Žemaitiškos tapatybės raiška: dėlionė iš „Kretingos tarmės žodyno“ (2011) pavyzdžių
Full text
64 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Di ecciones de in es igaciones cien í icas: anosas y ac uales
lenguas Li u ias sin aksė, semán ica y p agma ica, Li uania de
cul u a y bažny inių eks ų is o ija.
ŽEMAITIŠKOS TAPATYBS
RAIŠKA: DLION IŠ
CRETINGOS TERMS VOZNALODA También
PAVYZDŽI nàẹiš sk žemãi i ẹš kọn bê ọbûs kasnab è ukâ // KTŽ, p.
459 Be e don‘ make a Samogi ian lose pa ience o else hings will u n
ou he way you would ne e expec // KTŽ, p. 459 (2011)
Exp ession o Samogi ian Iden i y: Pu ing
Toge he he Examples om K e inga Dialec
Dic iona y (2011) in o a Single Pic u e
ANOTACIÓN el
Todoip esos ie aaičiai son e aluados: y zaz obs py ę, y noalbūs, y nepaslankūs, y noandagūs...
Pe o nada an bien al se humano nunca aiciona como su p opio lengua. No solo lo que él dice
sob e sí mismo y o os, sino ambién cómo lo cuen a. Tu ima en men e no sólo mandagumas,
sino y misma o muluo é. El mismo hablan ísimo de ese su dicho exclusi idad puede ni siquie a
sen i . Qué ácil iau econoce lo za olli ada en la le a. Nemažai bajoaičių šnekamosios
kalbos pe liukų suguldy a en Juozo Aleksand a ičiaus K e ingos a mės dicciona io. Basándose
en es e dicciona io p opo cionables da os, en el a ículo se es ue za mos a , cómo bajos a
hablando se disemina su ac i ud hacia el mismo sí mismo y o os, di e sos in e alos de ida,
supančią en o no, la posibilidad se a uno y jun o con o os, in en ando aco da y aco da .
ESMINIAI VOODŽIAI: bajoaičiai, iden idad, au en iškumas, dialogiškumas, alo idades,
obligaciones, emociones.
A ículos A icles 65 /
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
ANNOTATION
Samogi ians a e iewed di e en ly: as s ubbo n, silen , sluggish, e en impoli e... Bu he e is
no hing ha can be e show a pe sons cha ac e han his/he language. No only wha a
pe son says abou him/he sel and o he s bu also how he/she says i . No only om
he pe spec i e o poli eness bu also wo ding. The speake may some imes no e en eel he
excep ionali y o his/he u e ance. I is a bi easie o ecognise i when i is ozen in w i ing.
A numbe o gems o spoken Samogi ian can be ound in he K e inga Dialec Dic iona y by
Juozas Aleksand a ičius. Based on he da a p o ided by his dic iona y, he a icle KEYWORDS:
a emp s o show how he Samogi ian a i ude owa ds hemsel es and o he s, a ious s ages
o li e, he su ounding en i onmen and he possibili y o be alone and o be oge he wi h
o he s by ying o ge along and o ag ee un olds i sel while speaking.
Samogi ians, iden i y, au hen ici y, dialogici y, e hics, commi men s, emo ions.
ĮVADAS
Reconocimien o de un indi iduo zemai iškumo de o a e ninés (lie u ių y no solo
sólo sus) g upo pe sona a puede se ad e enciamísimo signo. En endk, homogau,
si delan e de i zemai is o zemai ė ácil de comunica nos con él o ella puede no
espe a ė i. ¿En ealidad los žemaičiai y žemai ės an b uscamen e se des acan de
o os ep esen an es de g upos é nicos de Li uania? ¿Po qué ellos pueden se
econocidos como zemaičiai incluso y en onces, cuando ellos mismos iden idad
zema iškosios es ando en no Žemai ijoje o no con zemaičiais no decla uoja? Po
ejemplo, si cap a pe ec amen e habla comunesine li uanos lingua1, y su zemai iškumo ni siquie a conside a excepcionalismo?
Más a menudo se imagina que žemai iškumas es á elacionado con keis u mąs ymu2 y g ubiu
kalbėjimu, en pa e nulem u žemai iškosios kalbos onologijas3 así que keis ų palab as y
especialmen e skolinių (sla izmų y ge manizmų) abundos. In e ne e no es di ícil encon a al
g osumb e y keis umą in en ando skoliniais ilus a deci mai ėškė anekdo ā 2018).. Desde luego,
nėlių (Kalniu ienė, pa ., 2007–2008; Skouds 2018) i anekdo ų inkinių (Že-
esama y im esnių pokalbių, pe spėjančių 1 Sob e al habilidad išsiugdimo di icul ades y a mės
in luencia, galinčią pasi eikš i zemaičiui hablando bend ine lie u ių kalba, see. : G ina eckis 1973: 3135;
Zinke ičius 1994: 126131. 2 Sil ijai Papau ėly ei y Kazimie ui Župe ka isnag inėjus ejemplos exyno y
e ec uados la expe imen o de las lib es asociaciones, más izc iskėjo ales aoquias de
zemai iškumo: a ascy imo, a adlumb e, paci uma (Papau ėly ė, Župe ka 2010: 190192, 195196, 197198). 3
Debido al es a us de lengua žemaičius é. Pab ėža 2017: 4348. Exhaus i o de los sis emas onológicos
de las a mian y pa a mios de la lengua bajoaičius éase : Gi denis 1967, 2000; A kočai y ė 2002;
Mu inienė 2007.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
66 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX sob e nyks ančią žemai iškąją apa ybę a ba
jai išsaugo i eikalingą i madžios sa imonės, i pas angų po eikį (Žimku ė 2008;
Kajėnas 2013). Žemai iškės sa imonės y iden idad de la his o ia y p esen e de
ecien e iempo ecibe cada ez más se ia a ención (plg.: Bliumas 1997; Pakalniškis
Kalban sob e pe misos de uen es de žemai iško kalbėjimo, se puede pasidi i
2001; Papau ėly ė, Župe ka 2010; Pe eikis 2012; Pab ėža 2017: 31–36), be da
y a likę daug neiš i ų dalykų, no s y imams di a jau isai neblogai pa uoš a.
sėkžioosios an edesas pa e del žemai iško kalbėjimo pa eldą5: 1) Danguolės Mikulė
me, ku i aplankė šiau ės žemaičius k e ingiškius i šiau ės žemaičius elšiškius4.
Šiau ės žemaičiai u i kele ą publikuo ų šal inių, liudijančių unikalų XX am-
Vainienės y Dai osšnienės suda y ą Juozo Aleksand a-
ičiaus K e ingos a mės žodyną (Aleksand a ičius 2011), ku io ilius a-
cinei medžiagai būdingas dialogiškumu pasižymin is au en iškas šiau ės
žemaičių k e ingiškių kalbėjimas, žodyno sumany ojo k uopščiai už aši-
nė as apie 60 me ų6;
2) Alekso Gi denio pa eng us y 1996 m. lib oje Taip šneka i kšliškiai: šiau ės
žemaičių elšiškių a mės eks ai su komen a ais publikuo os šiau ės žemaičių
elšiškių eks us, pasižyminčius nuosekliu dialogiškumu, impuldyno pa yzdžiai
sy umu i au en iškumu7;
3) Bi u ės Vanagienės Šiau ės aka ų žemaičių žodyną: Ylakių, Lenkimų, Mo-
sėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek as (I . – 2014, II . – 2015). Žo-
(ka o eka kaup a 19571996 m.; c . Vanagienė 2014: XXIII) es y na a i o de ipo
au én ico al diálogo, y al discu so.
4 Los lími es de las á eas de los e enos k e ingiškių y elšiškių del no e, ejemplos de habla y
ansk ipcijos é idioma Li uano ins i u o suda y oje Ta mių dicodino base de da os.
5
Sob e la disolución de la ie aaichos a mės y no es e ie aaichos, llamados dos dounininkų, lengua
peculia idades é. Zinke ičius 1994: 8587, 112120; sob e esminį no es ie asaičių elšiškių ski umą nuo
k e ingiškių, g indžiamą u, i// ọ, ẹ kai a negalūniniuose skiemenyse, é ib. allí: 114. 6 El pe íodo de ecopilación
y cons i ución de la ca eca dicciona io desde XX a. 5-o decenio de mediados has a 2004 (plg.: Mikulėnienė
2011: XII; Vaišnienė 2011: XX). 7 Ta minių eks ų knygoje Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių
a mės eks ai su komen a is pa eik i 19681985 m. ocul p u mik o onu g abi i Mažeikių . Ti kšlių
apylinkėje gy enusių Alekso Gi denio šeimynykščių i kaimynų pokalbiai. Como g e iminis es a lengua de
habla zapesc i os uen e menė ina Juozo Pab ėžos, Vidos Ma cišauskai ės y As os Leskauskai ės
compues o colección ex os No e žemaičiai elšiškiai (2013). Es o en esencia del mismo pe íodo ex osi,
cuyos nemenką pa e ambién cons i uye A. Gi denio hace g abaciones. Es e dad, es os cha s de
au en icidad ni el algo dis ok, es g abado.
nes čia už iksuo ų kalbos si uacijų daly iai bu o specialiai kalbinami i žinojo, kad pokalbis su jais
A ículos A icle 67 Nu ody uose imp esiones au én ico žemaičių šnekėjimas
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
inmo alizado y se con i ió en pa e del aš iyo8. / El obje i o de es e a ículo
esumi el p ime o de menciona ío es, más la go ma e ial a minéa pe íodo de
ijación aba can e žemai iško go o ėjimo ilus aciones uen e K e ingos a mės
žodyną ( oliau KTŽ), en el que se ansmi e no es ie as k e ingiškių a me
kalbančių9 pe sonas men alidad. Lo más a ención se cen a á en lo que, como es e
ocodyno10 ilus acional en ma e ial11 a pa ybės aiškos concep o se pu i ica
sispindi kalbančiojo i jo apsup yje esančių asmenų apa ybės su okimas. Ta-
susc ibiéndose a suelen pasika ejančių i umą (po lo an o impo an es no
pasakymų modelius, dėmesį labiau k eipian ne į a ski ų leksinių iene ų sa-
an aš iniai palab as, pe o ilius aciniai ejemplos), y en a ka pų pueden e ela
azės, sakinio a didesnės disku so a ka pos seman ikos, ka ais i s uk ū os,
išski inumą, ypač – bend inei lie u ių kalbai nebūdingo modelio azių a o-
jimą. Tokia dėlionė iš išski inumu pasižyminčių, pasika o i linkusių disku so
ie a acep ados alo es escala, a ellos ca ac e ís icos modelos de pe cepción del
mundo, que pueden es a elacionados con o o g upo e nicidad po su peculia idad
y queis um pa ecen no se con los mismos asgos y p opósi os.
