Priebalsių „t’, d’“ ir „k’, g’“ mišimas Druskininkų tarmėje

KWESTIE JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO XXXVIII (1997) Asta LESKAUSKAITĖ MIESZANIE SPÓŁGŁOSEK #, d’ ORAZ k), g W GWARZE DRUSKIENICKIEJ (według „Słownika gwary druskienickiej” G. Naktinienė, A. Paulauskienė, V. Vitkauskas „Słownika gwary druskienickiej”) W literaturze lingwistycznej, mówiąc o mieszaniu spółgłosek £; d’ i k; g’, wskazuje się, że jest to zjawisko sporadyczne (występujące głównie na obszarze gwar południowoauksztackich), gdy miękkie f, d’ wymawia się bardziej palatalizowane, zbliżone do k, g’ (Zinkevičius 1987: 248-251). Mieszanie występuje bardziej na południe od linii Punskas-Lazdijai-Kapčiamiestis-Švendūbrė(Ratnyčia)-Kabėliai-Dubičiai-- Dievėniškés, Rimšėjė, w okolicach Pėlesasa, we wsi Azierkų, w okolicach Lazūnas (Otrebski 1958: 352— 357; Zinkevičius 1966: 140-141; Dovydaitis 1968: 185-190; Savičiūtė, Vitkauskas 1976: 146-149; Vidugiris 1989: 204; LKT 1970: 38; Sudnik 1975: 175, 194) i gdzie indziej’. Charakterystycznych jest kilka wariantów mieszania (¢'> k, d'> g, k' > t; g' > d"), pojawiających się w pozycji przed samogłoskami typu ¢, €, f, dyftongami ze, ei, czasami także przed samogłoskami szeregu tylnego a, o, u, £ (Otrębski 1958: 352-357; Zinkevičius 1966: 140-141; Dovydaitis 1968: 185-190; Savičiūtė, Vitkauskas 1976 : 146-149). W gwarze druskienickiej występują wszystkie wymienione warianty mieszania, tj. dla tej gwary charakterystyczne jest mieszanie spółgłosek £; d' i k; g' przed ¢, €, samogłoskami typu i, dyftongami er, jie, au, dyftongoidem (7)e oraz, w rzadkich u. przypadkach, przed samogłoskami szeregu tylnego a, o, 1. Spółgłoska miękka d' przechodzi w g': przed samogłoską przedniego szeregu e i dyftongoidem (7)e, np. i$4.ug'ei 'išaudei' 133*, a.ug'eklas 'audeklas' 23, 97, 312, 352, a.ug'eklo. 'audeklo' 349, a.ug'eklus 'audeklus' 133, geb'esf“- las 'debesylas' 61, gé-da'deda’ 170, 196, 249, g'ė-das'i'- dedasi' 88, 309, 365, gé-sies 'desies' 223, pag'edu 'padedu’ 270, pag'edzi 'padedi' 306, pageda 'padeda' 274, 278, pazg'eda 'pasideda' 440, prag'edzi 'pradedi' 132, prag'eda 'pradeda' 10, 129, 231, 243, prig'edam 'pridedam' 277, 447, prig'eda 'prideda' 390, 424, 447, prizg'eda 'prisideda' 92, sūg'edam 'sudedam' 26, sūg'eda 'sudeda' 81, 110, 171, ūžgeda 'uždeda' 351, us'ig'edam 'užsidedam' 334, us'ig'eda 'užsideda' 130, 312, 340, 451-452,(u- )ūžg'eda 'uždeda' 11, (vV)užg'eda ! Przypadki takiego mieszania obserwuje się także w gwarach rosyjskich, ukraińskich i łotewskich, np. w ukraińskim — xara: xakxi, w łotewskim —salanki (< salankis): Salantai, valanki (< valanti): Valančiūnų km. itd. Otrębski 1958: 352-357; Hausenberga 1932: 130). 2 Cyfry po przykładach wskazują strony DTZ 1988. 220 'vuždeda' 423, (v)ūžg'edam 'uždedam' 132, 174, gė:ginam 'deginam' 166, gėgina 'degina' 296, 477, gėgic 'deginti' 397, ižgėgino. 'išdegino' 62, sug'é-gis 'sudegins' 465, sugė:gi'i.tas 'sudegintas' 452, gé-da 'dega' 376, gga 'dega' 125, n'eūžged(ije 'neuždegė' 22, uZgege-'uzdege' 227, 250, 285, ūžg'egi(i)e 'uždegė' 62, sugege. 'sudegė' 112, sugeg(i)e 'sudege' 62, 90, sugegsy 'sudegsi' 472, 162, 462, sugegtd.i 'sudegtai’ 402, sugégus 'sudegus' 125, uzgegi(i)e 'uzdege' 62, uZgégo. 'uidege' 111, usigege. 'užsidegė' 468, us'ig'eg (i)Je uisidegé' 412, us'ig'ė:g'i. 'užsidegę' 177, g'egtūku 'degtukui’ 62, gel 'dél' 63, glel'té-'dél to' 63, 332, k6-gel''kodel' 160, gen’ ga'dengia' 192, gen.kc 'dengti' 227, 63, geng(i)ejai. 