Volker Kohlheim. „Der Name in der Literatur“

Recenzijos / Reviews 253 DONATELLA BREMER Dipartimento di Filologia, Letteratura e Linguistica Kierunki badań naukowych: język mistyki średniowiecznej, literatura kobiet, anomastyka literacka. DOI: https://doi.org/10.35321/all81-12 Volker Kohlheim DER NAME IN DER LITERATUR Przy współpracy Rosy Kohlheim. Heidelberg: Universitätsverlag Winter („Beiträge zur neueren Literaturgeschichte“, 393), 2019, pp. 372. „Rivista Italiana di Onomastica” (= RIOn) Enzo Caffarellego, XXV tomas (2019), 2 RIOn, XXV (2019), 2, p. 788–793. Iš italų kalbos vertė Ieva Kirilauskaitė Donatella Bremer è stata professore associato di Lingua tedesca presso il Dipartimento di Filologia, Letteratura e Linguistica dell’Università di Pisa. Jis yra vienas iš asociacijos „Onomastica & Letteratura“ įkūrėjų ir žurnalo „il Nome nel testo“ bei onomastikos studijų serijos „Nominatio“ vienas iš redaktorių. Jis buvo International Council of Onomastic Sciences valdybos narys, o šiuo metu yra ICOS Terminologijos grupės narys. ORYGINALNE CYTATY Przedmowa. 1. Imiona i nazwiska osób: Postać literacka i jej imię (Wprowadzenie. »Poetyckość« imienia literackiego. Nazwa własna w rzeczywistym świecie. Nazwa własna w systemie literackiego dzieła sztuki. Nazwa własna w kontekście podstawowej postawy estetycznej. Funkcja konstytuująca nazwy literackiej. Perspektywa estetyki produkcji. Odwrócenie piramidy. Funkcje wtórne nazwy literackiej. Perspektywa estetyki recepcji: nazwa literacka między ambiwalencją, wieloznacznością a ironią. O tytule). DONATELLA BREMER 254 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI Ekskurs 1: Nazwa własna u Jeana Paula: jej funkcja, jej problematyka (Jean Paul i imiona. Attila Schmelzle: Złamane imię. Quintus Fixlein: Imię jako motor fabuły. Siebenkäs: „Porządek imion“. Nikolaus Marggraf albo fatum imienia. Jean Paul i paradoks imienia literackiego). Ekskurs 2: Niepewne nazewnictwo: powieść Goethego Powinowactwa z wyboru (Wprowadzenie: Pierwsze zdania. Poetyckie ustanowienie czy eksperyment laboratoryjny? Eduard syntagmatycznie i paradygmatycznie. »Dyletancka« zamiana imion. Sceptycyzm językowy i konstytuowanie postaci: wątpliwe nazewnictwo Goethego). Ekskurs 3: Wieloznaczne imiona w powieści Wilhelma Raabego be Hahnemeyer między Nowym Roman Unruhige Gäste (Raabes ungewöhnlichstes Werk und seine Namen. PhöTestamentem a greckim panteonem. »Światowiec« Veit Frhr. von Bielow-Altrippen –»doomed from the outset«, Prudens Hahnemeyer, pastor wbrew własnej woli. Volkmar Fuchs, wyrzutek. Valerie, nie zawsze odważna. Zakończenie: »Niespokojni goście«). Ekskurs 4: Imię literackie na przełomie tysiącleci: Imiona i nazwiska osób w powieści Andreasa Maiera Wäldchestag (Literatura bez imion i nazwisk? Opublikowana w 2000 roku: powieść Andreasa Maiera Wäldchestag. Imiona i nazwiska w Wäldchestag: Trochę statystyki. Sebastian Adomeit, syn Adama. Jeanette Adomeit, Joanna d’Arc? Anton Wiesner albo Tęsknota za wolnością. Pozostali młodzi ludzie. Podsumowanie i perspektywy: Nazwa literacka w XXI wieku). Ekskurs 5: Formy zwracania się w powieści Th. Fontanego Pani Jenny Treibel (Wprowadzenie: Formy zwracania się w perspektywie przemian historycznych. Używanie nazwiska wśród przyjaciół. Używanie nazwiska w małżeństwie). Ekskurs 6: Nazwa literacka w teatrze (muzycznym): Richard Wagner jako przykład (Wprowadzenie: Wymienianie imion i nazwisk w tekście narracyjnym i w dramacie. Techniki przywoływania nazwisk u Richarda Wagnera. Funkcja wyrażeniowa i apelatywna onimów. Gry nazwiskami. Wariacje nazwisk. Kreacje nazwisk. Adekwatność nazwisk. Nazwisko i byt. Zakończenie. 