La es uc u a de es a publicación es es a: en la pa e in oduc o ia se desc ibe b e emen e los
p incipios de selección de la ma e ia elegida pa a el es udio nulumés e ybních p o isions
ų inklas, galin is padė i nus a y i yškiausius žemai iškosios apa ybės b uo-
žus. Toliau žemai iškojo pasaulė aizdžio sa i umą a spindin ys disku so ypa-
g upá onse po semán ica, y a eces y semio ica, aba cando el signi icado y algunos aspec os de
o mulamien o, a k eipiendo a ención a excepcioninumu se ca ac e imincias azones y mo i us, y a
eces y a g ama inius de algunas azias o es uc u as de sanda y sagos. Ma e iagos selecciones 8
Menė inas o a una zemai iško kalbėjimo į ašų leidimas Zo ijos Babickienės su colegas p epa eng i
šiau ės žemaičių k e ingiškių a mės eks ai su komen a aiis (2007). 9 Dai os Vaišnienė opina, el
dicciona io a mės de C e inga más cab ía llama no a mės de C e inga, sino C e ingos šnek os (a
K e ingos apylinkių šnek ų) diccion (plg. Vaišnienė 2001: XX). Sin emba go e aluando dicciona io no según
la localización de luga es de ecogida de ma e ia y In oduc i as no as au o iaus indicada es a
šnek os ocupada ~600 km2 á ea y sus lími es, J. Aleksand a ičiaus sumany o nomb amien o del odo
jus i icamos, ya que le ma e ia de leodyno puikiai encaja de odos los g e ingiškių del no e ie as y
mane a de pensa ilus a . Sob e las p incipales peculia idades del da mia, sanda del dicodi y de la
elegida mane a de p esen ación p incipios más é. : Aleksand a ičius 2011; Vaišnienė 2011: XXIXXXXIII.
10 Miš aus a ijuan e en e el di e encial y el de allado ipo de dicciona io elección p esun amen e
nulimi ado cai os de au o us disposiciones e ilgo y di e en e pe iodo de palab as de apun amien o, plg. Vaišnienė
2011: XXI.
11 Con espec o a que es e dicciona io es más alo ado como uen e de unikalios ma e ial e minés,
éase : Mikulėnienė 2011: VIII; Vaišnienė 2011: XXXIV. Siendo eso singula idad, dicciona e dejik a y no del
odo exac amen e ecku ų de la palab a signi icanzas (plg. Vaišnienė 2011).
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
68 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
me odas – selek y usis in uicinis, o ien uo as į sa i umu pasižyminčių i (a )
a menudo ap eci a án io es uc u al ipo azios modelos. Dado el olumen de
ma e ial muy g ande, y en es e momen o aún no se ha publicado una e sión
elec ónica del KTŽ, análisis es adís ico del es udio no se hice, pe o más
semio inio modelio pa eikčių a ian iškumui ilius acijų pa eikiama gausiai.
S aipsnyje žemai iško kalbėjimo ilius acijų a ka pos pa eikiamos s engian is
p oduc i a semán ica o lo más p eciso ansmi i la ansc ipción one ica aplicada po KTŽ12.
1. ŽEMAITIŠKO ELGESIO RAIŠKA KTŽ
KALBTOJO PASOULVISIÓ
Comenzando habla sob e žemai iškos apa ybės dėlionę, es necesa io
en a iza lo que nemaja KTŽ ilus uojamosios ma e ial pa e es no monologinio
na a i o, pe o del ac i o dialoginio discu so a ka pos, ej. :
1) n kãp ẽ ? //
gè ã ẽ kãp pa s ệis a // / 91
2) kãp ba co bẽ ? //
kãp kèl kûojẹ ẽp ẹ ẽ // / 91
3) kp g enì? //
– p sâu / ẹdọ nê / nẽ gè ã / nẽ p às ã // 484
4) ókũ ga uos ka ì ì gó? // sà ì pa úod ẹ
ẹ ìkẹ ùs pas eize ẹ 460
5) a ẽsê nmi ani? //
ni ni ùjãu ẽsê // / 261
6) škisk smkês jọgma âu ì // jè si
mộn pa ê ẽks 335 335 /
7) kpàš ẽò kaln? / // gè ã kaln
gèãu âugsi // 217 /
8) numàmà ga âu ksa inga a žniekùs // g a ksa
ọžnaklãusma // 258
sanu neka m a naẹš si ns ìk pọšộu issu ẹ skas pàkl jâuns // ẹpọšộu kaapsẹžàns ẹsọ im es //
310, la mayo ía KTŽ ilius acinių ejemplos son una pe sona p onunciada azé o ase, pe o ac i a
modalidad dialogiškumu en ellas especialmen e a menudo se eligen sakiniai de modal deon inio, en los
cuales gausu klausiam o (i ) liepiam 12 P incipios y peculia idades de es a one ical T ansc ipción. :
Aleksand a ičius 2011: 17
18; Vaišnienė 2011: XXIIIXXIX.
S aipsniai / A icles 69
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
de consumo o o osokios dialogiškumo aiškos g ama ónicos indiciklių, po
ejemplo, k eipinių y emociones aiškos nuo odų jaus ukų, iš ik ukų,
keiksmažodžių y pan. P z. :
10) pa ažộuk úoãu // 477
11) kàs p ijûsa nãuji? // 319
anẽsi p idâ ba na akšûojẹs13 // 438 i kũ áni ã ga sa nk i p ì ã šnàpšêbsê // 318
na a aúokẹ es n šlap žengiol 13) àkã // 476 15) àkã jũs ddlê ũn a â nu ánnsê
knûo s nulen nẫa. // 19) bènès 335 ûgan ágan is ka êp èšdí iki ji 332 20) kk
gmna akál ã s ã s ímus,
16) ežûok g èãu /jg pa ielusê // 483
17) a‿jũs‿žnûo / kàm jûsa žsis / mûsa à ẹžũos // 458
18) kệik dộusi adbu / âdau a b ọkš klẹ // 332
Taissssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss-
sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss-
ssssssssssssssssssssssssssssssss J. Aleksand a ičiaus habilidad como g an
pa e de KTŽ ilus aciones elegi no el na a i ío del discu so de es ilos
pe eikiancio, y kasdienyes pokalbių a ka pas hace ma e ial de es e dicodiño
gy esnę, ni es o se pod ía espe a sabiendo que KTŽ ilus aciones es XX a. la
segunda mi ad aba can e pe íodo, cuando dialek ologických ape as du an e la
a ención p incipal ue su elkiamas a y usių, slia es in o man ų pasakojimas,
he edas. Lo que de e minó an a exi osa KTŽ ilius acinas ma e ia a anká,
puede sólo espėlia se. Una de las azones quizás es la de que KTŽ sumany ojas
ma e ialá inko y insc ibió uno y p obablemen e KTŽ discu so a ka pos muy a
menudo indica habladoja-in o man á bu us no pasi os, en ecue dos y lecciones
di ecs an ía pasako oja, o ac i a si ua ions pa icipį, cuyo habla elacionado
con ik o iškomis si uaciones co idienyas y ac uales a eas. Tokį, al que p eocupó
el p esen e y p óximo u u o, po lo pamo13 akšό i, ãkšo, akšόja, ~όjė
ai da ė aplinkoje, ku ioje būdamas sugebėda o ap i sa as i be eik nema omas
in o man ams, o gal jis už ašinėda o įdomiausias azes slapčia a ba iš a min ies.
‘d ybso i, yso i, gulė i‘ KTŽ 438
kymai i e ybės a siskleidžia umpomis azėmis.
14 akbalas ‘į ankis‘ KTŽ 334
15 Pa a eco da nos el ca ac e ís ico na a i o é. Ha é 2008: 702703; sob e na ado , como acon ecimien os liu-
dininko, aidmenį ž . Ku kowska-Budzan, Zamo ski 2009: XII.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
70 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
A ículo basado p esunción, que KTŽ ilus ación ansmi e cie a hablančio16,
ep esen ando mul i ud de nuesmeni ados (nou di as o no eclleis as iden idad)
indi iduos pa i ims y ag ad ims, paque sló, izc escėjanzo paméginus ūši ūši
jednokių o o ookių kasdienybės si uaciones esp o okuo as cie os ipos de
pasakymų. Tales pasakimien os a cualquie cualquie a en un medio zemai icho c ecido
pe sona es ealmen e econocible, sólo e aluados de cada di e en e como acep able
o inacep able mane a de habla . Nè ninguna iden idad de una pe sona no es pe ulai
ien isa (Helm 2009: 13), pe o algunos de cada uno de noso os asgojie sin emba go se
mani ies a más b iskía. Es o pe mi e pensa , que simila es es uc u a de ases y
de semejan e ca ác e alo aciones acos amé conside a no ma pe sonas deben
ene algo en común. Simplemen e po el hecho de que ellos así es án educados y
es án esuel as con las indicadas a ellos, al ez y inacep ables, al ez y no
habi uales, pe o al menos oídas posibilidades de al compo amien o. Po lo an o
KTŽ cap a y un cie o modelo de compo amien oį ep esen an e dichosamien os,
e elando a los o ado es los emas más impo an es, puede ayuda nub i iza cie os con o nos de iden idad, ine i ablemen e ca ac e ís icos zemai iškos kil-
mės asmenims ien odėl, kad jie mąs o i kalba žemai iškai, . y. am ik u būdu.
