Žemaitiškos tapatybės raiška: dėlionė iš „Kretingos tarmės žodyno“ (2011) pavyzdžių

64 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Di eções de pesquisas acadêmicas: anosas e a uais li uãs lingu sin aksė, semân ica e p agma ica, Li uânia cul u a e bažny inių eks ų is o ija. ZEMAITIŠKOS TAPATYBS RAIŠKA: DLION IŠ CRETINGOS TERMS ORDINAL PAVYZDŽI nàẹiš sk žemãi i ẹš kọn bê ọbûs kasnab è ukâ // KTŽ, p. 459 Be e don‘ make a Samogi ian lose pa ience o else hings will u n ou he way you would ne e expec // KTŽ, p. 459 (2011) Exp ession o Samogi ian Iden i y: Pu ing Toge he he Examples om K e inga Dialec Dic iona y (2011) in o a Single Pic u e ANOTACIA Tudoip aqueles zemaičiai são a aliados: e zazes py ę, e nãobalūs, e nepaslankūs, e nemandagūs... Mas nada ão bem o homem bem não aída como o seu p óp io língua. Não só o que ele diz sob e si mesmo e ou os, mas ambém como isso con a. Tu ima em men e não só mandagumas, mas e mesma o muluo ê. O p óp io alan e daquela sua di ação de exclusi idade pode nem sen i . Quan o iau ácil econhecê-lo za oli ada ca a. Nemažai baixaiços šnekamosios língua pe liukų suguldy a em Juozo Aleksand a ičiaus K e ingos a mės diccioná io. Com base nes e dicioná io o necidos dados, no a igo se es o ça mos a , como baixosaiços alando se espalha a sua a i ude pa a o p óp io si e ou os, á ios pe íodos de ida, supančią ambien e, a possibilidade de se sozinho e jun amen e com ou os, en ando conco da e chega a aco do. ESMINIAI VOODŽIAI: žemaičiai, apa ybė, au en iškumas, dialogiškumas, e ybės, įsipa eigojimai, emoções. A igos A icles 65 / Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių ANNOTATION Samogi ians a e iewed di e en ly: as s ubbo n, silen , sluggish, e en impoli e... Bu he e is no hing ha can be e show a pe sons cha ac e han his/he language. No only wha a pe son says abou him/he sel and o he s bu also how he/she says i . No only om he pe spec i e o poli eness bu also wo ding. The speake may some imes no e en eel he excep ionali y o his/he u e ance. I is a bi easie o ecognise i when i is ozen in w i ing. A numbe o gems o spoken Samogi ian can be ound in he K e inga Dialec Dic iona y by Juozas Aleksand a ičius. Based on he da a p o ided by his dic iona y, he a icle KEYWORDS: a emp s o show how he Samogi ian a i ude owa ds hemsel es and o he s, a ious s ages o li e, he su ounding en i onmen and he possibili y o be alone and o be oge he wi h o he s by ying o ge along and o ag ee un olds i sel while speaking. Samogi ians, iden i y, au hen ici y, dialogici y, e hics, commi men s, emo ions. ĮVADAS Recupe ação de um pessoal zemai iškumo ou a e ninesa (lie u ių e não só apenas deles) g upo pessoa a pode se a isoamsi sinalka. En endek, hommogau, se dian e de ocê zemai is ou zemai ė ácil de comunicamos com ele ou ela pode não espe a ė i. Se á que na e dade aqueles zemaičiai e zemai ės ão b ilhan emen e se des acam de ou os ep esen an es de g upos é nicos li uanos? Po que eles podem se econhecí eis como zemaičiai mesmo e en ão, quando eles mesmos iden idade zemai ikosios sendo não Žemai ijoje ou não com zemaičiais nedecla uoja? Po exemplo, se consegue pe ei amen e ala comunine língua li uana1, e sua zemai iškumo nem seque conside a exclusi idade? Mais equen emen e imagina-se que žemai iškumas é elacionado com keis u mąs ymu2 e g ubiu kalbėjimu, em pa e nulem u žemai iškosios kalbos onologijas3 ainsi keis ų žodžių и особенно skolinių (sla izmų и ge manizmų) gausos. In e ne e não é di ícil encon a al g osse ia e queis umu en ando skoliniais ilus a žodymai ėškė anekdo ā 2018).. Na u almen e, esama e im esnių pokalbių, nėlių (Kalniu ienė, pa ., 2007–2008; Skouds 2018) i anekdo ų inkinių (Že- pe spėjančių 1 Sob e al habili ação išsiugdimo di iculdudes e a mės in luência, galinčią pasi eikš i zemaichiui alando bend ine lie u ių kalba, see. : G ina eckis 1973: 3135; Zinke ičius 1994: 126131. 2 Sil ijai Papau ėly ei e Kazimie ui Župe kai isnag inėjus amos as exyno e e ec uando expe imen o das li es associações, mais i yskėjo ais aoidades de zemai iškumo: za py ima, a aglão, paci uma (Papau ėly ė, Župe ka 2010: 190192, 195196, 197198). 3 Po causa do es a uso da língua žemaičių e . Pab ėža 2017: 4348. Po meno izado pa a desc ições da linguagem da língua baixoaicia e do sis ema onologico de pa a mios eja : Gi denis 1967, 2000; A kočai y ė 2002; Mu inienė 2007. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 66 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX sob e nyks ančią žemai iškąją apa ybę a ba jai išsaugo i eikalingą i madžios sa imonės, i pas angų po eikį (Žimku ė 2008; Kajėnas 2013). Sa imonés e iden idade de zeme iškės his ó ia e p esen e ques ões dos úl imos empos ecebem cada ez mais sé ia a enção (plg.: Bliumas 1997; Pakalniškis Kalban sob e au o izações de on es de zeme iško kalbėjimo, pode 2001; Papau ėly ė, Župe ka 2010; Pe eikis 2012; Pab ėža 2017: 31–36), be da y a likę daug neiš i ų dalykų, no s y imams di a jau isai neblogai pa uoš a. ap ecia sėkžiojos an edesas zeme iško kalbėjimo pa eldą5: 1) Danguolės Mikulė me, ku i aplankė šiau ės žemaičius k e ingiškius i šiau ės žemaičius elšiškius4. Šiau ės žemaičiai u i kele ą publikuo ų šal inių, liudijančių unikalų XX am- Vainienės e Dai osšnienės suda y ą Juozo Aleksand a- ičiaus K e ingos a mės žodyną (Aleksand a ičius 2011), ku io ilius a- cinei medžiagai būdingas dialogiškumu pasižymin is au en iškas šiau ės žemaičių k e ingiškių kalbėjimas, žodyno sumany ojo k uopščiai už aši- nė as apie 60 me ų6; 2) Alekso Gi denio pa eng us e 1996 m. li o Taip šneka i kšliškiai: se e n zemaičių elšiškių a mės eks ai su komen a ais publikuo us se e n zemaičių elšiškių eks us, pasižyminčius nuosekliu dialogiškumu, impuldyno pa yzdžiai sy umu i au en iškumu7; 3) Bi u ės Vanagienės Šiau ės aka ų žemaičių žodyną: Ylakių, Lenkimų, Mo- sėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek as (I . – 2014, II . – 2015). Žo- (ka o eka kaup a 19571996 m.; see Vanagienė 2014: XXIII) é e ipo de diálogo au en iko, e na a i o a ibuído ao discu so. 4 Limi es das á eas dos e as dos k e ingiškių e elšiškių no e, de discu so e ansk ipção eja ins i u o de línguas Li uãs suda y oje Ta mių ocodyno base de dados. 5 Sob e a desis uição da e as zemaiças e do no e zemaiços, chamados dos dounininkų, ca ac e ís icas da língua e Zinke ičius 1994: 8587, 112120; sob e esminį elšiškių di e imen o do no e zemaičių nuo k e ingiškių, g indžiamą u, i// ona, ẹ kai a negalūniniuose skiemenyse, s ib. aí: 114. 6 O pe íodo de ecolha e composição da ca ei a doodino a pa i do XX a. 5-o décimo de meados a é 2004 (plg.: Mikulėnienė 2011: XII; Vaišnienė 2011: XX). 7 Ta minių eks ų knygoje Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių a mės eks ai su komen a ais pa eik i 19681985 m. paslėp u mik o onu į ašy i Mažeikių . Ti kšlių apylinkėje gy enusių Alekso Gi denio šeimynykščių i kaimynų pokalbiai. Como g e iminis on e de insc ições de alamen o des a la mia menė ina Juozo Pab ėžos, Vidos Ma cišauskai ės e As os Leskauskai ės compos as coleção de ex os No e zemaičiai elšiškiai (2013). Isso em essencial do mesmo pe íodo ex osi, dos quais nemenką pa e ambém cons i ui A. Gi denio aze g a ações. Ve dade, esses con e sas ní el de au en icidade quan o di e en e, é g a ado. nes čia už iksuo ų kalbos si uacijų daly iai bu o specialiai kalbinami i žinojo, kad pokalbis su jais A igos A icle 67 Nu ody uose imp essões au en iškas žemaičių šnekėjimas Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių įamžin as e o nou-se pa e da aš ija8. / O obje i o des e a igo esumi o p imei o do mencionado, mais longo ma e ial a minês ab angendo o pe íodo de ixação on e de ilus ações de ala zeme iško K e ingas a mės žodyną ( oliau KTŽ), no qual é ansmi ido n men alidade das pessoas alan es de a me k e ingiškių do no e. Mais do que a enção se á apon ada a isso, como des e ocodyno10 ilus acinha ma e ial11 a pa ybės aiškos noção pu i ica sispindi kalbančiojo i jo apsup yje esančių asmenų apa ybės su okimas. Ta- concen ando-se em mais equen emen e seiku u an es i umą (daí