scieee Open visual document viewer

Daiva Aliūkaitė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepaitienė, Laura Geržotaitė. „Kalbos variantiškumas ir jo vertinimas perceptyviosios dialektologijos požiūriu: variantų ir vietų vaizdiniai“

Dalia Pakalniškienė

Full text

A igos A icles 259 / DALIA PAKALNIŠKIENĖ Klaipėdos uni e si e as No is de pesquisas: bal ís ica, geoling is ica, açãomažodžio his ó ia. Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepai ienė, Lau a Ge žo ai ė LABOR VARIANTIŠKUMOS JO IR VERTINIMAS PERCEPTYVIOSIOS DIALECTOLOGIAS PONHIÚRIU: VARIANT IR VIET VAIZDINIAI COLECTYVIN MONOGRAFIA Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2017, 326 p. ISBN 978-609-459-913-2 A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado. Re isou-se a monog a ia neeilinis acon ecis li uanis ikos padangėje. Ino a i us quan i a i o e quali a i o dos es udos de a ian idade da língua li uãs, apoiado baseados na a aliação dos memb os da comunidade das línguas simples, o necem no os dados de a ian idade da língua in en o ização, in e pe ação, aida e pe spec i a e elados. P imei amen e em olho c in a globalus li e a u a linguís ica escolha pasi em a mais impo an es da linguagem a ian iškumo e pe cep y iosios dialec ology eikales, c i icamen e ap o ei ada iškiliausių ling is inių mokyklų eó icas disposições e p á ica. Monog a ia, como indica nume ação, consis e de seis di e en es ex ensão pa es. a 5a pa e cons i ui apenas 6 páginas, e na 6o ap esen adas conclusões, en ão, pe haps, mais p eciso e ia sido sujun a es es sky elius e ap esen a como ge ais conclusões. Juolab que o 5o capí ulo Vaizdíns e dimensões de disposições adução em es udos de a ian idade de linguagem esume cla amen e os esul ados do es udo. No 1aj capi ulo, que in i ulado Į adu, dá-se o concei o de a ian idade da linguagem, dis inguidas duas mais impo an es a ian iškos ai DALIA PAKALNIŠKIENĖ 260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVIII ca ego ia a ian es e luga es igu ados. Qua u ias cien is as cole i am zadeb ėžę ambicingą obje i o: iš i i geoling is inę kompe encję memb os comunidade de linguagem simples, que a monog a ia au o esų en endida como conhecos e capacėjimai econhece idioma a ian iškumą e o elaciona com á ios ipos a ealais: 1) geog a iniais ( . y. e i ó ios de in ama); 2) socialiniais (i. e. socialiniais an amaisiais); 3) cul u ais (i.e. a iá eis cul u ais dimensões cul u ais) (20 p.). / A p imei a is a e eme iška aspi ação medido de o ma con iá el em passos consecu i os suc ula a e as, ga an indo um sucesso de in es igação: elabo a me odic a in es igação, es abelece c i é ios de seleção dos inqui idos bem como pon os de egiões de in es igação e, ap o ei ando o su gido modelo de compe ência geoling is ina, ealiza a in es igação. Monog a ia essencialmen e p epa ada, ma 20142016 m. Financiada pela Comissão Es adual de línguas li uanas na aculdade Kauno da Uni e sidade de Vilnia ealizado o p oje o Bend inė lie u ių kalbos ie a men aliniame lie u ių kalbos žemėlapyje ( ado ė p o . d . Dai a Aliūkai ė). Assim adqui ida di e sosopos pa i ies, ap endida de seus sėkmių e e os. Ti iamųjų oma solidi mais de 1400 jo ens. Nuspe ęsa pesquisa bas an e ien iso con ingen e de 1519 anos de gimnasis as e alunos e balizou-se e isualizou-se as disposições linguís icas, em ou as pala as, a compe ência geoling is ina, dezim yje de locais li uanos, melho ep esen ando e adicionais la ians a mes, e no os a minius a. XXI. da inos: aos no e ep esen ou K e ingos, Plunges e Mažeikių íms, geolek ai Bi žų i Ž ėžio geolek ai, Vilka iškio Vilka iškio Va nos geolek ai. Ty inė i mesmo mais di icilmen e in e p e ados pe eiginia Šiaulių, Kupiškio e Ukme gės geolek a. Talpus 2o capí ulo da monog a ia Laba a ian iškumas pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu ap esen a uma c í ica e ospecção desde o campo a é a cidade dialek ologijos, desde adicional a é dinamiskosios e pe cep y iosios dialek ologijas, em pa lė oją o ien adas pa adigmas, pe mi usios susiku i ino y ią a me odologia de pesquisa. Pe cepy inhas pesquisas c onologicamen e g upuojam em e apas an es e depois de Denis R. P es on li o Pe cep ual Dialec ology (P es on 1989), cuja mui os disposições baseia mode na lingu is ica. Jun amen e com a me odologia ap esen a-se e quali icadamen e aduzida ou acomodada e minia com co espondmenimis em ou as línguas. Espe a-se que ela na u almen e p igis, se á adop