2. BACINDOR: ASMENS TAPATUMO
RAIŠKOS CRITERIJAI Den o mul i ud de de alles deskaidi ada pañuel·la in en ando
sulipdy i en uno a aizdą, necesi a cie a espamo. Comenzando según KTŽ dėlio i
zemai iškosios apa ybės dėlionę, al ka kasą con ugu c ea i asen amiendo
Flo ence Kluckhon y S od becko L. F edo (1961) p opues a po una ed de
alo es, cons i uida de un sis ema ina és, más o ien ados a las disposiciones
de las pe sonas in e ac i as, iempo y su concepción y aiška (Dumon 2002 [1983]:
256 Hills; 2002).
2.1. Ve ybinių nuos a ų inklo kon ū ai
Quienquie a que componlió sumany a zemai iškumo dėlionę, KTŽ enka leído como omaną17, cuyo
p o agonis as (nuesmeni i y įslap i i) b e u ėmis azėmis a e ia 16 Kalbančiojo y kalbė ojo concep os
en a ículo u ilizados como sinónimos. Vy iškoji giminė elegida como apibend inamoji, podin i ep esen a
a ambos sexos hablan iesiems, cuando de a ka pos no exis e aki aizdi ad esan o ly is.
17 Čia ik ų palyginimas su Julio Co áza o „Žaidžiame klases“, kai skai ančiajam nuola enka g įž i
iš ienos knygos ie os į ki ą.
A ículos A icle 71 pe sonalidades ocul is y así le pe mi e al lec o ocla ishin i
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
sus mundialė aizdį modelando alo es de alo es exp esímsi. Comp endi el sis ema
de alo es y e aluación aiškos Bube io, solo diáloge o o se e ela como esa is,
modelius siekian nus a y i apa umą y a labai s a bu, nes e indamas ką no s
asmuo isada apibūdina i pa į sa e a ba a skleidžia sa o esmę (Helm 2009: 12).
Ve inimų pa ikimumą labiausiai gali už ik in i au en iškas kalbėjimas, nes i-
suminis ki o asmens sup a imas įgyjamas ik su juo kalban is. Pasak Ma ino
cuya cada dicho, acción y en oque es pac ado en el sello de la singula idad que
o o ga capacidad de econocibíbilidad (Phillips 2011: 30). El hablamien o es más
i amen e ep esen ada a la iden idad) más in luencia de e minan es no mas
neiš engiamos a pusa io są eikos, apimančios bend a imą i su a imiausios
aplinkos žmonėmis, i su mus supančios bend uomenės na iais, dalis.
Ve ybes laikan asmens apa umo dalimi, o asmens sp endimams ( aigi, i
pe cibiendo como conduc a máxima (Helm 2009: 1215), impo an e escla ece la
pe sona las emociones más e elado as, ales como hono ingumas y e güenza
(Helm 2009: 11), y los p incipales c i e ios de iden idad de la pe sona, los cuales
nulli ica las obligaciones. Benne as Helmas (2009: 17) dis ingue es g upos de
obligaciones y con ellos elacionadas emociones. Moduliuojan es comp omisos (angl.
ansi ional commi men s) es án elacionados con de p o undas emociones
ampli ude, nulemiančia di ección del en oque (Helm 2009: 2327). Esa ampli ud puede
se eg esi a a el pasado y ecue dos (pa y example, nega i a emoción
conside ada p eocupaes is o ansiedad, su gidas nuegąs uyendo po el
cumplimien o de la escala de alo , p. 27), o ella puede se posi i i, hacia el u u o
enc eipian e emoción ( elacionada con pasi ikėjim (angl. sel assu ance) como
capacidad de cumpli la no ma de la escala de alo , p. 25). Las alo aciones
comp omisos (angl. onal commi men s) nuliman posi i a o nega i a emoción oná.
Al alo a algo, una pe sona es ablece y desc ibe su elación con el obje o o
pe smeniu alo ado al iden i icación es insepa able del p opio pe sona (p. 14). Los
alo es es án enca nijusios en la iden idad, a la que obedece o mando ella (p. 14).
La iden idad de una pe sona no se apa a del es ilo de ida que el modo enimo exige
asmuo laiko e ingu, i ai y a susiję su įsipa eigojimais, ku ių pasi ink as gy-
(plg. p. 14). El anillo de iden idad de una pe sona es caposniuada. Así, pa a es ablece
el gelmyn de alo es, hay que en ende la escala de alo es, cons i uyen e como
mūsų apa ybės dalį. Asmens s a ba pačiam sau y a nea siejama nuo jį su o ma-
usios e inamų dalykų isumos; asmuo i jo e ybės suponuoja ienas ki ą
cen o de a ención y su en ol u is (p. 31). Los alo es enca nados en la iden idad de
una pe sona impulsan a él a elegi cie a o ma de ida al que él conside a de alo
(p. 28). In ui i amen e pe cibido el ni el de aldybių nulmina la iden idad de una pe sona
(p. 28). Los comp omisos esenciales (angl. ocal commi men s) se conside an bajo el
cuidado (p. 1519). Él signi ica que alguien se o o ga ge o ė y ella depende de lo que, cómo
esa ge o ė se en iende y cuán an o ese eik as o pe sona impo an e
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
72 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
(p. 18–19). Rūpinimasis ki u isada eikalingas dėmesio i eiksmų (p. 15). Į e -
besi ūpinančiajam inimas es cuidadosimosi aiška, en la cual a seclija la impo ancia
kad ūpinimasis ki ais bū ų sėkmingas, asmuo p i alo pakankamai mylė i sa e18.
Kalban apie įsipa eigojimus, s a bu a k eip i dėmesį į dalies i isumos san-
ykį, a sikleidžian į su okus ik uosius eiklos modelių mo y us a ba ikslus
de pe sona o eik o. I (plg. p. 19). La iden idad de una pe sona y la elación de alo es
mues a, po qué iden idad es á an es echamen e elacionada con emociones y ipo
de ca ác e emocional: dependiendo de lo que, cómo klos osi los acon ecimien os hacia
la buena o hacia la mala pa e, emociones skalė puede keis is desde el posi i o (pasidididžiación) has a el nega i o (gėda) de sí mismo y o os de e aluación (plg.
Deonna, Te oni 2009: 34).
2.2. Cumplo de la ed de disposiciones alo aciones
Skai an KTŽ ilius acinius pa yzdžius, labiausiai k in a į akis jais suku iamas
jau minė as ik o iško pokalbio įspūdis. Įmin i ap a iamo šal inio ilius acijų na-
u is alidad y a aylumo mis e ió u bió posible pasándose po medio y de au en icidad,
y posicínicos unciones de ac i idades (angl. posi ioning) alo ación de signi icado.
Romas Ha é, al discu i la posibilidad de un mé odo cien í ico adecuado pa a la
psicología social, ecue da la de inición de opcionamien o de John Langshawo Aus ino
(1964) en la eo ía pe o ma i os: un dicho se conside a e icaz, si es p onunciado po un
indi iduo adecuado, en los adecuados en o nos y es co ec amen e en endido de los
des ina a ios (Ha é 2008: 696). El papel en cie o apa ado del ac a de lencos es
momen áneo de cie os de echos, debe es y obligaciones espec o de o a pe sona; a
es as posiciones les ca ac e iza empo alidad pueden se cambiables, e ocables,
i econocidas, ex é ojadas (Ha é 2008: 697). Quan o un solo o ado o oyen e de esa
a ka pa lo que es dicho y hecho, lo puede cons ui basándose en di e en es posiciones
y es o di e en emen e in e p e a , aunque odos se á alcanzado la misma lengua (p.
697). Es o, po supues o, ale y a cada in en ančiam p esen a al menos cuan o
esumi en e šnekos ac o in e p e a imo posibilidades modelo.
3. VALUBINÁ NUESTAT DERINIAI Y J
REIŠKIMASIS KALBANT
Subiendo zemai ichas alo es de las disposiciones ed, alo izada KTŽ
ilius acinių ejemplos de pa e se con ie e del o bancio indi iduo
alo a o io en oque en sí mismo y 18 Sob e la e aluación y meilę sí z . 2009: Helm 23.
S aipsniai / A icles 79
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
Con la esponsabilidad a la pe sona elacionados y le plan ean equisi os. No ez
esconocible pe cepción, que del homb e esencial no cambiisi (plg. al opinión
ilus uojančius 264269 ejemplos), pe o cie o cas ienybės si uaciones
kalbė ojų eiginiai aki aizdžiai lemiami bū inybės pa a i ad esa ui a jį išmoky i
nu odan , paliepian a pagi ian . Dauguma KTŽ ilius acijų už iksuo as kalbė-
ilus uojan ys KTŽ jimosi con pašneko u mane a e elaja, que el di ec o
jam i in a imas asmuo ( aikas, su uok inis, mo ina, ė as, b olis, sesuo a pan.),
des ina a io es kalbančiaku iuo él cuida y po el cual sien eci esponsable. Po lo
an o, se no a cada poelgi no con o mable a la habi ualidad y de es o de una u o a
mane a se le dice, a eces abie amen ei exp esando y sus emociones, po
ejemplo.: 115) ẽk nmii jg sọšalâ a ẹlûpas yapamelẹn ôsẹs // 233 116) desc ipek
kèls sùs i nki45 úobũos ẹsọšsi // 344 117) k b žīss nkk i paluk ai êšušė êpa ãsi
50 118) á p usi sa dina dašúš k úš k ú ? 119) delkũo ès ok papũ ọsi46 390
anàsê gi? / 309 120) pàsku kanu ksêm si ẹ ọžmgsi // 448 122) kàm bọ â kamnệi ẽp
ddlê / š ds gele? 123) // shshẹ dis glọmũos nûoọ âu ikg a 107 El cuidado de las
pe sonas en Común espacio se en uelan e leja y en el habla. 142 La mayo
121) aps ệlk šl jẹ bska ẹ‿nasọšâlsi // 48
esponsabilidad po los asun os domés icos y gene al éxi o ecae a los dueños de
casa, po lo que sus labios suelen exp esa se des inados a niños equisi os y (o)
lecciones, como de a compo a . Las p ohibiciones, no as y ins ucciones suelen
es a elacionadas con el compo amien o en casa o en ex año en o no, y
especialmen e en luga público, no mas, ej. :
124) p i ãgi nažaimûokis47 pagnó na âọsi // 496 125) naáuluokẹ es p i ãgi /! 126) //
quežã gs uo es // anigedas na ẹ naža gs kis p ẹsũ 497 127) ákã bûkẹ nmi
na ãuokẹ es pkẹimùs 160 128) ákã k ã naáima uokẹ es 15948 bažnoû n ks
g àžẽ ẽlệg isls ệis nmi na ã 160 160 160 1598) ákã k ã naáima uokẹ es 15948 n ks
g àžẽl l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l l s i s i s i s i s / /
// 22
KTŽ el cuidado del hablado del mejo ėjimo di ec o des ina a io izc iskėja de
pa icula men e ecuños comen a ios po insu icien emen e es e iškos, pe o sin
g andes es ue zosos pa aisadas apa encia, po a iculación y con enido del habla. Y,
po supues o, debido inco ec amen e 45 a nkį ‘ a u, aplinkui‘ KTŽ 344 46 papliū i,
~s a, ~o ‘pasida y i aplėpusiam, su a gusiam‘ KTŽ 309 47aim žó ies, ~ójas, ~ój e l.