2. Nazwy miejsc w literaturze: Nazwy większych miejscowości: Rola nazw miejsc w literaturze. Onomastyka literacka i jej toponimy. Konstytuowanie przestrzeni fikcjonalnej. Problem referencji proprialnej z perspektywy kognitywistycznej. Dalsze funkcje literackich toponimów: semantyka, symbolika brzmieniowa i klasyfikacja. Niepokojenie i uspokajanie. »Czasoprzestrzeń«. Pagan, Mandalaj i Birma). Ekskurs 1: Konstytuowanie przestrzeni przez nazwy własne w powieści Jeana Paula Siebenkäs (Wprowadzenie i zarys treści. Opozycja: Augsburg i Kuhschnappel. Kuhschnappel, ciasnogłowy. Baireuth, wielkoduszny. Vaduz, pozaziemski. Indywidualne topografie. Rzeczywiste i fikcyjne toponimy. Zakończenie: Kształtowanie przestrzeni w powieści Jeana Paula Siebenkäs). Ekskurs 2: Toponimy możliwe do zreferencjalizowania w opowiadaniach podróżniczych Jeana Paula. Opowiadania podróżnicze Jeana Paula. Z Hofu do Baireuth. Der Name in der Literatur Recenzje / Reviews 255 Lokalizacja i »mapowanie«: Podróż na Fichtelberg. Toponimy jako element strukturyzujący fabułę. 3. Nazwy ulic i inne urbanonimy w literaturze: Wprowadzenie: Nazwa ulicy. Rozróżnienie: urbanonimy realne i fikcyjne. Urbanonimy jako koncepty mentalne. Świat rozdwojony: ulica i fantastyka. Zaułek jako mikrokosmos. Powiedz mi, gdzie mieszkasz, a powiem ci, kim jesteś: nazwy ulic jako markery społeczne. Berlin – Dublin – Paryż: Znikanie desygnatu w nowoczesności. Przestrzeń staje się czasem. Ekskurs: Bliskość i Wäldchestag (Wäldchestag – die Ferne: Flur-, Straßenund andere Ortsnamen in Andreas Maiers Roman powieść o małej ojczyźnie? Nazwy tworzą fikcyjną przestrzeń. Bliskość i dal (odległość). 4. Obce imię w literaturze: Obce imię w literaturze niemieckojęzycznej od Goethego do Treichela (Wprowadzenie: Obce imię między odrazą a fascynacją. Goethe: Mignon. E.T.A. Hoffmann: Signor Formica. Joseph von Eichendorff: Marmurowy obraz. Hans-Ulrich Treichel: Moja Sardynia. Zakończenie. Obce staje się znajome: Funkcja porównań toponimicznych w literaturze podróżniczej. Wprowadzenie Podróże księżnej Augusty von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Dzienniki podróży i listy dotyczące podróży do Włoch w latach 1821/22 i 1823/24. Funkcja porównań toponimicznych w dziennikach podróży i listach. Dalsze funkcje toponimów. Zakończenie. 5. Czynnik psychologiczny: Dlaczego Isola Bella? Nieświadome przyczyny wyboru imienia przez Jean Paula (Nazwa literacka i psychoanaliza. »Powieść kardynalska« Jeana Paula Titan i jej bohater Albano. Izabella, fałszywa matka. Is(ol)a-bella: Imię pod tekstem). Gradiva, historia onomastycznej obsesji (Publikacja archeologiczna i jej następstwa. Opowieść i jej interpretacja. Znaczenie imienia. Po Freudzie: drogi i bezdroża interpretacji. Gradiva rediviva. Zakończenie). Tłumacze. Imiona i nazwiska (oraz Rocynant). Toponimy. 6. Der Name in der Übersetzung: Don Quijote im Wandel der Zeiten: Einführung: Namen und Übersetzung. Don Quijote und sein erster deutscher Zakończenie. Bibliografia. Indeks rzeczowy i terminologiczny. Volker Kohlheim, autor licznych prac dotyczących antroponimiki i toponimiki epoki średniowiecza oraz czasów nowożytnych, jest szerokiej publiczności znany także jako współautor, wraz z Rosą Kohlheim, dwóch obszernych słowników niemieckich imion i nazwisk, wydanych przez prestiżowe wydawnictwo „Duden”. Słowniki te są nadal rozwijane – systematycznie aktualizowane, aby ukazywać wyraźne przemiany demograficzne, społeczne i kulturowe zachodzące w narodach niemieckojęzycznych. DONATELLA BREMER 256 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI Ponadto naukowiec od ponad dziesięciu lat zajmuje się onomastyką literacką. Rezultaty tej