Daiva Aliūkaitė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepaitienė, Laura Geržotaitė. „Kalbos variantiškumas ir jo vertinimas perceptyviosios dialektologijos požiūriu: variantų ir vietų vaizdiniai“
Full text
A igos A icles 259 /
DALIA PAKALNIŠKIENĖ
Klaipėdos uni e si e as
No is de pesquisas: bal ís ica, geoling is ica,
açãomažodžio his ó ia.
Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė,
Agnė Čepai ienė, Lau a Ge žo ai ė
LABOR VARIANTIŠKUMOS
JO IR VERTINIMAS
PERCEPTYVIOSIOS
DIALECTOLOGIAS PONHIÚRIU:
VARIANT IR VIET
VAIZDINIAI
COLECTYVIN MONOGRAFIA
Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla, 2017, 326 p.
ISBN 978-609-459-913-2 A Comissão conside a que a Comissão não cump iu as ob igações que lhe incumbem po o ça do a igo 107.o, n.o 1, do T a ado.
Re isou-se a monog a ia neeilinis acon ecis li uanis ikos padangėje. Ino a i us
quan i a i o e quali a i o dos es udos de a ian idade da língua li uãs, apoiado
baseados na a aliação dos memb os da comunidade das línguas simples, o necem
no os dados de a ian idade da língua in en o ização, in e pe ação, aida e
pe spec i a e elados. P imei amen e em olho c in a globalus li e a u a
linguís ica escolha pasi em a mais impo an es da linguagem a ian iškumo e
pe cep y iosios dialec ology eikales, c i icamen e ap o ei ada iškiliausių
ling is inių mokyklų eó icas disposições e p á ica.
Monog a ia, como indica nume ação, consis e de seis di e en es ex ensão
pa es. a 5a pa e cons i ui apenas 6 páginas, e na 6o ap esen adas conclusões,
en ão, pe haps, mais p eciso e ia sido sujun a es es sky elius e ap esen a
como ge ais conclusões. Juolab que o 5o capí ulo Vaizdíns e dimensões de
disposições adução em es udos de a ian idade de linguagem esume
cla amen e os esul ados do es udo. No 1aj capi ulo, que in i ulado Į adu, dá-se o
concei o de a ian idade da linguagem, dis inguidas duas mais impo an es a ian iškos ai
DALIA PAKALNIŠKIENĖ
260 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVIII ca ego ia a ian es e luga es igu ados.
Qua u ias cien is as cole i am zadeb ėžę ambicingą obje i o: iš i i geoling is inę
kompe encję memb os comunidade de linguagem simples, que a monog a ia au o esų
en endida como conhecos e capacėjimai econhece idioma a ian iškumą e o
elaciona com á ios ipos a ealais: 1) geog a iniais ( . y. e i ó ios de in ama); 2)
socialiniais (i. e. socialiniais an amaisiais); 3) cul u ais (i.e. a iá eis cul u ais
dimensões cul u ais) (20 p.). / A p imei a is a e eme iška aspi ação medido de o ma
con iá el em passos consecu i os suc ula a e as, ga an indo um sucesso de
in es igação: elabo a me odic a in es igação, es abelece c i é ios de seleção dos
inqui idos bem como pon os de egiões de in es igação e, ap o ei ando o su gido
modelo de compe ência geoling is ina, ealiza a in es igação. Monog a ia
essencialmen e p epa ada, ma 20142016 m. Financiada pela Comissão Es adual de
línguas li uanas na aculdade Kauno da Uni e sidade de Vilnia ealizado o p oje o
Bend inė lie u ių kalbos ie a men aliniame lie u ių kalbos žemėlapyje ( ado ė p o .
d . Dai a Aliūkai ė). Assim adqui ida di e sosopos pa i ies, ap endida de seus sėkmių
e e os.