pasakymų modelius, dėmesį labiau k eipian ne į a ski ų leksinių iene ų sa- impo an es não i aš iniai pala as, mas ilius aciniai exemplos), e em a ka pų azės, sakinio a didesnės disku so a ka pos seman ikos, ka ais i s uk ū os, išski inumą, ypač – bend inei lie u ių kalbai nebūdingo modelio azių a o- jimą. Tokia dėlionė iš išski inumu pasižyminčių, pasika o i linkusių disku so podem e ela baixa acei á eis alde bių escala, lhes ca ac e ís icos modelos de pe cepção do mundo, que podem es a elacionados a ou o e nia de g upo de ido à sua peculia idade e queis idade não são os mesmos com os p opósi os. Es a publicação em a seguin e es u u a: na pa e in odu ó ia desc e e-se b e emen e os p incípios de seleção da ma é ia escolhida pa a pesquisa, de e minado as disposições de alo , ų inklas, galin is padė i nus a y i yškiausius žemai iškosios apa ybės b uo- žus. Toliau žemai iškojo pasaulė aizdžio sa i umą a spindin ys disku so ypa- ag upadas po semân ica, e às ezes e semio ica, abo dando o signi icado e alguns aspec os de o mulação, a k eipiendo a enção à excepcionalidade das ca ac e ís icas, azões e mo i os dos con os, e às ezes e às g ama icas de algumas azias ou es u u as de sanda e sacos. Ma é iagos seleções 8 Menė inas mais uma edição de g a ações de ala zeme iço Zo ijas Babickienės com colegas p epa ados nó dicos k e ingiškių a mės eks ai su komen a aiis (2007). 9 Dai os Vaišnienė pensa, que o diccioná io da a mės K e inga mais cabe ia chama não a mės K e ingas, mas K e ingos šnek os (a K e ingos apylinkių šnek ų) diccion (plg. Vaišnienė 2001: XX). No en an o a aliando diccioná io não segundo localização de luga es de cole a de ma é ia e in odu i á ias no as au o us indicada des a šnek os ocupada ~600 km2 á ea e seus limi es, J. Aleksand a ičiaus sumany a nomeamen o odo jus i icado, pois me aga de lodyno puikiai se encaixa de odos os no e lowaičių k e ingiškių modo de ala e pensamen oi ilus a . Sob e as p incipais peculia idades da alança, sanda ão de ocabulá io e escolhido modo de ap esen ação p incípios mais e . : Aleksand a ičius 2011; Vaišnienė 2011: XXIXXXXIII. 10 Miš aus a iou-se en e di e encial e de alho […] ipo de ocabulá io escolha mais p o a elmen e de e minada au o iaus disposições cai os e ilgo e di e en e de pala as do pe íodo de insc ição, plg. Vaišnienė 2011: XXI. 11 Sob e o que es e diccioná io é mais alo izado como on e de umikali ma e ial e minê, eja : Mikulėnienė 2011: VIII; Vaišnienė 2011: XXXIV. Siegend que singula idade, dicionê deixik a e não odo exa amen e ecku ų pala a signi icâncias (plg. Vaišnienė 2011). JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 68 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX me odas – selek y usis in uicinis, o ien uo as į sa i umu pasižyminčių i (a ) mui as ezes se epe ecioncio de ipo es u u al azios modelos. Uma ez que o olume de ma e ial é mui o g ande, e nes e momen o ainda não oi publicada uma e são ele ônica do KTŽ, a análise es a ís ica não é de ida, mas uma mais semio inio modelio pa eikčių a ian iškumui ilius acijų pa eikiama gausiai. S aipsnyje žemai iško kalbėjimo ilius acijų a ka pos pa eikiamos s engian is p odu i a seman ical ou mais p ecisa ansmi i a ansc ição oné ica aplicada pelo KTŽ12. 1. ŽEMAITIŠKO ELGESIO RAIŠKA KTŽ KALBTOJO EMPRESOVILHAS Começando a ala sob e žemai iškos apa ybės dėlionė, necessá io en a iza isso, que nemaža KTŽ ilus ojamosios ma é ia pa e é não monologinio na a i o, mas do a i o dialoginio discu so a ka pos, p z. : 1) n kãp ẽ ? // gè ã ẽ kãp pa s ệis a // / 91 2) kãp em bẽ ? // kãp kèl kûojẹ ẽp ẹ ẽ // / 91 3) kp g enì? // – p sâu / ẹdọ nê / nẽ gè ã / nẽ p às ã // 484 4) ôkũ ga uos ka ì ì gó? // sà ì pa úod ẹ ẹ ìkẹ ùs pas eize ẹ 460 5) a ẽsê nmi ani? // ni ni ùjãu ẽsê // / 261 6) škisk smkês jọgma âu ì // jè si mộn pa ê ẽks 335 335 / 7) kpàš ẽò kaln? / // gè ã kaln gèãu âugsi // 217 / 8) numàmâ ga âu ksa inga a žniekùs // g a ksa ọžnaklãusma // 258 sanu neka m a naẹš si ns ìk pôšộu issu ẹ skas pàkl jâuns // ẹpọšộu kaapsẹžàns ẹsọ im es // 310, a maio ia KTŽ ilius acinių exemplos são uma pessoa p onunciada azê ou ase, mas o modal modal de dialogiškumu em eles são especialmen e equen emen e opcionais, em que gausu klausimam ou (i ) liepiam 12 9) Sob e os p incípios e peculia idades des a one ical ansc ipção. : Aleksand a ičius 2011: 17 18; Vaišnienė 2011: XXIIIXXIX. S aipsniai / A icles 69 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių de consumo ou de ou osokios dialogiškumo aiškos g ama icos indiciklių, po exemplo, k eipinių e emoções aiškos nuo odų jaus ukų, iš ik ukų, keiksmažodžių e pan. P z. : 10) pa ažộuk úoãu // 477 11) kàs p ijûsa nãuji? // 319 anêsi p idâ ba na akšûojês13 // 438 i kũ àni ã ga sa nk a p ì ã šnàpšêbê // 318 na a aúokẹ es n šlap žengiol 13) àkã // 476 15) àkã jũs ddêdlê ũn a â nu nsê knûo s nulen nââ. // 19) bènê 335 û ís aganis ka ẽp é é éšdí i ji 332 20) kk gmna akál ã s s, 16) ežûok g èãu /jg pa ielusê // 483 17) a‿jũs‿žnûo / kàm  jûsa žsis / mûsa à ẹžũos // 458 18) kệik dộusi adbu / âdau  a b ọkš klẹ // 332 Taissssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssssssssss J. Aleksand a ičiaus capacidade como a g ande pa e KTŽ ilus ações escolhe não o na á el es ilo de discu so ansmikiancio, e as diá ias pokalbių a ka pas az des e ocílio ma e ial a gy esnę, do que isso se ia possí el espe a sabendo que KTŽ ilus ações é XX a. segunda me ade ab angen e pe íodo, quando diale ologických insc ições du an e a a enção p incipal e a su elkiamas aos mais, sliausių in o man ų pasakojimas, pa imónio. O que de e minou an a bem sucedida KTŽ ilius acína ma é ia a anká, pode só espêlia . Uma das azões al ez é a de que KTŽ sumany ojas ma e ialá inko e esc e eu um e mais p o a elmen e KTŽ discu so a ka pos mui o equen emen e indica alado ja-in o man á bu us não passi as, em lemb anças e ensinamen os di eções ao pasako oja, e pa icipan e de si uações a i as, cujo alamen o elacionado com ik o iškomis si uações diá ias e ac uais a e as. Tokį, ao qual p eocupei o p esen e e p óximo u u o, po an o pamo13 akšό i, ai da ė aplinkoje, ku ioje būdamas sugebėda o ap i sa as i be eik nema omas in o man ams, o gal jis už ašinėda o įdomiausias azes slapčia a ba iš a min ies. ãkšo, akšόja, ~όjė ‘d ybso i, yso i, gulė i‘ KTŽ 438 kymai i e ybės a siskleidžia umpomis azėmis. 14 akbalas ‘į ankis‘ KTŽ 334 15 Sob e lemb anças ca ac e ís ico na a i o eja. Ha é 2008: 702703; sob e na ado , como acon ecimen os liu- dininko, aidmenį ž . Ku kowska-Budzan, Zamo ski 2009: XII. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 70 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX A igo baseado a p essupos o, que KTŽ ilus ações ansmi e ce a espécie de albanço16, ep esen ando uma mul idão nuasmenin os (nenu odi as ou nea skleis as iden idades) indi idus pa i ims e ag ad ims, paque sl, em yskėjan į pamėginus ūši ūši jednokių a ba ki okių kasdienybės si uacions izp o okuo as am us pasakymų modelos. Tais pasakimen os a qualque qualque pessoa c iada em meio zemai iço são ealmen e econhecí eis, só a aliados de cada di e en e como acei á el ou inacei á el manei a de ala . Nê uma iden idade de pessoa não há obulai ien isa (Helm 2009: 13), mas algumas de cada um de nós açóis ainda assim se mani es a mais b ilhan emen e. Isso pe mi e pensa , que ases de semelhan e es u u a e de semelhan e na u eza a aliações habi ua ê conside a no ma pessoas de em e algo em comum. Apenas po causa de que eles assim são educados e são econciliadas com lhes indicadas, al ez e inacei á eis, al ez e não habi uais, mas pelo menos ou idas possibilidades desse compo amen o. Po an o KTŽ cap a e um ce o modelo de compo amen o ep esen á-an e di ações, e elando aos alan es os pon os mais impo an es, pode ajuda a nob ezi ce os con o nos de iden idade, ine i a elmen e ca ac e ís icos zemai ichas kil- mės asmenims ien odėl, kad jie mąs o i kalba žemai iškai, . y. am ik u būdu. 2. BALCONDO: ASMENS TAPATUMO RAIŠKOS CRITERIJAI Pa a uma mul idão de po meno es desmemb ada paque slão en ando sulipciona em uma a aizdą, p ecisa ce a ce a supo e. Começando de aco do KTŽ dėlio i zemai iškosios apa ybės dėlionę, al ca kasą conogu c ia pi se basemiando Flo ence Kluckhon e S od becko L. F edo (1961) p opos o ede de alo es, compa i u de disposições ina es, mais o ien adas à concepção de pessoas in e - elações, empo e a i idade e sua aiška (Dumon 2002 [1983]: 256; Hills 2002). 