ada de ou os pesquisado es li uanos e acilmen e con e iá el num con ex o in e nacional. No es udo baseia-se c ia i amen e Deniso R. P es ono cincoakomponencio de es udo pe cep i io modelo, que cons i ui á ios a e as: canš inis a ian ų žemėlapis, a ian ų aisyklingumo e a auklumo a aliação, a ian ų ski ingumo de e minação, dialek ų a pažinimas, concep ualus e inimas (P es on 1999), excluída essas a e as esmė e e ė. língua Li uana a ian iškumui pesquis i Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepai ienė, Lau a Ge žo ai ė Kalbos a ian iškumas i jo e inimas pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu: a ian ų i ie ų aizdiniai Re iews 261 cien is as desen ol e am complexo modelo de anke os, no qual isualizá el e e balizá el anke uojamojo geoling is inė kompe encija. As seções 3 e 4 da monog a ia dedicam-se à in e p e ação quali a i a e quan i a i a dos dados ob idos. 3-ia capí ulo Subje i ões modelos de a ian idade da língua li uãs: a minė linguagem concep ualização e men alinių kalbos a ian iškumo aizdinių ka og a a imas desen ol eu-se egionalinio discu so de a ian iškumo aizdinių da língua li uãs. Em p imei o luga abo da-se a pa i anke as em yškėjęs socioling is inis ep esen an e da língua a minesa e a o. Lide ado po Fumio Inoue alinam dos pala as (Inoue 1999) e Pe e io Ga e o, Angie Williams e Be sy E ans écnicas de pala as signi icamí (Ga e , Williams, E ans) p incipais, p epa ado 2005 ede de pala as signi icamí. Anke ų dados mos a am que p incipais aužai do ep esen an e da a minês língua ligamo com a k aš u e habi á el á ea, amžiumi, espei oba p aeičiai, balbai e pan. Aki aizdi in e essaja com NORM‘o (Chambe s, T udgill 2004) igu ado e ela disposições i miá eis, que a minė kalba p aėjusio p aeinančio pasaulio požymis. No en an o, como de alhe e balmen e e especialmen e isualmen e pa odoma monog a ia, al concep ualização em di e en es pon os é desiguodo de in ensidade. Men al dos mapasapios e seus comen á ios análise e elou imaginada dialek os paš o aizdį, mos ou p o o ipine a miškumo zonas. Compu u e io p og ama Gabmap (Ne bonne e k . 2011) susis emin uos mapasapios is concep ualização de di e en es a mių e pon os galbinês gim ine, a miškumo zonų imagemdias, linguíneas peculia idades desc iúdinimas, mos an es bas an e boa compe ência geoling is ina. Bū ų in e essan e compa a di e en es pon os de a miškumo e čių mapasapius em yškė ų kalbinės gim inės eiksnys i iamųjų nuos a oms. Além disso, mais de alhadamen e comen o ados os mapas das di e enças (Fig. 70). Bū ų signi ica i o não só explicação das linijas em mapas, i. i. o que mos a amsinha ou mais cla a localidades jungian i linha, mas e a s ymai, po quê i iá eis imagdamen os susi o muoja p ecisamen e ais a miškumo a ealas. A pa i dos exemplos de mapas de lápis ê-se que conside á el pa e deles são in es igá eis comen á eis a dijam num ou ou o a eale sinalamen o a miškumo sinais ( aisyklinga, en endama, g ažu ou neg ažu, e c.). Tão ca ac e ís icas análise é se ia bem en iquecida e p o o ipados da zona de a mi icação. Os mapas mos a am kele iopą classi icação a mių dominuojanças d ina ę (žemaičiai aukš aičiai) e ke u na ę (žemaičiai aukš aičiai su alkiečiai dzūkai) (žinoma, za ikso a e ou oskių / /). Pob ei ado, que anke á eis jo ens endem a passa em ke u na ę classi icação, e indicadas ais slink ie causas: e nog a inių egionų klasi ikacijos į aka, nelegia e is žemaičių i aukš aičių plo as bem como ou as his ó icas ci cuns âncias. DALIA PAKALNIŠKIENĖ 262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVIII 4-ajame capí ulo Subje i ões modelos de a ian idade da língua li uãs: concep ualização da lingua bend inesa e men alines da lingua a ian idade imagdines ca og a ação geoling is iniu undamen cons uído do lingua bend inesa ep esen an e socioling is inis p e ende mos a aukš aičių e žemaičių bend inės kalbos koncep ualizacijos ski is. Ta mesma signi icanciais pala as, asocia ų, écnica es abelece ês mais impo an es comun inês língua ep esen an e e a o aožai educoução, mies iečio apa ybė, aisyklinga kalba (pas a oji ečiau). Ou o impo an e demônio, que mos a di e en e concep ualização da língua bend inha dos al os aiços e baixosaiços, mode naikiškumas, consolidando es e eo ipinę oposição a mė = passado, a ian e da y iausios gene acija bend inė kalba = ago a ies, a ian e da jaunosios gene acija (192 p.). Tai yški aukš aičių nuos a a, e jo ens zemaičiai bend inės kalbos