Mažosios Lietuvos vardyno šaltiniai Vokietijos archyvuose

LITEWSKIEJ JĘZYKOZNAWSTWA PYTANIA XXXVIII (1997) Vincentas DROTWĪNAS MAŁEJ LITWY ŹRÓDŁA NAZWISK W NIEMIECKICH ARCHIWACH! Moje pierwsze bezpośrednie zetknięcie su Małej źródłami nazw ir osobowych i miejscowych Litwy w archiwach Niemiec było nieplanowane. Rozpocząwszy badania Małej Litwy XVII-XVIII a. Słowniki?, starałem się znaleźć nowsze materiały archiwalne dotyczące to ówczesnych pracowników litewskiego piśmiennictwa, leksykografów, autorów gramatyk. 1988 m. wiosną odbywałem staż na Uniwersytecie Marcina Lutra w Halle-Wittenberdzeto w Seminarium Indogermanistyki, gdzie życzliwie mnie przyjęła i otoczyła opieką znana niemiecka ir bałtystka doc. dr Gertruda Bense. W Halle interesowałem się działającym przy tamtejszym uniwersytecie 1727-1740 m. działającego Seminarium Języka Litewskiego, gdzie kształcono duchownych o orientacji pietystycznej Małej Litwie. W archiwum biblioteki Fundacji Franckego (Frankeschen Stiftungen) poszukiwałem śladów życia i działalności Johanna Richtera oraz Wilhelma Haacka, którzy wykładali język litewski; zapoznałem się z przechowywanym tam rękopisem przypisywanego Richterowi słownika języka niemiecko-- litewskiego (1728), a także z egzemplarzem korekt dzieła Haacka „Vocabvlarivm Litthvanico-Germanicvm et Germanico-Litthvanicvm...“ (Halle, 1730) oraz innymi materiałami. Ponieważ z ówczesnej Litwy trudno było dostać się do Tajnego Archiwum Państwowego Pruskiego Dziedzictwa (Geheimes Staatsarchiv PreuBischer Kulturbesitz, skrót GStA) w Berlinie Zachodnim (Dahlem), przez pewien czas pracowałem w znajdującym się nieopodal Halle Niemieckim Archiwum Centralnym w Merseburgu (Deutsches Zentral Staatsarchiv, Dienststelle Merseburg). Po zjednoczeniu obu państw niemieckich zbiory Merseburga od 1994 r. należą do wspomnianego archiwum GStA w Berlinie. Z archiwów Merseburga fon- ! Na ten temat autor wygłosił referat „O nazewnictwie Małej Litwy“. —Język litewski: badacze i badania. Tezy referatów konferencji poświęconej P. Skardžiusowi, Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 1994, 12. Zob. także informację autora „Źródła lituanistyczne w archiwach niemieckich“. —Mokslo Lietuva, grudzień 1993. Nr 14(73). 2 Autor przygotował następujące publikacje słowników Małej Litwy: LEXICON LITHUANICUM. Rękopiśmienny XVII-wieczny słownik języka niemieckiego i litewskiego. Wstęp, transliterację tekstu słownika oraz indeks słów opracował V. Drotvinas. Wilno: Mokslas, 1987. —586 s.; CLAVIS GERMANICO -LITHVANA. Rękopiśmienny XVII-wieczny słownik języka niemieckiego i litewskiego. Cz. I. A–E. Artykuł wstępny „Uwagi o słowniku Frydrycha Pretoriusza «Clavis germanico lithvana»” (s. X–XXVII). Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii. Bibliotheca Baltica. Lithvania. 1995. -629 s.; T. II F-L. Wilno: Wydawnictwo Nauki i Encyklopedii, 1997. —701 s.; Tomy III i IV są drukowane (dopisek kolegium redakcyjnego). 