'dengėjai' 63, gé-simo 'dešimt' 200, g'eširn.s ‘dešims' 122, 245, glesirn.ts 'dešims' 64, 90, 164, 296, gé-simcis 'deSimtis' 111, gesimciés 'desimties' 452, glesimtil-'deSimty’ 64, astuon'a.zg'- é-simts 'aStuoniasdešims' 21, aston 'a.zg'é-simts 'aStuoniasdeSims' 257, astuon'o.zg é-simts 'aštuoniasdešims' 21, 122, 257, devin'azg'é-sims 'devyniasdeSimts' 65, 228, gevin'azg'é-simts 'devyniasdeSimts' 65, g'evi-n'ozg'é-- simts 'devyniasdesimts' 65, 267, d'evin'o.zg'é-- sims ‘devyniasdesimts' 267, dzvigesim(ts) 'dvidešimt' 50, dzvigesime 'dvidešimt' 40, 70, dzvigé-simc'- dvidesimt' 151, dzvigé-sims'- dvideSims' 22, 81, dzvig'esimts 'dvidešimt' 358, dzvigesimci 'dvideSimti' 80, dzvigesimtai- .s 'dvideSimtais' 80, k'é-tro.zg'é-- simts 'keturiasdeSimts' 148, k'eturazg'esimtais ‘'keturiasdeSimtais' 305, k'é-turo.zg'esimtals ‘'keturiasdeSimtais' 149, plin‘ko.zg'é-- simts 'penkiasdesimts' 125, sapcin'ezg'é-- sims 'septyniasdeSims' 463, sapcin’'o.zgé- -simts septyniasdesimts' 340, $a.sazg'é-simts 'šešiasdešims' 370, 451, sa-$o.zg'é-simts 'SeSiasdeSims' 370, frizgé-sim 'trisdeSim(s)’ 418, ftrizg'é-simc 'trisdešimt' 418, frizg'esims 'trisdeSims' 389, 418, g'evi-n'c-liktais 'devynioliktais' 65, gevin.tu-- 'devintą' 64, gevin'd-'- devyniy' 64, gesrid-'dešrų' 64, g'ešrin (i)e 'dešrinė' 64, dzig'els 'didelis' 48, 65, 91, 177, 188, 423, dzig'elT's 'didelys (didelis)' 65, 131, 291, 410, 417, 484, dzig'elé-'- didelé' 65, 148, 222, 232, 249, 286, 358, 469, dzig'elé-'- didele' 286, 317, 377, dzigel'o. „didelio“ 101, 399, 451, dzigelé.s „didelės“ 233, dzig'eli“„didelę“ 29, 38, 64, 66, 68, dzigeti-„didele’ 29, dzig'eli „dideli’ 19, 61, 64, 66, 68, 112, 237, 428, 431, 474, dzig'eli „dideli’ 61, 68, 119, 163, dzig'efe.s „didelés“ 65, 72, 150, 479, digelés „didelés“ 439, dzig'ėsn'is „didesnis“ 431, 482, dzig'ésn'ie „didesné“ 185, dzig'ės'n'i. „didesnį“ 185, n'edzigel7 „nedideli“ 336, kuog é-lis „kuodelis“ 176, mel’ g'ėmė.s „meldémés“ 278, rūg'en'j. „rudenį“ 42, 52, 163, 472, rug'en’é-li. „rudenéli“ 310, rugen in'is „rudeninis’ 163, se.gélin'sedelin' 268, se. gé-luosna „sėdeliuosna“ 319, stugen.t(i)- es „studentés’ 297, stug'en.tu- -„studenty' 350, stug'en’t’e- .m „studentéms' 183, suk'eg’é-na „sukedena’ 145, ūžg'eg'imu. „uzdegima“ 62, vang'en'o. „vandenio“ 387, 446, va.ng'en'i. 'wodę, 183, 190, 377, vangenin. 'vandenin' 187, va.ngeni.s 'wodę' 139, vistd.ik e.s 'wiściki' 319, Žiegėl'ais 'kwiatkami' 118; 1.2. przed samogłoską € (dyftongoid (i)e), np., 4ugé.m 'tkaliśmy' 164, 157, 242, 231, 331, d.uge. 'tkał' 69, Li 129, d.ug(i)e 'tkał' 61, aug'ėjja 'tkaczka’ 209, 367, aug'éjo.s 'tkaczki' 130, 280, n'endbaugeé. 'nie ukarał' 31, brazg(i)éc 'brzęczeć 221 (mówićy 41, gė-dė. 'dziadek' 61, g(i)é-ger 'dziadko451, wi' g(i)ė:g(i)e „wujko61, wi” g(i)éde „wujek” 61, gelas „pijawe63, k” g(i)elas „pijawek” 63, 414, krauja:g(iJelė.s „krwawicielk166, i” g'ėjj'dėjo' 64, g'ėjjo. „dėjo” 64, gé-c'déti’ 64, g(i)éc „deti” 305, 459, ing(i)ėk'it 'indėkit (įdėkit)' 60, pagék 'padėk' 167, pag(i)ėtas 'padėtas' 287, pag'č'ta 'padėta' 482, pag(i)ėta 'padėta' 109, pag'ė-c 'padėti' 90, 98, 375, pag(i)ėc ‘pomóc’ 432, pragėjo. ‘zaczął’ 455, prag(i)ej ‘zaczął’ 103, prazg’ėjo. ‘rozpoczęło się’ 413, sug’ėjj ‘złożył’ 253, užg’Ėjj ‘położył’ 441, užg’ėjo. ‘położył’ 223, užg’ė’*tas ‘położony’ 54, sug’ė.dzin’ė:jo.m ‘układaliśmy’ 61, in’s’iglė.