com mode naikiškumu nãoapa ina isso sie ina com žemai iškojo a miškumo gy ybingumu. I in g andes di e enças en e jo ens alç aiças e baixaiças bend inês da língua imagens não es abelecida. Ty ėjos zapicou que žemaičiai alan e bend ine língua a alia como es animą. Peš inos mapasapias mos a am comun inês linguagem localização imagdinos. Bend inês zonas de linguagem ge almen e ligadas com cen ais g andmiesčiais, egiono cen ais ou mesmo kalbine gim ine. Com comunine língua mais equen emen e associada aka inė pa e da Li uânia, ečiau cen inė ou y inė pa e da Li uânia. Segundo a pesquisa, odos os pon os jo ens mais equen emen e com a zona de linguagem comun inesa apa ina Vilnius e Kauną, ečiau Klaipėdą. In e essan e conclusão dos pesquisado es, que p o o ipiškas ei zonas de linguagem bend inês localizam-se naquelas localidades, que apamen e apa izadas com a miškumo zonomis. T umpucioso 5-ajame capí ulo Vaizdinių i nuos a ų dimensijų e ė kalbos a ian iškumo y imuose cons a a-se, que im ies in es iga i os, cole ados dados do pon o de is a Li huanian mokslei ių nuos a ų y imas é ep ezen a i us. Como já mencionei, odos aqui edigidos pensamen os pode iam na u almen e inco po a compone em conclusas, nas quais consis en emen e ap esen am-se comuns dos consumido es das línguas simples linguagem e a mių imagininhas bem como p incipais suas ca ac e ís icas. Pa eceu que os mais impo an es aços da língua comum é a educação e localização (didmiesčiai Vilnius, Kaunas, Klaipėda). Men alinhos mapeamen os mos a am que p o o ipiškiausias zonas a miškumo localizam-se em no os a miniuose da iniuose Plungės, K e ingos, Mažeikių geolek uose (žemaičių a eale) Bi žų, Va ėnos geolek uose (aukš aičių a eale) e egiolek ų cen uose Telšiuose, Šiauliuose, Pane ėžyje, Aly uje, nou as cidades Rie a e, Skuode. Os esul ados do es udo mos am que Li uânia gimnaziais e mediei os escolas de jo ens geoling is inė compe ência é su icien e. Tokį a aliação mais undamen zia lapis iniai mapas, mos an es, que jo em ge ação da língua comunidade memb os capaz in ui y iai pa a o emen e, medianamen e e apnai a miquemen ma ked zones. Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepai ienė, Lau a Ge žo ai ė Kalbos a ian iškumas i jo e inimas pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu: a ian ų i ie ų aizdiniai Re iews Re iews 263 / A con iabilidade e obje i idade do es udo aumen am mode nos mé odos quan i a i os bem es a ís icos. Me odime ia de dialec ome ia desen ol ida compu ado ine p og ama Gab map quali a i amen e e quan i a i amen e esumi os pon os de con ole p o o ípicos das zonas de consumo da língua e comunhinha mé odos de o mação es a ís ica imagens dos mapas de alo es, e le indo odas as localidades signi icedades do pon o de is a da in e miabilidade, dis âncias ou mapas de edes, mos ando g au de in e miabilidade, mapas de clus e s e dend og amas monog a ia isualizada em 174! Pagi ina, além de odos ou os posi i osamybios, sujeicni e o malus da monog a ia uni àzidade e consis ência, cujo alcança a qua o alen osos cien is as não oi ácil. Ao con á io, di e en es ezes y ėjos uni am sua expe iência e compe ências em ien isą u ningą ecinio. Mode nus, quybiškas, p eciziškas y imas mais um ped a angula na casa da Li uânia geoling is ica, na u almen e en siliejando em mundo linguís ica espaços. LITERATŪRA Chambe s Jack K., T udgill Pe e 2004: Dialec ology. Second Edi ion. Cam- b idge: Camb idge Uni e si y P ess. Ga e Pe e , Williams Angie, E ans Be sy 2005: Accessing Social Mea- nings: Values o Keywo ds, Values in Keywo ds. – Ac a Linguis ica Ha niensia: In e na- ional Jou nal o Linguis ics 37(1), 37–54. Inoue Fumio 1999: Classi ica ion o Dialec s by Image: English and Japanese. – Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, eds. Dennis R. P es on. Ams e dam, Phila- delphia: John Benjamins Publishing Company, 147–160. Ne bonne John, Colen Rinke, Gooskens Cha lo e, Kleiweg Pe e , Lei- nonen The ese 2011: Gabmap – A Web Applica ion o Dialec ology. – Dialec olo- gia Special Issue II. P es on Dennis R. 1989: Pe cep ual Dialec ology: Nonlinguis s’ Views o A eal Lin- guis ics. Do d ech : Fo is. P es on Dennis R. 1999: Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, eds. Dennis R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. Į eik a 2018 m. junho 30 d. DALIA PAKALNIŠKIENĖ Klaipėdos uni e si e as Salomėjos Nė ies g. 5, LT-92227 Klaipėda dalia.pakalnisk[email p o ec ed]