Ti iamųjų oma solidi mais de 1400 jo ens. Nuspe ęsa pesquisa bas an e
ien iso con ingen e de 1519 anos de gimnasis as e alunos e balizou-se e
isualizou-se as disposições linguís icas, em ou as pala as, a compe ência
geoling is ina, dezim yje de locais li uanos, melho ep esen ando e adicionais
la ians a mes, e no os a minius a. XXI. da inos: aos no e ep esen ou
K e ingos, Plunges e Mažeikių íms, geolek ai Bi žų i Ž ėžio geolek ai, Vilka iškio
Vilka iškio Va nos geolek ai. Ty inė i mesmo mais di icilmen e in e p e ados
pe eiginia Šiaulių, Kupiškio e Ukme gės geolek a.
Talpus 2o capí ulo da monog a ia Laba a ian iškumas pe cep y iosios
dialek ologijos požiū iu ap esen a uma c í ica e ospecção desde o campo a é a
cidade dialek ologijos, desde adicional a é dinamiskosios e pe cep y iosios
dialek ologijas, em pa lė oją o ien adas pa adigmas, pe mi usios susiku i
ino y ią a me odologia de pesquisa. Pe cepy inhas pesquisas c onologicamen e
g upuojam em e apas an es e depois de Denis R. P es on li o Pe cep ual
Dialec ology (P es on 1989), cuja mui os disposições baseia mode na lingu is ica.
Jun amen e com a me odologia ap esen a-se e quali icadamen e aduzida ou
acomodada e minia com co espondmenimis em ou as línguas. Espe a-se que ela
na u almen e p igis, se á adop ada de ou os pesquisado es li uanos e acilmen e
con e iá el num con ex o in e nacional. No es udo baseia-se c ia i amen e
Deniso R. P es ono cincoakomponencio de es udo pe cep i io modelo, que cons i ui
á ios a e as: canš inis a ian ų žemėlapis, a ian ų aisyklingumo e a auklumo
a aliação, a ian ų ski ingumo de e minação, dialek ų a pažinimas, concep ualus
e inimas (P es on 1999), excluída essas a e as esmė e e ė. língua Li uana a ian iškumui pesquis i
Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepai ienė,
Lau a Ge žo ai ė Kalbos a ian iškumas i jo e inimas
pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu: a ian ų i ie ų aizdiniai
Re iews 261 cien is as desen ol e am complexo modelo de anke os, no qual
isualizá el e e balizá el anke uojamojo geoling is inė kompe encija. As
seções 3 e 4 da monog a ia dedicam-se à in e p e ação quali a i a e
quan i a i a dos dados ob idos.
3-ia capí ulo Subje i ões modelos de a ian idade da língua li uãs: a minė
linguagem concep ualização e men alinių kalbos a ian iškumo aizdinių
ka og a a imas desen ol eu-se egionalinio discu so de a ian iškumo aizdinių
da língua li uãs. Em p imei o luga abo da-se a pa i anke as em yškėjęs
socioling is inis ep esen an e da língua a minesa e a o. Lide ado po Fumio
Inoue alinam dos pala as (Inoue 1999) e Pe e io Ga e o, Angie Williams e Be sy
E ans écnicas de pala as signi icamí (Ga e , Williams, E ans) p incipais,
p epa ado 2005 ede de pala as signi icamí. Anke ų dados mos a am que
p incipais aužai do ep esen an e da a minês língua ligamo com a k aš u e
habi á el á ea, amžiumi, espei oba p aeičiai, balbai e pan. Aki aizdi in e essaja
com NORM‘o (Chambe s, T udgill 2004) igu ado e ela disposições i miá eis, que
a minė kalba p aėjusio p aeinančio pasaulio požymis. No en an o, como de alhe
e balmen e e especialmen e isualmen e pa odoma monog a ia, al
concep ualização em di e en es pon os é desiguodo de in ensidade.
Men al dos mapasapios e seus comen á ios análise e elou imaginada dialek os
paš o aizdį, mos ou p o o ipine a miškumo zonas. Compu u e io p og ama
Gabmap (Ne bonne e k . 2011) susis emin uos mapasapios is concep ualização de
di e en es a mių e pon os galbinês gim ine, a miškumo zonų imagemdias,
linguíneas peculia idades desc iúdinimas, mos an es bas an e boa compe ência
geoling is ina. Bū ų in e essan e compa a di e en es pon os de a miškumo
e čių mapasapius em yškė ų kalbinės gim inės eiksnys i iamųjų nuos a oms.