2.1. Ve ybinių nuos a ų inklo kon ū ai Siekian sudėlio i sumany ą žemai iškumo dėlionę, KTŽ enka leído como omaną17, cujo p o agonis as (nuasmeni i e įslap i i) cu u ėmis azėmis a e ia 16 Kalbančiojo e kalbė ojo concei os no a igo u ilizados como sinonimas. Vy iškoji giminė escolhida como apibend inamoji, poden es ep esen a ambos os sexos alban iesiems, quando de a ka pos não há aki aizdi ad esan o ly is. 17 Čia ik ų palyginimas su Julio Co áza o „Žaidžiame klases“, kai skai ančiajam nuola enka g įž i iš ienos knygos ie os į ki ą. A igos A icle 71 pe sonalidades ocul is e assim lei o ôjui pe mi e escla eixin i Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių seus mundialê aizdį modelando alo es de alo es de exp essão. Comp ehende sis ema de alo es e a aliação aiškos Bube io, só diáloge ou o se descob eja modelius siekian nus a y i apa umą y a labai s a bu, nes e indamas ką no s asmuo isada apibūdina i pa į sa e a ba a skleidžia sa o esmę (Helm 2009: 12). Ve inimų pa ikimumą labiausiai gali už ik in i au en iškas kalbėjimas, nes i- suminis ki o asmens sup a imas įgyjamas ik su juo kalban is. Pasak Ma ino como esa is, cuja cada di ado, ação e a i ude é pau ado no selo da singula idade conceden e possibilidade de econhecí el (Phillips 2011: 30). Fala ismo é mais b ilhan emen e ep esen ada à iden idade) mais in luência dandando no mas neiš engiamos a pusa io są eikos, apimančios bend a imą i su a imiausios aplinkos žmonėmis, i su mus supančios bend uomenės na iais, dalis. Ve ybes laikan asmens apa umo dalimi, o asmens sp endimams ( aigi, i pe cebendo como máxima de compo amen o (Helm 2009: 1215), é impo an e escla ece a pessoa mais e elando emoções, ais como dignidade e e gonha (Helm 2009: 11), e os p incipais c i é ios de iden idade de aios de pessoa, que nulimia ob igações. Benne as Helmas (2009: 17) dis ingue ês g upos de ob igações e com elas elacionadas emoções. Moduliuojan es comp omissos (angl. ansi ional commi men s) es ão elacionados com dei ões emoções ampli ude, nulemiančia di eção de abo dagem (Helm 2009: 2327). Essa ampli ude pode se eg essan e ao passado e lemb anças (pai example, nega i ia emoção conside ada p eocupaes is ou ansiedade, su gindo nu ês ous ando po con o midade da alo izaçâo exigências, p. 27), ou ela pode se posi i i, no u u o enc eipian e emoção ( elacionada com us ing (angl. sel assu ance) como capacidade de con o midade p e isia da alo izaçâo no ma, p. 25). As a aliações comp omissos (angl. onal commi men s) nulema posi i a ou nega i a emoção oná. Ao a alia algo, uma pessoa es abelece e desc e e sua elação com o objec o ou pe sonmeniu a aliado al iden i icação é insepa á el do p óp io pessoa (p. 14). Valês icam enca nijosas em iden idade, à qual subme êse a sua cons i uição (p. 14). A iden idade de pessoa não se sepa am do es ilo de ida, que o modo enimo exige (plg. p. 14). A aixa de asmuo laiko e ingu, i ai y a susiję su įsipa eigojimais, ku ių pasi ink as gy- iden idade de pessoa é camoksniuada. Assim, pa a de e mina gelmę de alo es, é p eciso en ende a escala de alo es, cons i uindo como cen o de a enção e seu mūsų apa ybės dalį. Asmens s a ba pačiam sau y a nea siejama nuo jį su o ma- usios e inamų dalykų isumos; asmuo i jo e ybės suponuoja ienas ki ą pe íme o (p. 31). Os alo es enca nados em iden idade de uma pessoa impulsionam ele a escolhe um ce o modo de ida aquele que ele conside a de alo (p. 28). In ui i amen e pe cebido ní el de aldybių nulimi a iden idade de pessoa (p. 28). Os comp omissos essenciais (anglês: ocal commi men s) são conside ados à base do cuidado (p. 1519). Ele signi ica que alguém ecebe ge o ė e ela depende do que, como aquela ge o ė é en endida e quan o aquele i ik as ou pessoa impo an e JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 72 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX (p. 18–19). Rūpinimasis ki u isada eikalingas dėmesio i eiksmų (p. 15). Į e - besi ūpinančiajam inimas é cuidadosimosi aiška, na qual a scludia a impo ância de kad ūpinimasis ki ais bū ų sėkmingas, asmuo p i alo pakankamai mylė i sa e18. Kalban apie įsipa eigojimus, s a bu a k eip i dėmesį į dalies i isumos san- ykį, a sikleidžian į su okus ik uosius eiklos modelių mo y us a ba ikslus pessoa ou i ik o. I (plg. p. 19). A conexão de iden idade e alo idades de uma pessoa mos a, po que iden idade é ão in imamen e elacionada com emoções e ipo de ca á e emocional: dependendo do que, como klos osi e en os pa a boa ou pa a má pa e, emoções escala pode keis is de posi i o (pasididžia imas) a é nega i o (gėda) de si mesmo e ou os a aliação (plg. Deonna, Te oni 2009: 34). 2.2. Enchimen o da ede de disposições de alo ação Skai an KTŽ ilius acinius pa yzdžius, labiausiai k in a į akis jais suku iamas jau minė as ik o iško pokalbio įspūdis. Įmin i ap a iamo šal inio ilius acijų na- u is ialidade e a a lidade su p esa possí el apode ando-se e au en icidade, e posicinių a i idades unções (angl. posi ioning) a aliação signi icância. Romas Ha é, ao discu i a possibilidade de um mé odo cien í ico adequado à psicologia social, lemb a a de inição de opções de John Langshawo Aus ino (1964) exp essi ada na eo ia pe o ma i as: um di o é conside ado e icaz, se é p onunciado num con ex o adequado, adequado e é co e amen e comp eendido pelo des ina á io (Ha é 2008: 696). Papel num ce o compa ipo do a o lélico é a momen ânea acei ação de ce os di ei os, de e es e ob igações em elação a ou a pessoa; a essas posições ca ac e iza-se empo a idade elas podem se al e adas, e ogadas, não econhecidas, es ê ojadas (Ha é 2008: 697). Quan o um único alan e daquelecapo ou ou in e o que é di o e ei o, pode cons ui com base em di e en es posições e isso di e en emen e in e p e a , embo a odos seja alcançado a mesma língua (p. 697). Isso, cla o, ale e a cada en anço ap esen a pelo menos quan o esumindo o modelo de possibilidades in e p e a i os de xico a ak o. 3. VALUBRI ANUSTAT DERINIAI E J REIŠKIMASIS KALBANT Sendo Suda uma ede de disposições de alo es, a mais alia KTŽ ilius acních exemplos de pa e o na-se do alan e pessoa a aliam o pon o de is a em si mesmo e 18 Sob e a a aliação e meilha si s . 2009: Helm 23. S aipsniai / A icles 79 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių Com a esponsabilidade à pessoa elacionada e lhe le an adas exigências. Não ez exp esa-se pe cepção, que do homem essencialmen e não mudais (plg. al opinião ilius uojančius 264269 exemplos), mas e dadei o casdienybės si uações kalbė ojų eiginiai aki aizdžiai lemiami bū inybės pa a i ad esa ui a jį išmoky i nu odan , paliepian a pagi ian . Dauguma KTŽ ilius acijų už iksuo as kalbė- ilius uojan ys KTŽ jimosi com pašneko u manei a e elaja, que o di e o jam i in a imas asmuo ( aikas, su uok inis, mo ina, ė as, b olis, sesuo a pan.), des ina á io é kalbančiaku iuo ele cuida e pelo qual se sen e esponsá el. Po an o, pe cebe-se cada poelgi não con o má el com o habi ual e sob e isso de um jei o ou ou o lhe con a-se, às ezes abe amen ei exp essando e as suas emoções, ex.: 115) ẽk nmi jg sọšalâ a ẹlûpas jápamelẹn ôsẹs // 233 116) desc eek kèls sùs i nki45 úobũos ẹsọšsi // 344 117) k b žīss nk i p uk i palukai êšušėė êpa ãsi // 50 118) à s êp usi sa dina dšúš k ú ma. 119) delkũo ès ok papũ ọsi46 390 anàsê gi? / 309 120) pàsku kanu ksêm si ẹ ọžmgsi // 448 122) kàm bọ â kamnệi ẽp ddlê / š ds gele? 123) // shshẹ dis glọmũos nûoọ âu ikg a 107 O cuidado de pessoas em Comum espácio em que es ejam e le e um ou o e alboje. 142 A 121) aps ệlk šl jẹ bska ẹ‿nasọšâlsi // 48 maio esponsabilidade po assun os domés icos e ge al sucesso cabe aos senho es de casa, po isso seus lápides ge almen e expoam des inados aos ilhos equisi os e (ou) ensinos, como de a se compo a . P oibições, obse ações e ins uções ge almen e es ão elacionadas com o compo amen o em casa ou em ambien e es anho, e especialmen e em luga público, no mas, p z. : 124) p ãgi nažaimûokis47 pagnó na âóssi // 496 125) naáuluokẹ es p ãgi /! 