Paminklas Janui Safarewicziui

najważniejsze prace opisujące i analizujące języki litewski, łotewski i staropruski. prace dotyczące tych języków. Oprócz tych przeglądów na końcu książki znajdujemy również szczegółowy (184 pozycje) ogólny wykaz literatury: wydane na Litwie, Łotwie i w innych krajach prace poszczególnych autorów lub prace zbiorowe, wydawnictwa ciągłe lub periodyczne, poświęcone zarówno ogólnym zagadnieniom językoznawstwa bałtyckiego, jak i któremuś z języków — litewskiemu, łotewskiemu, staropruskiemu —. Istotnie, w wykazie literatury należy poprawić jeszcze kilka drobnych błędów korektorskich: J. GERULIS. Senieji lietuvių skaitimai (s. 408: pozycja 20) =... skaitymai; P. JONIKAS. Lietuvių bendrinės rašomosios kalbos kurimasis antroje XIX a. pusėje (412; 119) =... kūrimasis antrojoje XIX a. pusėje; V. PAULAUSKAITE (412; 151) = V. PAULAUSKIENE; A. UBEKAITE (413; 176, 177) = A. UBEIKAITE. Wymienione czy inne drobne usterki w żadnym stopniu nie umniejszają wartości omawianej publikacji. „Języki bałtyckie. Wprowadzenie” — bardzo starannie opracowana i potrzebna książka. To doskonały podręcznik dla tych, którzy w szkołach wyższych Niemiec i innych krajów studiują języki bałtyckie, interesują się historią tych języków, chcą samodzielnie uczyć się współczesnego języka litewskiego i łotewskiego. Za wykonaną wielką pracę i otrzymany z ich rąk jeden z pierwszych egzemplarzy tej książki wdzięczny jest autorom również Instytut Języka Litewskiego. k kio Kazys Morkūnas POMNIK JANOWI SAFAREWICZOWI Szczęśliwi są nauczyciele, którzy mają dobrych, wdzięcznych uczniów. Am žė Wielką rzeszę takich uczniów miał również znakomity polski językoznawca, profesor uniwersytetów w Wilnie i Krakowie, doktor honoris causa tych uniwersytetów, Jan Safarewicz (1904—1992), który między innymi pozostawił głębokie ślady także na polu lituanistyki. ]} Begin! Translator, produce valid JSON for the translation of each array item: [{ Jednakże w pierwszej kolejności spośród tak wdzięcznych uczniów należy wymienić Wojciecha Smoczyńskiego, którego pracy i zdolnościom organizacyjnym zawdzięczamy imponujące dzieło poświęcone pamięci J. Safarewicza: „Analecta Indoeuropaea Cracoviensia Ioannis Safarewicz Memoriae Dicata” (Edenda Cvravit Wojciech Smoczynski, Cracoviae MCMXCV). Jest to zbiór artykułów, w których scharakteryzowano osobowość J. Safarewicza, jego zasługi dla tej czy innej dziedziny językoznawstwa, a także przedstawiono odrębne badania nad problemami, które były bliskie wybitnemu polskiemu uczonemu. 4 Większą część opublikowanych artykułów stanowią referaty wygłoszone podczas sympozjum „Język w czasie i przestrzeni”, które odbyło się w Krakowie w dniach 5–6 kwietnia 1993 r. z okazji pierwszej rocznicy śmierci J. Safarewicza. Ogółem opublikowano aż 56 artykułów, a ponadto bardzo starannie opracowaną przez W. Smoczyńskiego bibliografię prac J. Safarewicza oraz literatury na jego temat. Artykuły opublikowano w językach łacińskim; angielskim, francuskim i niemieckim. Oczywiście w krótkiej adnotacji nie sposób nie tylko omówić, lecz także wymienić wszystkich opublikowanych tutaj artykułów.“ Wspomnimy jedynie o tych, które mogą być ciekawsze dla badacza języka litewskiego, oraz o tych, które są bezpośrednio związane z dorobkiem naukowym J. Safarewicza. j Z tej ostatniej dziedziny ogłoszono: artykuł Mariana Plezji (Plezia) o badaniach J. Safarewicza nad językiem greckim i łacińskim (* De Ioannis Safarewicz i 216 studiis Graecis atque Latinis”, p. 11—14), F. Slawskiego o dwóch nie napisanych J. książkach Safarewicza ("On two unwritten books of Jan „Safarewiczp. 