Além disso, mais de alhadamen e comen o ados os mapas das di e enças (Fig. 70).
Bū ų signi ica i o não só explicação das linijas em mapas, i. i. o que mos a
amsinha ou mais cla a localidades jungian i linha, mas e a s ymai, po quê
i iá eis imagdamen os susi o muoja p ecisamen e ais a miškumo a ealas. A
pa i dos exemplos de mapas de lápis ê-se que conside á el pa e deles são
in es igá eis comen á eis a dijam num ou ou o a eale sinalamen o a miškumo
sinais ( aisyklinga, en endama, g ažu ou neg ažu, e c.). Tão ca ac e ís icas
análise é se ia bem en iquecida e p o o ipados da zona de a mi icação.
Os mapas mos a am kele iopą classi icação a mių dominuojanças d ina ę
(žemaičiai aukš aičiai) e ke u na ę (žemaičiai aukš aičiai su alkiečiai dzūkai) (žinoma,
za ikso a e ou oskių / /). Pob ei ado, que anke á eis jo ens endem a passa em
ke u na ę classi icação, e indicadas ais slink ie causas: e nog a inių egionų
klasi ikacijos į aka, nelegia e is žemaičių i aukš aičių plo as bem como ou as
his ó icas ci cuns âncias.
DALIA PAKALNIŠKIENĖ
262 Ac a Linguis ica Li huanica LXXVIII
4-ajame capí ulo Subje i ões modelos de a ian idade da língua li uãs:
concep ualização da lingua bend inesa e men alines da lingua a ian idade imagdines
ca og a ação geoling is iniu undamen cons uído do lingua bend inesa
ep esen an e socioling is inis p e ende mos a aukš aičių e žemaičių bend inės
kalbos koncep ualizacijos ski is. Ta mesma signi icanciais pala as, asocia ų,
écnica es abelece ês mais impo an es comun inês língua ep esen an e
e a o aožai educoução, mies iečio apa ybė, aisyklinga kalba (pas a oji
ečiau). Ou o impo an e demônio, que mos a di e en e concep ualização da
língua bend inha dos al os aiços e baixosaiços, mode naikiškumas, consolidando
es e eo ipinę oposição a mė = passado, a ian e da y iausios gene acija bend inė
kalba = ago a ies, a ian e da jaunosios gene acija (192 p.). Tai yški aukš aičių
nuos a a, e jo ens zemaičiai bend inės kalbos com mode naikiškumu nãoapa ina isso
sie ina com žemai iškojo a miškumo gy ybingumu. I in g andes di e enças en e
jo ens alç aiças e baixaiças bend inês da língua imagens não es abelecida. Ty ėjos
zapicou que žemaičiai alan e bend ine língua a alia como es animą. Peš inos
mapasapias mos a am comun inês linguagem localização imagdinos. Bend inês
zonas de linguagem ge almen e ligadas com cen ais g andmiesčiais, egiono
cen ais ou mesmo kalbine gim ine. Com comunine língua mais equen emen e
associada aka inė pa e da Li uânia, ečiau cen inė ou y inė pa e da Li uânia.
Segundo a pesquisa, odos os pon os jo ens mais equen emen e com a zona de
linguagem comun inesa apa ina Vilnius e Kauną, ečiau Klaipėdą. In e essan e
conclusão dos pesquisado es, que p o o ipiškas ei zonas de linguagem bend inês
localizam-se naquelas localidades, que apamen e apa izadas com a miškumo zonomis.
T umpucioso 5-ajame capí ulo Vaizdinių i nuos a ų dimensijų e ė kalbos
a ian iškumo y imuose cons a a-se, que im ies in es iga i os, cole ados dados
do pon o de is a Li huanian mokslei ių nuos a ų y imas é ep ezen a i us.