81 znalazłem w duose Mažosios Litwy XVII-XVIII a. różnego rodzaju dokumentów, w których występują litewskie nazwiska i ir nazwy miejscowości. Później (1991, 1993, 1994 r.) su Małej Litwy miałem okazję zapoznać się nieco dokładniej ze źródłami nazewnictwa osobowego w archiwach Niemiec. Wspomnianym W archiwum berlińskim, które 1978 m. iš Getyngi (Staatliches Archivlager) przejęło byłego Królewca Archiwum Państwowego (Staatliches Archiv zasoby Królewca), bogate w dokumenty a. z XVI–XIX wieku, odzwierciedlające historię, ustrój polityczny i gospodarkę Prus (księstwa, później królestwa)”. ką ir Zasoby tego archiwum są ważne jako źródła do historii Litwinów pruskich, ir kultury — litewskiej, a — zwłaszcza historii filologii. Chociaż iš archiwa w istocie nie przyniosły sensacyjnych odkryć, to jednak obfitują w autentyczne pierwotne materiały biografic- — zne dotyczące pracowników piśmiennictwa litewskiego od XVI do a. uwydatnien- — ia rysów życia i działalności K. Donelaitisa. (Jest to odrębny temat i specjalne zadanie historii kultury)”. kų Znane są zbiory Wschodnich zwane foliantami pruskimi (OstpreuBische Folianten)*, zgromadzono w nich dokumenty urzędów państwowych od samego początku istnienia księstwa pruskiego, tj. od 1525 r. Jest wśród nich wiele XVI–XVIII-wiecznych dokumentów gospodarczych powiatów Małej Litwy (Amstsrechnungen), w tym spisy majątku i podatków (niem. Steuerlange, Nachtgeldregister, HufenschuBBprotokoll) itp. Warto zatrzymać się przy jednym z foliantów. Jest to księga podatkowa powiatu Ragneckiego z 1540 r., licząca 602 strony.® Najczęściej na stronie wpisywane są nazwiska 2–3 chłopów (būrów), rzadziej jedno, niezwykle rzadko cztery (s. 448) lub pięć (s. 524). Podatki spisano według wsi (villa). Spis liczby zwierząt zajmuje zazwyczaj 6–9 wierszy, rzadziej mniej; na końcu strony podsumowuje się majątek właściciela w sztukach (summa lateris) i w wartości pieniężnej (facit an gelde). W folia­le znajduje się blisko 2000 jednoczłonowych i dwuczłonowych nazw osobowych (przeważnie męskich), a także niemała liczba nazw miejscowych. Z nazewnictwa osobowego można wnioskować, że w pierwszej połowie XVI w. w Ragnecie, podobnie jak w całej Małej Litwie, dwuczłonowy (imię i nazwisko) system nazewnictwa był już znacznie utrwalony. " Należy zaznaczyć, że s. 52 (nienumerowana) —53 3 Szerzej zob. Kurt Forstreuter. Das PreuBische Staatsarchiv in Kėnigsberg. Ein geschichtlicher Riickblick mit einer Ubersicht iiber seine Bestande (Verėffentlichungen der niedersūchsischen Archivverwaltung 3), Gottingen, 1955; Bernhard Jahnig. Rachunki urzędowe i inne akta Kamer Wojennych i Domen Historycznego Archiwum Państwowego w Królewcu w Archiwum Obwodu Kaliningradzkiego. —PreuBenland. Jahrgang 32/1994. Nr. 1. S. 18-19. * Przegląd lituanistyki archiwum królewieckiego zob. Z. I[vinskis]-Lietuvių enciklopedija. T. 10. Chicago, 1957. S. 497-500. 5 Zob. Katalog „Verzeichnis der OstpreuBischen Folianten (ausschlieBlich Ermland). Nachgeprūft in Juli 1950. Findbuch Nr. 160.“. ® Antraštė: „Nochfolgende verzeuchnis der anlage des Amptes Rangnt Armorū des XXXX t bis Jres 5 C t“. -OF Nr. 911a, Bd. 27. Ant vidinio apatinio pirmojo viršelio kampo įspaudas: „Restauriert und neu eingebunden, den 25. 2. 1954. Staatliches Archivlager“. " Pasitaikantys vienanariai įvardijimai paaiškinami tuo, kad mokesčių knyga nėra visiškai oficialus dokumentas: joje amtmonas Pakamorė surašė jam žinomus valstiečius, kurie galėjo vadintis ir individualiau, „privačiau“. Tačiau vienanario ir dvinario įvardijimo santykiai yra atskiras klausimas. 