‘išdykau i, izsida inė i, šaipy is, aipy is‘ KTŽ 496 48 áima o ies, ~ojas, ~ojės e l.
‘aima as hace , išdykau i KTŽ 22
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
pasi ink o duo ų užduočių a likimo būdo i empo. Pas a ojo pobūdžio p ie-
kaiš a imų modelos bas an e a iados (indicación con compa ación,
liepiamosios sedaka cons ucciones, p egun as, en a inai pe sonalíes opiniés
in a pas) y pueden exp esin ys no solo las dudas del o ado sob e la adecuación
del modo de ealización de abajos, sino ambién inquie úimą sob e la salud
ísica y men al del des ina a io, ej.: 129) ẽk dãilê dệ ẹb ē nakãp kap makalskaliiie makal skas /
224
130) dệ bk nàdielaũũ kãp p o und 72 131) našẹkaộuk apsẹmslk p m ẹ ik ukâ
dệ bk // 412 132) óžsjemi s uokẽs nekniekèsộn // 254 136) m he eš êiz
ka ọnapàslênki ẽ 47 138) ko mọ ksâ51 sa a? 138) nues osieûokis ẽp
133) ko‿ ailẹneji / a‿dâ ba n ọ i? 333
134) na aûok49 sa dina / mkis kũ‿nûo s m a // 452
135) na ọpẹộuk50 / mkis kãp ẽkện dâ ba // 459
ọ ùjãu ẹ ẹšsẹžûosi52 408 Las no as sob e la apa iencia suelen deci se
liepiamąja sedaka, plg. e aloninu no aos sob e bū inybę susi a ky i modeliu
apusiu azę: 139) *jũonâ *jũonâ eizek kúoki a šúonâ p obabilidad 478 478 478
la esponsabilidad del pašneko o po la adecuada es imen a, shosena, Taip,
sh a umo y, po ejemplo, eacciones ápidas y adecuadas al paliepuku, es
conocida, po ejemplo. :
14 // nabûk ẽp sọsẹkũp nẹs ẹšs ệisk 141) nabûk sọsẹkumpnẹs nasọsẹ âuk
ikp a éšs iskệ 142) sọsšòkộuk a a gl à kãp kdẹl le1953) 153 143) a énûs
sm smémemianēs sme ēonēna palka nusẹčs k 1977) 377) la no abaumo, el
ne a del indi iduo del nul aizdmai, a eces el pasipimo del lado izquie do, se
exp esa. :
144) dộuk bẹn‿kà ẹnộu zûbus nulaiž ẹ / s ibalẹnis // 342
Ma an , kad pašneko ui gali p i eik i daugiau pas angų susi a ky i (a nau-
a él hábi oui išsiugi ), pasi elkiami compa aciones (nes šmaikš i no aba
įsimin inesnė), ej. :
145) nus epê s ũom pishũom // kãp ês ẹš êizi 478 49 asió i, ~iója,
~iójė ‘bėgio i, dūk i, dykinė i‘ KTŽ 452 51 mu ksó i, mu kso, ~ójė ‘bū i
50 upiniúo i, ~iúoja, ~iã o – ‘dels i, nep adė i kaip eikian di b i, lūku iuo i‘ KTŽ 459
paniu usiam, ūno i, ylė i‘ KTŽ 245 […] Čia išsižio i pa a g i‘, plg 52 /
KTŽ 408. 53 kẽdelė ‘alguien susi ėlę, eleklis‘ KTŽ 153
S aipsniai / A icles 81
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
146) asọbagó mẹigúojê ka ẽp sọsẹ àbûoje d abùžê? / 33 147) ọplmp ūndộẹni kãp
kâ e // 304 la p egun a de cambio Pageidaujamo (dažnai e o iniu) po la cual se
p e ende dis ae o p e ende p is abli la ealización del sumánimo an e io del
pašneko o, has a que no se á su epasada en la no a, ej.: 148) kùjũs n d bûo ka s
àlện èsssọ 24 24 29 ssọ 14 pọukẹ ẹniej kûoksêš izi 32 1506 kû ûksêš izi s!
plunksê 311 151) es ssọ psêšê izi s! s_plunksê_plunks! 326 A eces liepiamąja
nuosaka o mulado pe ición señala a ención a la o a pe sona exaisdą. Tokio
modelo cuenymos puede se des inado pašneko o en oca la a ención en
apkalbama pe sona como no ap a a pa ne ship o nega i o de o o o, pokalbye
nopa i uojancio, desc ibimin del indi iduo señala a o a ención en su p opio
i aizdą, plg. :
152) àl pa eizek kãp ns ẹš êiz sọs apsẹlêdẹs plóskûo s smộ glis / /
sumè ẹš sẹs // 478
Debido a ap as en las ci cuns ancias o a la pe sona adecuadas es imen a de
elección o escogimien o cai iama, po no ap a […] pa eiškiama no a, ej. :
153) âu p nk askepalšis // 447
154) apsẹpũ ẹnâ sọ ûokẹ sọ sọsa šlèb kok à ã ẹš êizi? / 308 Análogamen e
puede se pa eiškiada una obse ación de ca ác e c í ico po
inco ec amen e desempeñado socialino aidmens, po ejemplo, apela se a la
esponsabilidad de la mad e po la es imen a de niños es e iškumo, ej. :
155) ọapšûmpẹni54 ass a m gàs ẽp nàg ažẽ // 420 lai saugo habi amoja e d ę55.
Daugybė panašaus modelio disku so a ka pų KTŽ odo, kad kalban ysis aky-
El des ina a io que no espe a los cos umb es ecibe a ii ía a ención
apun iancias (pa y example, p esen ando una p egun a o indicando el g ado de
ampli ud de la pa icula idad) no as y es icciones, pg.: 156) anama ê jọgẽdâms
éšglèžuojê ū š šûdi // 1107) èsi èsi sọs nuspọ ẹnej èsẹs 327 // nus ẹp 420 160
160 1636 naknk 160 ppệlna púukš aâg ã èn kní koššṇṇṇa ó pe s la 54137
158) ès sọs nus aukẹnejẹs // 442
159) ès sọs nglệns / ēk nusẹčs k // 25
5413131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131-
161) p m nusẹp nk ọž‿ngâ / ès sọs snigệns // 379
162) nê / uoks‿snigệns i‿ ûoba nẽk // 379
3131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313-
1313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131-
55 Apie NAMŲ koncep o analizėje iš yškėjan į lie u iui būdingą š iesių, jaukių, g ažių šil ų, a -
kingų namų su okimą i bū iną pas angų, a sida imo i da bo po eikį ž . Ru ko ska 2017: 87 .