intensywnej działalności naukowej V. Kohlheima zostały przedstawione w dziele Der Name in der Literatur, które jest jedyną tak wyczerpującą pracą z zakresu onomastyki literackiej i niewątpliwie może służyć jako kompendium. W istocie do tej pory jedyną naukową pracą z tej dziedziny było studium Friedhelma Debusa Namen in literaturischen Werken. (Er-)Findung – Form – Funktion (2002 m.), w którym przedstawiono i poddano dalszej analizie teorie badane około dwudziestu lat wcześniej przez Hendrika Birusa i Dietera Lampinga, uzupełnione o wywiady z licznymi pisarzami. Zebrawszy wyniki najnowszych badań, a zwłaszcza badań przeprowadzonych przez włoskie stowarzyszenie „Onomastica & Letteratura”, z którym V. Kohlheim aktywnie współpracuje, naukowiec poszerzył obszar badań nad onomastyką literacką oraz przedstawił niezwykle szczegółowe rozważania teoretyczne i metodologiczne, a także precyzyjne analizy tekstów o charakterze filologiczno-lingwistycznym, estetycznym i historycznoliterackim. V. Kohlheim uzupełnił listę funkcji nazw osobowych w literaturze, opierając się na pojęciach opisanych przez językoznawców R. G. Barthesa, V. Benjamina, Ž. Ženeta, T. Todorova, J. Tynianova, Ž. Derridę i G. Saso. Autor studium analizował również ważne, bardziej ogólne zagadnienia, na przykład relację między tekstem literackim a kontekstem historycznym. W analizie posłużył się narzędziami lingwistyki kognitywnej i pragmatyki, które pozwoliły inaczej spojrzeć na intencje autora oraz na rolę czytelnika jako adresata i interpretatora onimów. Badając procesy logiczne w istocie decydujące o tworzeniu fikcyjnej postaci lub fikcyjnej przestrzeni, badacz opisał znaczenie wnioskowania, wyróżniając kilka podstawowych cech nazw literackich – dwuznaczność, dwoistość, ironię. V. Kohlheim uwzględnił również pewne typy onomastyczne, na przykład nazwy uznawane za onimy oraz obce nazwiska (niem. Fremdnamen), sugestywnie, tajemniczo brzmiące, nietypowo zapisywane i mające ukryte znaczenie. Językoznawca analizował także przypadki, gdy odtwarzane w świadomości imię jest ściśle związane z głęboką psychologią. V. Kohlheim interesował się również problematyką przekładu: uwypuklił nierównomierność różnych systemów, do których należą nazwy osobowe języka oryginału i języka przekładu. Jedną z największych zalet tego studium, napisanego we współpracy z R. Kohlheimem, jest to, że obok szczegółowych badań i rozważań teoretycznych na temat podstawowych kategorii onomastycznych przedstawiono w nim miejscami analizy konkretnych tekstów, zaczerpniętych głównie z literatury niemieckojęzycznej, a także z literatury angielskiej, amerykańskiej, francuskiej, holenderskiej, hiszpańskiej i włoskiej. Pierwszy rozdział studium, poświęcony opisowi imion własnych, V. Kohlheim rozpoczyna stwierdzeniem, że w pamięci czytelników imiona bohaterów literackich pozostają dłużej niż imiona przyjaciół i znajomych. Zdaniem autora studium, tworząc postać, nie unika on podkreślania, że imię literackie jest mniej lub bardziej determinujące, ponieważ charakteryzuje daną postać, podczas gdy imiona osób spotykanych w życiu pełnią funkcję identyfikacji Der Name in der Literatur Recenzijos / Reviews 257 i rozpoznawania osoby. W istocie w codzienności imiona własne są używane ze względów praktycznych, lecz w przestrzeni estetycznej wykorzystuje się je do innych celów, a znak językowy nabiera szczególnie ważnego znaczenia. Uściślając tę myśl, można stwierdzić, że w literaturze pięknej imię własne stworzone przez wyobraźnię pisarza niczym magnes przyciąga znaczenia oraz dodatkowe sensy i wywołuje skojarzenia, które stopniowo kształtują postać. Wychodząc od tych założeń, V. Kohlheim