Lietuvių kalbos švarko pavadinimai

KWESTIE JĘZYKOZNAWSTWA LITEWSKIEGO XXXVII (1997) Danutė SABALIAUSKAITĖ —LIUTKEVIČIENĖ NAZWY MARYNARKI W JĘZYKU LITEWSKIM Marynarka —„część garnituru zakrywająca tułów, z zapinanymi połami“. Na Litwie, podobnie jak w całym regionie bałtyckim, stała się ona częścią narodowego kompletu odzieży stosunkowo niedawno. Damskie żakieciki zaczęto nosić pod koniec XIX — na początku XX wieku, gdy kamizelki zaczęły wychodzić z mody. Z odzieży wierzchniej stały się raczej odzieżą spodnią, a ich funkcje przejęły właśnie żakieciki. Rozpowszechniły się w całej Litwie (Mastonytė 1961: 173; Kulikauskienė 1990: 263). Marynarka stała się częścią męskiego garnituru około połowy XIX wieku (w niektórych miejscach Litwy nieco później). Do tego czasu najpopularniejszym ubiorem tego rodzaju była sermęga (At Pr 109). Czasami dość trudno rozdzielić funkcje odzieży typu marynarki oraz typu sermęgi lub płaszcza: przecież latem marynarka staje się odzieżą wierzchnią, a jesienią lub zimą zakłada się na nią cieplejsze ubrania i wtedy jest już tylko odzieżą „pokojową“. Ponadto początkowo także swoim krojem marynarki przypominały siermięgi lub płaszcze: często były długie, szyte z takiego samego materiału jak odzież wierzchnia. Takie pomieszanie funkcji odzwierciedla się także w nazwach. W większości przypadków zostały one przeniesione na marynarki z nazw odzieży wierzchniej, np. sermégéle, trinyčiai. Dlatego niemało tego typu słów ma kilka znaczeń, por. binZokas „krótka marynarka; futro obszyte milu”; pa/etonas „marynarka; płaszcz- ”; Ziponas „marynarka; półpłaszcz“. Podobnie jest nie tylko w języku litewskim, por. estońskie pihtsark i łotewskie svarki, francuskie paletot, mające oba znaczenia. Pod koniec XIX wieku rozpowszechnia się europejski garnitur. Wówczas pojawiają się już marynarki nieco innego typu, które przybyły na wieś z miast. Miały one najróżniejsze fasony i rozmaite przeznaczenie, a najczęściej przybywały na Litwę wraz ze swoimi nazwami. Dlatego w tej leksykalno—semantycznej podgrupie znajduje się tak wiele zapożyczeń. Podstawową nazwą jest obecnie wyraz języka ogólnego švarkas.- 】【。]} ple? } 微信的天天中彩票? Wait need valid JSON. I accidentally included corruption. Must output only correct. Ensure citations/names, formulas, whitespace-separated symbols. Lithuanian source: plg. abi reikšmes turinčius est. Jest on stylistycznie i semantycznie neutralny. W gwarach wileńskiej i uciańskiej występuje forma švarka (LKZ XV 452). Żmudzini używają także formy Šarkas „t.p.“, šarkai, Sarkar „sermęga; odzież; kamża“ (LKŽ XIV 517). W kilku słownikach odnotowano sarkus (N; KZ; LKZ XIV 519). Zdaniem K. Būgi wcześniejsze formy nie zawierały -v-Formy z -v-mogły powstać pod wpływem słowa svarūs, por. svarūs sarkas (Būga II 314). Takie dublety z -vi bez niego są w gwarach litewskich dość częstym zjawiskiem, por. svogūnas /sogūnas, kvotas „kat“ /kotas, kvuėlas / kuolas itd. Słowo švarkas, podobnie jak jego łotewski odpowiednik svarks „t.p.“, wiąże się z cerkiewnosłowiańskim cpaxa „koszula; ubranie“, ros. copoxxa, brus. copouka „t.p.“. Bardzo możliwe, że jest to słowo rodzime, wspólne językom bałtyckim i słowiańskim. 152 Niektórzy językoznawcy wiążą je z ide. rdzeniem *serk-„plecenie“. Związek byłby następujący: plecenie> tkanie> ubranie (Karulis II 331). Zdaniem innych językoznawców nazwa mogła przedostać się do języków bałtyckich i słowiańskich ze średniowiecznej łaciny, por. łac. serica: sarica „jedwab“ (Būga II 314; Fraenkel 1955-1965: 964, 1039; ME III 1144).}]}] } XXI. Error: Invalid JSON due to malformed string? Need output valid. Last string had weird. Ensure exact. Also original cpaxa etc. Return. nå. Try. Zipped. Need close. Format. ln. JSON escaping none. Last quote. End. буниң. text includes untranslated symbols. Use proper JSON. Let's construct. first item has newline? preserve? Original array one item containing linebreaks? It displays strings with line breaks due perhaps actual newline between fragments. Need preserve whitespace. We can include ? Translating every array item, one string, preserve whitespace. Input string has line breaks after semicolon etc likely actual. Output string can use . The prior output mistakenly split? Need one string. Include literal escaped newline. Use Polish. maybe. Exact segments: Jednakże takiemu założeniu zdawałaby się przeczyć dość wyraźna rozbieżność znaczeniowa: słowo w językach bałtyckich i słowiańskich nie ma nic wspólnego z jedwabiem (Fasmer III 724-5). W języku litewskim piśmiennym forma Šarkai pojawia się po raz pierwszy w XVII w. w znaczeniu sermeėga (C I 812). W znaczeniu kaftana oraz płaszcza od kurzu słowo to jest poświadczone na początku XVIII w. w tak zwanym słowniku Krauzego (O 110, 413). Forma švarkas jest wymieniana w piśmiennictwie XIX w. (Mit I 235; J). Bez wątpienia musiała istnieć znacznie wcześniej; łot. svarki znajduje się już w XVII-wiecznych słownikach języka łotewskiego (Laumane 1986: 151). Inne nazwy tej leksykalno-semantycznej podgrupy są rzadsze, używane w poszczególnych gwarach lub tekstach piśmiennych. Istnieją zarówno słowa rodzime, jak i zapożyczenia. NAZWY POCHODZENIA LITEWSKIEGO Wszystkie one są już konotowane: semantycznie lub stylistycznie. Semantycznie konotowane nazwy byłyby następujące: apsiaūstas „męska marynarka”: apsraūsti. W tym znaczeniu używane jest w okolicach Erżwilka (Kulikauskienė 1970: 144). Zwyczajowe znaczenie to „lekki, letni płaszcz z cienkiego materiału; narzutka“. lietšvarkis „Marynarka przeciwdeszczowa”: fetus + švarkas. Występuje w języku piśmiennictwa XX w. (Sig; J. Balt; LKZ VII 447). palaidinis, palaidinis „żakiet, kurtka”: paldidas. Używają