82 znaleźć cztery nazwiska zapiski Mażwidajtysa: Glande villa? Laurin maswideit[is] Jacob MASVIDEITIS Mickna MASVIDEIT[IS] Jhan MASVIDEITIS* Mamy tutaj parafii Ragainės, w której 1548-1563 m. był proboszczem Martynas Mažvydas, spis Litwinów. Su wielu z tych chłopów ar jų członków rodzin Mažvydas kontaktował się: nauczał, chrzcił, grzebał zmarłych. Foliant zasługuje na specjalne studia onomastyczne. Be tego, jak Jako a. dokument dotyczący sytuacji materialnej Litwinów z połowy XVI wieku mógłby ir zainteresować historyków ekonomistów. Podobne 1540, 1543 ir 1563-1565 m. księgi podatkowe znajdują się w Įsrucie (nr 11), Kłajpedy (Nr. 19), Labiawy ir Laukszany (Nr. 14), Tapiawy su Welawa (Nr. 34), Tylży (Nr. 35). Pod względem ir treści oraz obfitości nazwisk i nazw miejscowości wyróżnia się wykaz dochodów celnych śluzy przeprawy Labguwa (Zoll-Einahmen, 1674) ir rachunki celne Labguwy (Schleusenzoll-Rechnungen, 1676)", w których w pierwszym znajdujemy w drugim pod względem nazwisk osób, Litwy 580, o — 850 iš Wielkiej Księstwa ar iš płynących do Tylży į do Królewca, su Labiawy z minogami lub wracających, wiozących skóry, ir futra itp., spławiających tratwy, np. Brosche Kurschait aus der Gilge nach Konigsberg, Butkus Paulaitis von Konigsberg nach Rogaiten. Osobno należy wspomnieć rejestr czynszowy Jurbarka i Virbalis z 1561 r. (Zinsregister von Litauisch Jurburg u. Nowowola). Inna Małej Litwy Materiaa. ły z XVII–XIX wieku przechowywane są w archiwum w tzw. funduszach EtatMinisterium (skrót EM), które uporządkowano według jednostek administracyjnych — miast (Stadt) i powiatów (Amt) — oraz według treści — działów (Abteilung). Materiały skatalogowano (wprawdzie nie wszystkie, zwłaszcza z dawnych zasobów Merseburga). Na przykład katalog (Findbuch) 154 obejmuje dokumenty dotyczące miejscowości Małej Litwy (rozporządzenia władz, podania osób, skargi, pisma urzędników, różne wykazy itp.), które dodatkowo oznaczane są numerami działów, np. Wystruci — Abt. 118, Tylży — Abt. 138 itd. Dokumenty dzielone są jeszcze bardziej szczegółowo według treści: sprawy kościelne (Generalia, Personalia, tj. mianowanie i przenoszenie duchownych, opieka nad nimi i wdowami po nich itp.; katechizacja, przygotowywanie i wydawanie literatury religijnej, akta różnych wizytacji itp.), sprawy szkolne (zakładanie szkół, Wieś na razie nie została zlokalizowana.- }]}ોકбарҭа? nope.无码不卡高清免费? Wait JSON invalid due typo? Need output only. Ensure exact array count 9. Last Lithuanian sentence includes . * Polish. First ? Szerzej zob. Vincentas Drotvinas. Osoby o tym samym nazwisku co Martynas Mažvydas. -Konferencja Kazimierasa Būgi: Etymologia i onomastyka. Program i tezy konferencji. Wilno, 6 listopada 1996 r. S. 8-9. Szerzej zob. Baltistica 32(1), 1997 (w druku). 0 Rachunek celny śluzy labiawskiej, rok 1674. SchleuBengeld z Wittinnen, StruBen i Holtz Trifften, które również przybyły z Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz z Tylży i z powrotem. —EM —XX. HA Nr. 13025, 13026. 