- mėjjau ‘zapamiętałem’ 481, dun g (i)ėjimo. ‘dudnienia’ 76, pa£:g(iJe ‘zjadł’ 88, sugrg(ij- )e ‘usłyszał’ 371, girgéjau ‘słyszałem’ 13, 102, 139, 246, 301, girgey ‘słyszał’ 102, girgé:siim ‘będziemy słyszeć’ 245, girgé-c ‘słyszeć’ 102, 116, 169, 288, 455, girg|(i)éc ‘słyszeć’ 471, n’egirg’é- -u ‘nie słyszałem’ 296, 350, n’eg’irg(i- )éu ‘nie słyszałem’ 67, negirgéjus ‘nie słysząc’ 441, uzgirgéy ‘usłyszał’ 102, gruzgi(i)- es ‘żarzy się, żarzył się’ 116, n’eg’é-I’os ‘niedziele’ 224, 404, po. neg’(i)eli ‘po niedzieli’ 224, n’eg’é-las ‘niedziele’ 432, pavarg/(i- )és ‘nazwiska’ 480, peluge.n ‘peluden’ 257, pravarg|- (i)é ‘przezwisko’ 305, raguik(i)- em ‘rogotėm(is)’ 292, ré-gé.m ‘rėdėm’ 300, ro-g(i)e ‘pokazał’ 308, sé.g(i)eu ‘siedziałem’ 325, sė.g’ėjo. ‘siedział’ 415, sė.g(i)ėj ‘siedział’ 464, sė.g’ė-k. ‘siedź’ 36, sag’ėjus ‘siedząc’ 275, s€.géc ‘siedzieć’ 24, 230, 314, 335, pase.g’é- -c ‘posiedzieć’ 128, pasė.g (i)ėkim ‘posiedźmy’ 281, pasėg’ėk- ’it ‘posiedźcie’ 200, suspd.ug- (i)e ‘przycisnął’ 341, sd.ugi(i)e ‘strzelał’ 326, širg (i)es ‘serca’ 231, vé.izg€. jo. veizdėjo' 448, ap veizg'ėjo. 'apv'eizdėjo' 448, suveizg (i)ės 'suveizdės' 448, vizgék vyzdėk' 233, viizg'ė-k'- it 'vyzdékit' 466, vizg'éc 'vyzdėti' 304, pavi.zg'é- -c 'pavyzdėti' 260, vizgé-cas 'vyzdėčias' 466, žagėjo. 'zadéjo' 229, suzigéjo. 'suzydéjo' 267, Zig(i)éj 'zydéjo' 49, pé.rzig(i)- ej 'perzydejo’ 49, žū-g'ė. 'Zude' 484; 1.3. przed samogłoskami przedniego szeregu i, i, np. augimas 'audimas' 19, 359, girba 'dirba' 14; 432, girbo. 'dirbo' 483, girbau 'dirbau' 120, g'frpc 'dirbti' 431, 462, 472, negirbo. „nedirbo” 224, gidelis „didelis” 65, gidelo. „didelio” 366, gidzd.us'- o. „didZiausio” 222, girsé.s „dirses” 102, gi.rs'teru „dirsteriu’ 69, givinas „dyvinasi” 258, pajudgis „pajuodes’ 129, paklo-g'i. „paklodę” 239, pava.ng'in'(i)e „pavandene” 249, pavangin- /(i)é „pavandene” 253, nuskur.gis „nuskurdes” 102, spaugimas „spaudimas” 341, targi-c'tardyti' 227, 471, susuog?. „susiuodę” 429, vang'in{(i- )élis „vandenelis” 179, va.ng'in o. „vandenio” 98, 294, 303, 387, va.ng'in'u „vandeniu(i)” 175, va.ngin'u „vandeniu” 472, vang'in'in. „vandenin” 366, 441, vang'inal. „vandenai” 177, 321, vangin'd-- 'vandeniy'; 1.4. prieš užpakalinės eilės balsį a, pvz., bra-zga „brazda” 41, prid'ega „prideda” 447, 1.5. prieš užpakalinės eilės balsį u, pvz., 4.ugu „audiu (audziu)” 418; 1.6. przed dyftongiem se, np., San gie 'dzisiaj' 371, antra-gien’s 'wtorek' 405; 1.7. przed dwugłoską au, np., gi-rgau 'słyszałem (słyszałem)' 102. 2. Spółgłoska miękka #'przechodzi w K": 222 2.1. przed samogłoską przedniego szeregu e i diftongoidem (i)e, np., astuon‘aniké.s 'ośmiorniczki' 21, astuon'an ik (i)es'aštuonianytės' 64, d'ešim't'n i-k'ė.s 'dziesięciorniczki' 21, d'esim't nik (i)es 'dziesięciorniczki' 64, jauk'el'ūs 'cielątka' 242, sk'ef.blé.s 'sterble' 348, ke 'te' 400, k'eluka.ici- -'cielątko' 401, k'elūkas 'cielątko' 45, keluka 'cielątku' 401, koja.ikes 'nóżki' 128, ko.rkéle. 'karteczka 163, m'erga.ike 'dziewczynka' 431, m'erga.i'kes 'dziewczynki' 49, mo.k'erišk'ė. 'kobieta' 441, k'ei.smas 'sąd' 400, prik'emin is 'przypomnienia' 284, prik'emin'- in. 'przypomnienie' 236, k'e/7.nga 'język' 401, k'eli.ngos 'języki' 401, ap'sik'el'uoja 'ubiera się' 401, ap'sik'ela- -vo. 'ubrał się' 395, ap'sik'ela- -vus 'ubrawszy się' 401, is'ikel'ūoja 'rozbiera się' 401, k'erpū 'między, pomiędzy' 188, 403, 441, k'ešimen.s 'wymiona' 355, kešim'enai. 'tešmenai' 42, 405, k'é.msta 'temsta 10, 246, 393, apker.s 'aptems' 402, prikem'é-- 'pritemė' 465, sukémf 'sutemę' 402, pak'emto- .s 'patemptos' 125, suk'é-mus 'sutemus' 62, k'€.r/1.co- .n 'terlyCion' 403, k'é-tu. 'tetą' 405, ké-ta'teta' 405, k'étula 'tetule' 405, mo-k'era 'motera, moteris' 216, m(u)ok'eris 'moteris' 216, mo-kero.s 'moteros, moterys' 216, 372, mo-keru. 'motery' 228, mokeriska 'moteriška' 216, mo.kerisk’e. 'moteriškė' 262, mo-keriskai 'moteriškai' 216, nepaké.n’- kitas 'nepatenkintas' 15, paké.nki.