aitros (Aitra, rzeka w parafii Krotyngia, powiat Rosienie). a Guj-ka (prawy doplyw Moczyny, lew. dopl. Swisloczy) < * Gujaliet. Gauja, łot. Gaūija. Lotwa(prawy dopl. Turyi, pow. shucki, par. Kopyl). = Latuva, dopływ Świętej, powiat wiłkomierski. Saswa (dopływ Niemnowej Zelwy. Słown. geogr. X 335) nie pochodzi jednak od *Seswa < * Sessva = Szeszupa, łot. Sesava. Proszę wybaczyć, że zabieram Panu cenny czas różnymi drobiazgami. Piszę o wszystkim, co mnie obecnie bardziej zajmowało. Życzę Panu wszystkiego dobrego. Witaj, Panie, doczekawszy Nowego Roku. Sługa Pana, Kaz. Būga Adres Ilour. cr. Jlai>xepo, KoBeH. ry6. 182 W Łajżuwie pozostanę jeszcze cały miesiąc. [2] Szanowny Nauczycielu! W tych dniach, iš powróciwszy z podróży į gubernię suwalską, znalazłem liścik iš Waszmości. Tymczasem nie mogłem nic napisać do „Rocznika“. Przez cały czas trzeba było odkładać przepisywanie słownika Juškevičiusa. Tej wiosny chyba nie uda się nic napisać. Za dwa dni wracam do Petersburga. Adres będzie taki: M. [IBopsinckas 7, kB. 33. Literę K (ze słownika Juškevičiusa) już całą przepisałem, pozostaje L-, z którą można będzie poczekać. Dzień dobry. Laižuva 193 13 Wasz sługa Kaz. Buga® [3] Dusetos, 1913 roku, 19 sierpnia (VIII) – Szanowny Nauczycielu! Pański liścik dopiero teraz otrzymałem. Zapewne przypadnie mi czytać korektę. Być może mój artykuł już został wydrukowany. Gdyby coś było, proszę do mnie pisać do Petersburga, M. J[Bopsxucras 7, kB. 47, dokąd po 7–8 dniach przyjadę. Zamiast wynagrodzenia, oczywiście, jeśli redakcja płaci za takie artykuły jak moje, wolałbym otrzymać wszystkie wydane dotąd tomy RS". Pierwszego nie trzeba, bo już go kupiłem. Przesyłam za pośrednictwem Pana redakcji RS dwie moje książeczki. Życzę Panu dobrych dni. | Kaz. Būga [4] W Petersburgu 7/XI.1913. ,„ Szanowny Nauczycielu! Dziękuję za liścik. RS. II—V otrzymałem wczoraj. RS VI również proszę wysłać najlepiej pocztą na mój koszt (moim kosztem). Rękopis nie jest mi potrzebny, można go wyrzucić. Wydać córkę za mąż oznacza "oddač za mąž"*. "Jeżeli nie oddasz tej córki, umrę dzig"“. Dzień dobry Kaz. Būga Adres: CII6. M. /Isopsinckas 7, kB. 47. [5] C. Ilerepbyprs, M. [IBopsinckas 7, kB. 47. Szanowny Nauczycielu! Co słychać z moim artykułem o teorii języków kelto-słowiańskich Szachmatowa?! M. Vasmer! On również skarży się, że jeszcze nie otrzymał korekty. 183 W książeczkach „W nauce o języku i w naszej starożytności”, przesłanych Panu jeszcze z Duset, znajdzie Pan krytykę artykułu A. Sobolewskiego „I'm® >xuna JIutsa?” Tutaj, opierając się na nazwach rzek, twierdzę, że na północy guberni smoleńskiej żyło niegdyś inne plemię bałtyckie (por. romanse). Życzę Panu wszystkiego dobrego Kaz. Būga!? OBJAŚNIENIA 1 Chodzi o niedokończony, doprowadzony w druku do litery N, Słownik języka litewskiego opracowany przez Antanasa Juškę (1819—1880) (z tłumaczeniem haseł na język rosyjski i polski), którego poszczególne części redagowali F. Fortunatow, J. Jablonskis, K. Būga, J. Šlapelis, G. Uljanow. 2 Grigorij Uljanow (1895—1912), rosyjski językoznawca, pierwszy badacz czasownika bałtyckiego, który zredagował kilka składek na literę K słownika A. Juški. 3 Jurgis Šlapelis (1876—1941), leksykograf, jeden z ostatnich redaktorów drukowanej części słownika A. Juški. “Michalas Federowskis (1853—1923), polski etnograf i folklorysta, autor 8 tomów tekstów gwarowych zapisanych po polsku i białorusku. J. Rozwadowski w 1901 r., goszcząc u M. Fedorowskiego w majątku na Podolu (niedaleko od Zieteli), poznał służącą tego majątku, zietelankę Reginę Dargevičiūtė (1878—1958), i od niej zaczął zapisywać teksty w gwarze zietelskiej. Mowa o założonym z inicjatywy J. Rozwadowskiego w 1908 r. w Krakowie polskim czasopiśmie slawistycznym ” Rocznik slawistyczny” (Rocznik slawistyczny). * Na odwrocie pocztówki fotografia P. Višinskisa siedzącego na płocie i napis: Povilas Višinskis. Litery RS oznaczają czasopismo " Rocznik slawistyczny". 8 Po polsku: "atiduoti uz vyro". Przysłowie, które przyszło z sentymentalnych romansów, po polsku: "Jeżeli nie wydasz tej córki, ¢ia pat numirsiu”. 10K Būga wspomina o napisanej przez siebie po niemiecku krytyce teorii A. Szachmatowa: "Kann man Keltenspuren auf baltischem Gebiet nachweisen?” (Czy można udowodnić istnienie śladów Celtów na obszarze zamieszkanym przez Bałtów?), opublikowanej w * Rocznik slawistyczny”. T. 6 (1913 r.). 11 Max Vasmer (1886—1912- ), niemiecki językoznawca i slawista oraz bliski kolega K. Būgasa. 12 Pocztówka bez daty, ślady stempla nieczytelne. Alojzas Vidugiris 184