83 budowa, remont, zakup inwentarza, drewno opałowe, ziemia uprawna, zboże, opieka nad ubogimi); przestępstwa kryminalne, sprawy ir sądowe; sprawy związane z ir polowaniami w puszczach, pożary itp. (wszystko to oznaczane jest również literami a, b, c, d ir itp. ). We wszystkich tych dokumentach litewskie nazwy osobowe i miejscowe ir występują zarówno w formie wykazów, jak i pojedynczo. Inwentaryzacja dokumentów (opis, selekcja itp.) ir Na potrzeby nazewnictwa osobowego byłaby to odrębna praca. W tym archiwum przechowywane są również stare i nowe ir Prusy (po r.) 1806 wojskowe księgi a. kościelne z XVII–XIX wieku (Militärkirchenbücher) lub fotokopie. jų Znajdują się w nich nazwiska Litwinów służących w wojsku, a także poległych na wojnie su z Napoleonem lub w wojnie francusko-pruski1870-1871 m. ej, nazwiska. " Część antroponimów tego archiwum (oraz toponimów) została opublikowana, rzecz jasna, ne w pracach lituanistycznych, ale także w ir pracach niemieckich historyków specjalizujących się w genealogii. Należy wymienić następujące publikacje: Horst Kenkel. Eine Rolle der jungen Mannschaft der Stadt Tilsit von Jahre 1703. — AltpreuBische Geschlechterkunde. Blatter des Vereins fūr Famielienforschung in Ostund WestpreuBen. Neue Folge. 11. Jahrgang. 1961. Hamburg. S. 106-116; Horst Kenkel. Spisy chłopów urzędu tylżyckiego z okresu przed wielką zarazą w latach 1709/10 i po niej. Hamburg, 1968; Horst Kenkel. Nazwiska rodzinne w północnych Prusach Wschodnich. Pochodzenie, przemiany i zmiany. — Staropruska genealogia. Neue Folge. Blatter des Vereins fūr Familienforschung in Ostund WestpreuBen. Hamburg. 19. Jahrgang. Heft 4/6. 1971. S. 317-32; Hans Heinz Diehlmann. Akta hołdu dziedzicznego Księstwa Pruskiego. I. Teil. 1525 bis 1642. Hamburg, 1980; II Teil. 1648 bis 1678. Hamburg, 1983; III. Teil 1678 bis 1737. Hamburg, 1992; Bruno Janczik, Fritz Naunheim. Dragonia, Wibranzen i zaciąg podczas wielkiej zarazy. Sprawozdania i tabele urzędów 1711. —AltpreuBische Geschlechterkunde. Bd. 16. 1986. Hamburg, S.181-221; Bd. 20, 1990, Hamburg, s. 143-254; Reinhard Wenskus. Namengebung und Namenwechsel im nordėstlichen OstpreuBen in der frūhen Neuzeit.-AltpreuBische Geschlechterkunde. Neue Folge. Blatter des Vereins fūr Familiensforschung in Ost-und WestpreuBen. Hamburg. 38. rocznik. Tom. 20. 1990, s. 27-124. Z materiałów publikacji, zawierających listy litewskich nazwisk, statystyki itp., korzystają historycy litewscy, np. Algirdas Matulevičius. Litwini okręgu tylżyckiego i ich nazwiska sprzed 3 wieków. —Kraj Litwinów. Monografia. Kowno, „Literae universitatis“, 1995. S. 213—222. Dla badań lingwistycznych wykazy te nie zawsze są wiarygodne: należałoby sprawdzić, czy transkrypcja nazwisk i nazw miejscowości odpowiada oryginałowi. Jednakże bodaj najważniejszym i najliczniejszym źródłem onomastyki litewskiej Prus Wschodnich są księgi rejestracyjne kościołów parafialnych Małej Litwy — zapisy chrztów, komunikantów, zapowiedzi, małżeństw, konfirmacji i zgonów, prowadzone od XVII wieku do 1944 r. początkowo w języku litewskim (niekiedy na przemian z 11 Katalog ksiąg rejestracyjnych kościołów wojskowych przygotowywany jest do druku. 