scieee Open visual document viewer

Asta Leskauskaitė, Vilija Ragaišienė. „Pietinių pietų aukštaičių šnektų žodynas“

Vytautas Kardelis

Full text

Re iews Re iews 207 / VYTAUTAS KARDELIS Vilniaus uni e si e as Docslinių in es igaciones di ecciones: dialek ología, his o ia del lenguaje, kogni y inė semán ica, a ian iškumas en el habla. DOI: h psdoi.o g/10.35321all/82-13 As a:// Leskauskai ė, Vilija Ragaišienė SUSINI SUSINI AUKŠTAIČI ŠNEKT HORDYNA Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2016, I . AM, 682 p. ISBN 978-609-411-187-7 (bend as), ISBN 978-609-411-188-4 (I omas) Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2019, II . NŽ, 831 p. ISBN 978-609-411-187-7 (bend as), ISBN 978-609-411-238-6 ( omas II) En 2016 ue edi ado el p ime Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodyno omos (AM). Pasados es años, 2019, publicado y el segundo omos del dicciona io (NŽ). Ta minių žodynų bū yje es o ya cua oolik as dicciona io (išsamesnę has a 2014 m. izleis ų a minių žodynų apž algą ž . Zubai ienė 2014: 142147). Pie ín los lunas alch aicios šnek os dicodyno abudu omus p epa é expe imen usias y p o esionales dialek ologías, excelen es lunas alch aicios pa a més conoco ės, moko ės y expe és d . As a Leskauskai ė y d . Vilija Ragaišienė. Zodyno cien í ica edac o a d . Vilija Ragaišienė, edac o a d . Vilija Sakalauskienė, mapa mapio au o ė d . Lau a Ge žo ai ė. Woodyną k uopščiai sumake a o Neda Kos kienė, apipa idalino mailininkas Rokas Gelažius. Elodino ue apoyado po la Es adoybinė lie u ių kalbos komisija ( oliau VLKK) bajo Ta mių y e ninių ie o a džių išsaugojimo 20012010 años p og ama; p ime oyo omo edybá supió el Consejo de Ciencia de Li uania ( oliau LMT) bajo Es a ybina li uanis inių y imų y dislaidos 20162024 años p og ama. Segundojam omu publica mencionada LMT p og amas de ondos, ma y , p i ūko, sin emba go jugu y impo an e menciona , que segundojo omo publybú apoyó y negocio, y Va ėnos ajón sa i aldybė, y pa ieniai pe sonas pa e de ellos esc ibi en palab aino po ada, algunos quienes, dosniai supėmę publybą, pano o queda i desconocidos. Aquí es impo an e señala a a ias cosas: lo que abajo cien í ico iene que apoya la publicación no LMT, pe o negocios, municipi idad y ciudadanos, VYTAUTAS KARDELIS 208 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII indica cla amen e que el dicciona io su des ina a ú ya es á alcanzado. Es he moso y del p opio país pa io ismo, y del apoyo a su país cul u a ejemplo. También aki aizdu, que el dicodino au o es cik inių dzūkų asen amien os no hay acciden eñas p aei ės, esa es imonija no sólo ecibida apoyo dicodino edybai, since šdūs y cál i p esen a ymai dicodino Vilniaus maes os casa S e ainėje y Lie u ių kalbos ins i u e, pe o y p opio dicodino kokybė. P ime is omas del ocodyno comenzamos P a a me (p. VIIIX), adelan e a Į adas. En el úl imo se p esen an odos el dicciona io ansminium necesa ios a ibu os: mencionos me idiones me idiones alš aičių šnẽk os (čia zazmenciona y sob e socioling is inę padė į bikalbius o ikalbius habi an es) y sus á eas (p. XIXIII), se discu e šnek ų peculia idad y ca ac e ís imas peculia idades de sonido, ki čia XIII, mo ologías y sin axis (p. XIIIXV). Glaus ai, es uc u ao ai y apliquándose ilius a y ius así como adecuados ejemplos p esen a el ocodyno pobūdis i sanda a (p. XXVXXX). A con inuación ansk ipción sky el, en el que se p esen an balsios, p iebalsios, ki cio y p iegaidés, in onaciones y ex o sin agminés sclaida señales así como sus eksplikación. P idedami localo a džių su umpinimien os, o os su umpinimien os y signos así como lis as de li e a u a. El segundo omas ambién iniciado P a a me (p. VIIVIII), es Į adas (p. IXXI) glaus a I-ojo omo Į ado esumen. La úl ima pa e del dicciona io epi ió el p ime omo sky eliai, en los que p esen aba el dicciona io pobūdis y sanda a (p. XIXV), ansk ipcija (p. XVXVIII), lis os de enc ucilamien os y signos de luga eso a dzes y o os. Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodynas, según au o es, pa ag o según los p incipios de los de allados a mių žodynų: en él sudė i odos los ecopilados pie inių pie ų aukš aičių šnek ų palab as de i as uen es de lenguaje y esc i as (pe os del Ins i u o de Li uania Geoling is ikos cen o Ta chy a chi o de manusc i os y sonidos y del Cen o de In es igación de la Lengua Bend inės sukaup os Lie u ian dicciona io supplemen os) (p ka o XXVI). P a a mėje aún menciona que po penke ius años g abada casi escien as ho as de sonido g abaciones <...>. Como sólo de es e pe íodo g abaciones de sonido escogidos las e bales ejemplos y o man el dicciona io base (p. VIII). Además, ma e ial omado y de o os a p incipios del XXI a. colegas g abados g abaciones de sonido. Cabe en a iza que Žodyną pagausino y an e io men e mencionados XX a. 710 décadas, 20022003 m. g abaciones de sonido así como manusc i os ex os, Li uu ių kalbos žodino complemen ų ka o eka e miniae pa yzdžiai (p. VIIIIX). Al lee es as a i maciones pod ía hace se cabluja y p egun a se como con los p incipios y c i e ios de selección del ma e ial? Ob iamen e, que hay di e encia en e esc i i iones uen es y o iginales g abaciones de sonido. También ob iamen e, que XX a. 710 décadas de g abaciones de sonido, manusc i os ex os y Lie u ių kalbos žodyno suplemen os ka o eka exempla es e minos ue on y ecopilados, y especialmen e p ocesados basado en o os p incipios eó icos y me odológicos negu acos umb ada con empo aniėje lie u ių dialek ologijoje. Así puede su gi la p egun a, ¿ adujo a un dicciona io dė i As a Leskauskai ė, Vilija Ragaišienė. Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodynas Re iews de Re isions 209 eisiais mé odosis seleccion ada y ansmi ida y naująją y nue a eó ine accesiga ma cė ą ma e ial. Po cie o, al mane a de componamien o de la ma e ia empí ica pudo de e mini en p a a mée los pensamien os con ados po au o es del ocodyno, donde bas an e cla amen e jus i cuan o nos algiška y p eocupačiu po el des ino de šnek ų i pan i gaida: Šių ie ų žmonių pasaulu ė, pap očius, kasdi skolenybę a spindi jų gim oji šnek a melodinga, e bal, a chajiška, aunque ya un poco p askies a naujaisiaisiniais. Desa o unadamen e, los o icios adicionales, de los an epasados he edado a la o ma de ida y se íú puoselėjancias me idiones dzūkų kaimų comunidades cada año cada ez disminuye debido des a o ica de la demog a inés desa ollo, económicos y sociales p ocesos, aigi su exis encia es su giusa eal amenaza. Mąž an pe sonas mąž a y la local šnek ą mokančiųjų... (p. VII). Como puede en ende se de es a bas an e la ga ci aokos, el obje i o del dicciona io ue pone en él cuan o posible más y a ii esnés ma e ia. Hay que econoce que acabo de plan ea la duda po el di e en e ca ác e del ma e ial de la a monización au o és expagó elegidas acionales y ap opiada mane a: Senų ank aš inių eks ų sakiniai pe ašy i laikan is o iginalios ansc ip o es ženklų sis ema, o iginal o iginal ansk ipcija su luga de esidencia y e e encia de los manusc i os. (p. XXX). Toji e e encia (RT) iden i ica cla amen e ma e ial más an igua. en al caso los iejos ejemplos de ansc ipción neligumai y niuansai pasida o no ales ak ualús, además, y di e en es c onologicos capoksnių ma e ialá, esan la asun o, cógu compa i. O o ema que puede susci a discusiones es p es in inė leksika y naujesni o nauji palab as (p. XXVI). Las a ieji señala se su uc inimu nj. An e ex animas palab as de o igen (sla izmos, ge manizmos) esc ibe sigyma s ., que se u iliza y signi icanzas skoliniams indica . A odían peik ina d ip asmybė, pe o au o ės y aquí encon a on la adecuada solución: Reikšmės skoliniai indicados an es la explicación del signi icado skliaus ose su inimu s . (p. XXVI). Así en un caso aco amien o s . es á después de i ulación de palab a, o o an es de la explicación de signi icado. Da no a sob e los p es ados: au o es según: Kiel posible, se es ue za indica palab as kilmę, pe o p ie senųjų skolinių <...> pažymos o igenos ne ašomas (p. XXVI). Me pa ece que el hábi o nežymė i senųjų skolinių no es pa icula men e ap opiado y es c i ico ino (a gumen os é. Ka delis 2016: 89). Sin emba go puede en ende se que al elección lidió y, ano mis p opios au o es, a mian dicciona ios de p epa ación adiciones, y VLKK con i ma i Ta mių (šnek ų) dicciona ios de p epa ación equisi os comunes. Po cie o, es os equisi os, aunque ellos y ecomendcinas, au o esas man ué onse adecuadamen e y c ea i amen e. Uno de ales ejemplos: puiku, que Žodyne no exis e eiksmažodžių lizdų, jun o y palab as nebu ėlių, que a i icialmen e c ean se eiksmažodžių lizdui o ma , ej.: bós i, ml i, mók i, žn i. Ve odyne no se incluyen y pama iniai accionesmajodžiai, cuyos šnek os nož ašy a a osenos ejemplos (p. XXVIII). T umpa no a sob e ansk ipción: de inmedia o se e que dicciona io p epa é y edi aó p o esionales y expe imen usias dialek ologesas, de los cuales uno de abajo ba es es y VYTAUTAS KARDELIS 210 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXII a minių eks ų p epa ación. Pa yzdžių ansk ipcija apgal o a, nope ca u a, nuosekli, desc ibiendo y sis émico sis ema sonicas ka kasą, y mos ando impo an esesnius y sub ilesnius niuansus. Sky ius Šnek ų peculia idad y ca ac e ís icas ca ac e ingula es bas an e adicional, u ilizado en abajos de dialec ología adicional de Li uania e minología habi ual, especialmen e al habla de ga syną (mencionados seno ines akū inės galūnės, kie ieji p iebalsiai, p iebalsių painiojimas). Tal p esen ación adicional p obablemen e no es i in c i icoo ino: una pa e, si quien oma íasi dicciona io ma e ial basado e de ling is ines in es igaciones, e minologiją susi a ky ų según necesidades, o a pa eus, dicciona io lee á no solo ling is ai y specialis ai leksikog a ai. Tad más simple p esen ación de hechos empi icos y acla aciones en es e caso iene sus mo i os y logiká. Skai an aukščiau aba cado capí ulo de los ojos de inmedia o k in a una yški peculia idad, la cual se puede desc ibi una palab aji a ian es. Cadodyne no e i a mos a se a ian izmos eales soninas, mo ologicas, sin aksicas di e sasi o es es dí igan e y saludin ina cosa. Va ian iškumo adecuadamen e desc i o y Į ade, y cla amen e is o ilius aciniuose ejemplos. Cabe a i ma que el ma e ial p esen ado en dicciona io es ealmen e o iginal y au en iška (žinoma, si compa ásemos con o iginales sonido į ašais, al ez y su gie an discusiones po uno u o o caso conc e o, pe o cualquie a, que ansc ibió mnios ex os, pe ec amen e sabe que di e en es ansc ibuido es iguodos emas a eces escuchan di e en e es