go zachodni Auksztoci kowieńscy (LKZ IX 227). W języku ogólnym jego znaczenie jest nieco inne —„długi i szeroki fartuch lekarzy, sprzedawców itp.” (DZ, 486). pussvarkis „krótki żakiet”: puse + švarkas. Słowo języka ogólnego (DŽ, 635; LKŽ X 1067). Nazwa o takiej budowie występuje także w języku łotewskim, por. łot. pussvarks, pussvarcis „taki żakiet; puskailiniai” (EH II 335; At Pr 335). šarkinikė „Żakiecik”: sarkas. Rzadkie słowo (Kin; LKŽ XVI 518). šimtaklostis, simtakloste „fałdowana odzież damska (zwykle spódnica lub żakiecik)”: širntaklėstis, -€ „mający wiele fałd” < širntas + kloste. Występuje w języku piśmiennictwa XX w. (S.Ciurl; NdŽ; LKŽ XIV 815). Częstszy w dialektach jest hybrydowy wyraz šimtakvoldis. trinyčiai, frinyčia, trinytis „żakiet z lichego płótna”: trinytis „tkanina tkana we wzór jodełki”, trinytas, -a „tkany we wzór jodełki”< trys + nytys. Należy powiedzieć, że podstawowe znaczenie tego słowa to „płaszcz z grubszego białego płótna (zwykle bez podszewki), wkładany na wierzchnią odzież w celu ochrony przed kurzem lub wilgocią; pakułowa odzież pasterska”. W znaczeniu tkaniny słowo to (w formie liczby pojedynczej) jest używane zarówno w języku litewskim, jak i łotewskim, por. lit. frinytis „tkanina tkana we wzór jodełki”, łot. 153 trinitis „kraciasta tkanina“, łac. frinite „taka tkanina“. Lit. trinytis, jak można ir sądzić z tej nazwy, iš jest tkany przez trzy nicielnice, jednak łot. trinitis może być tkany przez ir cztery (ME IV 237; Rekėna 1975: 391). Podobnie się stało ir su lit. tryniczami. „Trynicze szyto z iš grubej, niebielonej tkaniny samodziałowej, lnianej zgrzebnej, tkanej na cztery nicielnice, rzadziej z tkaniny lnianej” (LEB 373). To stare słowo, odnotowywane (w znaczeniu płaszcza, a później także marynarki) w litewskich zabytkach piśmiennictwa od końca XVI w. (BB 1 Moz 3,21; BB Ez 26,16; BP II 104, 194; B 5; O 202; K. Donel; R I 98; MŽ I 186; N; KB II 72; K I 307). W znaczeniu marynarki używane na Suwalszczyźnie, występuje w niektórych innych miejscach Litwy, znane było w Małej Litwie (Kulikauskienė 1990: 256; LKŽ XVI 848, 853). W znaczeniu płaszcza do początku XX w. używane niemal na całej Litwie, rzadziej na Żmudzi (LKŽ XVI 848, 853; Kulikauskienė 1990: 255; Kulikauskienė 1970: 144; At Pr 128). W niektórych miejscach słowo to mogło jeszcze oznaczać futro, koszulę lub odzież w ogóle. Obecnie sama realia zanikła, toteż nazwa ta jest rzadko używana w żywym języku. Słowo to niektóre języki słowiańskie zapożyczyły z języka litewskiego, por. brus. 7psrHIina „lekki płaszcz podobny do bluzki, noszony przez wieśniaków na płaszczu lub futrze podczas słoty”, 7psIHITSI „tryničiai”, TDLIHITHEI „uszyty z tryničia, tryničiai (o odzieży)”, pol. dial. frynica „grube domowe płótno; płaszcz z grubego płótna, noszony przez wieśniaków na innej odzieży wierzchniej- ”, frynitny „z grubego domowego płótna”, trynit „takie płótno (tryničis)”, fr(z)ynitny „tryničias (o płótnie konopnym, lnianym)”. Niektóre z tych lituanizmów są poświadczone w językach słowiańskich już od XVII w. (Urbutis 1969: 154-5; Grinaveckienė 1995: 491; Zinkevičius I 265, II 129, III 119, 126; Laučiūtė 1982: 50). trumpikė, frurūpė „krótki damski żakiecik”: frurūpas. Używane w odniesieniu do Erżwiłka (Kulikauskienė 1970: 146, LKŽ XVI 1022, 1024). Może również oznaczać krótką damską bluzeczkę oraz (w formie trumpikės) krótkie majtki. Nazwy nacechowane stylistycznie zwykle oznaczają jakiś lichy, znoszony, podarty żakiet. Słowa te mogą mieć również dodatkową cechę semantyczną. bizdė rzecz. nieodm. „krótki żakiet”. Najprawdopodobniej wiąże się z innymi słowami tego rdzenia, por. bizdė „bździna; mergiotė”, bizdas „tyłek“, bizdailis „ten, kto biega .boso, półnago, bez spodni“, bizdelioti niek. „bez powodu szybko biegać“ itp. Rzadkie słowo (Krt; LKŽ I, 862). pliurponas „taka damska marynarka“. Należy wiązać z innymi słowami tego rdzenia, por. pliurpūoti „iść dziwnie, nietypowo ubranym; ubierać się nieładnie, brzydko“, pliūrpa „ktoś nieporządny, niedbały; ktoś o niepoważnym zachowaniu; głupia“. Por. także. : Jak papla po ubraniu się i papla (Jrb); Ubrany w pliurpon papla, t. J. idzie (J). Nazwa występuje w niektórych słownikach (LKŽ X 274). šikelis „krótka odzież męska, żakiet“. Najprawdopodobniej wiąże się z šikė „tyłek“. Por. Za šikę zachodzi palitokas (J) i Šikelis lig bambos pasiūtas, t.y. drabužis vyriškas (J). Rzadka nazwa (LKŽ XIV 757). 154 šikšarkis „taka krótka męska ar damska marynarka- “, por. šikti + szarki. Występuje w niektórych gwarach żmudzkich (LKŽ XIV šliurpis, 764). sliurpokas „znoszona marynarka, płaszcz“. ar Pochodzenie nie jest całkowicie jasne. Być może nazwa powstała iš od Š/iūrpa „klapa, wyłóg“. Taż możliwy jest związek z jo innymi su wyrazami z rdzeniem Šliur-, mającymi negatywne zabarwienie, por. šliūrpa „niezdara, niedbaluch“, Šliurpsėti „chlupać“ (np. Šliūrpsintis apavas), sliurnoti „chodzić, będąc źle, nieporządnie ubranym, szwendać się“, s/iurna „niedbaluch- “, Š/iūrti „brudzić się, stawać się nieczystym- “. Rzadka nazwa (Tl; LKŽ XV 6,7). švarkiūkštis „lichy żakiet“ : švarkas (LKŽ XV 453). švarkpalaikis „prastas, apiplyšęs švarkas“ : švarkas + palaikis (LKŽ XV 453). SLAVIZMAI POLONIZMAI gunčia, gunčėlė „vyriškas švarkas“, plg. lenk. gunia, gurika, gunieczka „šiltas viršutinis drabužis iš grubios medžiagos“ (LKA I 145). Švarko reikšme labai retas (Kulikauskienė 1971: 167, 168). Częściej warianty tego słowa są używane w innych znaczeniach: gūnia „płaszcz przeciwdeszczowy, pleciony ze słomy, noszony przez pastuszków, pasterzy nocnych“, gūnčė „milinowy płaszcz podróżny- “, gufnčiai „długie futra z wierzchem“. Nazwa występuje w wielu