Apie gyvenvietės pavadinimą „Salantai“ ir asmenvardžių tyrimą

145Uwagi / notes aO zigMas zinkeViČius osadzie O zmianie nazwy SALANTAI i badaniu imion osobowych Impulsem do powstania tego artykułu były dwa artykuły językoznawcy Pranasa Kniūkšty, pochodzącego z okolic Salantai, opublikowane w czasopiśmie Kalbos kultūra1 kilka lat temu, lecz dopiero niedawno trafiające do rąk autora. Zawierają one wiele ważnych danych zebranych z księgi zapisów chrztów kościoła w Salantai z lat 1631–1640. Dane dotyczące zmiany nazwy osady Skilandžiai na nazwę utworzoną od bardzo archaicznej nazwy rzeki Sãlantas zostały w artykule przedstawione starannie i skrupulatnie. Są one bardzo cenne. Do obcojęzycznych form w zapisach chrztów podchodzi się krytycznie. I słusznie, ponieważ formy żywego języka są zawsze nieporównanie dokładniejsze i bardziej autentyczne niż te występujące w obcojęzycznych dokumentach, gdzie bywają zniekształcane nieświadomie, a czasem także świadomie2. Tę zasadę młodzi badacze antroponimii powinni dobrze sobie przyswoić. W znacznym stopniu przyczyni się ona do sukcesu ich pracy. Jednakże sposób potraktowania antroponimów z XVII w. przedstawionych w artykułach (najwięcej jest ich w drugim artykule) budzi poważne zastrzeżenia. Współczesne terminy antroponimiczne, zwłaszcza nazwisko, są tu sztucznie przenoszone na tamte czasy. W pracy naukowej nie powinno tak być. Przecież w XVII w. nazwiska (ich cechą wyróżniającą było dziedziczenie) miała tylko szlachta. Zwykli ludzie, zwłaszcza na prowincji, nadal używali niedziedzicznych antroponimów, które dla odróżnienia od dziedzicznych nazwisk zwykle nazywa się przezwiskami. Powstawały one z różnego rodzaju słów o charakterze doprecyzowującym, od najdawniejszych czasów używanych przy imieniu. dlatego do ich określenia proponuje się termin „przydomek”. można je nazywać również po prostu nazwiskami, oczywiście, jeżeli nie mamy dowodów, że nie jest to jeszcze dziedziczne nazwisko. Nazywanie wszystkich takich XVII-wiecznych antroponimów nazwiskami komplikuje wykład i sprawia, że trudno go zrozumieć. Autor artykułu musi używać terminu „fałszywe nazwiska” (s. 208) – po co więc w ogóle potrzebny jest w tekście termin „nazwisko”? Dostępne: 1 Pranas Kniūkšta. Nazwa Salanty w dwóch księgach aktów chrztu z XVII wieku. – „Kalbos kultūra” 81, 103–111; Pranas Kniūkšta. Nazwiska wsi Barždziai w XVII wieku. – Kultura języka 83, 202–210. 2 podkreśla się to w niedawno wydanej książce: Zigmas Zinkevičius. Ukmergėski leksykon nazw miejscowości rejonu: Pochodzenie nazw. Wilno: Instytut Języka Litewskiego, 2011 (zob. zwłaszcza s. 10). 146 Acta Linguistica Lithuanica LXVI nawet w odniesieniu do nieporozumień, takich jak zigMas zinkeViČius stwierdzenie, że „od połowy XiX wieku w Burzdžiai nie było ani jednego z tych nazwisk, które bezpośrednio odnotowano w zapisach z XVii wieku” (s. 207). Oczywiście, nie mogło ich tam być, ponieważ w zapisach z XVii wieku odnotowano jeszcze nie dziedziczne imiona osobowe, a nie nazwiska. Precyzję wykładu zaciemniły takie niejasne terminy, jak nazwiska patronimiczne zamiast dokładnego terminu (niedziedziczne) patronimika. Usprawiedliwienie autora, że niedziedziczne imiona osobowe można rzekomo nazywać nazwiskami dlatego, iż „występują po imieniu” (s. 203), jest zupełnie nietrafne, ponieważ ignoruje najważniejszą cechę nazwiska — jego dziedziczność. Sam autor zaczyna nawet wątpić w celowość używania w swoim tekście terminu „nazwisko”. Świadczą o tym takie jego wypowiedzi, jak „jeżeli takie patronimika można nazywać nazwiskami” (s. 206) i in. Niewłaściwe użycie terminu „nazwisko” w pracy naukowej oczywiście nie wprowadzi specjalistów w błąd, lecz utrudni korzystanie z bardzo starannie i rzetelnie zebranych cennych danych antroponimicznych. Nadesłano 2 marca 2012 r.