un ín eg o, complejo dependi de muchos ac o es kogni i is). En gene al debido al p opio dicciona io sanda os y es uc u a, ma e ia y su p esen ación, ya mencionadas ansc ipciones y signi icamien os eksplicaciones kokios esenciales c í icas no se puede deci . Hay que econoce , que el dicciona io au o és man iene sis ema y lexicog á ico consis encia an o apo ando ma e ialá, an o explikuodando signi icados, p es ando g ama icales y o a conocimien o. Kū ybišką y analí ico en oque al abajo de esc i u a del dicciona io bas an e bien mues a y signi ica i os eksplicaciones pa eikimas. Al menos ya me ch es oma ico ejemplo, como painiai pinamas de algunos signi icamien os eksplicaciones y ellas ilus ojan es ejemplos pynės, son palab as habla, habla Daba inės lie u ių kalbos žodyne y Lie u ių kalbos žodyne ( oliau LKŽ). Bas a compa a las con Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodyno explicacións así como su elación con ejemplos y de inmedia o e mucho cual mejo si uación. En gene al ocodyno au o és, aunque y ap o echa LKŽ explicaciónas (žinoma, en aquellos casos, cuando ellas comple amen e adecuamas y nep ieš a auja empi ina ma e iagai de ocodyno), pe o a menudo p opo cionan y sa as, las cuales ecuen emen e son y g akš esnės, y más mo i uo as, y bien de a con ejemplos. Chugo que Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodyno omai complemen ó ya los exis en es a minos ocynų bū į. Es impo an e que ya es á y con inua á siendo ú il no sólo a las amas adicionales de la lingüís ica (lie u ies dialec ología, bal is icas, indoeu opeis icas), sino iene y de puikos, sa i ą, di e sosi iapusio ma e ial y espi i ual, As a Leskauskai ė, Vilija Ragaišienė. Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodynas Re iews de Re iews 211 en gene al cul u almen e el klod. Yuo, sin ninguna duda, pod án u iliza no solo p o esionales humani a ios. P a a mėje au o és boni amen e y ap opilamen e son pasabiusias: Tad es e dicciona nedidelė duoklė s ambiosios pie inių pie ų aukš aičių, o dzūkų, šnek os saugo ojams. Es e abajo, que con ibuye puoselėjan comunomeniškumą, omen a su iden idad de alo pe cepción, galų gale ecue da eso que ya es amos p o usę. Desde la lingüís ica a pína es una g an y impo an e apo ación a las in es igaciones de es a ada mé, que Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodyno au o ės d . As a Leskauskai ė y d . Vilija Ragaišienė úl imamen e no sólo sma kly, pe o más impo an e p o esionalmen e desa olla y p o undiza. Queda sólo desea le a Kolegėms, llena de memo ia el p o eso Albe o Rosino, en palab as de deci , c ea i binés éxi os y ul e iños s a ios de in es igaciones. LITERATŪRA Leskaukai ė As a, Ragaišienė Vilija 2016: Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodynas (AM) I, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Leskaukai ė As a, Ragaišienė Vilija 2019: Pie inių pie ų aukš aičių šnek ų žodynas (NŽ) II, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. Ka delis Vy au as 2016: Sla izmai de las lenguas Li uanias: his o ia y pe spec i as del es udio. Li uania polkų a mės. P iega en in e ne : h pwww.lenku a mes. l . u.l /ap h p: a ículos. Zubai ienė Vilma 2014: Lie u ių leksikog a ija: his o ia y p esen eis: docomoji knyga, Vilnius: Vilniaus uni e si e o leidykla. Į eik a m. 2020 ab il 21 d. VYTAUTAS KARDELIS Vilniaus uni e si e as Facul ad de Filología Taikomosios kalbo y os ins i u o Lie u ių kalbos ka ed a Uni e si e o g. 5, LT-01131 Vilnius, Lie u a y au as.ka de[email p o ec ed]