15—18; “, čia autorius turi galvoje J. Safarewicziaus veiksmažodžio veiksly tyrinėjimus ir jo straipsnius apie slavų protévyne, balty—slavy, italy—slavy kalbų santykius), St. Urbanczyko apie J. Safarewicziaus nuopelnus polonistikai („Professor Jan Safarewicz —Polish scholar“, p. 19—25), A. Sabaliausko apie lenkų mokslininko lituanistikos tyrinėjimus („Jan Safarewicz’s contribution to Lithuanian studies“, p. 27—34), H. Popowskos-Taborskos apie etninės istorijos problemas J. W pracach Safarewicza („Problems of ethnic history the works in of Jan Safarewicz“, p. 35—40) ir M. Karpluk straipsnis skirtas J. Safarewicziaus onomastikos tyrinėjimams („ Professor Safarewicz's on research onomastics“, p. 41—45). Możemy się cieszyć, że profesora J. Safarewicza swoimi interesującymi artykułami uczciło liczne grono językoznawców litewskich. Oto te artykuły: S. Ambraza „O pochodzeniu rzeczowników rodzaju żeńskiego z przyrostkiem *-(1)e w językach bałtyckich” („On the origin of nomina feminina with the ending *-(į Je in the Baltic languages”, s. 47—50), V. Ambraza „Bezokolicznik języków bałtyckich z punktu widzenia rekonstrukcji syntaktycznej” („Der baltische Infinitiv aus der Sicht der syntaktischen Rekonstruktion”, s. 51—60), S. Karaliūnasa „Praindoeuropejskie “hartk'o- ‘niedźwiedź’ w językach bałtyckich” („PIE “hartk'o-‘- bear’ in Baltic”, s. 189—196), B. Stundžii „Prawidłowości akcentowania czasowników typu mieszanego w standardowym języku litewskim” („Regularities of the accentuation of mixed-type verbs of Standard Lithuanian”, s. 401—408), S. Temčinasa „Typologiczny paralelizm transformacji przymiotników o temacie *u w językach litewskim i słowiańskich” („Typological parallelism of *u-stem adjective transformation in Lithuanian and Slavic”, s. 443—44T7), Z. Zinkevičiusa „O polonizmach w pismach Mažvydasa” („Uber die Polonismen in Mazvydas’ Schriften”, s. 545—550). Problemom języków bałtyckich poświęcone są również niektóre artykuły zagranicznych językoznawców. Są to: A. Bammesbergera „Greckie ei wobec litewskiego est ‘ty jesteś’ i starolitewskiego eis: ‘ty idziesz’” („Griechisch el gegeniiber litauisch est ‘du bist’ und altlitauisch eis: ‘du gehst”, s. 65—73), P. U. Diniego „W sprawie st.-słow. subors” („A propos du vieux sl. ssbors”, s. 147—151; rekonstruuje się bałtycko-słowiańskie *sombor, por. ros. cobop „sobór, zgromadzenie”, lit. sambarés „pobór, zebrane rzeczy lub pieniądze”, łot. suobara „pobór”), R. Eckerta „Dawne łotewsko-- słowiańskie odpowiedniości” („Alte lettisch-slawische Ubereinstimmungen”, s. 153—171), A. Holvoeta „W sprawie rozwoju strony biernej w językach litewskim i łotewskim” („On the evolution of the passive in Lithuanian and Latvian”, s. 173—182), G. Micheliniego „O miejscu dopełnienia w Postylli Bretkūnasa” („Uber die Stellung des Objektes in der Postille von Bretkunas- ”, s. 249—256), W. Sedzika „O bałtyckiej i słowiańskiej terminologii rolniczej” („On Baltic and Slavic agricultural terminology”, s. 365—370). Z różnych punktów widzenia dla badaczy języków bałtyckich interesujące mogą być również artykuły poświęcone innym problemom językoznawczym. Spośród takich artykułów szczególnie chciałoby się wymienić: L. Bednarczuka „Substrat i teoria kontaktów językowych” („Substrat et théorie des contacts linguistiques”, s. 75—88), T. Czarneckiego „W