omawia inne istotne czynniki determinujące tworzenie imienia literackiego, wśród nich także konotacje brzmieniowe, symboliczne, kulturowe i intertekstualne. W części studium poświęconej konkretnej analizie tekstów badacz szczegółowo opisuje Jeana Paula, pisarza szczególnie uważnego przy nadawaniu imion (łac. nominatio). W powieściach tego pisarza jest wiele niezwykłych imion i nazwisk, nierzadko wymownych (na przykład Quintus Fixlein, Leibgeber czy Siebenkäs), które rzadko bywają zmyślone, lecz są wybierane nieprzypadkowo i przedstawiane w długich wykazach, a nawet dzielone na „dobre” i „złe”. V. Kohlheim analizuje również J. W. Goethego jako autora powieści Wybór przyjaciół. Jak wykazał Heinz Schlafer, powieść ta opiera się na związkach między imionami czterech głównych bohaterów. V. Kohlheim szczegółowo omawia początek powieści, w którym jej autor ostrzega czytelnika, zwracając jego uwagę na to, że jednemu z bohaterów przypisano cudze imię. Zdaniem V. Kohlheima autor przedstawia czytelnikowi takie ostrzeżenie jako interpretację odpowiednią dla całej powieści, w której nieoczekiwanie zmienione lub zastąpione imię oraz nietypowo używane onimy mają pokazać, że rzeczywistość sztuki i rzeczywistość życia są zasadniczo różne. Później, w kolejnych akapitach, badacz analizuje powieści Unruhige Gäste (aut. Wilhelm Raabe), Wäldchestag (aut. Andreas Maier) i Frau Jenny Treibel (aut. Theodor Fontane). Rozdział kończy się ekskursem na temat imion w dramatach muzycznych Ryszarda Wagnera: w nich imiona są magiczne lub tajemnicze i mogą nawet determinować pewne działania bohaterów, jak dzieje się to w operze Lohengrin; imiona nadane przedmiotom, na przykład mieczom, albo imiona jako tytuły pieśni czy motywów muzycznych – takich imion jest w operze Śpiewacy norymberscy. W rozdziale drugim analizowane są nazwy miejsc, które zazwyczaj nie są uwzględniane w studiach nad onomastyką literacką, głównie dlatego, że utożsamia się je z istniejącymi w rzeczywistości nazwami miejsc. Jednak w rzeczywistości literackie nazwy miejsc oddalają się od nazw rzeczywiście istniejących, ponieważ co najmniej pełnią różnorodne funkcje tekstowe, z których najważniejszą jest tworzenie fikcyjnej przestrzeni. Używane w literaturze nazwy miejsc V. Kohlheim interpretuje jako pewnego rodzaju ogniwo łączące opowiadane wydarzenia z mapą, która samoistnie układa się w umyśle każdego czytelnika angażującego się w opowieść. Takie poznawcze podejście, zastosowane przez uczonego od samego początku badań, jest przeciwieństwem węższej interpretacji Gérarda Genette’a, zgodnie z którą nazwy miejsc w literaturze pokrywają się z nazwami miejsc istniejącymi w rzeczywistości. Obraz tworzony przez nazwę miejsca może rzeczywiście ulegać zmianom DONATELLA BREMER 258 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI pagal kontekstą (pavyzdžiui, kai rašoma apie devynioliktojo amžiaus Paryžių) albo w zależności od odwołań do epizodów biograficznych związanych nie tylko z autorem, lecz także z czytelnikiem. Inne funkcje literackiej nazwy miejsca wiążą się z najczęściej przypisywanym jej znaczeniem (na przykład Tule zwykle oznacza odległe i niedostępne miejsce) – takie nazwy miejsc mogą mieć pewne symboliczne mę, patraukti skaitytoją neįprastomis garsinėmis savybėmis, nurodyti tam tikrą znaczenie i otoczenie, a nawet wprowadzać w dezorientację lub kierować ku wyobrażonemu i fantastycznemu światu, jak dzieje się to w różnych dziełach J. L. Borgesa. Ostatecznie za pomocą nazw miejsc można przekazywać nie tylko przestrzeń, lecz także czas (na przykład nazwa miejsca Lutetia przenosi czytelnika do początków powstawania Paryża, a sekwencja miejsc odwiedzonych