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
3131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313-
1313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131-
313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131313131314141414141414141414141414141414141414141414141414141414141414141414141414141414
kalbėjimo, p z.:
164) ko‿ pọ slúojs56 / ka‿pàsakûoji? 327
165) ko‿ âuzgi / ọkộukis kãp žmogs // 256
166) // ès na amu na ame jd kš k 251 167) na àšknk ūpũopeu ešp ũo a
ẹš a si // 452 168) anbelis es es kana ọkujsneka mộn é nasakâ 253 KTŽ
kalbančiajam nemalonus ušmis y sin p egun a o no es ap opiado el
discu so, po ejemplo, :
169) ko čè úomâuji57 ûous nekùs! 170) ọžèbeûoji ûous nekùs 265
papàsakûok kũnûo s m a / 497
171) na a škek neku // 441
172) a a smagẹnne paska // ka ẽp sakâ 375 Con el con enido del habla se puede
eje y di e en es posibilidades de e aluación de pe sona que mues an
k eipinius (i melonius, e iden idades esmei keliančius) y (o) simili ud a algo
e e encia basada en iden idades desc ipúdenimas, plg.: 173) pùpu li58 kãp
bàg en? 326 174) žá kãp bàgī en? / 496 175) p óncũzẹli59 k čè pada si! / 176)
k 316 // iejègâudi ệns à iejègâudi kčè gáudâ ejus 479 177) mgâu kâm nk /
/! 179) 237 memi àmemi kp i? 233 P amany us k eipinius ace ca de sí o
ce canos, apkalbas habė ojas alo a 180) ọžp à a de ẹmûos àkã/ gâusẹ
nu e a 31 187) nàkškė s a lẹiž i k nà ẽkė bûs gẹáusê // 339 182) ko p ẽkė jê
178) ‿ / pộ za60 à‿pộ za / k‿ žẹnâ! 309
nažškià geãu neka nasakkė // 59 309 183) aplédnsi Knsižė lẹžžžė j ēs pėšššš
ššššš šššššššš ššššššššššš ššššš ššš š š š š š š š š š š š š
kaip ne inkamus; pas a osios su okiamos kaip g ėsmingos, be galinčios apsau-
go i ad esa ą nuo ne inkamo elgesio, p z.:
š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š
š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š
š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š
š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š
š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š š
š š š š š š š š š
58 pupu ẽlis – ‘mažu ėlis‘ KTŽ 326
60 pliù za – 2. ‘kas ne ykęs, ne ikęs (pp . apie mo e į)‘ KTŽ 309
A ículos A icle 83 samp a ai des a o kias si uaciones pa ece gąsdinan e, po lo
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
Konk e aus, apa ybę nu odančio asmen a džio paminėjimas ga bingumo
que pašneko puede se guodžiamas, ej. / :
184) nabẹjûok // ẹn a pà a des namẹna ûoje 238 Nepag įs ą pašneko o
puika imąsi habė ojas puede į a di i como nepelny ą, p z. / :
185 // ba ẽkala dé ộujs úoũm asbu pệlns s e s 31 con lic iško disu so a ba
186) k‿ / bèp uo li / eizek kp‿ g en // 43
Pačiam pa eiškiamus p iekaiš us kalban ysis laiko įky iais i pageidauja ne-
s engiasi pašneko ą nu ildy i, a nepalankius linkėjimus i oniškai ad esuoja
nepajėgiam hei izpildy i ad esa ui, например: 187 // nus ûok ka e ẹẹệ às
nâ a ka ejms mejekâula ik 181 181 // 191 191 191) naškēžūkī
p ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū-
kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk-
ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū-
kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūk-
ūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū-
kūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkūkū :
192) kadẹmna nèp ie lis // ẹs ệik eisngâ paske 254 Kai kalbančiajam acas a
con des ina a io (o su g upo) a aco da , la si uación quedaama olun ad de la
sue e, plg. :
193) jũs pasẹkâ kẹ kãp nûo ẹ // ẽp ẹda kệ 148 /
3.1.3. Hablan es de la e ce a pe sona
Hablando con pašneko u sob e la e ce a pe sona, iz yškėja de inida umo
e e odų consumo bū inybė. Succesi o a la de e minación de la iden idad de una
pe sona bajoaićim gene almen e bas a un nomb e o apellés, ej.: 194) *jũonis
nudệ b nucàckệi lzda ẹpikê ẹš êiz 59 // 198) *žúobakienê ddlê nk lẹiž i plk ẹ62 //
195) *pliksis bũ jẹs / jê bũ pa adnẹ // 58
196) *s õnkộu p nk us â // 447
197) *ma inkene᳞ a je᳞ pukãs apkẹbọsi // 326
Re ka čiais pa a que nekil de dudas sob e la de inición del se iciobamo de una
pe sona, el apellido pe sonal puede se el a ículo de la unción de señalado
į a dis as, a, p z.:
61 kiaũlin i, ~ina, ~ino – ‘kone eik i, adin i kiaule‘ KTŽ 158
62 lenguaù į plàk i ‘apkalbinė i, liežu au i‘ KTŽ 302
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
84 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
//) a*kũo e nk usually nad ệb ô ik ãûojẹs 507 200) as*žaušlis pa s a
slinkà ma neka ẹna ộ 374 201) elnâ is 3963 nà ãks asjûsa *jũ pašneko u 480 Su
explicacións ace ca de la iden idad de la pe sona de que se habla o de la que se
habla, en el siguien e discu se pasi elmiamos los nomb es del e ce o ons, ana,
anėi, anuos. Ellos suelen y se usan como sus i u os del nomb e pe sonal al
discu i con las disposiciones é icas elacionadas (mandagaus com, deco ous
aiškos, e c.) modelos de compo amien o de pe sonas conocidas, ej.: 203)
quekùmè ns p iẽ ọ p imnẹs ẹg a žũodi pasakī ó ùi nênkumè /
202) ka‿sọsẹ nkâm / ns sumè pasẹs éikindâms pakile kep ẹ // 161
// 195
204) // ns sumè palàbện ẽdâms p ọšli nap amúžện 247 205) ànà k à ũopške64
sumè p ašmũžện p ošli nilbas napasọsi /
450
20 // // // p amúžna á pap as ai p óšli kãp ãule 247 206) c ús audadũješis65 ace ca
de néns ũog á bje néns ibažnčẹ é // 41067 KTŽÚJÍ hablado es impo an e no
discu i el ni el de sos enibilidad de las elaciones de los apkalbkingados, cuán o
a ención se p es a una pe sona a is aizan es o sa i a as suī d, ya que el e e ido
indi iduo es el esponsable y el cuidado, po ejemplo. 20 20 20 448) ssaplédms á á
ánùnk 29 20 479)
ssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss-
sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssssss-
ssssssssssssssssssssssssssssssssssss KTŽ del discu so dependpose ellas a
menudo acompaña pa adomasis į a dis desempeñando papel de a ículo de
de ini umo 63 elnái is ‘išdykėlis‘ (apie aiką) KTŽ 480 64 õpškė ‘ne aleika,
ne ykusi, žiopla (mo e is)‘ KTŽ 450 65 šia žmogūšis, ~udadė ‘psil asnadis, uščias
žmogus‘ KTŽ 66 410 Čiaùs ‘ y as‘, plg KTŽ 503. 67 su okúo i ‘su a i, con i en i‘
KTŽ 348
S aipsniai / A icles 85
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
( as, a) o kokybinis demons a y as68 ( uoks, uoki). Menos conocidas pe sonas
KTŽ hablado del cen o de a ención suelen a sidu ia debido a apa iencia,
compo amien o o o igen exclusi idad, ej. :
217) // kûokẹs ệlgas blaks enas uožmúogãus // 46 218) uožmúogãus
ẽpãu ê àškanûojẹs kis 45219) 2 uožmúogãus ệik e úžodm
žûodmájájé // 501 220) uosmé gũos ũkũk kãp š šâdê // 48 29 221) mù gà
oki plokspaik pa s pa ûs pas íkós 302 302 222) pa p é bba o bbëgas
ûkûs kanu 22469242)
k ûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûk-
223) à m gà apsẹkâ s a ẹsúokês kàspẹnãs ẹ‿ ẽp ẽ i‿mes a // 147
224) a‿mûo ẹška ệlga lẹiž i ộ 70 // 214
225) às žmogs maiš k âujis / e s š‿ ẹinã i â / ọ‿mûo ina ẹš‿kaž-
ûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkû
KTŽ hablado impo an e la con ianza en sí mismo de la pe sona en cues ión y
pago de de ende se: al o ni el de con ianza se asocia con la incapacidad de o as
pe sonas se ibábale pe sona, y bajo se desc ibe como o mado de ag esi as
mayo ías ehegsesí con descuidinancio psmeniu; //jo zajó compasión a
sk uudjiamam pe sona se mues a po su desc ipción (pa y example, nabagė,
žmogielis71), ej.: 226) p ã mé gã àni nap isknẹs72 178 227) ũžmũogọ snukn ûo73
ns namûkêg a sûo ē 178 228) ns nbags kn nù ẹsimis 248 229) gẹ ssi74 kãp
sọssõ õkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõ-
kõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõk-
õkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõ-
kõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõk-
õkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõ-
kõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõkõ :
231) biss ànũo ọn sẹsedệms75 ọn‿ uo‿ ãka // 27
232) ns àksệi kũožna ệina / ka‿ ik‿ as‿lêdas // 472
68 Plg. Rosina 1996: 85.
69 kailinuõčius ‘kailiniuo is, qué con cailiniais‘ KTŽ 138
70 lgą ližù į u ė i ‘mėg i ližu au i‘ KTŽ 214 71 Plg.
žmogẽlis ‘ a gšas‘ člo ek KTŽ 503. 73 nukn o i, ~oja,
72 p isikns i – ‘p ikib i‘ (KTŽ 178), ‘p isikabin i‘
~ojė ‘į eik i, nugalė i KTŽ 178 74 ūdy i, ~ija, ~ijo
‘pe sekio i, ba i, ui i KTŽ 463 75 an sisėdimas
‘ujimas, zasisėdimas KTŽ 27
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
233) ns nkumè mộn ne ọžme ẹnejẹs76 / ka‿ẹ‿pẹk ộujọ b ûom / ẹs ệik //
236
//TJ hablado pa acompu o a isu ia al auke solishi, pasiligoję, nuken ėję desde el
uego, nesugeban ys sí mismo adecuadamen e p ižiū ė i pe sonas, ej.: 234) bedà
u uokê lẹgúo â múo ẹškâ ẹinâ g 215 235) a ã po los de alles de la conduc a
de al pe sona en discusión isible de la olun ad y la pdege bès i i 273) *kuo le
sẹè ap ẽ ènòsi 308 Ka sum KTŽ los que no se p esen a an an e la pe sona
pa eisición y Kid :
237) bà â sọplshē aikamsšũ èlê a sẹ šẹ ns šlmš ện77ẹ skas // 416 KTŽ el
hablado del cen o de a ención a sidū us, suelen la a ención su elgiándose en
exjaizdą, compo amien o, gebėjimus, a mención de los úl imos y posibilidades del
u u o, ej. / :
238) // àsanũ ãks dils kãp àuollis // 25 239) ànũo ãks
ûoks mjòs kãp kọkle 25 241) šẹ ã ũo ãka smộ glis
240) as‿anũ‿ ãks ûoks žlis / na kẹs // 446
ệè sum ẹš sẹs // 415
242) as ãks ûoks ẹš žẹs // 450
243) as ãks nmàž nabje s è ẹmũúo žmũ // 257 244) neka ẹš ũo * ẹncùli ãka
nabûs // špà mža ûoks pūs agã is /
329
245) sp a l s ãks // ẹšanũo ẹšâugs p uo ngs žmogs 400 /
3.1.4. Hablan esis enkasi neapib ėž umą (indi iduales u signi icaciones neu alización,
compo amien o maksimos y apibend inimai) puede elegi el segundo pe sona enume ijan e u como
Siekdamas uni e saliau apibūdin i sa o pa i ies modelius, KTŽ kalban ysis
apibend ina o io enjue gío. En al caso u, que en el con ex o habi ual iende a indica con
exclusi idad ape u í o o pe sona, asume el signi icado del obik a ó dio homb e y se con ie e en
palab a que adjun o gene alizá78. Neapib ėž os e e encijos u se u iliza sakiniuose, a los cuales
compon pasi elkiamas uni e salios (daugeliu indoeu opiečių kalbų Apie 78 neapib ėž os eikšmės
e e enciją ž . Haspelma h 2000: 11. En lingüo y eo li eu es es o desc údi-
76 užme inė i (sl.) – ‘p iekaiš au i‘ KTŽ 236
77 šlámš in i, ~ina, ~ino – ‘neg akščiai ei i‘ KTŽ 416
nama kaip u a ojimas apibend in a eikšme (plg. Valeckienė 1965: 668), kaip indi idualios u
eikšmės neu aliza imas (plg. Rosinas 1996: 26) a g ama inės me a o os a ejis (plg. Judžen is
2012: 114).