- to.s 'patenkytos' 320, pekel/usk- (i)e 'peteliuske' 373, pekeluske.s 'peteliuskes’ 194, p/ak'es'n'- ū-'platesniy’ 269, pé-k'erai 'poteriai' 92, pé-keru. 'poteriy’ 278, p6-kerauna 'poteriauna’ 91, 278, po.k'‘erda-vo.m 'poteriavom’ 278, po.k'erd.- uk 'poteriauk' 92, priek'elus 'prietelius' 283, rak'é-li 'ratelį 297, rak'el'ūs 'ratelius' 297, rašk'el'ūs 'rastelius' 297, ru.k'ė-I'u. 'rūtelių' 313, sa.lskera 'salstera’ 315, s'k'ebėjau 'stebéjau' 481, s'k'epanA 'stetanija’ 22, sk'en€(j) 'stenėj' 347, sto.k'é11. 'stotelę' 350, pak'ė-ko. „pateko” 401, paklo.k'- ės „paklotės” 231, 239, 300, k'ėp'tep' 402, 468, nek ep netep (netaip)” 484, sik ‘ep 'šitaip' 377, 399, isk epto.s 'iSteptos’ 402, k'erpurage. „terpuragė” k'erpurag’. „terpuragj” 403, to-pkera'toptera' 410, vark'e/'0jas’- i'varteliojasi' 445; 2.2. przed samogłoską ė (dyftongoidą (7)e), np., barzda.ik(i)es 'barzdaitės' 108, bike. „bité” 258, b'ik'ė.s 'bites' 88, 270, 322, 357, bik(i)em 'bitém(s)' 484, ce.rkuk(i)es 'čėrkutės (taurelés)' 51, dar.k'ė.s'dartės' 60, 186, dar.k(ijes'dartės' 182, 409, drauga.ike. „draugaitė” 82, gimind.ik(i)e 'giminaite' 107, 259, jaū.k'e.s'i 'jautėsi' 125, jauna-marke-'jaunamartė' 125, kala.ik’e. „kalaite” 103, k'évas'tévas' 108, 113, 146, 200, 216, 258, 405, 435, k'(i)évas 'tévas' 16, 65, 129, 322, k'évo. „tévo” 122, 289, k'é-va „tėvu” 362, k(i)évu. téva' 405, kévi 'téve’ 282, k'(i)evar 'tévai' 66, 185, k'e.vai 'tévai' 31, 405, k'ė.vū-'tėvų' 35, k'é-vus 'tévus' 405, k'ė.vūs 'tévus' 88, k'ė.ve/'ū 'tėveliu' 467, k'é-viksco.s 'tevykscios' 405, ke.viné.s 'tévynés' 406, k{(i)evi-n{- (i)es 'tévynés' 14, k'é-valis 'tévulis' 289, k'(i)evulis 'tévulis' 405, k(i)evūkas 'tévukas’ 405, k'ė.šimo. 'tėšimo' 401, 405, kiela.ike. ‘kielaite' 152, klumpa.ik'e.s 'kKlumpaites' 159, ko.ja.ik'e- .s 'kojaites' 302, ko.jč.ik'ė- .s 'kojaités' 328, krd.uske- .s 'kraustés' 167, pak'é-vis 'patévis' 128, paklo-k'e- .m 'paklotėm' 310, pakio-k'e- .s 'paklotes' 11, paklo-k'(i- )es 'paklotes' 72, 239, pan'k'el'- ūs 'pantelius' 244, pa-pazas’k é.n'papazasten' 244, rak¢-I'iu 'rateliu’ 223 297, rapla.ik'ė.s 'raplaitės' 302, s'kfrs'k'ė. 'skirstė' 330, pajuos'k'ė. 'pajuostė' 237, pastake. 'pastatė' 102, pastak(i)e 'pastatė' 126, saf.k'ė.lė.s 'sartėlės' 317, tarnd.ik (i)e 'tarnaitė' 397, vark'ėI'ūs 'vartelius' 240, ver.ps'k'ė- -'verpste' 451, atverk(i)e 'atverté' 451, nuverké.m 'nuvertėm' 451, pėrverk(ije 'perverte' 110, 451, 453, iZverk (i)e 'isverté' 452, ūžverk(ije 'uzverte' 362, vista.ik'e. 'vištaite' 177, 344; 2.3. prieš i, i, pvz., ankskivo- .s 'ankstyvos' 14, griek'iné. 'grietiné' 112, kalž.ik'i. 'kalaite' 60, m'ergž.ik'i. 'mergaite’ 405, 436, mi'iesk'i 'mieste' 422, 432, mdé-kino- .s 'motinos' 404, kijé-tro. 'tijatro, teatro’ 282°, kik 'tikiu' 407, kik'é-s'u 'tikėsiu' 407, n'ėk'ik'im 'netikim' 407, n'ek'ik (i)ėjau 'netikéjau’ 407, kiltas 'tiltas' 408, k7-'ten' 384, k'7.nd.i 'tenai' 402, k'7.na-jo- .s 'tenajos, tenai' 402, k'i.nuja 'tenaja' 402, k7's'a 'tisia' 404, kifs'ė. 'tįsė' 404, isk Isc 'ištįsti' 404, Skis. 'ištįsė' 404, Ja.is'k'i.c 'laistyti' 182, paklo-ki. 'paklotj (paklote)' 38, 239, pirmuk'in'i. 'pirmuting' 119, sciklina.ik.i. 'stiklinaitę' 354, skirskic 'skirstyti' 330, turk ing 'és'n’is 'turtingesnis' 423, vai.sk'in‘- é.n 'vaistinén' 305, vai.sk'in‘- é.sa 'vaistinese’ 437, val’ g'iškas 'valdiškas' 439, val'ski-be. 'valstybe' 440; 2.4. prieš užpakalinės eilės balsį u, pvz., aviék'u. 'aviečių' 115, bik'u. 'bičių' 140; 2.5. przed dyftongiem ie, np., kievas 'ojciec' 405; 2.6. przed dyftongiem er, np., mo.cuk ei 'babci' 277, 2.7. przed dyftongiem au, np., dastak ad. 'dastatiau’ 439. 