84 niemieckim), łacińskim, a później niemieckim. Są one przechowywane w dwóch archiwach — Centralnym Archiwum Ewangelickim (Evangeliches Zentralarchiv, EZA) W Berlinie ir W Centralnej Niemieckiej Instytucji Genealogicznej (Deutsche Zentralstelle der Genealogie) w Lipsku. Historia zasobów tych archiwów ir jų treść Historia tych zasobów archiwalnych jest na Litwie niemal nieznana, dlatego należałoby opowiedzieć o niej nieco bardziej szczegółowo. 1935 m. W hitlerowskich Niemczech wprowadzono tzw. Ustawy norymberskie (Nūrnberger Gesetze), zgodnie z którymi wszyscy mieszkańcy musieli udokumentować swoje „aryjskie pochodzenie“ w dwóch pokoleniach. W tym celu tworzono państwowe urzędy stanu cywilnego, które dostarczały dokumentów na podstawie wpisów w księgach kościelnych. Specjalna instytucja badań genealogicznych (Reichsstelle fūr Sippenforschung) wraz z synodami Kościoła ewangelickiego zajmowała się filmowaniem ksiąg. ]}.. ...??? su ERROR: cannot produce valid JSON Ponieważ podczas II wojny światowej oryginały części ksiąg kościelnych zaginęły lub zostały poważnie uszkodzone, wykonane z mikrofilmów fotografie stały się jedynym źródłem po kościelnych aktów rejestracyjnych wielu parafii. Księgi kościelne parafii Prus Wschodnich, które po wojnie znalazły się w gestii władz sowieckiej strefy okupacyjnej, zostały sfilmowane już po wojnie.” Księgi te w 1991 r. przekazano do Centralnego Archiwum Ewangelickiego. Tak więc obecnie zasoby ksiąg kościelnych Kościoła wschodnioniemieckiego w Centralnym Archiwum Ewangelickim (EZA) są najważniejszym punktem koncentracji ksiąg kościelnych parafii Prus Wschodnich dawnego Kościoła Ewangelickiego (niem. AltpreuBische Union) (przechowywane są tam również analogiczne księgi innych prowincji kościelnych). Celem archiwum jest dostarczanie zastępczych dokumentów osobom, które podczas wojny utraciły swoje akty stanu cywilnego (w przypadkach dziedziczenia majątku itp.), a także udostępnianie materiałów do badań genealogicznych. Obecnie w Centralnym Archiwum Ewangelickim znajduje się około 3700 ksiąg kościelnych parafii Prus Wschodnich, obejmujących lata 1579-1945." Najstarsze znajdujące się w tym archiwum wpisy w księgach kościelnych parafii litewskich pochodzą z połowy XVII w.: Peterswalde (?), 1629-1899; Tylża, 1673-1799; Żyliai, 1687—1819; Būdviečiai, 1695-1944; Stołupiany, 1729-1803; Bilderweitschen, 1730-1913; Prökuls, 1732-1877; Kraupischken, 1736-1904; Wyłuwa, 1751-1852; Ragneta, 1757-1822; Geldapė, 1780-1809; Wystruć, 1781-1845; Gawaiten, 1809-1830; Didlaukiai, 1880 1901 i in. Sfilmowane przez wspomnianą instytucję badania genealogii Rzeszy księgi kościelne Prus Wschodnich są przechowywane również w Centralnej Instytucji Genealogicznej w Lipsku12 Szerzej zob. Christa Stache. Ewangelickie Archiwum Centralne i jego zasoby. Berlin, Alektor-- Verlag. 1992. S. 221-223. 3 Wykonali to członkowie Kościoła mormonów, Kirche Jesu Christi der Heiligen der letzen Tage® (USA), zob. Christa Stache. Min. darb. p. 221. 4 Wykaz ksiąg kościelnych w Ewangelickim Archiwum Centralnym w Berlinie. Część I. Kościół unii staropruskiej. 3., rozszerzone i poprawione wydanie opracowane przez Christę Stache. (Publikacje Ewangelickiego Archiwum Centralnego w Berlinie. Herausgegeben von Hartmut Sander. Tom 30. Berlin, Ewangelickie Archiwum Centralne. 1992. 