językach słowiańskich, por. brus. ryra „płachta do przykrywania siedzenia wozu lub konia; ciepła duża chusta“, ros. ryxg „lichy ubiór“, ukr. ryHa „sukmana“, bułg. ryHz „płaszcz z koziej wełny“ itd. Dalsza etymologia słowa nie jest jasna, istnieją różne hipotezy, por. łac. gunna „futro“, kimr. gwn „sukienka“, awest. gadna-„włosy, kolor“, n. pers. gun „kolor“ (Trubačev 7, 175-177; Fasmer I 475; ĖSBM III 114; "Slawski I 378). W języku polskim słowo zaczęto używać w XV-XVI w. (Borejszo 141). Do języka litewskiego dotarło ono dość szybko: sama realia jest wzmiankowana już w XVI-wiecznych inwentarzach litewskich (LI 551[23]), a słowo gūnia pojawia się w XVII-wiecznym języku piśmiennictwa; oznacza tam derkę do przykrywania siedzenia wozu lub konia (SD (1) 40, 57). To ostatnie znaczenie oraz „słomiana zasłona opuszczana zimą na okno lub drzwi, aby nie było zimno” są znacznie częstsze niż znaczenia związane z odzieżą. jūpkis, jupkéle „kurtka, damski żakiet“, por. pol. jupka < jupa „starodawna damska odzież, kurtka“. Nazwa przeszła do języków słowiańskich z języka niemieckiego, por. niem. Joppe, Juppe „żakiet, kamizelka“. Niemcy zapożyczyli tę nazwę odzieży około 1200 roku ze starowłoskiego, por. wł. gruppa „żakiet; odzież spodnia“, które otrzymało ją z arabskiego, por. arab. gubba „wierzchnia odzież z długimi rękawami; bawełniana odzież spodnia“ (Brūckner 1927: 209; Stawski I 591; Fasmer IV 525; Kluge 1957: 333; Pfeifer 1993: 599-600). Występuje w gwarze szawelskiej $nektoje (LKZ IV 430). Por. też inne nazwy odzieży z tego rdzenia, zapożyczone za pośrednictwem języków słowiańskich, por. jupa „taka wierzchnia odzież; sukienka- “, jupikas, jupikis „spódnica“, oraz za pośrednictwem języka 155 „krótki damski żakiet; kamizelka”, jiiopa „krótka marynarka; bluzka”. Iš to niemieckiego, por. jope, ir jopke, jopa, pochodzące z tego samego źródła i otrzymane przez Słowian ŠūbA „długi podszyty futrem płaszcz” oraz Ziponas „marynarka; półpłaszcz”. Pochodzenia niemieckiego są lit. jupkins, jupks „damska marynarka” (EH I 567). kaftanik „żakiet“, por. pol. kaftanik „bluzeczka“. Pol. kaftanik pojawił się XVI a. iš kaftan „taka odzież wierzchnia” (Borejszo 1990: 145). Nazwa rozpowszechnioir na w innych językach słowiańskich, por. brus. xagran, KarITaH, ros. KaddTan, ukr. xagran, Karrra ,czes. kaftan ir itp. To dość stara pożyczka (w polskim odnotowak. na w XVI w., w XV białoruskim k. — XVI w. ). Į do języków słowiańskich trafiła za pośrednictwem języka tureckiego, por. tur. kaftan „taka długa lekka odzież”, z iš języka perskiego, por. pers. gaftan „taka odzież”. Į niektóre języki zachodnioeuropejskie mogły trafić za ir pośrednictwem języka arabskiego, por. arab. gaftan (Stawski II 20; Borejszo 1990: 145; ESBM IV 314; Fasmer II 212; Machek 1968: 235; Dauzat 1954: 126; Kluge 1957: 338; Pfeifer 1993: 607-8; Klein 1966-1967: 81; Webster 1976: 155). Lit. kaptanikas to rzadka nazwa, występująca na południu Litwy (LKŽ V 252). Znacznie częstsze jest kaptonas „watówka, półpłaszcz; sermęga, płaszcz; zimowa kurtka“. Odzież ta jest wymieniana w XVI-wiecznych inwentarzach litewskich (LI 251[43]). Po raz pierwszy odnotowano ją w piśmiennictwie około 1620 r. (SD (1)50). Używają jej Auksztoci południowi, ale występuje także w innych gwarach Litwy (DrskZ 138; Kulikauskiené 1990: 256; LzZ 107; Stravinskiené 1968: 157; LKZ V 253; At Pr 51 zemel.). Zapożyczenie ir występuje w języku łotewskim, por. łac. kaftan „długa starożytna marynarka“ (LLV V IV 81). kuzijakas, kuzijokas, kuziokas, kuzjakė „trampowska marynarka lub płaszcz- “, por. pol. kozyjaka, kazyjaka, kazyaka „wierzchnia męska odzież przypominająca kamizelkę“. W języku polskim rozpowszechniło się w XVI w. Niejasne, za pośrednictwem jakiego języka przeszło do polszczyzny, por. średniowieczną łac. casaca „taka odzież“, franc. casague „płaszcz, kaftan“, wł. casacca „płaszcz, kaftan“, hiszp. casaca „kurtka- “, śr.-wys.-niem. kasugele, kasuckel „ornat“ (z języków romańskich) (Stawski III 26-7, 36; Borejszo 1990: 147-8, 153). Zdaniem niektórych językoznawców nazwa ta mogła przedostać się do języka litewskiego z języka niemieckiego, por. lit. kūzas (< niem. dial. kus „kiepskie ubranie”, wschodniopruskie niem. kuz „krótki, mały”) i lit. jakas (< niem. Jacke „krótka marynarka, kurtka”), por. również niem. dial. koz jake „płaszcz podróżny” (Alminauskis I 77; Janavičienė 1992: 83). Nazwa występuje w pismach D. Poški, w słownikach z XIX wieku (N; K; K II 336; J). Używają go zachodni Żmudzini i północni Żmudzini kretyndżyscy, występuje on w gwarach południowych Żmudzinów warniškich (LKŽ VI 1017, 1018). Może również oznaczać kamizelkę, bluzkę. panciérius „żakiet”, por. pol. pancerz „šarvas“ (Skardžius 1931: 155). Do języka polskiego słowo przyszło z języka niemieckiego, por. śr.-niem. panzi(e)r, niem. Pancer „to samo“, pośredniczyć mógł język czeski, por. st.-czes. pancier, pancir „to samo“ (Brickner 156 1927: 393; Borejszo 1990: 166). W znaczeniu „kaftan“ słowo jest rzadkie (Dr; LKŽ IX 328). Poza tym ir w języku litewskim oznacza pancerz, spotykair ne jest już w a. piśmiennictwie XVI–XVIII wieku (DP 553; ChB 304; O 379). spancėrka, spancierka „żakiet“ “, por. pol. spencer, spencerka „kurtka“ (Fraenkel 1955-1965: 859; LKŽ IX 327, 328, XIII 317). Ta nazwa występuje w języku ir rosyjskim, por. ros. crrexcep „taka kurtka“. Przedostało się do języków słowiańskich z języka angielskiego, niemieckiego lub francuskiego, por. ang. spencer, niem. Spencer, fr. spencer „pewien rodzaj krótkiego płaszcza lub marynarki“. Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego polityka, lorda George’a Johna Spencera (Spencer, 1758–1834), który lubił nosić takie ubranie. W wymienionych językach nazwa rozpowszechniła się pod koniec XVIII — w połowie XIX wieku (Fasmer III 733; Brūckner 1927: 508; Webster 1976: 1118; Klein 1966-1967: 1485; Kluge 1957: 724; Dauzat 1954: 680). W języku litewskim w znaczeniu „marynarka“ używana jest dość rzadko, występuje w gwarze południowoauksztockiej. Częściej oznacza kamizelkę. Nazwę tę mają również Łotysze, por. łot. spenceris „kamizelka; marynarka- “. Tutaj trafiło z języka niemieckiego (Sehwers 1953: 115, 207, 232; ME III 989; EH II 549). šaračkinė, sarackinukas (hybryd.) „szaračkinis żakiecik”, por. lit. Šaračkinis,- -ė „uszyty z szarački”, Šaračka „lichy konopny materiał na spodnie, żakiety, rainis”, z pol. szaraczek „taki rodzaj sukna; lichą sukienkę z tego materiału”. 119 Występuje w XX-wiecznym języku litewskich tekstów (V.Krėv; NdŽ; LKŽ XIV 513). BIAŁORUSYZMY kulikas „krótka rudinė, żakiecik”. Pochodzenie nie jest całkiem jasne, ale najprawdopodobniej zapożyczone z języka białoruskiego, por. brus. xyzéx „żakiet z domowego materiału“ (SBG II 564). Występuje w północnej części gwary wileńskiej (LKŽ VI 831). Por. też łot. kuliks, kulka „męski żakiet“, prus. kuliks „sakiewka, woreczek“. W języku litewskim występuje również kulinė „rękawica z jednym palcem (zwykle futrzana). sermėga „żakiet“, por. stbrus. cepmsra „chłopska odzież wierzchnia z grubego płótna“ (Fraenkel 1955-1965: 777; Skardžius 1931: 196; LKA I 145). Nazwa rozpowszechniona jest również w niektórych innych językach słowiańskich, por. pol. siermigga, ros. cepmara, ukr. cepMara „t.p.“. Słowo o niejasnym pochodzeniu. Jedni językoznawcy próbują wiązać je z lit. Širmas, inni — ze średniowieczną łac. scaramangum albo gr. oKOpoauL dnov „taka odzież”, istnieją też inne hipotezy (Fasmer III 609; Borejszo 1990: 178). W znaczeniu ‘żakiet’ używane w gwarach żmudzkich (LKZ XII 431-2). Jednak znacznie częściej słowo to oznacza określony wierzchni ubiór z sukna; sukienny płaszcz. W tym znaczeniu nazwa poświadczona jest w piśmiennictwie litewskim od XVI w. (BB 1 Moz x 21; BB Ez 26,16; BP II 194; SD(3) 402; Lex 71a; K. Donel; H; R 235, 241; MZ; N; J). Stu fałd, stu fałdówka, stu fałdówka (hybryd.), plisowana odzież damska, zazw. spódnica lub $varkelis, Simtaklostis“. Rzadkie słowo, występuje w 157 języku piśmiennictwa XX w. (LKŽ XIV 815). šušponas „półkaftan”, por. s. brus. xyrrars „kaftan; półpłaszcz” (Grinaveckienė 1993: 176). Zmiany fonetyczne mogły powstać już w języku litewskim, dirvopor. sekšmė < sekmė (Zinkevičius 1966: 196). W języku litewskim w tym znaczeniu jest rzadkie. Częstsze jest susponis „lniana peleryna, zwykle zakładana na kożuch“. Zob. też. Żupan. RUSYCYZMY čepanas „żupan“. Jest to słowo o niezbyt jasnym pochodzeniu. Być może przyszło za pośrednictwem języka rosyjskiego, por. ros. dial. vad, werd „taki chłopski wierzchni ubiór“ (Dal' IV 582, 589). Do języka rosyjskiego słowo to przeszło z języków tureckich (Fasmer IV 315). Istotnie, nazwa ta jest używana we wschodnich gwarach języka rosyjskiego. Inny wariant — być może nazwę tę należy wiązać z ros. vžrraz, brus. zupełnie innego pochodzenia. xyrrax, pol. Zupan „tamże”. W języku litewskim został odnotowany wyłącznie w XIX-wiecznych zbiorach pieśni (JR 58; JV 718; LKŽ II, 69). frefifius, prencius „marynarka o kroju wojskowym“, por. ros. gpenv „t.p.“. Słowo to występuje także w niektórych innych językach słowiańskich, por. brus. Opa; pol. frencz „t.p.“. Ta nazwa pochodzi z I wojny światowej. nazwiska angielskiego feldmarszałka Johna Dentona Frencha (French, 1852–1925) (Fasmer IV 207, uwaga O. Trubaczowa; TrpŽ (3) 169). Na Litwie tego typu marynarka, która pojawiła się wraz ze swoją nazwą, była szczególnie popularna w latach 20.–30. XX wieku. Słowo to było używane w wielu miejscach Litwy, zwłaszcza na Suwalszczyźnie i Dzukiji (Kulikauskienė 1970: 147; Kulikauskienė 1990: 256; Grinaveckienė 1993: 164; LKŽ II, 1184; Zinkevičius 1966: 151). Z języków słowiańskich nazwa przeszła również do języka łotewskiego, por. łot. bendr. frencis, łot. dial. prencis, prencs „jw.” (Rekėna 1975: 465; LLVV II 546). kupšika „krótka wełniana marynarka, bluzka”, por. ros. pot. KyDaikka, dydaiika „watówka”. Nazwa występuje również w języku białoruskim, por. xygasika „t.p.“ Słowo o niejasnym pochodzeniu (Fasmer IV 212; ĖSBM V 174). W języku litewskim rzadkie (JD 108; LKŽ 919). Zapożyczenie występuje również w języku łotewskim, por. łot. pupaika „t.p.“ (Rekėna 1975: 466). livrėja, livréja, livreja, „pewien rodzaj mundurowej kurtki szwajcarów lub lokajów“, por. ros. /rHBpes „t.p.“. Do języka rosyjskiego słowo trafiło z języka francuskiego, por. fr. livreé „t.p.“, st. fr. livree „ubranie, które gospodarze dawali (ffeikdavo) swoim służącym“ < fr. /rvrer „wręczyć, dostarczyć“. Jest to dublet czasownika /rbėrer „uwolnić“. Dalej wywodzi się z łac. /rberare „to samo”, liber „wolny” (Fasmer II 492; Klein 1966-1967: 899; Dauzat 1954: 440). Występuje w języku piśmiennym (NdZ; LKZ VII 632; TrpZ (3) 293). Słowo rozpowszechnione jest także w niektórych innych językach, oprócz już wymienionych por. jeszcze łot. /vreja, ang. livery, niem. Livree „to samo”. mundiera, mundiera, mundiérius, mandiera, mandera, mundyras, mundyrius „uniformowa marynarka żołnierza lub innego pracownika”, por. ros. MYH/IHp, ros. dial. Myryrep „to samo” (Fraenkel 1955-1965: 405). Do języka rosyjskiego słowo weszło na początku XVIII w. 158 prawdopodobnie za pośrednictwem języka niemieckiego, por. niem. Montierung, niem. dial. mundierung „żołnierska kurtka”, z iš języka francuskiego, por. franc. monture „(żołnierski) ubiór” (Dauzat 1954: 484; Fasmer III 9-10; Kiparsky 1975: 134). Nazwa jest