3. Spółgłoska miękka g' przechodzi w d": 3.1. przed samogłoską szeregu przedniego e, np., paburzd'- é; j'paburzgéj(o) 47, dė:g'ė. 'gegė' 252, padé-g(i)s 'postarzały' 99, d'egūli. 'kukułę' 96, d'egūt(ije 'kukułka' 62, 96, degut(ijes 'kukułki' 10, degužė 'degužė' 62, degūžės 'gegužės' 96, d'eguž'ė- :s 'gegužės' 62, 96, 346, d'egūžo. 'gegužio' 97, dagužūk(- ijes 'kukułeczki' 96, d'elaž'ies 'żelaza' 209, d'elažiin'- is 'żelazny' 97, d'elaž'in'- ė. „geležinė“ 97, d'elto-nas „geltonas“ 170, dė-na „gena“ 135, 278, déras „geras’ 13, 108, 463, 483, déro. „gero“ 17, déru. „gerą“ 92, d'eri „geri“ 319, déro.s „geros“ 22, 215, 438, d'erai. „gerai“ 210, 303, 360, derail. „geriau“ 245, n'ed'éras „negeras“ 47, 309, n'ed'er'i „negeri“ 226, 283, d'é-ra'geria' 361, d'ė.rc „gerti“ 443, n'ed'ė.rk'- it „negerkit“ 400, d'ė.rve. „gervė“ 409, pad'č. Iba „pagalba’ 236, pa-d'elbu. „pagalbą“ 236; 3.2. przed samogłoską e w szeregu przednim (dyftongoidem (7)e), np., d'e.lalas 'kwiatuszki' 330, d'e./'ū-'kwiatów' 180, d'(i)ėris 'pijany' 280, n'évo.d'(i- )e 'nie kradł' 467; 3.3. przed į, 1, np., dirdé-jo- .t 'słyszeliście' 102, d'i.rno.s 'żarna' 212, di.rtas 'pijany' 445, dzirtas 'pijany' 131, di-slo.s 'żyły' 125, 401, diva 'żywa' 333, divas 'żywy' 399, divus 'żywych' 127, n'ediva 'nieżywa' 417, diva-t(i)e 'żmija' 209, diva-te. 'żmija' 239, divé-na 'żyje' 22, 256, 281, 370, 384, 422, 451, 456, 457, divé.nc 'żyć' 103, 321, n'edi.vé.- nk 'nie przeżywaj' 381, n'esudi.vé.na 'nie3 W rdzeniu tijetr-(< teatr-) zmiana spółgłoski pojawiła się przed samogłoską 7 po zmianach rdzenia. 224 żyje' 268, divé-nimas 'życie' 468, divé-nimu 'życie' 315, di.vulis 'zwierzę' 104, d'fvul'o. „gyvulio“ 320, d'vuf'us „gyvuliu443, s“ ma.rdic „marginti“ 201, vad'i“st'es „vagysté423, s“ vaf' d'is valgis (valgęs) prieš 77; 3.4. balsį pvz., rud'ūs'rugius' u, 268, 310. 4. Minkštasis k'virsta £': 4.1. prieš priešakinės eilės balsį pvz., sil’ te. e, „silkė“ 439, s'ter.dzus „skerdžius“ te/as 329, 'kelias' 186, 303, 355, +é-/'u 'keliu' tel 145, 'keliu' telal, 145, keliai' fe/'ū-'kelių' 145, tel7'keli' 250, té-10.s 362, 'kelios' 188, 318, 353, tells kelis' 154, té-1a 'kelia' 146, 155, t€.1k 7s „kelkis“ 149, 278, 376, tepurė. „kepurė“ 147, pater’i „pakeli“ 146, 369, teri.sa „kemsa“ 13, 152, 405, t’ė:pam „kepam“ 406, tep’rkla’kepykla’ 147, t’etur’i „keturi“ 149, 151, té-turo.s „keturios“ 149, té-turas keturias' 452, tefuro-liktas, -a „keturioliktas, -a“ tetveri 149, „ketveri“ 149, tétver'tas „Ketverta149, s“ tetvir.tas „ketvirta149, s“ tecvirta „ketvirta“ 149, t'é-turazd'é-sims „keturiasdesims“ 149; 4.2. prieš €, pvz., téJé. 'podniósł' 146; 4.3. przeciw i f; np., bli-st7 'blada' 38, drus'tini-kus 'Druskininkus’ 276, grit'in'ai 'gryczan112, e' ment? 'słabi' 404, nut’ fo. 'odciął' 153, pen'ti'pięć' 248, Jait'is 'laikis' 227, s't1stas ‘skystas' 330, ¢il6-c 'kiloti’ 152, tilogramar 'kilogramai' tir.ba 54, 'kimba' 151, in'tirh.šo. 'įkimšo' 152, patim.so. 'pakimso’ 152, tin’kik 'kinkyk' 152, patin.k{(i)e 'pakinké' 469, tirm'ė.lč: 'kirmėlė' 152, tir.pe’kirpe' 153, tirv'ū 'kirviu' 343, t“št'eram 'kyšteram' 154, titap 'kitap' 155, titas 'kitas' 88, 155, 185, 289, tira „inna” 155, 274, tytu. kito’ 249, 473, titu. kita’ 316, 481, titur „kitur” 155, titasi.k „kitasyk” 155, posu.tis'posukis' 278, smu.l'ti 'smulki' 339, s'vert7 'sveiki' 360; 4.4. przed dyftongiem ze, np. tiem ini ko. 'kieminyko, kiemininko' 151, t7eto.s 'kietos' 151, 445; 4.5. przed samogłoską szeregu tylnego, np. o, pint'6-ko.s 'penkiolikos' 257, 400; 4.6. przed samogłoską szeregu tylnego, np. u, £75 u. „zajęcy” 377. Iš z przytoczonych przykładów widać, że W gwarze druskienickiej najczęściej występuje wymowa g' e zamiast d' przed samogłoskami typu (zob. 1 tabelę). 