5. Wykaz zasobów Niemieckiej Centrali Genealogii. Część I. Materiały ksiąg parafialnych prowincji wschodnich: Poznania, Prus Wschodnich i Zachodnich, Pomorza i Śląska. Opracowały Martina Wermes, Renate Jude i in. Wydawnictwo Degener and Co, Neustadt/Aisch. Lipsk, 1991. 85 ge“. Iš spośród najstarszych w Lipsku wymienić należy Įsruties 1619, Tilžės 1647, Žuvininkų 1648, Laukstyčių 1663, Kaukėnų 1668, Žilių1685, Būdviečių ir księgi roczne 1695 Nybudžių. Po przejrzeniu ksiąg wspomnianych archiwów w całości de można ogólnie powiedzieć, że W Centralnym Archiwum Ewangelickim w Berlinie zgromadzono przede wszystkim mikrofisze ksiąg kościelnych, choć ir znajdują się tam również oryginały iš ksiąg. W mų archiwum w Lipsku znajdują się filmy wykonane na mikrofilii (Rollfilm), choć są tam ir unikatowe księgi, tj. księgi z takich miejscowości lub z takich lat, których nie posiada Centralne Archiwum Ewangelickie. Iš jų należy wymienić Katyčiai, 1669-1682 ir 1683-1687 Nemirkiemis 1680-1710 m. ir itd. Księgi (albo filmy) jų różnią się zarówno pod względem treści, jak ir i obecnego stanu. Przede wszystkim księgi różnią się pod względem liczby litewskich nazwisk. Iš Na podstawie ilościowego stosunku litewskich i niemieckich nazwisk można wnioskować, że nie we wszystkich ówczesnych litewskich parafiach mieszkali wyłącznie Litwini: im bardziej odległa parafia, tym bardziej typowo litewskie są nazwiska. W miastach i miasteczkach litewskich nazwisk jest ir niewiele. Na przykład w księgach litewskiej parafii św. Elżbiety w Królewcu litewskie nazwiska są 1683 m. bardzo rzadkie, podobnie jak ir w księgach kościoła w Kłajpedzie. Litewskich nazwisk prawie nie ma ir XVII a. Włodzimierz, XVIII a. W księgach kościelnych miasteczek Gąbin, Wystrucza, Stołupian i in. Oczywiście nie oznacza to, że w okolicach tych miasteczek nie mieszkali Litwini: przecież wnioski wyciąga się na podstawie zachowanych ksiąg. Ważne jest również zwrócenie uwagi na jakość rękopisów (sporządzonych z nich filmów, mikroficz). Nie wszystkie księgi są jednakowo łatwe do odczytania. Z najróżniejszych powodów — nieuporządkowanego, pośpiesznego pisma, nie zawsze starannych wpisów (przecież oszczędzano papier), jakości papieru, wyblakłego lub rozlanego, a czasem także przebijającego na drugą stronę atramentu itp. — może około dziesiątej części tekstów na stronach ksiąg pozostaje nieczytelna (aby je odczytać, należałoby poddać tekst renowacji). Nierzadko kopie jeszcze bardziej pogarszają tekst, czyniąc go niemal nieczytelnym. Dotychczas badania litewskiej onomastyki opierały się przede wszystkim na danych ze źródeł Wielkiego Księstwa Litewskiego. To prawda, pewna część ksiąg rejestracyjnych kościołów parafialnych Małej Litwy w języku litewskim, podobnie jak inne dokumenty historyczne, znajduje się w bibliotekach Litewskiej Akademii Nauk, Litewskiej Biblioteki Narodowej im. Martynasa Mažvydasa oraz Uniwersytetu Wileńskiego. Nie wszystkie te księgi zostały zinwentaryzowane, a lingwistyczne znaczenie ich treści do dziś nie zostało opisane. Antroponimy ze źródeł archiwów wileńskich były jak dotąd mało badane. Należy zaznaczyć, że w tym roku Dział Onomastyki Instytutu Języka Litewskiego rozpoczyna gromadzenie antroponimów i toponimów Małej Litwy'. Pierwszy kontakt z dokumentami wspomnianych archiwów niemieckich (ich dokładny wykaz można sporządzić dopiero po wnikliwszym zbadaniu źródeł) pozwala przypuszczać, że cały materiał antroponimiczny Litwinów z archiwów niemieckich stanowi nowe źródło litewskiej onomastyki historycznej. Dlatego istotne jest zgromadzenie kilkudziesięciu tysięcy antroponimów 6 Genovaitė Kiškienė. W sprawie przyrostka lie. -nazwisk w skrócie. W Prusach Wschodnich. —Ba/tistica, XIX (2), 1983. s. 179-183. 