przez podróżującego bohatera, choć niewyraźnie, tworzy perspektywę ciągłości). Przykłady zaczerpnięte z tekstów, które V. Kohlheim przedstawia pod koniec części teoretycznej, ilustrują funkcje nazw miejsc w niektórych dziełach Jeana Paula. Jedną z wyróżniających cech powieści tego pisarza Siebenkäs (między innymi wybranej przez Luigiego Pirandella jako przykład dla powieści Mattia Pascal) jest to, że przy tworzeniu przestrzeni i miejsca, ściśle związanych z historiami bohaterów zręcznie układanymi przez wszechogarniającego i wszechwiedzącego autora, używa się zarówno nazw rzeczywistych miejscowości (powiedzmy Augsburg), jak i zmyślonych toponimów (Kuhschnappel). W rozdziale trzecim analizowane są konotacje nazw ulic i miast. O znaczeniu nazw ulic i miast w tekście literackim świadczy już sam fakt, że są one często wymieniane w tytułach dzieł (na przykład Prospekt Newski N. Gogola, Berlin. Alexanderplatz A. Döblina czy Straszne zamieszanie przy ulicy Merulany K. E. Gaddiego). Podobnie jak nazwami miejsc, za ich pomocą tworzy się więź między światem fikcyjnym a rzeczywistym. W czwartym rozdziale poświęconym analizie nazw obcych V. Kohlheim, opierając się na definicji Karlheinza Hengsta, wskazuje, że oddziaływanie nazwy obcej (niem. Fremdname) na czytelnika i samego autora wywoływane jest przede wszystkim właściwymi nazwie obcej różnicami fonotaktycznymi i morfotaktycznymi. Egzotycznie lub poprzez skojarzenia może stać się zarówno neįprastai skambantis pavadinimas iš tikrųjų gali sukelti visokiausių emocijų ir czynnikiem przyciągającym, jak i odpychającym, albo jednym i drugim. Tak dwojaki charakter ma słynne imię Mignon1, występujące w pierwszej części powieści J. W. Goethego Lata nauki Wilhelma Meistra. Imię to nie ma nawet statusu rzeczownika pospolitego (jest bowiem przymiotnikiem), nie ujawnia miejsca pochodzenia bohaterki (można jedynie przypuszczać, że postać jest narodowości francuskiej) i nie pozwala zrozumieć, czy przeznaczone jest do opisania bohatera płci męskiej, czy żeńskiej. Dopiero później zostaje ujawnione, że Mignon jest dziewczyną włoskiego pochodzenia w nieokreślonym wieku. Jednak imię o tak niewyraźnych konturach wybrano nieprzypadkowo: Mignon nie jest istotą realistyczną, lecz raczej uosobioną tęsknotą (niem. Sehnsucht), silnie odczuwaną przez J. W. Goethego oraz 1 Z języka francuskiego – miły, piękny, przebiegły, inteligentny, atrakcyjny (tu i dalej – przypisy tłumaczki). Der Name in der Literatur Recenzje / Reviews 259 innych ówczesnych intelektualistów i artystów za głęboko umiłowanymi Włochami. Niemniej jednak w powieści opisane są również negatywne cechy bohaterki, a jej obraz ukazany jest w sposób kontrastowy. W pozostałych analizowanych przykładach obcych nazw własnych również zakodowane są aluzje do Włoch. W nowelach E. T. A. Hoffmanna uwidacznia się tendencja twórcza charakterystyczna dla niejednego pisarza, polegająca na przypisywaniu negatywnych cech bohaterom noszącym imiona włoskie (włoskie imię może mieć odcień podstępu, jednak częściej prowadzi bohatera do groteskowych lub zabawnych sytuacji). Niemniej jednak w twórczości E. T. A. Hoffmanna włoskie imiona i nazwiska nie tylko pięknie brzmią, lecz także niekoniecznie są przypisywane podstępnym lub przebiegłym bohaterom – mogą być również kojarzone z artystami, na przykład z Salvatorem Rosą, wybranym przez pisarza na swojego sobowtóra (ten sam Salvator Rosa, którego Friedrich Hölderlin wybrał jako alter ego i któremu Ferenc Liszt poświęcił jeden utwór ze swojego cyklu muzycznego Annés de pélerinage). Pozostałe analizowane przykłady zostały wybrane z noweli Josepha von Eichendorffa Das Marmorbild oraz powieści