odnotowana XVIII — XX a. w języku piśmiennictwa litewskiego, w dialektach obecnie już rzadka (R 258; MŽ 345; K; LB 125; JD 621, 1160, 1120; JV 338; BsO 82, 292; KlpD 30; NS 500, 507; LKZ VIII 406, 407) Najprawdopodobniej już na gruncie języka litewskiego powstała również forma maridaras „kurtka; wiersz” (LKZ VII 820-1). Por. także mandiira, munduras. Pożyczkę tę ma również ogólny język łotewski, por. łot. mundieris „jw.” (ME II 667; LLVV V 290). saraponas „podarty żakiet lub płaszcz- “, por. ros. capagdarr „taka bezrękawnikowa odzież rosyjskich kobiet, podobna do sukienki- “. Do języka rosyjskiego nazwa ta przeszła dość dawno, por. st.rus. capagars, przez turk. sarap(i) z języka perskiego, por. pers. serapa „stroje reprezentacyjne“, por. także gr. O oparig (Fasmer III 561). W języku litewskim w znaczeniu ‘żakiet’ używana jest rzadko (Ds; LKŽ XII 150). Częściej występuje sarafanas „taka bezrękawnikowa odzież, podobna do sukienki- “. W takim znaczeniu używany jest także w niektórych gwarach łotewskich, por. 457). sarapanc(Rekéna 1975: sertūkas, sartūkas „dwurzędowy żakiet, surdut“, por. ros. dial. CepryK, ros. ciopryk (Dal' IV 178) „to samo“. Nazwa rozpowszechniona jest także w niektórych innych językach, por. pol. surdut, brus. cypzyT, alb. surtukė, rum. surtuc, ang. surdout. Wyraz zapożyczony z języka francuskiego, por. fr. surtout „peleryna, wierzchnie okrycie“ (Brūckner 1927: 526; Buck 1949: 420; Fasmer III 823). Jest to wyraz pochodzenia francuskiego, dosłownie surtout „ponad wszystkim“ < sur „na, nad“ + fout „cały, wszystko“ (Dauzat 1954: 693; Klein 1966-1967: 1548). W języku litewskim wspomniane warianty są używane rzadko (Auk, Rš; LKŽ XII 168, 433). Sartūkas odnotowano pod koniec XIX w. (LB 215). Znacznie częściej występuje sūrdutas „ściągany, męski wierzchni dwurzędowy ubiór z długimi połami”. Jest rozpowszechniony lub przynajmniej występuje w wielu gwarach (LKŽ XIV 210; LzŽP 179; Mastonytė 1970: 121; At Pr 113). NIEOKREŚLONE SLAVIZMY kapota „marynarka, kaftan”, por. pol. kapota „taki wierzchni ubiór”, brus. karrora „Wierzchni ubiór; marynarka”. Do języka białoruskiego przeszło z języka polskiego. Język polski zapożyczył tę nazwę w XVI w. z języka francuskiego, por. st.franc. capot, franc. capote „płaszcz z kapturem; damskie nakrycie głowy“: cape „płaszcz“, pochodzące z języka łacińskiego, por. łac. cappa „płaszcz“ (Stawski II 58-9; Borejszo 1990: 147; ĖSBM IV 253; Fasmer II 187; Dauzat 1954: 139; Kluge 1957: 349). Zapożyczenia tego używają mieszkańcy okolic Szyrwint i Uciany (LKŽ V 242). Lepiej znane znaczenie to „ciepła odzież wierzchnia“. kurta „krótka marynarka; damska marynarka”, por. pol. kurta, 159 „krótka odzież wierzchnia” 1931: 116). (Skardžius Słowo to ir występuje w niektórych innych językach słowiańskich, por. ros. por. brus. xypra xypra, ukr. xypra „jw.”. Przypuszcza się, że į do języków wschodniosłowiańskich weszło za pośredniciš twem języka polskiego ze średniowiecznej łaciny, por. łac. curtus „krótki“. Język polski otrzymał to słowo w XVI w., być może pośrednikiem był język węgierski, por. węg. kurta „krótki” (Brückner 1927: 284; Stawski III 413-4; Borejszo 1990: 155; ĖSBM V 170; Fasmer II 429-430). Jednakże į słowo mogło czasami trafić do języka rosyjskiir ego innymi drogami, por. lezg. kurt „krótkie futro”, oset. kurzet „baszmet (taka odzież ir męska i damska)” ir itd. (Abaev I 609-610; Fasmer II 430, O. uwaga Trubaczowa). W języku piśmiennictwa litewskiego słowo po raz pierwszy odnotowano 1642 m. K. w wydaniu słownika Sirvydasa (SD (3) 144). Sama realia jest wzmiankowana już XVI a. w inwentarzu Litwy se (510[2]). Jest to dość rzadka nazwa (Užv; N; [K]; LKŽ VI 973, 979). Częściej występuje kurtka „kurtka; futro; bluzka”. liberia ,liberia”, por. pol. /iberia, ros. smmbepra „t.p.“. Į nazwa tych języków słowiańskich najprawdopodobniej przyszła za n. pośrednictwem języka górnoniemieckiego, por. niem. Lib(e)rei iš w języku hiszpańskim, por. hiszp. /ibrea „tamże“ (Fasmer II 429; Brückner 1927: 298). Występuje w języku a. piśmiennictwa XIX–XX w. (LKZ VII 398). Zob. także /ivréja. marinarka, malindrka, maninarka, mananarka „męska marynarka; długa męska marynarka“, por. pol. marynarka „marynarka“, brus. MapsiHapka „marynarka; półpłaszcz“. Į nazwa języka białoruskiego pochodzi iš z języka polskiego (ĖSBM VI 242; SBG III 38-9). Pol. marynarka utworzona od marynarz „żeglarz- ”, wywodzącego się z łac. marinus „morski, dotyczący morza” (Kartowicz II 890; Doroszewski IV 481). W gwarach litewskich dość częsta jest dysymilacja, gdy pierwsze z dwóch r zastępowane jest przez l. Jest to szczególnie charakterystyczne dla wyrazów obcych, por. almideris „hałas” < armideris, kalikatūra < karikatūra, levolveris < revolveris (Zinkevičius 1966: 172). W ten sposób powstała również forma malindrka. Zdarzają się przypadki, gdy pierwsze r zastępowane jest przez n, por. antilėrija < artilėrija, dezentyras < dezertyras (Zinkevičius 1966: 172). Tak stało się również z formą maninarka. Nazwa ta występuje w wielu miejscowościach wschodniej i południowej Litwy (LKZ VII 797, LzZ 155; LzZP 193; Kulikauskiené 1971: 168; Stravinskiené 1968: 155; Miliuviené 1989: 155; Grinaveckienė 1993: 168). nazutka „krótki damski żakiet lub watówka®, por. pol. narzutka, bezrękawnik, peleryna“ (Fraenkel 1955-1965: 488), brus. Haxyrka „krótka odzież wierzchnia; żakiecik, kurtka; bluzka“. Jest to słowo pochodzenia polskiego, por. narzucać „narzucić na siebie, okryć się“ (Kartowicz III 156). Częstsze znaczenie tego słowa to „bluzeczka”. W jednym lub drugim znaczeniu jest używane niemal we wszystkich gwarach Litwy, być może z wyjątkiem gwar zachodnioaukštaitskich (LKŽ VIII 595; Stravinskienė 1968: 154; Mastonytė 1964: 146; Miliuvienė 1989: 153; Bdr 157). paletélis (hyb.) „damska marynarka”, por. lit. paletas, paltas „długie okrycie wierzchnie z grubszego materiału, płaszcz” z pol. pa/to, paleto „płaszcz” lub brus. mamro. (Fraenkel 1955-1965: 534; Sabaliauskas 1990: 249). Do języków 160 a. kon. — XX słowiańskich a.pr., z wyjątkiir em później używanego już w znaczeniu marynarki frinyčiai (kon. XVI a. w.) ir sroka (XVII w.). 