86 kartotekę imion i nazw miejscowych, reprezentującą XVI-XX-wieczny zasób nazw osobowych Litwinów. Takim uzupełnieniem zasobów Działu Onomastyki Instytutu Języka Litewskiego był bardzo zainteresowany najwybitniejszy badacz litewskiej onomastyki prof. habil. dr A. Vanagas, nie mniej interesuje się tym akad. Z. Zinkevičius, dr habil. V.Maciejauskienė. Kartoteka byłaby kopalnią skarbów językowych i powinna doczekać się także „górników- ”. Byłoby to dotychczas niewykorzystane źródło do historii antroponimii i toponimii Małej Litwy. Zbadanie kształtowania się nazwisk Litwinów pruskich oraz problemów pochodzenia, tworzenia, germanizacji i in. nazw osobowych oraz nazw miejscowych uzupełniłoby i poszerzyło wnioski z dotychczasowych studiów nad litewskim zasobem imienniczym, zapewniając postęp litewskiej onomastyki historycznej". Oczywiście sporządzenie planowanej kartoteki nie jest pracą na jeden dzień; wymaga specjalnego projektu i jego finansowania. Przede wszystkim potrzebni są ludzie zdolni zgromadzić materiały do kartoteki. W Berlinie rozmawiano z „najbogatszym właścicielem nazwisk” — dyrektorem Centralnego Archiwum Ewangelickiego (EZA), doktorem Hartmutem Sanderem. Pan Sander rozumie naukowy charakter tego projektu i pomógł w tym, aby kopie części materiałów jego archiwum szybciej trafiły do Wilna. (Za co serdecznie mu dziękujemy). Pierwsze prace związane z kopiowaniem wsparł finansowo przewodniczący Funduszu Małej Litwy Vilius Peteraitis. Należy znaleźć niezbędne środki na kopiowanie dokumentów i zbieranie materiałów w Berlinie i Lipsku. Za stworzenie możliwości pracy w niemieckich archiwach jestem wdzięczny przewodniczącym Komisji Historycznej w Berlinie, prof. dr. h. c. Klausowi Zernachowi i prof. dr. Wolframowi Fischerowi, a także przewodniczącemu fundacji Fritz Thyssen Stiftung, dr. Rudolfowi Kerscherowi. ŹRÓDŁA LITEWSKIEJ ONOMASTYKI MAŁEJ LITWY W ARCHIWACH NIEMIEC Streszczenie W artykule omówiono źródła litewskich nazw osobowych i miejscowych z XVI—XX w. Jh. behandelt, die in den Kirchenbūshern der litauischen Gemeinden und anderen Akten OstrpreuBens im Geheimen Staatsarchiv PreuBischer Kulturbesitz, Berlin, in Evangelischen Zentralarchiv, Berlin, und in der Zentralstelle fūr deutsche Genealogie, Leipzig, vorhanden sind. Diese Archivmaterialien sind in Litauen bisher fast unbekannt und stellen den aktuelle Forschungs gegenstand fūr die Geschichte der litauischen Onomastik vor. 17 Źródła Centralnego Archiwum Ewangelickiego w Berlinie zaczęto badać, zob. Aušra Šeškutė, Vincentas Drotvinas. O nazwiskach i imionach Litwinów z powiatu Ragneńskiego. —Język litewski: badacze i badania: Z okazji 450. rocznicy pierwszej litewskiej książki — katechizmu Martynasa Mažvydasa —. Instytut Języka Litewskiego. Tezy referatów konferencyjnych. 23 października 1996 r.— 24 d. p. 32-33. 87