Como já mencionei, odos aqui edigidos pensamen os pode iam na u almen e
inco po a compone em conclusas, nas quais consis en emen e ap esen am-se
comuns dos consumido es das línguas simples linguagem e a mių imagininhas bem
como p incipais suas ca ac e ís icas. Pa eceu que os mais impo an es aços
da língua comum é a educação e localização (didmiesčiai Vilnius, Kaunas, Klaipėda).
Men alinhos mapeamen os mos a am que p o o ipiškiausias zonas a miškumo
localizam-se em no os a miniuose da iniuose Plungės, K e ingos, Mažeikių
geolek uose (žemaičių a eale) Bi žų, Va ėnos geolek uose (aukš aičių a eale) e
egiolek ų cen uose Telšiuose, Šiauliuose, Pane ėžyje, Aly uje, nou as cidades
Rie a e, Skuode. Os esul ados do es udo mos am que Li uânia gimnaziais e
mediei os escolas de jo ens geoling is inė compe ência é su icien e. Tokį
a aliação mais undamen zia lapis iniai mapas, mos an es, que jo em ge ação da
língua comunidade memb os capaz in ui y iai pa a o emen e, medianamen e e apnai a miquemen ma ked zones.
Dai a Aliūkai ė, Danguolė Mikulėnienė, Agnė Čepai ienė,
Lau a Ge žo ai ė Kalbos a ian iškumas i jo e inimas
pe cep y iosios dialek ologijos požiū iu: a ian ų i ie ų aizdiniai
Re iews Re iews 263 /
A con iabilidade e obje i idade do es udo aumen am mode nos mé odos
quan i a i os bem es a ís icos. Me odime ia de dialec ome ia desen ol ida
compu ado ine p og ama Gab map quali a i amen e e quan i a i amen e
esumi os pon os de con ole p o o ípicos das zonas de consumo da língua e
comunhinha mé odos de o mação es a ís ica imagens dos mapas de alo es,
e le indo odas as localidades signi icedades do pon o de is a da
in e miabilidade, dis âncias ou mapas de edes, mos ando g au de
in e miabilidade, mapas de clus e s e dend og amas monog a ia isualizada em
174! Pagi ina, além de odos ou os posi i osamybios, sujeicni e o malus da
monog a ia uni àzidade e consis ência, cujo alcança a qua o alen osos
cien is as não oi ácil. Ao con á io, di e en es ezes y ėjos uni am sua
expe iência e compe ências em ien isą u ningą ecinio. Mode nus, quybiškas,
p eciziškas y imas mais um ped a angula na casa da Li uânia geoling is ica, na u almen e en siliejando em mundo linguís ica espaços.
LITERATŪRA
Chambe s Jack K., T udgill Pe e 2004: Dialec ology. Second Edi ion. Cam-
b idge: Camb idge Uni e si y P ess.
Ga e Pe e , Williams Angie, E ans Be sy 2005: Accessing Social Mea-
nings: Values o Keywo ds, Values in Keywo ds. – Ac a Linguis ica Ha niensia: In e na-
ional Jou nal o Linguis ics 37(1), 37–54.
Inoue Fumio 1999: Classi ica ion o Dialec s by Image: English and Japanese. –
Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, eds. Dennis R. P es on. Ams e dam, Phila-
delphia: John Benjamins Publishing Company, 147–160.
Ne bonne John, Colen Rinke, Gooskens Cha lo e, Kleiweg Pe e , Lei-
nonen The ese 2011: Gabmap – A Web Applica ion o Dialec ology. – Dialec olo-
gia Special Issue II.
P es on Dennis R. 1989: Pe cep ual Dialec ology: Nonlinguis s’ Views o A eal Lin-
guis ics. Do d ech : Fo is.
P es on Dennis R. 1999: Handbook o Pe cep ual Dialec ology 1, eds. Dennis
R. P es on. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.
Į eik a 2018 m. junho 30 d.
DALIA PAKALNIŠKIENĖ
Klaipėdos uni e si e as
Salomėjos Nė ies g. 5, LT-92227 Klaipėda
dalia.pakalnisk[email p o ec ed]