1 tabela Mieszanie £, spółgłosek k; d' i g' w gwarze druskienickiej. Pozycja przed ¢, cprzed č, (i)e przed J, Jprzed je przed ei przed a, 0, u, jos au skaiskaiskaiskais- | kaiskaiskaiskaisk- | aiskaiskai- | |skaiMišimo čius | čius čius čius čius | čius čius čius čius | čius čius čius | warianty Tutaj | znaleziono tylko | jeden przykład przed erir cztery przed se. | % % % % % % d'> g' 123 | 23,1 93 | 17,4 26 4,7 1 0,2 - = 4 10,8 t'>k' 73 13,9 58 10,9 30 5,6 1 0,2 1 0,2 3106 g'>d 31 5,8 5 0,9 23 43 - - - - 1102 k'> r 26 4,9 1 0,2 29 54 2 0,4 - — 2104 225 Rzadkie ir mieszanie spółgło- £; sek d' i g' k; przed dyftongiem ze (tylko 5 przypadki). Po zbadaniu morfemowej pozycji mieszania £; spółgłosek k, d' i g' w gwarze druskiennickiej zauważa się, że występuje ono wewnątrz rdzeni wyrazów, w rdzeniach se przed przyrostkami, w rdzeniach przed ir końcówkami, w przyrostkach przed #, końcówkami. k, Mieszanie spółgłosek d' i g' występuje wewnątrz rdzeni różnych części mowy: w rdzeniu d(i)earba de- (zob. 1.1.); w rdzeniu debesyl- (zob. 1.1.); w rdzeniu deg- (zob. 1.1.); w rdzeniu del- (zob. 1.1.); w rdzeniu deng- (zob. 1.1.); w rdzeniu dešim- (zob. 1.1.); dešimt- (zob. 1.1.); w rdzeniu dešr- (zob. 1.1.); w rdzeniu devyn- (zob. 1.1.); w je rdzeniu dė- (zob. 1.2.); w rdzeniu d(i)ėdarba déd- (zob.1.2.); w rdzeniu d(i)ellub dél- (zob. 1.2.); w rdzeniu dém- (zob. 1.2.); w rdzeniu (nie)dėllub (nie)d(i)el- (zob. 1.2.); rdzeniu je did- (zob. 1.3.); w rdzeniu die- (zob. 1.6.); w rdzeniu dien- (zob. 1.4.); w rdzeniu dirb- (zob. 1.3.); w rdzeniu dirster- (zob. 1.3.); w rdzeniu dyv- (zob. 1.3.); w rdzeniu dvi- (zob. 1.3. ); w rdzeniu ged-(zob. 3.1.); w rdzeniu geg-(zob. 3.1.); w rdzeniu gel-(zob. 1.1.); w rdzeniu gelb-(zob. 3.1.); w rdzeniu geleż-(zob. 3.1.); w rdzeniu gelt-(zob. 3.1.); w rdzeniu gen-(zob. 3.1.); w rdzeniu ger-(zob. 3.1.); w rdzeniu gerv-(Zr. 2.1.); w rdzeniu gél-(zob. 3.2.); w rdzeniu gėr-(zob. 3.1.); w rdzeniu girn-(zob. 3.3.); w rdzeniu girt-(zob. 3.3.); w rdzeniu gysl-(zob. 3.3.); w rdzeniu gyv-(zob. 3.3.); w rdzeniu grieti-2.3- ); w rdzeniu keden- (zob. 1.1.); w rdzeniu kel-(zob. 4.1.); w rdzeniu kėl-(zob. 4.2.); w rdzeniu kemš-(zob. 4.1.); w rdzeniu kep-(zob. 2.1., 4.1.); w rdzeniu kepur-(zob. 4.1.); w rdzeniu ketur-(zob. 4.1.); w rdzeniu ketv-(Zr. 4.1.); w rdzeniu kiem-(zob. 4.4.); w rdzeniu kiet-(Zr. 4.4.); w rdzeniu kijetr-(zob. 2.3.); w rdzeniu kil-(zob. 4.3.); w rdzeniu kimb-(zob. 4.3.); w rdzeniu kimš- (zob. 4.3.); kink-(zob. 4.3.); w rdzeniu kirm-(zob. 4.2.); w rdzeniu kirp-(zob. 4.3.); . w rdzeniu kirt-(zob. 4.3.); w rdzeniu kirv-(zob. 4.3.); w rdzeniu w rdzeniu kyšt-(zob. 4.2.); w rdzeniu kit-(zob. 4.3.); w rdzeniu patenk-(- zob. 2.1.); w rdzeniu penk-(zob. 4.4.); w rdzeniu petelušk- -(zob. 2.1.); w rdzeniu poter-(zob. 2.1.); w rdzeniu prietel-(- zob. 2.1.); w rdzeniu rud-(zob. 1.1.); w rdzeniu salster-(- zob. 2.1.); w rdzeniu skerdž-(- zob. 1.1.); w rdzeniu skyst-(zob. 4.2.); w rdzeniu stefan-(- zob. 2.1.); w rdzeniu sterbl-(zob. 2.1.); w rdzeniu student-- (zob. 1.1.); w rdzeniu taip-(zob. 2.1.); w rdzeniu te (zob. 2.1.); w rdzeniu teism-(zob. 2.1.); w rdzeniu tek-(zob. 2.1.); w rdzeniu tel-(zob. 4.1.); w rdzeniu tem-(Zr. 2.1.); w rdzeniu ten-(zob. 2.3.); w rdzeniu terl-(zob. 2.1.); w rdzeniu terp-(zob. 2.1.); w rdzeniu tešm-(zob. 2.1.); w rdzeniu tet-(zob. 2.1.); w rdzeniu tėš-(zob. 2.2.); w rdzeniu t(i)evarba tėv-(zob. 2.2.); w rdzeniu tik-(zob. 2.3.); w rdzeniu tilt-(zob. 2.3.); w rdzeniu tįs-(zob. 2.3.). Możliwe mieszanie słów w