6 iš jų przedstawiane W Słowniku współczesnego języka (1993), litewskiego, jednak w języku ogólnym słowo „švarką” ne oznacza bynajmniej nie wszystkie: apsiaūstas, palaidinis, pūsšvarkis, švarkas, trinyciai, trumpikės. Zapożyczenia klasyfikuje się iš według tego, z jakich języków pochodzą. Niektóre są często używane w dialektach, inne — są zupełnie rzadkie. Znalezio30 no slawizmy (w tym ir hybrydy), 10 germanizmy, zapożyczenia, 3 zbliżone do wyrazów międzynarodowych. Te į ostatnie weszły do języka litewskiego stosunkowo niedawno i trudno byłoby ustalić, z jakiego konkretnego języka. Pochodzenie 6 nazw jest niejasne. W piśmiennictwie zapożyczenia zaczęto stosować dość wcześnie: panciérius, sermėga — kon. XVI w., kaptonas, Ziponas, kurta — XVII w., kedelys — pocz. XVIII w. We współczesnym słowniku języka litewskiego odnotowuje się tylko 4 wyrazy obcego pochodzenia: frakas, sermega, smokingas, Zakétas. LITERATURA I ŹRÓDŁA Abaev I: A6aes B.WU. HcropHkO-5THMO/JIOIHYECCKHĖ CJIIOBADb OCETHHCKOIO A3BIKA. Moskwa, Jlenunrpan: Wydawnictwo Akademii Nauk ZSRR, 1958. T. 1. Alminauskis K. I: Germanizmy języka litewskiego. Niemieckie zapożyczenia wyrazowe w języku litewskim, Kowno, At Pr —Hcropuko-- srrorpaguaeckuii ariac [1934]. Ipubarrnku. Onexaa, Pura: 3unarne, 1986. B-Brodowskij J. Lexicon Germanico-- Lithvanicum et Lithvanico-- Germanicum. Rękopiśmienny słownik języka niemieckiego i litewskiego, dwa tomy, około 1740 r. J. Balt—Juozas Baltušis (1909-1991- ), jego pisma. BB —Biblia tatai esti wissas Schwentas Raschtas Lietuwischkai perguldytas per Jang Bretk ung Lietuwos Plebona Karaliaucziuie. (rękopis z 1590 r.). Bdr-Jablonskis I. Wieś Budriai, Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1993. Bielfeldt H. H. 1970: Bałtyckie zapożyczenia wyrazowe i wyrazy reliktowe w języku niemieckim. —Donum Bałtyckie, Sztokholm. Borejszo M. 1990: Nazwy ubiorow w jezyku polskim do roku 1600, Poznan: Wydawnictwo Naukowe UAM. BP —Postilla, to jest Krótkie i Proste Objaśnienie Ewangelii.- .. Przez Jana Bretkuna- ... w Królewcu.- .. 1591. Część I i II. Brand J. A. 1702: Podróże przez Marchię Brandenburską, Prusy, Kurlandię, Inflanty, Pskowszczyznę, Wielki Nowogród, Twer i Moskwę, Wesel. Brickner A.1927: Sfownik etymologiczny jezyka polskiego, Krakow: Wiedza Powszechna. BsO —Ozkabaliy dainos. Zebrał J. Basanavic¢ius. Shenandoah, Pa. 1902 r. T. 1–2. Buck C. D. 1949: A Dictionary of Selected Synonyms (Skaitmenys rodo dainos numerį.) in the Principal Indo-European Languages, Chicago: The University of Chicago Press. Būga K. I–III: Pisma wybrane, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i 1958-1961. Naukowej, C I–II – Clavis Germanico-Lithuana. (Dawny dwutomowy rękopis archiwum królewie1673-1701 ckiego, napisany w r.). ChB-Kudzinowski Cz Biblia litewska Chyliriskiego. Nowy Testament. T. 3. Indeks, Poznan: Poznanskie Towarzystwo Przyjaciot Nauk, 1964. S. Ciurl – Sofija Ciurlionienė-Kymantaitė (1886–1958), jej pisma. D–S. Daukanto Dajnes Ziamajtiu... Pietropil 1846. (Cyfry wskazują numer pieśni.) Część I–IV: Dans B. Tomxosni c/roBaps 1–4, Moskwa: ['ocynapCTBeHHOE H3IIaTEJIbCTBO HHOCTpAaHHbEIX H HAlHOHAJI5HBIX CJIOBapež, 1955. Dauzat A. 1954: Dictionnaire étymologique de Ia langue franšaise, Paris: Librairie Larousse. 167 K. Donel — Christian Donalitius. Poezje litewskie... wydane przez G. H. FE Nesselm ann, Konigsberg, Doroszewsky 1869. W I-XI: Sfownik jezyka polskiego 1-11, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, 1958-1969. DP — Postilla Catholicka... Per Książę Mikaloiv Davksza.. Wilniui...1599. DrskZ — Naktiniené G., Paulauskienė A, Vitkauskas V. Słownik dialektu druskienickiego, Wilno: Mokslas, 1988. DūnŽ - Vitkauskas V. Słownik gwar północno-- wschodnich dūnininkai, Wilno : Mokslas, 1976. DŽ, — Słownik współczesnego języka litewskiego, Wilno: Wydawnictir wo Encyklopedii 1993. Naukowych, Endzelins J. 1943: Język staropruski, Ryga: Wydawnictwo Uniwersytetu. EH I-II — Endzelins J., Hauzenberga E. Uzupełnienia i poprawki do słownika języka łotewskiego K. Mīlenbacha 1–2, Ryga: wydawnictwo Funduszu Kultury, 1934 — ĖSBM I-IV 1946. — Białoruski etymologiczny słownik, 1–4, Mińsk: Nauka i Technika, Fasmer I-IV: 1978-1988. —@acmep M. Brumosornyeckuii croBaps pycckoro s3eika 1-4, Mocksa: IIporpecc, 1964-1973. Fraenkel E. 1955-1965: Litewski słownik etymologiczny, Heidelberg-Göttingen: Carl Winter Universitéatsverlag. Frischbier H. I-II: Słownik pruski. 1-2, prowincjonalizmy Prus Wschodnich i Zachodnich w porządku alfabetycznym, Berlin: Verlag von Th. Chr. Fr. Enslin, 1882-1883. Glagau O. 1970: Życie codzienne i charakter Litwinów pruskich.