Hansa-Ulricha Treichela Mein Sardinien – utworów, w których również używane są imiona i nazwiska oraz nazwy miejsc pochodzenia włoskiego, uzupełnione znaczeniami i oczekiwaniami ściśle związanymi ze stopniowo konstruowaną narracją. Ten rozdział studium kończy się analizą funkcji nazw miejsc, a także nazw osobowych, występujących w literaturze podróżniczej, przeprowadzoną przez R. Kohlheim. Analizowane są funkcje obecne przede wszystkim w informacjach przekazywanych przez autora czytelnikowi o odwiedzonych miejscach i bohaterach. Przykłady wybrano z dzienników i listów księżnej Augusty von Sachsen-Coburg-Saalfeld (XVIII–XIX w.). W rozdziale piątym analizowane są związki między nazwą osobową a podświadomością. Koncentruje się na dwóch utworach – Titan Ż. Polia i Gradivie Wilhelma Jensena. Fantazja pompejańska – analiza. Pierwszy z nich to niezwykle zawiła powieść wychowawcza, w której słaby i szlachetnie urodzony bohater Albano, w atmosferze snu, wyrusza na poszukiwanie ojca i wszędzie odnajduje jego ślady, lecz jeszcze bardziej stara się odnaleźć wcześnie zmarłą matkę, próbując wskrzesić ją poprzez księżniczkę Izabelę. W imieniu Izabela kryje się no pasakojime, apie kurį Jungas papasakojo Froidui ir šis išanalizavo kūrinį iš związek z nazwą wyspy, która jest celem podróży bohatera – Isola Bella2. Z perspektywy psychoanalitycznej V. Jensego ukazuje się, jak pochodzące z zewnątrz wezwania mogą wywołać tkwiące w podświadomości napięcie psychiczne. Taki przebieg wydarzeń jest uwarunkowany znaczeniami imion dwóch istot kobiecych, między którymi miota się główny bohater. Jedną z tych istot jest antyczna rzeźba, w której bohater się zakochuje, oraz jego pierwsza miłość, przyjaciółka z dziecięcych zabaw, wcześnie zapomniana, aby znalazło się miejsce na umiłowaną archeologię. Szczególna postawa widzianej w muzeum marmurowej 2 Z języka włoskiego – Piękna wyspa. DONATELLA BREMER 260 Acta Linguistica Lithuanica LXXXI nadaje rzeźbie podobne znaczenie, nazywając ją Gradiva, „ta, która kroczy naprzód” (z łac. gradior – idę). Utwór kończy się jeszcze jednym imieniem: młody uczony, pobudzony snem, udaje się do Pompejów w poszukiwaniu istoty podobnej do tej, o której nieustannie myśli, i znajduje taką — żywą i zdrową, ochrzczoną imieniem Zoë, „ta, która żyje”, jak jego pierwsza ukochana. Zdaniem V. Kohlheima taki sposób interpretacji, pojawiający się jedynie od czasu do czasu w dziedzinie onomastyki literackiej, mógłby być niezwykle owocny, na przykład w analizie późnego romantyzmu niemieckiego, którego literatura obfituje w bohaterów błąkających się między rzeczywistością a iluzjami, świadomością a podświadomością, rozumem a szaleństwem. dziewczyny – jak gdyby szła w świadomości bohatera – przywołuje obraz jego pierwszej miłości, oddany przez znaczenie jej imienia Bertgang, „ta, która idąc, lśni”, a bohater nieświadomie W szóstym rozdziale studium, napisanym we współpracy z R. Kohlheimem, koncentruje się na przekładach nazw osobowych i miejscowych występujących w jednym z najczęściej czytanych dzieł wszech czasów – powieści Don Kichot – na przestrzeni trzystu pięćdziesięciu lat. W trakcie tłumaczenia wykorzystano najróżniejsze strategie przekładu, jednak osiągnięte rezultaty nie zawsze okazały się satysfakcjonujące. Ciekawe, czy ktokolwiek spośród rzeszy czytelników tej powieści wie, że wybrane przez samego bohatera imię Kichot (w jęz. hiszp. Quijote) w czasach Cervantesa budziło śmiech, ponieważ oznaczało część zbroi przeznaczoną do osłaniania ud. Złożono 14 października 2019 r. DONATELLA BREMER Dipartimento di Filologia, Letteratura e Linguistica Piazza Torricelli, 2 I-56126 Pisa donate[email protected]