126) // quežã gs uo es // anigedas na ẹ naža gs kis p ẹsũ 497 127) ákã bûkẹ nmi na ãuokẹ es pkẹimùs 160 128) ákã k ã naáima uokẹ es 15948 bažno n ks g àžẽ ẽlệgh isls ệis nmi na ã 160 160 160 1598) / // 22 KTŽ o cuidado do alado di e o ende ei ado ape eiçoimo exp essa-se a pa i pa icula men e equen ais obse ações po insu icien emen e es e ique as, mas sem g andes es o ços pa aisadas de apa ência, po causa a iculação e con eúdo do alamen o. E, cla o, po causa inco e amen e 45 em nkį ‘ a u, aplinkui‘ KTŽ 344 46 papliū i, ~s a, ~o ‘pasida y i aplėpusiam, su a gusiam‘ KTŽ 309 47aim žó ies, ~ójas, ~ój e l. ‘ischdykau i, изsida inė i, šaipy is, aipy is‘ KTŽ 496 48 áima o ies, ~ojas, ~ojės e l. ‘aima as aze , išdykau i KTŽ 22 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX pasi ink o duo ų užduočių a likimo būdo i empo. Pas a ojo pobūdžio p ie- alguns modelos de ass a imen os são bas an e a iados (indicação com compa ação, liepiamosios p ecipaca cons uções, pe gun as, en a inai pe sonales opiniões in a pas) e podem signi icin ys não só as dú idas do alan e sob e a adequação do modo de ealização dos abalhos, mas ambém ap eúdinimen o sob e a saúde ísica e men al do ende eçado, ex.: 129) ẽk dãilê dệ bēb ē nakãp kap makal makaliiie skas / 224 130) dệ bk nàdielaũũ kãp p o und 72 131) našẹkaộuk apsẹmslk p m ẹ ik ukâ dệ bk // 412 132) óžsjemi s uokẽs nekékékékékékékékékékékék // 254 136) m ẹ ọš êiz ka napàslênki ẽ 47 138) ko m ma ksâ51 sa a? 138) nosieûokis êpê 133) ko‿  ailẹneji / a‿dâ ba n ọ i? 333 134) na aûok49 sa dina / mkis kũ‿nûo s m a // 452 135) na ọpẹộuk50 / mkis kãp ẽkện dâ ba // 459 ô ùjãu ẹ ẹšsẹžûosi52 408 As no ações sob e a apa ência ge almen e são di adas liepiamāja nuosaka, plg. e aloniniu apon os sob e bū inybę susi a ky i modeliu apusią azę: 139) *jũonâ *jũonâ eizek kúoki a šúonâ p obabilidade 478 478 478 A esponsabilidade do pašneko o é conhecida po causa da ap op iada es idu a, shosena, shuku, sh a uma e, po exemplo, da apidez de eação e da co espondência ao paliep. : 14 // nabûk ẽp sọsẹkũp nẹs ẹšs ệisk 141) nabûk sọsẹkumpnẹs nasọsẹ âuk ikp a éšs iskệ 142) sọsšòkộuk a a gl à kãp kdẹl le1953) 153 143) a é énûs smêsémia sme ônêna palka 1977) 37) não é um pon o de obse ação, de modo que a pe sonalidade do ex aizdmai, às ezes nulipa o passip. : 144) dộuk bẹn‿kà ẹnộu zûbus nulaiž ẹ / s ibalẹnis // 342 Ma an , kad pašneko ui gali p i eik i daugiau pas angų susi a ky i (a nau- habi ui lhe išsiugdy i), pasi elkiam compa ações (nes šmaikš i no aba įsimin inesnė), p z. : 145) nus epê s ũoms pishũoms // kãp ês ẹš êizi 478 49 asió i, ~iója, ~iójė ‘bėgio i, dūk i, dykinė i‘ KTŽ 452 51 mu ksó i, mu kso, ~ójė ‘bū i 50 upiniúo i, ~iúoja, ~iã o – ‘dels i, nep adė i kaip eikian di b i, lūku iuo i‘ KTŽ 459 paniu usiam, ūno i, ylė i‘ KTŽ 245 […] Aqui išsižio i […] pa a g i, plg 52 / 245 KTŽ 408. 53 kẽdelė ‘alguém susi ėlę, eleklis‘ KTŽ 153 S aipsniai / A icles 81 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių 146) asọbagó mẹigúojê ka ẽp sọsẹ àbûoje d abùžê? / 33 147) ọplmp ūndộẹni kãp kâ e // 304 a pe gun a de mudança Pageidaujamo (dažnai e o iniu) que se des ina a a aia a a enção ou p e ende p is abudi a ealização do sumanyo o an e io , a é que não seja su ecuebida em no a, ex.: 148) kùjũs n d bûo ka s àlện èsssọ 24 24 29 ssọ 14 pọukē ẹniej kûoksêš izi 32 1506 kûk ûksê izi s! plunksê 311 151) ê ê ê ssọ pukê izi sê izi s! 326 Às ezes lipiamuja deposaka o mulado pedido chama a enção a ou a pessoa em exaes dą. Tokio modelo con emiais pode se p e endido pašneco o a enção oca em apkalbamo pessoa como imp ópima pa ne shipis e ou nega i o do ou o, pokalbye nãopa icipujuanço, desc ição de pessoa chama i ad essa o a enção na seu p óp io exaisdą, plg. : 152) àl pa eizek kãp ns ẹš êiz sọs apsẹlêdẹs plóskûo s smộ glis / / sumè ẹš sẹs // 478 Po causa de adequa nessas ci cuns âncias ou à pessoa adequada es imen a de escolha ou escolha p ai iama, po não ap op iada pa eiškiama no a, p z. : 153) âu p nk askepalšis // 447 154) apsẹpũ ẹnâ sọ ûokẹ sọ sọsa šlèb kok à ã ẹš êizi /? 308 Simila men e pode se pa eiškiama obse ação de na u eza c í ica po inadequadamen e desempenhado socialino aidmens, po exemplo, apela-se em esponsabilidade da mãe po c ianças es uá io es e iškumo, например. : 155) ọapšûmpẹni54 ass a m gàs ẽp nàg ažẽ // 420 lai saugo habi ação a espaço55. Daugybė panašaus modelio disku so a ka pų KTŽ odo, kad kalban ysis aky- Po isso, o des ina á io que não obedece aos p ocedimen os habi uais ecebe a ii amen e a enção a enianças (pa y example, ap esen ando pe gun a ou indicando g au de ex ensão da peculia idade) obse ações e es ições, plg.: 156) anama ê jọgẽdâms éšglèžuojê ū š šûdi // 1107) èsi èsi sọs nuspọ ẹnejẹẹẹs 327 es es es) nus ẹp 420 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 160 120 120 158) ès sọs nus aukẹnejẹs // 442 159) ès sọs nglệns / ēk nusẹčs k // 25 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 161) p m nusẹp nk ọž‿ngâ / ès sọs snigệns // 379 162) nê / uoks‿snigệns i‿ ûoba nẽk // 379 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 55 Apie NAMŲ koncep o analizėje iš yškėjan į lie u iui būdingą š iesių, jaukių, g ažių šil ų, a - kingų namų su okimą i bū iną pas angų, a sida imo i da bo po eikį ž . Ru ko ska 2017: 87 . JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 120 kalbėjimo, p z.: 164) ko‿  pọ slúojs56 / ka‿pàsakûoji? 327 165) ko‿  âuzgi / ọkộukis kãp žmogs // 256 166) // ès na amu na ame jd kš k 251 167) na àšknk ūpũopeu éšp ũo a ẹš a si // 452 168) anbelis é es kana ọkujsneka mộn é nas nasakâ 253 KTŽ albančiajam nemalonus ušmismis e sem que e ou sem adequado ende eçamen o, po exemplo. : 169) ko čè úomâuji57 ûous nekùs! 170) ọžèbeûoji ûous nekùs 265 papàsakûok kũnûo s m a / 497 171) na a škek neku // 441 172) a a smagẹnne paska // pessoa ka ẽp sakâ 375 Com o con eúdo da con e sação é possí el ece e di e en es ecu sos de a aliação de pessoa indicando apelinos (i ag adonius, e iden idades esmei ameaça keliančius) e (ou) semelhança a algo e e ência baseada em desc iúdenimas, plg.: 173) pùpu li58 kãp bàg en? 326 174) žá kãp bàgī en? / 496 175) p ọncũzẹli59 k čè ei osi! / 176) k 316 // iejègâudi ệns à iejègâudi kčè gáudâ ejus 479 177) mgâu kâm nk / /! 179) 237 memi àmemi kp i? 233 P amany us k eipinius sob e si mesmo ou p óximos, apkalbas kalbė ojas a alia 180) ọžp à a de ẹmûos àkã/ gâusẹ nu e a 31 187) nàkšk s a lẹiž i k nà ẽkė bûs gẹáusê // 339 182) ko p ẽški jê 178) ‿  / pộ za60 à‿pộ za / k‿  žẹnâ! 309 nažská 316 geãu neka nasakkė // 59 309 183) aplédnsi Kžžžėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėk- kaip ne inkamus; pas a osios su okiamos kaip g ėsmingos, be galinčios apsau- go i ad esa ą nuo ne inkamo elgesio, p z.: ėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėk- ėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėk- ėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėk- ėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėk- ėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkėkė 58 pupu ẽlis – ‘mažu ėlis‘ KTŽ 326 60 pliù za – 2. ‘kas ne ykęs, ne ikęs (pp . apie mo e į)‘ KTŽ 309 A igos A icle 83 samp a ai em si uações des a o kias pa ece gąsdinan e, Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių Konk e aus, apa ybę nu odančio asmen a džio paminėjimas ga bingumo po an o pašneko pode se coodžiamas, exemplo /. : 184) nabẹjûok // ẹn a pà a des namẹna ûoje 238 Nepag įs ą pašneko o puika imąsi pa lė ojas pode į a di i como nepelny ą, например /. : 185 // ba ẽkala dé ộujs úom asbu pệlns s e s 31 con lic iško discou so a ba 186) k‿  / bèp uo li / eizek kp‿  g en // 43 Pačiam pa eiškiamus p iekaiš us kalban ysis laiko įky iais i pageidauja ne- s engiasi pašneko ą nu ildy i, a nepalankius linkėjimus i oniškai ad esuoja nepajėgiam hei izpildy i ad esa ui, например: 187 // nus ûok ka e