—Litwini pruscy, Wilno: Vaga, 228-255, 446— 447. Grinaveckienė E. 1993: Teksty gwary ze wsi Šaltiniai. —Zagadnienia językoznawstwa litewski134-180. ego. T. 30, Grinaveckienė E. 1995: Lituanizmy w białoruskiej gwarze wsi Šaltiniai. —Dieveniškės, Wilno: Mintis, 467-495. Guiraud P. 1971: Słowa obce, Paryż: Presses Universitaires de France. Guzevičiūtė R. 1991: Strój litewskiej szlachty w kontekście kultury ogólnoeuropejskiej (1830-1863 m.). —Lituanistica, 3(7), 3-22. H —Vocabviarivm Litthvanico-Germanicum et Germanico-Litthvanicum. Zawiera w porządku alfabetycznym wszystkie słowa znajdujące się w Nowym Testamencie i Psałterzu... Opracowane przez Friedericha Wilhelma Ha ack... wówczas docenta w seminarium litewskim w Halle. Halle, 1730. I—Laurynas Ivinskis (1811-1881), jego pisma. J — Słownik litewski A. Juškevičiusa z objaśnieniami słów w językach rosyjskim i polskim. Tom I, Wyd. 1, Sankt Petersburg, 1897; Wyd. 2, Sankt Petersburg, 1904, Wyd. 3 (z tomu II, wyd. 1), Piotrogród, 1922. Janavičienė J. 1992: Litwini z Namuestis na Żmudzi, Wilno: Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne. JD — Pieśni litewskie zapisane przez Antonasa Juškevičiusa 1–3, Kazań, 1880–1882. JR — (Skaitmenys rodo dainos numerį.) Obrzęd weselny Litwinów z Weleny, spisany przez Antanasa Juškevičiusa, Kazań, 1870. JV — Litewskie pieśni weselne, zapisane przez Antanasa Juškevičiusa i wydrukowane przez Jonasa Juškevičiusa, Piotrogród, 1883. (Cyfry wskazują numer pieśni.) K, [K] - Kurschat E., Littauisch-deutsches Wörterbuch, Halle, 1883 ([] umieszcza się przy słowach, co do których Kuršaitis ma wątpliwości). KI-II-Kurschat E Słownik niemiecko-litewski 1, 2, Halle: Verlag der Buchhandlung des Waisenhauses, 1870, 1874. Kagaine I-III: Kagaine E., Raše S. Ērgemes izloksnes vārdnīca 1-3, Ryga: Zinatne, Kapeleris 1977-1983. K. 1970: Jak żyli dawni Litwini. —Lietuvininkai, Wilno: Vaga, 339— 168 436. Kartowicz I-VIII: Kartowicz J, Krynski A, Niedźwiedzki W. Słownik języka polskiego 1-8, Warszawa, 1900-1927. Karulis T. I–II: Łotewski słownik etymologiczny 1-2, Ryga: Avots, 1992. KB — Beiträge zur Kunde der littauischen Język, autorstwa Friedrich Kurschat.. Pierwszy zeszyt. Niemiecko-litewska Frazeologia przyimków, Królewiec, 1843. — Drugie Zeszyt. Lautund Teoria tonów litewskich Sprache, Królewiec: Wydawnictwo Hartungschen Hofbuchdruckerei, 1849. Kiparsky V. 1975: Rosyjska historyczna Gramatyka. T. 3. Rozwój słownictwa, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag. Klein E. 1966-1967: A Kompleksowy Etymologiczny Słownik of języka angielskiego Amsterdam; Londyn, Nowy Jork: Elsevier Wydawnictwo Firma . KlpD — Pieśni kłajpedzkie. Zebrał Jonas Pakalniškis. Wydał A. Bruožis, Wilno, (Cyfry 1908. wskazują numer pieśni.) Kluge E. 1957: Etymologisces Worterbuch der deutschen Sprache, Berlin: Walter de Gruyter & Co. V. KrévVincas Krévé-Mickevicius (1882-1954), jo pisma. Kulikauskienė V. 1970: Tkaniny, ir odzież. — Erżwiłkas, Wilno: Mintis, 138-148. Kulikauskienė V. 1971: Odzież męska. — Dubičiai, Wilno: Mintis, 165-173. Kulikauskienė V. 1990: Odzież męska; Miliuvienė M. Odzież kobieca. —Kudirkos Naumiestis, Wilno: Mintis, 254-261, 261-347. KŽ-Kuršaitis A. Słownik litewsko- -niemiecki... 1-4, Getynga: Vandenhoeck & Ruprecht, 1968-1973. Laučiūtė J. 1982: Jlaywiore IO. CroBaps Oa/ITH3MOB B CJIABAHCKHX A3BIKaX, Jlenuvurpajl: Hayxa. Laumane B. 1986: Lejaskurzemes leksika J. Langija vardnica (1685). —Dialektalas leksikas jautajumi. S. 2, Ryga, LB — 139-159. Litewskie pieśni ludowe i baśnie z litewskiej części Prus i Rosji, zebrane przez A. Leskiena i K. Brugm anna, Strasburg: Verlag von Karl J. Triibner, 1882. LEB —Cechy etnografii litewskiej, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycz1964. nej i Naukowej, Lex —Lexicon Lithuanicum. Opracował V. Drotvinas, Wilno: Mokslas, 1987. (Rękopiśmienny XVII a. niemiecko-litewski słownik.) LI -Archiwum Historyczne 1. Inwentarze Litwy z XVI wieku /zebrał K. Jablonskis, Kowno, LKA 1934. I-Atlas języka litewskiego 1, Wilno: Mokslas, 1977. LKŽ L-II,-Słownik języka litewskiego 1-2, Wilno: Mintis, 1968-1969. LKŽ III-XVI —Słownik języka litewskiego 3-6, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej, 1956, 1957, 1959, 1962; 7-9: Mintis, 1966, 1970, 1973; 10-15: Mokslas, 1976, 1978, 1981, 1984, 1986, 1991; 16: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1995. LLVV I-VII: Słownik łotewskiego języka literackiego 1-7, Ryga: Zinatne, 1972-19809. LVV -Słownik języka łotewskiego, Ryga: Avots, 1987. LzŽ -Petrauskas J, Vidugiris A. Słownik gwary lazuńskiej, Wilno: Mokslas, 1985. LzŽP-Vidugiris A, Petrauskas J. „Uzupełnienia do słownika gwary lazuńskiej”. —Pytania językoznawstwa litewskiego. T. 29, Wilno, 1991, 160-203. M-Miezinis M. Słownik litewsko-łotewsko-polsko-rosyjski, Tylża 1894. Machek V. 1968: Etymologiczny słownik języka czeskiego, Praga: Academia. Margeris A. 1956: Słownik amerykańskich Litwinów i zapożyczeń angielskich, 1872-1949, Chicago. Mastonytė M. 1961: Odzież kobiet z Dzukiji w drugiej połowie XIX w. — na początku XX w. —Z historii kultury litewskiej 3, 173–189. Mastonytė M. 1964: Odzież kobiet z Żmudzi w XIX w. — na początku XX w. —Z /itewskiej 169 historii kultury 4, 141—155. Mastonytė M. 1970: Odzież. — Dzukowie znad Niemna, Wilno: Myśl, 120-130; 142-143. ME I-IVK. Miilenbacha Słownik języka łotewskiego. Redaktor, uzupełnił, kontynuował J. Endzelins 1-4, Ryga: Wydanie Funduszu Kultury, 1923-1932. Miliuviené M. 1989: Tradycyjne ubrania. — Gervéciai, Wilno: Myśl, Mit 151-156. — Mitteilungen der Litauischen Litterarischen Gesellschaft. Bd. 1-6, Heidelberg, 1883 1912. Mz - Mažvydas. Najstarsze zabytki języka litewskiego do roku. 1570 Do druku przygotował Jurgis Gerulis, Kowno: wydawnictwo Ministerstwa Oświaty, 1922. MŽ-Mielcke Ch. G. Słownik litewsko-niemiecki i niemiecko-litewski... Królewiec: Im Druck und Verlag der Hartungschen Hofbuchdruckereh, 1800. N-Nesselmann G. H. E. Woérterbuch der Litauischen Sprache, Kėnigsberg: Verlag der Gebriider Vorntrager, 1851; N z numerem pieśni —Litauische Volkslieder gesammelt, kritisch bearbeitet und metrisch ūbersetztvon G. H. E Nesselmann, Berlin: Ferd. Diimmlers Verlagsbuchhandlung, 1853. NdZ -Niedermann M, Senn A, Brender FE, Salys A. Lietuvių rašomosios kalbos žodynas 1-5, część litewsko-niemiecka, Heidelberg: Carl Winter Universitatsverlag, 1932-1961. Niderle L. 1956: Hunepne JI. Crapgrickue ApeBHocrH, Mocksa: 31aTeIbCTBO HHOCTPAHHOMK JIUTEPATYPhI. NS -Pieśni i pieśni religijne Litwinów w północno-wschodniej Litwie Dr. A. R. Niemi i ks. A. Sab alia us ko surinktos.