A ículos A icle 87 con ando i ealis ca ego ía79 asignan si uaciones, a las que
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
būdingos) aisyklės, susijusios su apibend inamąjį pobūdį pe eikiančia kiek
speci ine laiko san ykių aiška: asmeninis į a dis neapib ėž ą eikšmę įgyja nu-
desc ibi se pasionkamas nega i ous polia iškumas y (o) lib e pa ink is80, ej. :
246) nadệ bsi neka na ọ esi // 459 /
247) jê nûo i / ka‿kas‿ọžâug ọ / ẽk nga p ikš ẹ // 136
248) ka‿s ẹs na êizi / ẹ ‿apšộ s i žmogs / apsẹlêdi // 421
249) ali‿kãp as‿c ọlis81 pikê gệid / klauskis ẹ‿nuo ek // 62
// // pa a desc ibi el modelo de expe iencias y de compo amien o máximos, el
habladoya a menudo elige cons ucciones sinasmenes, po ejemplo, // 250) ẽk
gẽ b è émīle è s a e us 446 251) bíedũo ẽkũs esposogò gébe è // 339 252) ẽk
pabu ě zí ís jê k mùṣà édlâ 42 253) nà ẽk gdě 448 262) ákú numù nums
bied as 264) 119 144) 264) 253)
nadûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûk-
ûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkû-
kûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûk-
ûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkû-
kûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûkûk-
ûkûkûkûkûkûkûkûkûk
261) sọ‿ ûoọ sm da kàs gâl bû ẹ kpẹ ûo // 378
Neapib ėž umo kons ukcijos pasi enkamos i siekian pasiguos i dėl žmo-
gaus esmės nekin amumo, plg.:
264) // ku lks gme u ẹkâ š // 147 265) jê kàs nussẹs 401 ns ûoks ẹlks 79 Sob e i ealis signi ica i os
sąsają con ac y ių implicaciones o p esupoziciones engimu. Hol oe , Pajėdienė 2004: 90.
80 Plg. Haspelma h 2000: 52, 64.
81 c ulis ‘ ie e sys KTŽ 62
82 gùdin i, ~ina, ~ino – ‘p a in i‘ KTŽ 119
83 pasižyčió i ‘pasiskolin i‘, plg. KTŽ 499
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
88 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
266) kọp ûo a k ã g àbs baẹš aiss // 197
267) apsk è eli / kãp ẹ‿kọp ûo a / k ã kàps baẹš aiss // 29
268) ẹšmúoksi kâ ẹ i‿mdi lp ẹ / nkumè // 257
269) bûoba na ónkûo e naẹš ẽ si kok ànà ok ẹbûs napá dệ bsi / /
// 481
Di as es a egias lingüís icas del hablado de KTZ, basadas en un abie ou
pasipasakojim (a skleidjiančiu habladojo aš), desc ipúdinimais di ec os,
des inados a p escindi a cualquie cual pe sona y yo (y caso jun o con kažkuo
ambién y noso os), eso (i de a ios ipos de ad esa os susided jūs), ons, ana,
sa ui ( o, jūs, mes) a uni e saliomis elgesio aisyklėmis i modeliais ( engian
indi idualios asmens nuo odos), pokalbiuose pe sipina iena su ki a. Čia jos iš-
anėi, anuos, indicmais di ec iniam ad eski os, que ue a posible de la inmensa
a iedad de discu sip sulpų suldy i am uskiesnius KTZ de ca ac e es, más
conc e amen e, al ez sólo de ampli ud de ca ac e es. Kademai iško indi ido
dibujo da ío ssi aún más b illo, odas mencionadas KTŽ hablado de es a egias
su elkus (o nebek eipiendo a ención en sus peculia idad) se án alo ados KTŽ
za iksuo i įdomesni pas ebėjimai sob e indi ido egzis enciju como p esencia a cie o iempo a cie o sólo e d oje ėje.
3.2. App ehensión en iempo y espacio y au i a pio elaciones
Ve ąją de muchos a ibaščiau mencionados KTŽ hablado de dichos, que desde el
p ime is azo puede apa ece solamen e elacionados con hábi o
con aquiš au i, causa de apa ición comp ende KTŽ discu so ayuda a ka pos,
median e las cuales ixado cie a e apa de hablado de ida y e elada es eudi su
ac i idad dia ia con obligaciones.
3.2.1. Įsuk as en el cí culo del iempo
El iempo y su alo ación de su lujoce e elan KTŽ hablan es sakiniai pe mi e
comp ende po qué a eces o e demos su eikšminada a ención al o den
(no i icaciones di ec o al des ina a io po los hábi os co idianos de adhesión), y a
eces apa ece ex e na nedémesingidad (bend a imo con conocidos e asión, su gida
de emo in e umpi habi ual el i mo de abajos). Tales emas e elado es
modelos mues an KTŽ habladoja dia ia ac i idad es pe cibe como un pe manen e espi al en idiéndose ju-
dėjimą į p iekį. Tokio judėjimo a skai os aškas dažniausiai y a dienos i me ų
ciklai, p z.:
270) me s‿nu‿m a / dinà nù‿dẹinã / ẽp ẹ ‿ẽ ộmžọs // 261
KTŽ hablado de un día se epi en ac i idad elacionada con esponsabilidadbe
a la amilia, ej. :
// // A icles 95 365) nižũou i as ne ọ ns sọsedẹšks 401 hablando con o o KTŽ
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
kalban ysis k eipia pozo nos į susi elkimą ( ucumu conside ado akių kon ak o
366) š dis ọžda ẹms / kàs s a âusis dàlks // 467
engūkimas), el habla ik umą (į a a pa ece y nežemai iškas kalbėjimas, algunas
eces y en zonas i ingas los šnek os ski umai), la di e encia de la pe sona y la
au oes imación, po ejemplo sanu odas 100 naš si 34bis ànũnukso n.: 24937115 .s.
367) 368) ns ûm e ãnabúplûs s wi e s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s s 370.
489) bs bs s s s s s s s s
488
Nu ikus bédadas, abajando o en e agando necesi an ayuda, apoyo. // odoip
sucede en la ida, po eso a eces se queja solísimo bėdoje, y a eces
o gulluojama susi elkimu y ienybe, po ejemplo.: 372) nûo n s šni apkabnệs
šãuk neka nap išã lã ka beda 2593) mèsikėmüos kãp ệnsã gi i 484 374) kãp lnksm
kai kãp gè bú e 216 KT ga ga ga gazu, se exp esa en el abajo (mes, odos) su
mas u, spa umu, y el esul ado alcanzado:
// 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37 37
37 37 37 37 37 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38 38
38 38 ‘pagelbė i, помочь‘ KTŽ 160
118 jau ad . ‘ ise‘ KTŽ 455
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
384) pa kẹs ẹ‿skọd ộms119 uos‿mé gũos // 371
385) nàžings ẽ ojama // // ns beg ẹnã beg 42 386) žmúoũ kaanệms nikûoks
dâ bs nà ks 486 387) žmúoũ biednộms sumè ẹšnada bma // 248 //
Su uok inio ik umu y da bš umu ma u ida šeimynino éxi o, ejemplo. :
388) m è esposa // 241
389) ns sm ks àl ẹ ànà napes i 251 // Ieškančiam sau ayudbininko o po os
indica se, cuálu o a cuál asmeniu nede a pasa se po encima, ej. / :
390) sọ‿na kọọ žmog nekộ nagâl ọžsẹkš ẹ120 // 165
391) s‿anu ne ‿kũo ọžsẹde ẹ / ns k ọs mnkš âušis // 239
392) s u pš121 gèȓãu naọžsẹde ẹ // 310
// 394) g s ležis opo unidad nekộ sanu naọžsẹkši // 444 394) ẽk m a ẹiškúo ệis
sọ ûoò dalò122 kp gí ènsi gí ênsi li // 454 Žemai iško ja noomeničnos i
komunikacije aspek e o k i a poniancía i sus iikamen o suges i an i KTŽ, p z.:
395) p iš iēji napapūdũ andkli 330 396) kkok si bed
b -
-
:
398) dielneku nà ẽk kũok è // 72 399) ns jọukộu // nà ẽk m è igâl a 41 135 400)
nabeda ûokis kọlbedũos n ọ iệm 401) laikkis kapàsku na k ộmẽk ọmp e
kãpkûoki nag eli 403) blú blúogã blúogã sgeu kãp àlkúo ós 24 120 24 249 K.
‘pasica , em is‘ KTŽ 165 122 dalas ‘ka š akošis‘ KTŽ 454 123 no pudo llega
pašik i ‘negalė i pada y i‘, plg. KTŽ 495 124 jadė i, jãda, ~ėjė 2. ‘ski i, lem i‘
Ka ais paguoda gali bū i i oniška, p z.:
403) n ẹ ‿ẹšsẹ nka ẹš‿ sa bũda mésũos ẽ ši ộudẹga // 48
KTŽ 495
121 pliùškis, ~ė – ‘kas ne im as‘ KTŽ 310
S aipsniai / A icles 97
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
404) ó ọnàs k nas a lg // na úpnkis žmón 299 31 405) kãp mộn
ẽp àš âu / pgs à p išpi ga àkli /
4. APIBENDRINIMAS
Pamėginos di e en e emociones aišką ilus uojancias KTŽ hablanciojo
a i maciones sob e sí mismo y o os ag upa según elegidas azios uncionalidad
eje ocho u e ce a pe sonaneap edėž a indi ido aiška: localizació laikelocalizació
espa ėjelocalizació comunidad coope a ion, exp es yka emociones de posibilidades
omapusiciones pe o desde donde pun os de des ia de a ención. Algunos modelos
aiškos ca ac e izan una mayo ecuencia de apa ición en odo KTŽ (es o sie ina y
con en gene al mayo ecuencia de ales pasispismos consumo ikimybe). Más a
menudo eiškiamos ipos de emociones (a pazįs amos de cie os emas y azios
peculia umo) 1 abele a ma cimi campo de ono yškesnio. Apibend ándose el
a ículo desc i os KTŽ del hablado del indi iduo emocional campo e elajian io
discu so yškesnius aužus, e iden íamen e se e que cada di ección de
di eccionamien o de a ención (į sí mismo, á ad esa ą, á e cias pe sonaį, á en o no) es di e en emen e elacionada con cie as emociones a si-
skleidimo ikimybe.