ẹẹẹ às nâ a ka ejms mejekâula ik 189 // 151 181 191) naškėžū p ī kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk- ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū- kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk- ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū- kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk- ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk : 192) kadẹmna nèp ie lis // ẹs ệik eisngâ paske 254 Quando albančiajam não aça com des ina á io (ou seu g upo) chega a aco do, a si uação deixa-se à on ade do des ino, plg. : 193) jũs pasẹkâ kẹ kãp nûo ẹ // ẽp ẹda kệ 148 / 3.1.3. Falan es sob e a e cei a pessoa Falando com pašneko u sob e a e cei a pessoa, em yškėja de inido umo e e odų consumo bū inybė. Successi a iden i icação de uma pessoa baixosaiços ge almen e bas a um nome ou sob enome, po exemplo: 194) *jũonis nudệ b nucàckệi lzda ẹpikê ẹš êiz 59 // 198) *žúobakienê ddlê nk lẹiž i plk ẹ62 // 195) *pliksis bũ jẹs / jê bũ pa adnẹ // 58 196) *s õnkộu p  nk us â // 447 197) *ma inkene᳞ a je᳞ pukãs apkẹbọsi // 326 Re ka čiais pa a que nekil das dú idas sob e a de inição de se içobamo de uma pessoa, o sob enome pode se execu ando a unção de a igo 302 į a dis as, a, p z.: 61 kiaũlin i, ~ina, ~ino – ‘kone eik i, adin i kiaule‘ KTŽ 158 62 ližù į plàk i ‘apkalbinė i, ližu au i‘ KTŽ 302 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 84 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX //) a*kũo e nk nad b usually ô ik ãûojẹs 507 200) as*žaušlis pa s a slinkà ma neka ẹna ộ 374 201) elnâ is 3963 nà ãks asjûsa *jũ pašneko u 480 Sujaškinus explica a iden idade do indi íduo em ques ão ou apkalbamo, nos discu sos pos e io es passam os nomes do e cei o ons, ana, anėi, ani el. Eles são mais equen emen e usados como subs i u os de pe sonalidade ao discu i com as disposições é icas elacionadas (mandagaus comé cio, deco oso aiškos, e c.) modelos de compo amen o de pessoas conhecidas, ex.: 203) quekùmè ns p ẽ ọ p imnẹs ẹg a žũodi pasakī ó ùi nênkumè / 202) ka‿sọsẹ nkâm / ns sumè pasẹs éikindâms pakile kep ẹ // 161 // 195 204) // ns sumè palàbện ẽdâms p ôshli nap amúžện 247 205) ànà k à ũopške64 sumè p ašmũžện p ošli nilbas napasọsi / 450 20 // // // p amúžna à simplesmen e p ôšli kãp ãule 247 206) k ús audadũješis65 sob e nê ns ũog é bje nê ibažnčẹ e // 41067 KTŽuje mlu ícím é impo an e não discu i o ní el de sus en abilidade das pessoas, quan o a enção é dada a pessoa, ex aizan e ou sa i a am su li li s, já a pessoa em ques ão é esponsá el e esponsá el, po exemplo, a. 20 28 44 204) . 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 479 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 449 K. 45 K. KTŽ dependpe do discu so elas mui as ezes acompanha pa adomasis į a dis 63 elnái is ‘išdykėlis‘ (apie aiką) KTŽ 480 64 õpškė ‘ne aleika, ne ykusi, žiopla (mo e is)‘ KTŽ 450 65 šia žmogūšis, ~udadė ‘psil asnadis, uščias žmogus‘ KTŽ 66 Čiaùs ‘ y as‘, plg 410 KTŽ 503. 67 su okúo i ‘su a i, con i en i‘ KTŽ 348 S aipsniai / A icles 85 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių ( as, a) ou kokybinis demons a y as68 ( uoks, uoki). Pessoas menos conhecidas cen o do alado do KTŽ ge almen e a idu a po causa de apa ência, compo amen o ou o igem exclusi idade, p z. : 217) // kûokẹs ệlgas blaks enas uožmúogãus // 46 218) uožmúogãus ẽpãu ê àškanûojẹs kis 45219) 2 uožmúogãus ệik e úžodm jûodmájá // 501 220) uosmé gũos ũkũk kãp š šâdê 48 48 09 221) mã gà oki plokspaik pa s pas os 302 302 222) pa p é ba ba òbêga s kanu 22469224) kûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkû- kûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkû- 223) à m gà apsẹkâ s a ẹsúokês kàspẹnãs ẹ‿ ẽp ẽ i‿mes a // 147 224) a‿mûo ẹška ệlga lẹiž i ộ 70 // 214 225) às žmogs  maiš k âujis / e s š‿ ẹinã i â / ọ‿mûo ina ẹš‿kaž- kûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûk KTŽ in e locu o impo an e a con iança em si mesmo da pessoa em ques ão e capacidade de se de ende : al o ní el de con iança é associado com a incapacidade de ou as pessoas a ende em a pessoa, e baixo é desc i o como o mado de ag essi as maio ias begsesį com não de ensinancí pe sonmeniu; //jo užagu a sk uudžiamam pessoa é mos ada pela sua desc iūção (pa y example, nabagė, žmogielis71), ex.: 226) p ã mé gã àni nap isknẹs72 178 227) ũžmũogọ snükn ûo73 ns namûkêg a sû û ê 178 228) ns nbags kn nù ẹsmis 248 229) gẹ ssi74 kãp sọssõ õk ú ú ú êk 463 230) ũžogê pà kai ais pjũklíka pũklík éñūklík éñūklík dd ddssnssnsssnssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss- sssssssssssssssssssssssssss : 231) biss ànũo ọn sẹsedệms75 ọn‿ uo‿ ãka // 27 232) ns àksệi kũožna ệina / ka‿ ik‿ as‿lêdas // 472 68 Plg. Rosina 1996: 85. 69 kailinuõčius ‘kailiniuo is, que com cailiniais‘ KTŽ 138 70 lgą ližù į u ė i ‘mėg i ližu au i‘ KTŽ 214 71 Plg. žmogẽlis ‘ a gšas‘ člo ek KTŽ 503. 73 nukn o i, ~oja, 72 p isikns i – ‘p ikib i‘ (KTŽ 178), ‘p isikabin i‘ ~ojė ‘į eik i, nugalė i KTŽ 178 74 ūdy i, ~ija, ~ijo ‘pe sekio i, ba i, ui i KTŽ 463 75 an sisėdimas ‘ujimas, zasisėdimas KTŽ 27 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 233) ns nkumè mộn ne ọžme ẹnejẹs76 / ka‿ẹ‿pẹk ộujọ b ûom / ẹs ệik // 236 // T TZ o ado do za simpa u os lauke a sidu ia soli ishi, pasiligoję, nuken ėję od ognia, nesugeban ys samęs inkamai p ižiū ė i osoby, np.: 234) bedà u uokê lẹgúo â múo ẹškâ ẹinâ g 215 235) a ã po causa de de alhes do compo amen o de uma de e minada pessoa, muo ẹškle pdege bès i i 273) *kuo le si na sẹè app ẽ ẹnõsi 308 Ka sum KTŽan ysis nep is pasdsi pa eisi i i i idão de si mesmo K. : 237) bà â sọplshê c iançasšũ èlê a sẹ šẹ ns šlmš ện77ẹ skas // 416 KTŽ cen o de a enção do alado a sidū us, ge almen e a a enção su ilkiam-se em exaizdą, compo amen o, gebėjimus, a menção dos úl imos e possibilidades do u u o, exemplo / : 238) // àsanũ ãks dils kãp àuollis // 25 239) ànũo ãks ûoks mžọs kãp kọkle 25 241) šẹ ã ũo ãka smộ glis 240) as‿anũ‿ ãks ûoks žlis / na kẹs // 446 ệè sum ẹš sẹs // 415 242) as ãks ûoks ẹš žẹs // 450 243) as ãks nmàž nabje s è ẹmũúo žmũ // 257 244) neka ẹš ũo * ẹncùli ãka nabûs // špà mža ûoks pūs agã is / 329 245) sp a l s ãks // ẹšanũo ẹšâugs p uo ngs žmogs 400 / 3.1.4. Falan is enkasi neapib ėž umą (indi iduais u signi icações neu alização, compo amen o maksimos e apibend inimai) pode escolhe o segundo pessoa in a dijan e u como desc end ina ó io Siekdamas uni e saliau apibūdin i sa o pa i ies modelius, KTŽ kalban ysis in a dí. nesse caso u, que no con ex o no mal endesse a indica excepcionali amechazem a ou a pessoa, assume do i ik a ó dio pessoa o signi icado e o na-se pala a de p e ixão gené ico78. Neapib ėž os e e encijos u é usado sakiniuose, aos quais o ma pasi elkiamas uni e salios (daugeliu indoeu opiečių kalbų Apie 78 neapib ėž os eikšmės e e enciją ž . Haspelma h 2000: 11. Na linguo y a Li uânica isso desc eúdi- 76 užme inė i (sl.) – ‘p iekaiš au i‘ KTŽ 236 77 šlámš in i, ~ina, ~ino – ‘neg akščiai ei i‘ KTŽ 416 nama kaip u a ojimas apibend in a eikšme (plg. Valeckienė 1965: 668), kaip indi idualios u eikšmės neu aliza imas (plg. Rosinas 1996: 26) a g ama inės me a o os a ejis (plg. Judžen is 2012: 114). A igos A icle 87 con ando i ealis ca ego ia79 classi ica si uações, às quais Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių būdingos) aisyklės, susijusios su apibend inamąjį pobūdį pe eikiančia kiek speci ine laiko san ykių aiška: asmeninis į a dis neapib ėž ą eikšmę įgyja nu- desc e e se escolhem nega i ous polia iškumas e (o ) li e pa ink is80, например. : 246) nadệ bsi neka na ô esi // 459 / 247) jê nûo i / ka‿kas‿ọžâug ọ / ẽk nga p ikš ẹ // 136 248) ka‿s ẹs na êizi / ẹ ‿apšộ s i žmogs / apsẹlêdi // 421 249) ali‿kãp as‿c ọlis81 pikê gệid / klauskis ẹ‿nuo ek // 62 // // pa a desc e e o modelo de expe iência e de compo amen o maximamen e pe didos, o alan eio mui as ezes escolhe cons uções sem-nomes, po exemplo, // 250) êk gê b ê émīle ê s a e us 446 251) bíedũo êkũ mulhe ô gébe ê // 339 252) êk pabu ě zí is jê kkê mùdàs ê kê 42 253) nà ẽk gd 448 262) ákú nums bied as 264) 119 144) 267) 114) 253) nadû pa a os elhos kns knkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôk- ôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkô- kôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôk- ôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkô- kôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôkôk- ôk 261) sọ‿ ûoọ sm da kàs gâl bû ẹ kpẹ ûo // 378 Neapib ėž umo kons ukcijos pasi enkamos i siekian pasiguos i dėl žmo- gaus esmės nekin amumo, plg.: 264) // ku lks gme u ẹkâ š // 147 265) jê kàs nussẹs 401 ns ûoks ẹlks 79 Sob e i ealis signi icâncias sąsają wi h ak y ių implikacijų a ba p esupozicijų engimu / Hol oe , Pajėdienė 2004: 90. 