rdzeniach przed przyrostkami: w rdzeniu ankst przed przyrostkiem -yv- (zob. 2.1.); w rdzeniu aud przed przyrostkami -ekl- (zob. 2.1.) i -ėj- (zob. 1.2.); w rdzeniu brazd przed końcówkami -ė-, -ėj i -(i)e- (zob. 1.2.); w rdzeniu burzg przed przyrostkiem -ėj- (zob. 3.1.); w rdzeniu deg przed przyrostkiem -y- (zob. 1.1.); w rdzeniu did przed przyrostkiem -el- (zob. 1.1.); w rdzeniu drusk przed przyrostkiem -inyk-(-inink-) (zob. 4.2.); w rdzeniu dund przed przyrostkami -(i)ej-(-ėj-) (zob. 1.2.); w rdzeniu girdprzed przyrostkiem -ėj-(zob. 1.2., 3.3); w rdzeniu grikprzed przyrostkiem -in-(zob. 4.3.); w rdzeniu jautprzed przyrostkiem -el-(zob. 2.1.); w rdzeniu kortprzed przyrostkiem -el-(zob. 2.1.); w rdzeniu kuodprzed przyrostkiem -el226 (zob. 1.1.); w rdzeniu laistprzed przyrostkiem -y- (Zr. 2.3.); w rdzeniu margprzed przyrostkiem -y- (zob. 3.3.); w rdzeniu motprzed przyrostkami -er- (zob. 2.1.) ir -in- (zob. 2.3.); w rdzeniu pantprzed przyrostkami -el- (zob. 2.2.); w je rdzeniu pięćprzed przyrostkiem -iolik- (zob. 4.5.); w rdzeniu szerokprzed przyrostkiem -esn- (Zob. 2.1.); w rdzeniu pisanprzed przyrostkiem -el- (zob. 2.1.); w rdzeniu kołprzed przyrostkami -el- (zob. 2.1.), -ė-(zob. 1.2.) i -ėl-(zob. 2.2.); w rdzeniu rūtprzed przyrostkiem -el-(zob. 2.1.); w rdzeniu rudprzed przyrostkiem -en (zob. 1.1.); w rdzeniu sartprzed przyrostkiem -ėl-(zob. 2.2.); w rdzeniu sėdprzed przyrostkami -el-(zob. 1.1.) i -ėj-(zob. 1.2.); w rdzeniu skirstprzed przyrostkiem -y-(zob. 2.3.); w rdzeniu spaudprzed przyrostkiem -im-(zob. 1.3.); w rdzeniu stebprzed przyrostkiem -ėj-(zob. 1.2.); w rdzeniu stotprzed przyrostkiem -el-(zob. 2.1.); w rdzeniu studprzed przyrostkami -ent-(zob. 1.1.); w rdzeniu tardprzed przyrostkiem -y (Zr. 1.3.); w rdzeniu toptprzed przyrostkami -erėj-(zob. 2.1.); w rdzeniu turtprzed przyrostkiem -ing-(zob. 2.3); w rdzeniu vagprzed przyrostkiem -yst-(zob. 3.3.); w rdzeniu vaistprzed przyrostkami -in-(zob. 2.3.); w rdzeniu valdprzed przyrostkami -išk-(zob. 2.3.); w rdzeniu valstprzed przyrostkiem -yb-(zob. 2.3.); w rdzeniu vandprzed przyrostkami -en-(Zr. 1.1.) i -in-(zob. 1.3.); w rdzeniu vartprzed przyrostkami -ėl-(zob. 2.2.) i -el-(zob. 2.1.); w rdzeniu veizdprzed przyrostkiem -ėj-(zob. 1.2.); w rdzeniu vyzdprzed przyrostkami -ė-(Zr. 1.2.) i -ėč-(zob. 1.2.); w rdzeniu žadprzed przyrostkiem -ėj-(zob. 1.2.); w rdzeniu žydprzed przyrostkami -ėjir (-(i)ėj-) (Zr. 1.2.); w rdzeniu žiedprzed przyrostkiem -el-(zob. 1.1.). Mieszanie zauważa się w przyrostkach wyrazów przed końcówkami: w przyrostku -aitprzed końcówkami -e (zob. 2.1.), -ė (zob. 2.2.) -es (zob. 1.1, 2.1.), -ės (zob. 1.1.), -į (<-ę) (zob. 2.3. ); w przyrostku -sprzed końcówką -ė (zob. 2.2.); w przyrostku -tprzed końcówkami -ės i -es (zob. 2.1.); w przyrostku -udprzed końcówką -ėn (zob. 2.1.); w przyrostku -uikprzed końcówką -(i)em (-ėm) (zob. 1.2.); w przyrostku -ukprzed końcówką -(i)es (-ės) (zob. 22). W różnych częściach mowy miSimas występuje również w rdzeniach przed końcówkami: w rdzeniu audprzed końcówkami -ė (zob. 1.2.), -ei (zob. 1.1.), -ėm (zob. 1.2.) i -u (1.5.); w rdzeniu avietprzed końcówką -ių (zob. 2.4.); w rdzeniu baudprzed końcówką -ė (zob. 1.2.); w rdzeniu bitprzed końcówkami -e (2.2.), -ės (l.mn.) (Zr. 2.2.), -ėm (zob.2.2.) i -ių (Zr. 2.4.); w rdzeniu blyškprzed końcówką -i (zob. 4.3.); w rdzeniu brazdprzed końcówką -a (zob. 1.2.); w rdzeniu dedprzed końcówką -a (zob. 1.4.); w rdzeniu ėdprzed końcówką -(i)e (-ė) (zob. 1.2.); w rdzeniu girdprzed końcówkami -(i)ė (zob. 4.2.) i -iau (zob. 1.7.); w rdzeniu gruzdprzed końcówką -(i)es (zob. 1.2.); w rdzeniu jautprzed