sprawie problemu najstarszych zapożyczeń niemieckich w języku polskim” („Zum Problem der altesten Lehnworter des Polnischen aus dem Deutschen”, s. 109—121), 217 W. Manczaka „Krytyka teorii laryngalnej” („Critigue de la théorie des laryngales”, s. 237—247), St. Stachowskiego „Rola języka greckiego w historii osmańsko-tureckiego języka” („Die Rolle des Griechischen in der Geschichte des Osmanisch-- Tiirkischen”, s. 377-385), W. Stefańskiego „Kilka uwag dotyczących końcówek zaimków indoeuropejskich” („Quelques remarques concernant la flexion pronominale en indoeuropéen”, s. 393—400), K. T. Witczaka „’Samogłoski protetyczne’ w hetyckim i innych językach anatolijskich” (?’Prothetic vowels® ir in Hittite and other Anatolian languages”, p. 495—502) ir kt. Ten zbiór artykułów jest nie tylko ne pięknym hołdem dla wybitnego polskiego językoznawcy, uczonego o niezwykle szerokich zainteresowaniach, Człowieka o świetlanej pamięci, lecz ir także stanowi į znaczący wkład w te dziedziny su filologii, z którymi Janas Safarewicz był ściśle związany; redaktor tego zbioru, o Wojciech Smoczyński, zasługuje na najszczersze podziękowania swoich kolegów. į Algirdas Sabaliauskas O ŁATGALCZYKACH IR JŲ JĘZYKU Być może wielu się zdziwi, ale nawet ambasador Łotwy na Litwie Albertas Sarkanis pewnego razu powiedział, że dla łatgalczyków! język litewski jest. łatwiejs3 zy do nauczenia się niż ogólny język łotewski. O tych łatgalczykach, którzy czasami skłonni są uważać swój język za odrębny język bałtycki, a nie za „dialekt” języka łotewskiego, wiemy bardzo mało. O to swoiści, ne mający jedynie wspólne pochodzir enie, lecz wspólny los, nasi bracia. Przecież oni, jak większoir ść Litwinów, — są katolikami. Ju W tym regionie działało niemało księży pochodzenia litewskiego. Przez ponad du sto lat ten region był Litwy ir częścią państwa polskiego. Wspólnie staliśmy się częścią Imperium Rosyjskiego. Wspólnie utraciliśmy prasę zapisywaną alfabetem łacińskim. Litewskiej „szkoły biedy” dokładnie pi odpowiada łatgalskie „moates skola ratina” („szkoła matki przy kołowrotku”). O jų w szkołach państwowych wisiał napis: | "Ilo AATBHILCKK FOBOPUTL cTporo BOCHpenaercs’. į Iš istocie problemie łatgalskiej poświęcona jest publikacja Uniwersytetu Łotewskiego Języków Bałtyckich ir Katedr Literatury Łotewskiej "Baltu filologija. V. Rakstu krajums” (Odp. red. Dz. Paegle. Ryga, Część 1995). publikowanych tu artykułów to referaty wygłoszone w marcu podczas 1994 m. tradycyjnej 18 konferencji poświęconej pamięci wybitnego łotewskiego językoznawcy Arturo Uozuolo (Ozols, 1912—1964) której tematem tym razem była „Łatgalia i język łotewski Łatgalii”. Poszczególne artykuły opublikowane w wydawnictwie są ir interesujące dla badaczy języka litewskiego i historii Litwy. Dla be historyków, bez wątpienia, interesujący jest E. artykuł Mugurevičiusa „Źródła pisane i materiały ir archeologiczne dotyczące historii dawnych ją Łatgalów” („Rakstitie avoti arheologijas un materiali par latgalu senako vesturi”, Omówiono tu wzmianki w p. 7—12). rosyjskich kronikach o Norovie (Neromie, : 1 Łotysze specjalnie używają terminu latgalieši „Łatgalowie”, ponieważ termin latgalt „Łatgalowie” w literaturze naukowej oznacza dawny lud bałtycki, który zamieszkiwał zarówno Łatgalię, jak i Widzemie, i ir dał nazwę narodowi oraz państwu łotewskiir emu. | Norkūnas Z. Friends, never foes. Wywiad z łotewskim ambasi sador to Lithuania Mr Alberts Sarkanis. Litwa in Świat, 1995, 3, 18. 218