80 Plg. Haspelma h 2000: 52, 64. 81 c ulis ‘ ie e sys KTŽ 62 82 gùdin i, ~ina, ~ino – ‘p a in i‘ KTŽ 119 83 pasižyčió i ‘pasiskolin i‘, plg. KTŽ 499 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 266) kọp ûo a k ã g àbs baẹš aiss // 197 267) apsk è eli / kãp ẹ‿kọp ûo a / k ã kàps baẹš aiss // 29 268) ẹšmúoksi  kâ ẹ i‿mdi lp ẹ / nkumè // 257 269) bûoba na ónkûo e naẹš ẽ si kok ànà ok ẹbûs napá dệ bsi / / // 481 Dadas as es a égias linguís icas do alan e do KTŽ, baseadas abe amen e no pasipasakojimo (a skleidjiančiu kalbė ojo aš), nas desc iúdinimas di ec inhas, des inadas a p escindi a qualque qual pessoa e eu (e caso jun amen e com kažkuo ambém e nós), isso (i de á ios ende eça os susided jūs), ons, ana, anėi, sa ui ( o, jūs, mes) a uni e saliomis elgesio aisyklėmis i modeliais ( engian indi idualios asmens nuo odos), pokalbiuose pe sipina iena su ki a. Čia jos iš- anuos, indicmais di ec inium, pa a que osse possí el de uma eno me quan idade de sulipu os de discu so suli ce os ca ac e es ca ac e ís icos do KTŽ, mais p ecisamen e, al ez só o ampli ude. Kademai iško indi ido quad oikslas da y ųsi ainda mais b ilhan e, odas indicadas KTŽ alado de es a égias su elkus (ou nebek eipiando a enção em suas peculia idade) se ão a aliados KTŽ Зафиксировать в интереснее замечание о индивидо экзистенцию как пребывание в определенное время в определенном только e d oje . 3.2. Visão em empo e espaço e au i a pio elações Realização de mui os dos acima acimaščiau mencionados KTŽ alado de con os, que a pa i do p imei o olha pode apa ece apenas elacionados com hábi o con aquiš au i, causa de oco ência KTŽ discu so ajuda a pe cebe a ka pos, pelas quais ixado de e minado e apa de alado da ida e e elada es eudi sua a i idade co idiana in e ação com ob igações. 3.2.1. Įsuk as em oda do empo O empo e sua a aliação de luxo pe mi em pe cebe po que às ezes pe demos ce aikšminada a enção à o dem (no i icações di e a ao des ina á io po causa de hábi os diá ios de obse amen o), e às ezes apa ece ex e na nedêmesingidade (comp endimen o com conhecidos e asão, su gindo a pa i do medo de in e ompe o habi ual i mo dos abalhos). Tais assun os e elado es modelos mos am KTŽ alado ia a i idades diá ias pe cebendo como um con ínuo espi al em o no de ju- dėjimą į p iekį. Tokio judėjimo a skai os aškas dažniausiai y a dienos i me ų ciklai, p z.: 270) me s‿nu‿m a / dinà nù‿dẹinã / ẽp ẹ ‿ẽ ộmžọs // 261 KTŽ alado de a i idades dia iamen e seic icien es elacionadas com esponsabilomybe à amília, exemplo. : // // // A icles 95 365) nižũoộu i as ne ọ ns sọsedẹšks 401 Quando Falando com Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių ou o KTŽ kalban ysis k eipia a enção ao susi elkimą ( uncumu conside ado akių 366) š dis ọžda ẹms /  kàs  s a âusis dàlks // 467 kon ak o engūkimas), o alamen o ik umą (į a pa ece e nežemai iškas kalbėjimas, às ezes e em luga es i ingas as di e enças de šnek os), a pe sonalidade e a au o-ap eciação, po exemplo sanu odas 100 naš si 34bis ànūkso n.: 24937115 .s. 367) 368) ns êm e ãnplú s wi es s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s 370. 389) bs s s s s s s s s s s s s s s 488 Nu ikus êmas, abalhando ou en e agando p ecisam de ajuda, apoio. // udoip acon ece na ida, po isso às ezes queixam-se soli ísimu bėdoje, e às ezes o gulijam-se susi elkimu e ienybe, po exemplo.: 372) nûo n s šni apkabnệs šãuk neka nap išã lã ka beda 2593) mès mèsikėmûos kãp gi i ệnsã // 484 374) kãp lnksmã kai kãp gè bú e // 216 KT gaússu gazes, ksi wo k (mes, odos) seu mas u, spa umu, alcança u esul ado / exemplo: // pa a ealiza kãp êkện padẹ bejem pàkl pàbẹngem // 77 376) kainkûom s p isi ãu é semp e pa a aqueles aos quais pàbèngem usgàlùs âu ê 25 377 F equen emen e, po isso, obse amos que uma pessoa na azenda não em capacidade de abalha e icazmen e, po isso aconselha-se que guodji abalha ou ili alkindọ, po exemplo, 37 37 377) ọ àngs n apnúojs sa di ina bcku bsí i ô 440 160 117 K. 249 70 117 K. 378) a êm os seus impulsos em di eção a p kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk- kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk- kkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk ‘pagelbe i, ajuda ‘ KTŽ 160 118 jau ad . ‘ ise‘ KTŽ 455 JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX 384) pa kẹs ẹ‿skọd ộms119 uos‿mé gũos // 371 385) nàžings ẽ ojama // // ns beg ẹnã beg 42 386) žmúoũ kaanệms nikûoks dâ bs nà ks 486 387) žmúoũ biednộms sumè ẹšnada bma // 248 // Su uok inio ik umu e da bš umu ma u ida šeimynino sucesso, например. : 388) m ê esposa // 241 389) ns sm ks àl ẹ ànà napes i 251 // Ieškančiam sau ajudbininko ou po os indica-se, qualu ou a qual pmeniu nede a apossa -se, например. / : 390) sọ‿na kọọ žmog nekộ nagâl ọžsẹkš ẹ120 // 165 391) s‿anu ne ‿kũo ọžsẹde ẹ / ns  k ọs mnkš âušis // 239 392) s u pš121 gèȓãu naọžsẹde ẹ // 310 // 394) g s ležis possibilidade nekộ sanu naôžsẹkši // 444 394) ẽk m a ẹiškúo ệis sọ ûoò dalò122 kp gí ênsili // 454 Žemai iško ja noomeničnos i komunikacijski aspek i o k ije a pok o os i suspiča anje KTŽ, np.: 395) p iš iēji napapūdũ andkli 330 396) kkok si ė bed ė bgâl ô - - : 398) // dielneku nà ẽk kũok ê // 72 399) ns jọukộu // nà ẽk m ê igâl a 41 135 400) nabeda ûokis kọlbedûos n ọ iệm 401) laikkis kapàsku na k ộmẽk ọmp e kãpkûoki nag eli 402) // blúogã blúogã sgeau kãp àlkúo ós 24 120 24 249 K. pascalha , em is KTŽ 165 122 dalas ‘ka š akošis KTŽ 454 123 não pode em pašik i ‘negalė i pada y i‘, plg. KTŽ 495 124 jadė i, jãda, ~ėjė 2. ‘ski i, lem i‘ Ka ais paguoda gali bū i i oniška, p z.: 403) n ẹ ‿ẹšsẹ nka ẹš‿ sa bũda mésũos ẽ ši ộudẹga // 48 KTŽ 495 121 pliùškis, ~ė – ‘kas ne im as‘ KTŽ 310 S aipsniai / A icles 97 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių 404) ô ọnàs k nas a lg // na úpnkis žmón 299 31 405) kãp mộn ẽp àš âu / pgs à p išpi ga àkli / 4. APIBENDRINIMAS Pamêginos di e en e emoções aišką ilus uojanços KTŽ albançojo a i mações sob e si mesmo e ou os ag upa de aco do escolhidas azias uncionalidade no eixo o u e cei o pessoaneap e ėž a indi ido aiška: localização laikelocalização espa êslocalização comunidade colabo ação, exp essa possibilidades de emoções isapusição mas de onde pon os de des io de a enção. Alguns modelos aiškos ca ac e izam-se mais eqüen e se epe ição em odo KTŽ (es e lie ina e com o ge al mais eqüen e ais passinhas consumo ikimybe). Mais eqüen emen e eiškiamos ipos de emoções (a econhecí eis de ce os emas e azias peculia idade) 1 abelinha ma cimi campo de ono b iskinho. Apibend ando desc i os a igo KTŽ do alan e pessoa emo i o campo e elajian ício discu so yškesnius aužus, e iden emen e ê-se que cada di eção de di ecionamen o da a enção (į si mesmo, pa a ad esa ą, pa a a e cei a pessoaį, pa a o ambien e) é di e en emen e elacionada com ce as emoções a si- skleidimo ikimybe. Na ū alaus documen a im do discu so dia ienybės KTŽ se ca ac e iza ixa glaudų albančiojo e seu ad esa ų elação, po an o des e ocodyno albančiojo meu eu conscien iamen e e elam aos desc eúdinimas nãoūdingas o icialalaus p esenção exigujanças especi icações. O se do alan e ge almen e es á elacionado com ce a p edicação, ajudando a exp essa os mais b ilhan es campo de emoções que o go e nam, po exemplo, não o uojau á (ès ok mėš uonle, e . 22 exemplo po e), cons o imen o ou não espe ikė umų i naujo ių baimė (p ì ã žèmī ès p isẹ šẹs, e . 