Na ū alaus documen a im del discu so co idienybí KTŽ se ca ac e iza ija glaudų
hablančiojo y su ad esa ų elación, po lo an o es e ocodyno hablančiojo mi yo
conscien emen e e elan desc ipúdinimas noudingas o icialalaus p esen imo
exigujancias especi icaciones. El hablan ejo yo eso gene almen e es á elacionado
con cie a p edicicacia, ayudando a exp esa b iskísimas campo de emociones que lo
gobie nan, po ejemplo, zauojau á (ès ok mėš uonle, é. 22 ejemplo po eį),
cons o imien o o nonik pasi ikė umų i naujo ių baimę (p ì ã žèmệi ès p isẹ šẹs, é.
23 ejemploį), decla amien o de sí mismo, des elando un cambio de ue za o lašikin la
(ž . 30–31 pa yzdžius). Panašios s uk ū os o muluo ės pasi enkamos i nusa-
ísica de la pe sona (ènkès nuššs, é. 78 ejemplo) o un ísico o men al (ènkès
spi i uáls, èss naglõs, 41 ejemplo). KTŽ hablan is mues a a eningumb e a sí mismo (a
menudo cuan o a dójandi), indicando sus as o nos de salud (mna nkas pléiše, mộn
dọ ẽ ọž ka, plg. 37, 38 ejemplos). T umpalaikes es adosenas cambio de si uacionàš
múokó, àš gà, às mộn a menudo con yškia e e encia a sel (àš pà s). KTŽ
jas jis gali nusaky i palyginimais (kãp žộ ke᳞, kãp š à, ès ẽp kāp‿kâ ẹ èdâms,
plg. 77, 78, 41 pa yzdžius), o sa o sugebėjimus a nuo oką pab ėž i azėmis
calmenína espacio de lími es (ellas pueden iola demasiado ce cano o a pe sona
bė ojas sa o pomėgius i e inimus mėgs a išsaky i ne iesiogiai – elimina imo
būdu pa yškindamas ai, kas nepa inka. Siekdamas susig ąžin i saugias sa o as-
p esencia ce ca, espi ación, pik as o įdėmos mi adasnis, zaggaulus kalbėjimas),
hablan isis zauojau a + + + + + + + e aluación meilė / a ención a sí
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
pasi enka d audimus a nu odymus, dažniausiai g indžiamus neiginiu i sa ęs
pa ies kaip objek o nuo oda: monės / mon / moni / mona (ž . 60–71 pa yzdžius).
1 LENTEL. KTŽ a apados ases de ases emocionales aiškos su on ia apa amien o po
es a egia de habla Įsipa eigo-Kalban himsel dymais ad esa ui sob e la e ce a pe sona
neu aliza us indi idualią signi icancia sob e sob e ac i idadesiką e d ę lą y es a jun o
jimai
iš yškėjan i
emocija
apie
nu o-
Moduliuo ūpes is
inquie imas + + +
jan ys
+ + + + + +
con ianza + + + +
+ + + + + + + + + + +
Ve inamieji pasididžia-
+ + + + + + + + + + +
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
+ + + + + + +
Esminiai ūpinimasis,
+ + + + + + +
+ + + + + + +
O ookio ca ác e , ya no pe sonales espacias p o egagi des inados, KTŽ
nu odymai aki aizdžiai pe eikia ūpinimąsi. Jis gali bū i susijęs su pačiu ad esa-
kalbančioyo u, su salud, p esencia, laikysena, behagesiu, ambién con gene alos
moje e d ėje palaikymu a paklusimu pado aus elgesio aisyklėms. KTŽ gausu
kalbančiojo nu odymų dėl ne inkamos ad esa o iš aizdos. Tokiais paliepimais
a klausimais pa a iama nepalik i namų e d ės, kol nebus a siž elg a į pas a-
o denos i iabą. Pa eicšando la no a, que puede sona ė i como p iekaiš as, KTŽ
pa lan esis se es ue za p o ege ad esa ą de posibles pašaipas y innecesa io
a ención. Así indi ec amen e pasi óndase eque amu ad esa o con ianza po
casa o su pa iomo lími e legiu. Nemenką pa e de las ins ucciones di ec as
des ina a ioi o man obse aciones sob e la calidad de los abajos ealizados o i mo de ac i idades el abajo no iene se abajado ni
A ículos A icle 99 demasiado len amen e (cuando ac i idad des ina a o se
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
ol ie a desdedujama), ni demasiado ápido (es o obs ady ų exi osamen e y sin
cansagan ealiza a eaį). Hablando sob e la e ce a no malmen e en pokalbye no
pa icipoui pe sona, pašneko o a ención epiíam en las ac i idades de la pe sona en
discusión, habilidades y compo amien o, especialmen e en mokamien o
comunica se, o denkingumu y cuida se a o os. En ales pokalbių a ka pas a menudo
desc ibida la apa iencia de una pe sona, exclusic iniai sus señas se con ie e en
adicionalmen e un dis in i o de econocimien o (apib ėž umo) de una pe sona. La
e aluación a menudo es á elacionada ambién con el ni el de con ianza de la pe sona
en cues ión. Menkesnio con ianza, ba ami, sk uudjiéndose o éxi o noasiñemin ys
pe sonas suelen desc ibi se con la zazapau a, la cual indica la in ie nación del
suje o deminu y u o a gingumą indicandocio daik a a džiu (plg. muje ogielis,
nabagas, nabagė, nabagėlis, nabagū is KTŽ 248). Posi i amen e se alo an sana
nuo oka y zaspe spy imu pasižymin ys pe sonas. Sigiendo indi idual de suyo yo y
pašneko o u signi icaciones neu izaciones, que iendo ansmi i
compo amien o máximas y apibend inimas, haban ysis elkasi neap inėž umu
pasiiminchas es a egias de habla. Con ellas a sal o pasea (plg. 248 ejemploí),
p esen a equisi os, indica eglas (ž . 250254 ejemplos) o a sal o exp esa aleg ía
o g ožėjimąsi (ž . 249 ejemploí). Dichoas KTŽ de la es a egia lingüís ica del
hablado , basadas en pasipasacojimien o, di ec i i as desc ipciones y
modeliais, pokalbiuose pe sipina.
Daugelio KTŽ kalbė ojo pasakymų ik ąją p iežas į padeda su ok i KTŽ dis-
ku so a ka pos, odančios ealią kalbė ojo si uaciją am ik ame gy enimo e ape
ins ucciones o uni e sales eglas de compo amien o y e e ela ien es gludjió la
in e acción dia ia de la ac i idad del hablado con obligaciones. Pasakymai, que
indican es adía en iempo, espacio y comunidad, expe iencias y alo aciones,
a kai, o ka ais pasižymima nedėmesingumu ne pa ies a imiausio a o asme-
niui. Su laiko nuo odomis susiję pasakymų modeliai odo KTŽ kalbė oją kas-
pe mi e pe cibi , po qué a eces pe demos su eikšminada a ención ac i idades
No inčiam sėkmingai į eik i kasdienybės užduo is, enka spa čiai suk is, o gy-
dienybės pe cibiendo como con inuinio espi eale besisukan e mo imien o hacia
adelan e. enamoji espacio iene lími es, en las cuales izbū i ayuda cons an e
a ención y eglas que exigen o den. En el iempo y el espacio homb e nunca es á solo.
KTŽ escoliandosas jemai iško pasaulė aizdžio lími es mues an hablandojį
balanceando en e aspi aamybės se sa a ankišku y no o así como posibilidades
colabo iau i, se jun o o os. Conc e i si uación lemb a, si colec i y iškumas
pa ece muy deseado, o o zo s inis. Is ikus calamidad KTŽ hablan is pašneko ą
exho a a segui y no endi se y así lo sp audja a ci cuns ancias en las que son
eque idas concen ación, es e mė y i me ca ác e , ej.: 406) num ệis sumè sọskbsi gī ên ẹ // 240 / /
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
IŠVADOS
Basándose KTŽ ilius acine ma e ial, en el a ículo discu iéndose los más b illan es
modelos de habla, po los cuales no es e ie as K e ingiškių a me hablan i homb e
e ela požiú į en sí mismo y su en o no. Pabandžius di e en es obligaciones basadas
emociones aišką ilus ojancias KTŽ ejemplos ag upa según las seleccionadas
azios uncionalidad yo ocho u ie s pe sonaneap edėž a indi ido aiška:
localización laikelocalizacija espa ėjelocalizacija comunidadessa colabo ación,
esc iskėja emociones de posibilidad isapusičnos i en cualquie donde de pun os de
selección de di ección. Algunos modelos de habla se ca ac e izan po una mayo
ecuencia de epe ición en odo KTŽ (es o incula con un en gene al mayo
ecuencia de ales pasapo es consumo iimybe). Apibend inando el a ículo
desc i os KTŽ kalbančiojo emocional campo á e elziancio discu so yškesnius
cuožus, uel e ob iamen e, que cada di ección de di eccionamien o de a ención (į sí
mismo, á ad esa ą, á e ce a pe sonaį, á al ededo á) di e en emen e elacionada
con cie as emociones a escub imien o ikimybe. Hablando sob e sí mismo, KTŽ
hablan is e ela más cla amen e una de los esenciales comp omisos meilę sobie.
Di ec i amen ales ins ucciones basada la comunicación con des ina a io muy
b uscamen e e ela cuidadosimosi emociones aišką. El cuidadismo y con ianza más
se des aca y al habla de ac i idades y es adía jun os. Las apisa izaciones del
o bancio sob e la e ce a pe sona y el compo amien o maximos así como
gene alizaciones suelen basa se en la e aluación. Rūpescio o ne imo emoción esc yskėja kalbančiajam abo dando la p esencia en el iempo y espacio.
A ículo basado p esuposición, que clasi icándose unosokios o o osokios
si uaciones co idienyes escobokuo as pasakymų modelos, de KTŽ odoumo se
puede compone una cie a hablančio, ansmi ikiancio mul i ud de
nuesmenizados expe iencias indi iduos y pasisakimas, paque sl. Sudėlio ieji
bajoaicio del campo emocional con ū ai aún han de se p ecisados, compa aimui
api iéndose bajoaicios ca ac e ís icos psíquos esumen, p esen ada E ninės
p iklausomybės de e minuo ų psichinių eiškinių y ime125, pe o es o ya o a e apa del es udio.