—Annales Academiae scientiarum Fennicae. Ser. B, 6 (1911). (Cyfry wskazują numer pieśni.) Oxford 1985: The Oxford Dictionary of English Etymology. Pod redakcją C.T. Onionsa, Oxford: At the Clarendon Press. Palionis J. 1967: Literacki język litewski w XVI–XVII w., Wilno: Mintis. Pfeifer 1993: Etymologiczny słownik języka niemieckiego... przejrzany i uzupełniony przez Wolfganga Pfeifera, Berlin: Akademie Verlag. Pridinauskaité A. 1977: Nazwy odzieży i ich części. —Kultura języka. Sas. 32. P. 41-44. Q -K r a u z é s (tak zwany) słownik. (Dawny rękopiśmienny osiemnastowieczny słownik niemiecko-litewski archiwum królewieckiego). R -Ruhig P. Littauisch-deutsches und deutsch-- littauisches Lexicon, Königsberg: Druckts und verlegts I. H. Hartung, 1747 (z odsyłaczem do części I i strony, gdy słowo pochodzi nie z porządku alfabetycznego). R ze wskazaniem strony —Deutsch- -Littauisches Lexicon. Rekēna A. 1975: Amatniecības leksika dažās Latgales dienvidu izloksnēs un tās sakari ar atbilstošajiem nosaukumiem slavu valodās, Ryga: Zinātne. Sabaliauskas A. 1990: Leksyka języka litewskiego, Wilno: Mokslas. SBG I-V — Чхонгик беларускіх гаворак Італійна-Захолінян Беларусі і яе граматыка 1-5, Мінск: Навука і тэхніка, 1979-1986. Schrader O. I–II: Leksykon realny indoeuropejskiej wiedzy o starożytności. 2. wyd., pod redakcją. A. Nehring 1-2, Berlin, Lipsk; Gruyter, 1917-1923. SD — Dictionarivm trivm lingvarvm... Constantino Szyrwid.- .. Vilnae... (pierwsze wydanie słownika SD (około 1620), trzecie wydanie słownika SD (1642).) Sehwers J. 1953: Sprachlich-kulturhistorische Untersuchungen vornehmlich ūber den deutschen Einfluss im Lettischen, Berlin: In Kommission bei Otto Harrassowitz Wiesbaden. [Simon — I. Simonaitytė (1897-1978- ), jej pisma Skardžius P. 1931: Die slavischen Lehnworter im Altlitauischen. —Tauta ir žodis 7, 1-252. Stawski E 1-V: Sfownik etymologiczny jezyka polskiego 1-5, Krakéw: Naktadem Towarzystwa Mitošnikėw Jezyka polskiego, 1952-1985. SP I-II —Syrwids Punktay sakimu (Punkty kazar). 1, 1629; 2, 1644... von Dr. Franz 170 Specht, Getynga: Vandenhoeck & Ruprecht, 1929. StnD — Daynas Zemaycziu surynktos yr yzdutas par Szymona Stan e Wicze Mokslynynka Literatury yr Pięknych Doświadczeń. W Wilnie Drukarni B. Neumana W latach 1829. Stravinskiené A. 1968: Odzież.— Dieveniškės, Wilno: Vaga, 146-158. Sanskij I-II: Il a Hcrnūž H M. Dmmorormseckmit crosaps pycckoro A3EIKA 1-2, Mocksa: U3narensctBo MockoBckoro YHuBepcureta, 1963-1982. (Tom nox. 2 pen. H. M. IIlanckoro) TrpZ (1) — Słownik wyrazów obcych. Red. J. Žiugžda. [Kowno]: Spaudos fondas, 1936. TrpŽ (3) — Słownik wyrazów obcych. Odp. Red. V. Kvietkauskas, Wilno: Główna redakcja encyklopedii, 1985. Trubaczow 1-19: DTHMO/IOTHYECKHĖ C/IOBADB C/IIABSAHCKHX g3sikos. Ion. pen. O. H. Tpy6aue Ba, Moskwa: Hayxa, 1974-1993. Urbutis V. 1981: Etiudy etymologii bałtyckiej, Wilno: Nauka. Urbutis V. 1969: Slawizmy w języku starolitewskim. — Ba/tistica, 5(2), 154—155. Vries J. 1971: Niderlandzki słownik etymologiczny, Lejda. Webster 1976: Webster's New Collegiate Dictionary, Springfield: A Merriam Webster. Zinkevičius Z. 1966: Dialektologia litewska, Wilno: Mintis. Zinkevičius Z. I-VI: Historia języka litewskiego 1—4, Wilno: Mokslas; 5—6: Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne, INNE SKRÓTY a. —górno-litewski air. 1984-1994. — irlandzki brus. —białoruski bulg. —bułgarski ček. — czeski dial. —dialektowy hybryd. —hybryda wł. —włoski kuroński. —kuroński łot. — łotewski pol. —polski lit. —litewski łac. —łaciński por. —porównaj ros. —rosyjski Ss. — staro-cerkiewnosłowiański sl. —słowiański ukr. —ukraińskich węg. —węgierskich śr. —środkowoniem. —niemieckich map. —mapa dolnoniem. —żmudzkich Skróty nazw miejscowości jak w LKŻ. 171 COAT NAMES IN THE LITEWSKI JĘZYK Streszczenie Niniejszy artykuł dotyczy leksykalno-semantycznej podgrupy nazw okryć. of of Więcej niż 60 of można je znaleźć be in Litewski (warianty fonetyczne są even liczniejsze). A płaszcz as a element odzieży pojawił się tylko in XIX wiek, dlatego jego is nazwy były przeważnie nazwami innych of podobnych elementów odzieży. Ponieważ of nazwy oznaczające płaszcz mogą mieć kilka znaczeń. Tylko jedna czwarta of tych nazw to of Pochodzenia litewskiego. Ogólna nazwa tego of artykułu odzieżoof wego is svarkas „coat“. It is znaleziono in łotewsas ka studnia (svarki). Być może to słowo is of bałtyckopochodzenia słowiańskiego. It zostało po raz pierwszy in 17 odnotowane w wieku (jego wariant safkas). Istnieje więcej no neutralnych nazw of pochodzenia litewskiego. Pozostałe są konotowane semantycznie i or stylistycznie. Jedną z of nich jest — trinyčiai „płaszcz Jinnen; płaszcz lniany“ — pojawił in się w języku pisanym by pod koniec of XVI wiek. Używa się pięciu nazw in Standard litewski. Zapożyczenia dzieli się według języka, z którego to pochodzą. 30 zapożyczenia pochodziły z słowiańskiego (kaptonas, Ziponas, kurta itp.), z 8 niemieckiego (kuzas, kitelis, mantelis itp.). Niektóre of z nich zostały przejęte in przez język litewski dość dawno temu (panciérius, serméga - XVI wiek, kaptonas, Ziponas, kurta — XVII wiek), lecz większoof ść z nich jest znana jedynie in w niektórych W dialektach or litewskich in znaleziono pewne pisma. Używane są 4 wyłącznie zapożyczenia in Standardowy Litewski. 172