23 exemplo), decla ando-se de sua o ça ou lašikin imu a mudança de sua condição (ž . 30–31 pa yzdžius). Panašios s uk ū os o muluo ės pasi enkamos i nusa- ísica (ènkès nuššskôsi, e . 41 exemplo) ou ísica (ènkès spi i uáls, ènkès nagsssss, e . 41 exemplo). KTŽ alan es mos a a eningi ude a si mesmo (mui as ezes quan o a asojan e), indicando seus dis ú bios de saúde (mna nkas pléiše, mộn dọ ẽ ọž ka, plg. 37, 38 exemplos). T umpalaikes es adosenas mudança de si uaàš múokó, àš gà, às mộn mui as com yškia e e ência à sel (àš pà s). KTŽ calmenina espaço on ei a jas jis gali nusaky i palyginimais (kãp žộ ke᳞, kãp š à, ès ẽp kāp‿kâ ẹ èdâms, plg. 77, 78, 41 pa yzdžius), o sa o sugebėjimus a nuo oką pab ėž i azėmis (elas podem iola mui o p óxima p esença de ou a pessoa ao lado, espê, pik as ou bė ojas sa o pomėgius i e inimus mėgs a išsaky i ne iesiogiai – elimina imo būdu pa yškindamas ai, kas nepa inka. Siekdamas susig ąžin i saugias sa o as- in oduims olhlgsnis, zágaulus con e sação), alandoan ysis zauojau a + + + + + + + a aliação meilė a enção / si JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX pasi enka d audimus a nu odymus, dažniausiai g indžiamus neiginiu i sa ęs pa ies kaip objek o nuo oda: monės / mon / moni / mona (ž . 60–71 pa yzdžius). 1 LENTEL. KTŽ cap adas ases de azes emocionais aiškos a ogun ia seqüenciação po es a égia de alamen o Įsipa eigo-Kalban sel dymais ad esa ui sob e a e cei a pessoa neu aliza us indi idualią signi icação sob e sob e a i idadeiką e d ę lą e es a em jun os jimai iš yškėjan i emocija apie nu o- Moduliuo ūpes is p eocupação + + jan ys + + + + + + + con iança + + + + + + + + + + + + + + + Ve inamieji pasididžia- + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + Esminiai ūpinimasis, + + + + + + + + + + + + + + Ou okio ca ác e , já não pessoal da espaça p o eggai des inados, KTŽ nu odymai aki aizdžiai pe eikia ūpinimąsi. Jis gali bū i susijęs su pačiu ad esa- albančioyo u, seu saude, p esença, laikissena, begesiu, ambém com ge al a moje e d ėje palaikymu a paklusimu pado aus elgesio aisyklėms. KTŽ gausu kalbančiojo nu odymų dėl ne inkamos ad esa o iš aizdos. Tokiais paliepimais a klausimais pa a iama nepalik i namų e d ės, kol nebus a siž elg a į pas a- o dem de i e abą. Pa eicando a no a, que pode soa ė i como con akaiš as, KTŽ alandoan ysis se es o ça p o ege ad esa ą de possí eis pašaipas e desnecessá io a enção. Assim indi e amen e enca ega-se eque amu do ende ea o con iança pa a casa ou seu quemo limi e legiu. Nemenką pa e das ins uções di e as des ina á ioi cons i ui obse ações sob e a qualidade dos abalhos execu ados ou i mo de a i idade o abalho não de e se abalhado nem A igos A icle 99 po len o (aquela a i idade des ina a o o na -se-ia não Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių desejadaujama), nem po ápido (is o impeddy ų bem sucedidamen e e não a gando ealiza a a e a). Falando sob e a e cei a […] ge almen e em pokalby não pa icipando […] pessoa, pašneko o a enção k epiam-se em a i idades de pessoa em ques ão, habilidades e compo amen o, especialmen e em pagamen o comunica -se, o denkingumu e cuida si de ou os. Tais pokalbių a ka pas mui as ezes desc e e-se a exibaisda de pessoa, exclusi iniai seus sinais o na-se suplemen omu de econhecimen o (apib ėž umo) de pessoa. A a aliação mui as ezes es á elacionada ambém com o ní el de con iança do indi íduo em ques ão. Menkesnio con iança, ba ami, sk uudjiam ou sucesso nãosichymin ys pessoas ge almen e são desc i as com zau au a, que é indicada a in odução do sujei o deminu y u ou a gingumą indicandoço daik a a džiu (plg. žmogielis, nabagas, nabagė, nabagėlis, nabagū is KTŽ 248). Posi i amen e a aliadas saia nuo oka e zazsispy imu pasižymin ys pessoas. Siguindo indi idualiais seu eu e pašneko o u signi icações neu izações, que endo ansmi i compo amen o máximas e apibend inimas, alan esis elkasi neap edėž umu pasiiminças es a égias de ala . Elas seguem se con o a (plg. 248 exemploį), ap esen a equisi os, indica eg as (ž . 250254 exemplos) ou segu amen e exp essa aleg ia ou g ožėjimąsi (ž . 249 exemploį). Abo dadas KTŽ as es a égias linguís icas do alan e, baseadas em pasipasagojamen o, di e o desc ições e ins uções ou uni e sais eg as de modeliais, pokalbiuose pe sipina. Daugelio KTŽ kalbė ojo pasakymų ik ąją p iežas į padeda su ok i KTŽ dis- ku so a ka pos, odančios ealią kalbė ojo si uaciją am ik ame gy enimo e ape compo amen o e e e elando glaudžią in e ligação da a i idade co idiana do alan e com ob igações. Aspasmai, indican es de es a no empo, no espaço e na comunidade expe iências e a aliações, pe mi e pe cebe , po que às ezes a kai, o ka ais pasižymima nedėmesingumu ne pa ies a imiausio a o asme- niui. Su laiko nuo odomis susiję pasakymų modeliai odo KTŽ kalbė oją kas- pe demos su eikšminado a enção a i idades dienybės pe cebendo como con ínuo No inčiam sėkmingai į eik i kasdienybės užduo is, enka spa čiai suk is, o gy- espi al besisukan e mo imen o pa a en e. enamoji espaço em limi es, nas quais isbū i ajuda cons an e a enção e eg as de o dem exigujanças. No empo e no espaço homem nunca es á sozinho. KTŽ p oeminen es zemai iško pasaulė aizdžio on ei as mos am alandojį balancingando en e aspi aamybės se sa a ankišku e no o e opo unidades colabo iau i, se jun amen e ou os. Conc e i si uação den e decide, se cole y iškumas pa ece mui o desejado, ou o çs inis. Is ikus a calamidade KTŽ pa lan esis pašneko ą exo a a segui e não cede e assim o sp audzia em ci cuns âncias nas quais são necessá ias consigação, is e mė e i me ca á e , ex.: 406) num ệis sumè sọskbsi gī ên ẹ // 240 / / JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX IŠVADOS Com base KTŽ ilius acine ma e ial, a igo discu i mais b iskos modelos de alamen o, pelos quais se no e lowaičių k e ingiškių a me alan e homem e ela pon o de is a em si mesmo e seu en o no. Pabandžius di e en es ob igações baseadas emoções aišką ilus uojančius KTŽ exemplos de ag upa de aco do escolhidas azias uncionalidade eu oi o ua pessoaneap e ėž a indi ido aiška: localização laikelokalizacija e d ėjelokalizacija comunidade coope ação, em yskėja emoções possibilidades de isapusičnos i em qualque oco de di eção de escolha de pon os. Alguns modelos de alação ca ac e izam-se mais eqüen e se epe ição em odo KTŽ (es e a ena com o ge al mais eqüen e ais passagemismos consumo expec imybe). Apibend inando no a igo desc i os KTŽ alan e de campo emocional e eljiancio discu so yškesnius aužus, o na-se ob iamen e, que cada di eção de di ecionamen o de a enção (į si, pa a ende ea ą, pa a a e cei a pessoa, pa a o en o no) di e en emen e elacionada com ce as emoções a esc e imen o ikimybe. Falando sob e si mesmo, KTŽ alan esis mais b ilhan emen e e ela uma das essenciais ob igações meilha pa a si. Di e í eis ins uções baseada a comunicação com des ina á io mui o b ilhan emen e e ela cuidadosimosi emoções aišką. Cuidadoso e con iança mais se p oeminem e em ala sob e a i idades e es a em jun os. As apisações do alan e sob e a e cei a pessoa e maximas de compo amen o bem como ge alizações ge almen e baseadas na a aliação. Rūpesčio ou emoção de ansiedade exp essa-se albančiajam abo ando a p esença em empo e espaço ê. A igonis baseado p essupos o, que so siuojando umaokias ou ou osokias si uações cosdienybs p o ocokuo as pasakymų modelos, de KTŽ odo o é possí el составить ce a espécie de albančio, ansmi ikiancio mul idão nuespecmenizados expe ien es indi is e pasisakimas, paquinsl. Sudêlio ieji baixoaicio do campo emocional con ou ai ainda êm de se p ecisados, compa ação apliquando-se baixosaiços ca ac e ís icas psíquicas sumes inas, ap esen ada E hninės p iklausomybės de e minuo ų psichinių eiškinių y ime125, mas isso já ou a e apa da in es igação. ŠALTINIAI IR LITERATŪRA Aleksand a ičius Juozas 2011: K e ingos a mės žodynas, sud. : Danguolė Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. A kočai y ė Dai a 2002: P ozodia e ocalismo dos aseiniškios do Sul. Vilnius: Ins i u o de língua Li uânia edi ó ia. 125 Pa a a desc ição des e es udo e . Bliumas 1997. S aipsniai / A icles 101 Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių Babickienė Zo ija, Jasiūnai ė Bi u ė, Pečeliūnai ė Angelė, Bagužy ė Rū a 2007: Cen inė šiau ės žemaičių k e ingiškių a mė: a mės eks ai su komen a ais e žodynėliu. Vilnius: Bal os lankos. Bliumas Remigijus 1997: Aukš aičių i žemaičių e nine p iklausomybe de e mineduo ų psichinių eiškinių sa i umai. Psicologia 17, 2557. Dumon Louis 2002: Esê sob e indi idualismo. Vilnius: Bal os lankos. Gi denis Aleksas 1967: Mažeikių a mės onologinė sis ema. Filologia ciências candida o disse ação. Kalbo y os abalhos I, au . Gi denis Aleksas. Vilnius: Sóclo e Enciclopedijas Ins i u o de Publicação, 89119, 120160. Gi denis Aleksas, sud., 1996: Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių a - mės eks ai su komen a ais. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla. G ina eckis Vladas 1973: Žemaičių a mių is o ija. Vilnius: Min is. Ha é Rom 2008: The Discu si e Tu n in Social Psychology. The Handbook o Discou se Analysis, 688706. Haspelma h Ma in 2000: Inde ini e P onouns, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess. Helme W. Benne 2009: Sel -lo e and he s uc u e o pe sonal alues. Consciousness and Emo ion Book Se ies 6, 1132. Michael Hills D. 2002: Kluckhohn and S od beck‘s Values O ien a ion Theo y. Online Readings in Psychology and Cul u e 4. acesso à in e ne : h ps://schola wo ks. g su.edu/cgi/ iewcon en .cgi?a icle=1040&con ex =o pc. Hol oe Axel, Pajėdienė Jū a ė 2004: A ca ego ia do empo e o mas do empo. G ama inių ka ego ijų y imai (Lie u iø kalbos g ama ikos da bai 2). Vilnius: Ins i u o da língua Li uânica, 121140, 169170. Judžen is A ū as 2012: Ca ego ias g ama icas da língua Li uânia. Vilnius: Vilniaus uni e si á ia edi o a. Kajėnas Gediminas 2013: Jus inas Lingys. In e p da o ma e do con eúdo. P ieiga in e ne : nio/99785. Kalniu ienė Laimu ė, pa ., 2007–2008: Taip kalbėjo mūsų senoliai. Žemai iški h pwww.be na dinai.l /s aipsnis://2013-05-15-jus inas-lingys- a p- o mos-i - u ižodžiai, posakiai, išsi eiškimai: P ieiga in e ne : h pwww.kla b.l EL_LEIDINIAI/ KRASTOTYRA/k e inga. Ku kowska-Budzan Ma a, Zamo ski K zysz o 2009: F om he edi o s. O al his o y: The challenges o dialogue, 1118. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX Kluckhohn Flo ence R., S od beck F ed L. 1961: Va ia ions in alue o ien a ions. E ans on, IL: Row, Pe e son. Mikulėnienė Danguolė 2011: Juozo Aleksand a ičiaus li uanis inė i pedagoginė eikla. – K e ingos a mės žodynas, au o ius Juozas Aleksand a ičius, sud. Danguolė Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, VII–XII. Mu inienė Lina 2007: Ry inių šiau ės žemaičių onologija: okalizmo e p ozodija. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. Pab ėža Juozas 2017: Žemaičių kalba i ašyba, Šiauliai: Biblio eca da Uni e sidade de Šiaulių Leidybos sky ius. Pab ėža Juozas, Ma cišauskai ė Vida, Leskauskai ė As a, sud., 2013: No e zemaičiai elšiškiai. Vilnius: Ins i u o das línguas Li uãs. Pakalniškis Vaido as 2001: Žemai iškumas no mundo global. Li huanian e hnologija. Es udos de An opologia Social e E nologia 1(10), 199216. Papau ėly ė Sil ija, Župe ka Kazimie as 2010: Li uânia ca ac e os dos habi an es das á eas é nicas aožai línguas pasaulė aizdyje. Cul u a da língua 83, 185201. Pe e Tomasikis 2012: Žemai ijos egionalinė knyga i žemaičių apa ybė XX a. I pusėje. T abalhos da Nau osaca 43, 85108. Louise Phillips 2011: The P omise o Dialogue. The dialogic u n in he p oduc ion and communica ion o knowledge. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins. Rosinas Albe as 1996: Lie u ių bend inės kalbos į a džiai. Vilnius: Senzlo e enci- klopedijų leidykla. Ru ko ska K is ina 2017: Namai. Família. Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, au o es: Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena. Vilnius: Akademinė leidyba, 87148. 2018: Skouds Žemaičių žodynas, o mou Cul u a e u ismo depa amen o. P íiga à in e ne : h pwww.skouds.l /l /zemaiciu-zodynas. Ta mių eks yno bases de dados 2018: Suda ė Lie u ių kalbos ins i u as. acesso à in e ne : h p:// a miua chy as.lki.l /p adinis.php?su ump=bnd. Ul ydas Kazys 1971: P ie eiksmis. G ama ica da língua Li uânica. Vilnius: Min is, Vaišnienė Dai a 2011: 425–576. K e ingos a mės žodynas: p incipais p incípios de ma e ial pa eikimo. K e ingos a mės Dic iona y, au o Juozas Aleksand a ičius, o mou: Danguolė Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė. Vilnius: Ins i u o Lie u ių kalbos, XXXXXVI. S aipsniai A icles 103 Valeckienė Adelė 2006: Į a dis. / Ago ao inas li uãs linguagem Žemai iškos apa ybės aiška: dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių g ama ica, ed. Vy audyn: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek os as Amb azas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 251–282. Vanagienė Bi u ė 2014: P a a mė. Į adinės pas abos. – Šiau ės aka ų žemaičių žo- 1. Vilnius: Ins i u o das Lí u ias, 2328. Vanagienė Bi u ė 2014–2015: Šiau ės aka ų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek os, 1–2. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Zinke ičius Zigmas 1994: Lie u ių kalbos dialek ologija. Vilnius: Mokslo i enci- klopedijų leidykla. Žemai ėškė anekdo ā 2018. P ieiga à in e ne : h p://samogi ia.mch.mii.l . Žimku ė Simona 2008: R. Balsys: žemaičiai na sūs, a kaklūs e lais i. acesso à In e ne : www.del i.l /news/daily/li huania. Exp ession o Samogi ian Iden i y: Pu ing Toge he he Examples om K e inga Dialec Dic iona y (2011) in o a Single Pic u e SUMARY Based on he illus a i e ma e ial used in he K e inga Dialec Dic iona y (KDD), he a icle discusses he mos p ominen u e ance models chosen by he speake s o he No he n Samogi ian dialec o K e inga by which he speake e eals he a i ude owa ds him/ he and his/he en i onmen . An a emp o g oup he KDD speake s u e ances illus a ing di e en ealiza ions o commi men -based emo ions by he unc ionali y o he chosen ph ases on he axis I you hi d pe son indi iduals inde ini e exp ession: localiza ion in ime localiza ion in space localiza ion in communi y coope a ion aises he possibili y o e sa ile emo ions a any poin o choosing he ocus o a en ion. I is no ewo hy ha mo e equen epe i ion is cha ac e is ic o ce ain u e ance models in he whole KDD (i is also linked wi h a gene ally g ea e p obabili y o using such u e ances in eal speaking si ua ions). O esumo o mo e p ominen ea u es o he discou se e ealing he emo ional ield o he KDD speake , que a e desc ibed in he a icle, az-se cla o que each ocus o a en ion (di iging a en ion owa ds onesel , owa ds he add essee, owa ds he hi d pe son, owa ds he en i onmen ) is linkado wi h he p obabili y o e elando ce as emoções a uma di e en e in ensidade. When speaking abou onesel , he KDD speake e eals one o he majo commi men s lo e o onesel mos clea ly. The communica ion wi h JŪRATĖ PAJĖDIENĖ 104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX he add essee based on di ec ins uc ions e eals he exp ession o ca ing emo ions e y o beha iou a e usually based on e alua ions. The emo ion clea ly. Ca ing and us a e mos i id when speaking abou ac i i ies and being oge he . The KDD speake ’s u e ances abou he hi d pe son and he maxims and gene aliza ions o anxie y/wo ying comes o he o e when he KDD speake discusses localiza ion in ime and space. O a igo é baseado na suposição que a en a i a de g oup ce ain u e ance models p o oked by some daily si ua ions ou o he en i e y o illus a ions p esen ed in he KDD enables us o assemble a ce ain pic u e o he SPEAKER ep esen ing he expe iences and u e ances o he mul i ude o depe sonalized indi iduals. The ou line o he Samog e e ing o he Summa y Table o he Psychic Cha ac e is ics o Samogi ians es ablished in al eady i ian’s emo ional ield shaped in his s udy should be u he e ised and highligh ed by also ano he s age o he s udy. he Resea ch o E hnically De e mined Psychic Phenomena (c . Bliumas 1997). Bu ha is Į eik a 2018 m. g uodžio mėn. 10 d. JŪRATĖ PAJĖDIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia [email p o ec ed]