końcówką -ė (zob. 2.2.); w rdzeniu juodprzed końcówką -įs (<-ęs) (zob. 1.3.); w rdzeniu (pa)juostprzed końcówką -ė (zob. 2.2.); w rdzeniu kinkprzed końcówką -ė (zob. 2.3.); w rdzeniu kiškprzed końcówką -ių (zob. 4.6.); w rdzeniu (pa)klodprzed końcówką -į (<-ę) (zob. 1.3.); w rdzeniu (pa)klotprzed końcówkami -es (<-ęs) (zob. 2.2.), -ės (zob. 2.2.), -(i)es (-ės) (zob. 2.2.) i -į (<-ę) (zob. 1.5.); w rdzeniu laikprzed końcówką -is (<*-ęs) (zob. 4.3.); w rdzeniu meldprzed końcówką -ėmės (zob. 1.1.); w rdzeniu menkprzed końcówką -i (Zr. 4.3); w rdzeniu meldprzed końcówką -ėmės (zob. 1.1.); w rdzeniu menkprzed końcówką -i (zob. 4.3.); w rdzeniu miestprzed końcówką -i (<-e) (zob. 2.3.); w rdzeniu nytprzed końcówkami -ės i -(i)es w rdzeniu pažastprzed końcówką 227 (-ės) (zob. 2.1.); -ėn (zob. 2.2.); w rdzeniu peludprzed końcówką -ėn (zob. 1.2.); w rdzeniu penkprzed końcówką -i (zob. 4.3.); w rdzeniu (po)sūkprzed końcówką -is (zob. 4.3.); w rdzeniu rėd przed końcówką -ėm (zob. 1.2.); w rdzeniu rod przed końcówką -(i)e (zob. 1.2.); w rdzeniu rugprzed końcówką -ius (Zr. 3.4.); w rdzeniu silkprzed końcówką -ė (žr. 4.2.); w rdzeniu skirstprzed końcówką -ė (Zr. 2.2.); w rdzeniu skurdprzed końcówką -is (<-ęs) (zob. 1.3.); w rdzeniu smult przed końcówką -i (Zr. 4.3.); w rdzeniu spaud przed końcówką -(i)e (-ė) (zob. 1.2.); w rdzeniu statprzed końcówkami -ė (zob. 2.2.) ir -(i)e (-ė) (zob. 2.2.); w rdzeniu rėdprzed końcówką -ėm (zob. 1.2.); w rdzeniu sveikprzed końcówką -i (zob. 4.6.); w rdzeniu širdprzed końcówką -(i)es (-ės)(zob. 1.2.); w rdzeniu valgprzed końcówką -is (<-ęs)(zob. 3.3.); w temacie przed końcówką -(i)es (-ės) (zob. 1.2.) ir -(i)e (-ė) (zob. 1.2.); w rdzeniu verpprzed końcówką -ė (zob. 2.2.); w rdzeniu vertprzed końcówką -ė (zob. 2.2.), -(i)em-(-ėm) (zob. 2.2.) i -ém (zob. 2.2.); w rdzeniu uodprzed końcówką -į (< -ę) (zob. 1.3.); w rdzeniu veizdprzed końcówką -(i)es (-ės) (zob. 1.2.); w rdzeniu przed końcówkami -ė ir -(i)e (-ė) (zob. 3.2); w rdzeniu Przed końcówką -ė (zob. 1.2.). Zatem podczas analizy morfologicznej przypadków mieszania zauważono, że spółgłoski; d'ir k, g'„mieszają się” w morfemach wyrazów należących do różnych części mowy: wewnątrz rdzenia, w rdzeniu wyrazu przed przyrostkiem, w rdzeniu przed końcówką, w przyrostku przed końcówką (zob. 2 tabelę). Najczęstsze mieszanie zachodzi wewnątrz rdzeni. 2 tabela Morfologiczne pozycje mieszania Mieszanie wewnątrz rdzeni Mieszanie w rdzeniach Mieszanie w przyrostkach Mieszanie w rdzeniach przed przyrostkami przed końcówkami przed końcówkami liczba liczba% liczba liczba% |liczba | liczba% liczba liczba% 87 40 55 25 11 5 65 29,8 Taka różnorodność pozycji morfo(fono)logicznych wskazuje, że zmiana nie jest przypadkowa i miała przesłanki historyczne. Jak wynika z całego analizowanego materiału, mieszanie spółgłosek; , d' i k; g' pojawiło się nieprzypadkowo. Potwierdza to jego częste występowanie w pozycji przed samogłoskami typu €, é oraz różnorodność pozycji morfo(fono)logicznych. Synchronicznie mieszanie wyjaśnia się jako brak opozycji fonologicznych (Girdenis 1983: 71-73; Sudnik 1975: 175, 194)“. Diachronicznie pojawienie się mieszania spółgłosek #, d' i k; g' ze względu na pokrywanie się jego obszaru geograficznego z miejscowościami zamieszkanymi przez dawnych Jaćwingów wiąże się z językiem jaćwieskim (Otrębski 1958: 352-357; Dovydaitis 1968: 207-210), uznaje się za pa- * Be t' i k! d'ir g; te gwary „mieszające” te spółgłoski mają również „pośrednie” £; g; które są fakultatywnymi wariantami fonem wybuchowych wargowych /K /, /G / (Girdenis 1979: 23-30; Girdenis 1983 : 71-73). 228