ŠALTINIAI Y LITERATŪRA
Aleksand a ičius Juozas 2011: K e ingos a mės ā dynas, sud. : Danguolė
Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. A kočai y ė Dai a
2002: El p ozodía y ocalismo de los aseiniškių del su de los ie as. Vilnius:
Ins i u o de lengua Li uanos edi o ial.
125
Pa a la desc ipción de es e es udio éase. Bliumas 1997.
S aipsniai / A icles 101
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
Babickienė Zo ija, Jasiūnai ė Bi u ė, Pečeliūnai ė Angelė, Bagužy ė Rū a 2007: Cen inė
šiau ės žemaičių k e ingiškių a mė: a mės eks ai su comen a ais y žodynėliu. Vilnius:
Bal os a cos.
Bliumas Remigijus 1997: Aukš aičių i žemaičių e nine p iklausomybe de e mineduo ų
psichinių eiškinių sa i umai. Psichología 17, 2557. Dumon Louis 2002: Esė sob e
indi idualismo. Vilnius: Bal os a cos. Gi denis Aleksas 1967: Mažeikių a mės onologinė
sis ema. Filología ciencias candida o dise ación. Kalbo y os abajos I, au . Gi denis
Aleksas. Vilnius: Mokslo y enciklopedijas Ins i u o de Edición, 89119, 120160.
Gi denis Aleksas, sud., 1996: Taip šneka i kšliškiai: šiau ės žemaičių elšiškių a -
mės eks ai su komen a ais. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidykla.
G ina eckis Vladas 1973: Žemaičių a mių is o ija. Vilnius: Min is.
Ha é Rom 2008: The Discu si e Tu n in Social Psychology. The Handbook o
Discou se Analysis, 688706.
Haspelma h Ma in 2000: Inde ini e P onouns, Ox o d: Ox o d Uni e si y P ess.
Helme W. Benne 2009: Sel -lo e and he s uc u e o pe sonal alues.
Consciousness and Emo ion Book Se ies 6, 1132.
Michael Hills D. 2002: Kluckhohn and S od beck‘s Values O ien a ion Theo y. Online
Readings in Psychology and Cul u e 4. acceso a In e ne : h ps://schola wo ks.
g su.edu/cgi/ iewcon en .cgi?a icle=1040&con ex =o pc. Hol oe Axel, Pajėdienė
Jū a ė 2004: La ca ego ía del iempo y las o mas del iempo. G ama inių ka ego ijų
y imai (Lie u iø kalbos g ama ikos da bai 2). Vilnius: Lie u os kalbos ins i u as, 121140,
169170.
Judžen is A ū as 2012: Ca ego ías g ama icas de las lenguas Li uanias. Vilnius:
Vilniaus uni e si yk publicka.
Kajėnas Gediminas 2013: Jus inas Lingys. En ep de o ma y con enido. P ieiga al
In e ne :
nio/99785.
Kalniu ienė Laimu ė, pa ., 2007–2008: Taip kalbėjo mūsų senoliai. Žemai iški
h pwww.be na dinai.l /s aipsnis://2013-05-15-jus inas-lingys- a p- o mos-i - u ižodžiai, posakiai, išsi eiškimai: P ieiga al In e ne : h pwww.kla b.l EL_LEIDINIAI/
KRASTOTYRA/k e inga.
Ku kowska-Budzan Ma a, Zamo ski K zysz o 2009: F om he edi o s.
O al his o y: The challenges o dialogue, 1118.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX
Kluckhohn Flo ence R., S od beck F ed L. 1961: Va ia ions in alue
o ien a ions. E ans on, IL: Row, Pe e son.
Mikulėnienė Danguolė 2011: Juozo Aleksand a ičiaus li uanis inė i pedagoginė
eikla. – K e ingos a mės žodynas, au o ius Juozas Aleksand a ičius, sud. Danguolė
Mikulėnienė, Dai a Vaišnienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, VII–XII.
Mu inienė Lina 2007: Ry inių šiau ės žemaičių onologija: ocalizmo y p ozodija.
Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o.
Pab ėža Juozas 2017: Žemaičių kalba i ašyba, Šiauliai: Biblio eka Šiaulių
uni e si e o Leidybos sky ius.
Pab ėža Juozas, Ma cišauskai ė Vida, Leskauskai ė As a, sud., 2013: No e
zemaičiai elšiškiai. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o. Pakalniškis Vaido as 2001:
Žemai iškumas en el mundo global. Lie u os e nologija. Es udios de an opología
social y e nología 1(10), 199216. Papau ėly ė Sil ija, Župe ka Kazimie as 2010:
Li uania ca ac e es de los habi an es de las á eas é nicas asgos de la lengua
mundialė aizdyje. Cul u a de la lengua 83, 185201. Pe e Tomasikis 2012: Žemai ijos
egionalinė knyga i žemaičių apa ybė XX a. I pusėje. Ob as de la Tau osaca 43,
85108.
Louise Phillips 2011: The P omise o Dialogue. The dialogic u n in he p oduc ion and
communica ion o knowledge. Ams e dam, Philadelphia: John Benjamins. Rosinas
Albe as 1996: Lie u ių bend inės kalbos į a džiai. Vilnius: Réclo y enci-
klopedijų leidykla.
Ru ko ska K is ina 2017: Namai. Familia. Ve ybės lie u io pasaulė aizdyje, au o es:
Ru ko ska K is ina, Sme ona Ma ius, Sme onienė I ena. Vilnius: Akademinė leidyba,
87148.
2018: Skouds Žemaičių žodynas, o mó Cul u a y u ismo depa amen o. acceso a
In e ne : h pwww.skouds.l /l /zemaiciu-zodynas.
Ta mių eks yno bases de da os 2018: Suda ė Lie u ių kalbos ins i u o. acceso a
In e ne : h p:// a miua chy as.lki.l /p adinis.php?su ump=bnd. Ul ydas Kazys 1971:
P ie eiksmis. G ama ica de la lengua Li u ias. Vilnius: Min is, Vaišnienė Dai a 2011:
425–576.
K e ingos a mės žodynas: undamen ales p incipios de p esen ación de ma e iales.
K e ingos a mės dicciona , au o Juozas Aleksand a ičius, c eó: Danguolė Mikulėnienė,
Dai a Vaišnienė. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, XXXXXVI.
S aipsniai A icles 103 Valeckienė Adelė 2006: Į a dis. / A ículos de la e is a
Žemai iškos apa ybės aiška:
dėlionė iš K e ingos a mės žodyno (2011) pa yzdžių
Valeckienė. Ac ualmen e Las g ama ica de lengua li uanas, ed. Vy audyn: Ylakių,
as Amb azas. Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 251–282.
Vanagienė Bi u ė 2014: P a a mė. Į adinės pas abos. – Šiau ės aka ų žemaičių žo-
Lenkimų, Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek os 1. Vilnius: Ins i u o de la lengua
Li uania, 2328.
Vanagienė Bi u ė 2014–2015: Šiau ės aka ų žemaičių žodynas: Ylakių, Lenkimų,
Mosėdžio, Skuodo, Šačių apylinkių šnek os, 1–2. Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
Zinke ičius Zigmas 1994: Lie u ių kalbos dialek ologija. Vilnius: Mokslo i enci-
klopedijų leidykla.
Žemai ėškė anekdo ā 2018. P iega al in e ne : h p://samogi ia.mch.mii.l .
Žimku ė Simona 2008: R. Balsys: žemaičiai na sūs, a kaklūs y lais i. acceso a
In e ne : www.del i.l /news/daily/li huania.
Exp ession o Samogi ian Iden i y: Pu ing
Toge he he Examples om K e inga Dialec
Dic iona y (2011) in o a Single Pic u e
SUMARY
Based on he illus a i e ma e ial used in he K e inga Dialec Dic iona y (KDD), he a icle
discusses he mos p ominen u e ance models chosen by he speake s o he No he n
Samogi ian dialec o K e inga by which he speake e eals he a i ude owa ds him/ he and
his/he en i onmen . An a emp o g oup he KDD speake s u e ances illus a ing di e en
ealiza ions o commi men -based emo ions by he unc ionali y o he chosen ph ases on he
axis I you hi d pe son indi iduals inde ini e exp ession: localiza ion in ime localiza ion in space
localiza ion in communi y coope a ion aises he possibili y o e sa ile emo ions a any poin o
choosing he ocus o a en ion. I is no ewo hy ha mo e equen epe i ion is
cha ac e is ic o ce ain u e ance models in he whole KDD (i is also linked wi h a gene ally
g ea e p obabili y o using such u e ances in eal speaking si ua ions). El esumen o mo e
p ominen ea u es o he discou se e ealing he emo ional ield o he KDD speake , que son
desc i os in he a icle, hace que es é cla o que each ocus o a en ion (di iging a ención hacia
onesel , hacia he add essee, hacia la e ce a pe sona, hacia he en i onmen ) is linked wi h he
p obabili y o e ealing ce ain emo ions o a di e en in ensidad. When speaking abou onesel ,
he KDD speake e eals one o he majo commi men s lo e o onesel mos clea ly. The
communica ion wi h
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXIX he add essee based on di ec ins uc ions e eals he
exp ession o ca ing emo ions e y o beha iou a e usually based on e alua ions. The emo ion
clea ly. Ca ing and us a e mos i id when speaking abou ac i i ies and being oge he .
The KDD speake ’s u e ances abou he hi d pe son and he maxims and gene aliza ions
o anxie y/wo ying comes o he o e when he KDD speake discusses localiza ion in ime and
space. El a ículo es á basado en la suposición que an in en o o g oup ce ain u e ance models
p o oked by some daily si ua ions ou o he en i e y o illus a ions p esen ed in he KDD
enables us o assemble a ce ain pic u e o he SPEAKER ep esen ing he expe iences and
u e ances o he mul i ude o depe sonalized indi iduals. The ou line o he Samog e e ing o
he Summa y Table o he Psychic Cha ac e is ics o Samogi ians es ablished in al eady
i ian’s emo ional ield shaped in his s udy should be u he e ised and highligh ed by also
ano he s age o he s udy.
he Resea ch o E hnically De e mined Psychic Phenomena (c . Bliumas 1997). Bu ha is
Į eik a 2018 m. g uodžio mėn. 10 d.
JŪRATĖ PAJĖDIENĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uania
[email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed] [email p o ec ed]