Anmerkungen zu den Flussnamen lit. „Liẽkė“, „Liekà“ und ihrer Sippe

Straipsniai / Articles 151 HARALD BICHLMEIER Sächsische Akademie der Wissenschaften zu Leipzig Uniwersytet Marcina Lutra w Halle-Wittenberdze Obszary badawcze: onomastyka (toponimia), fonologia historyczna języków germańskich, językoznawstwo indoeuropejskie, teksty aljamiado. DOI: doi.org/10.35321/all83-07 UWAGI DOTYCZĄCE NAZW RZEK LIT. LIẼKĖ, LIEKÀ I ICH RODZINY Kilka uwag dotyczących Liẽkė, Liekà i innych hydronimów o wspólnym rdzeniu ADNOTACJA Nazwy rzek lit. Liẽkė, Liekà (i ich rodzina) pojawiają się niekiedy w ramach badań nad hydronimią „staroeuropejską”. Tradycyjnie przypisuje się im etymologię, której nie da się poświadczyć logie auf Grundlage der Wurzel uridg. *(h1)leik- ‘krümmen, biegen’ zugeschrieben. Diese Wurzel hat es allerdings wohl nie gegeben, sie ist zumindest im appellativischen Wortschatz w żadnym języku indoeuropejskim. W konsekwencji nie można im właściwie przypisać żadnego znaczenia – jeśli w ogóle istniał rdzeń praindoeuropejski *(h1)leik. Tym samym zasadne wydaje się wywodzenie obu litewskich nazw rzek od rdzenia praindoeuropejskiego *uleiku- ‘być płynnym, zwilżać’. Powiązanie z bałtyckim materiałem leksykalnym jest trudne, ale możliwe. Jednocześnie w odniesieniu do nazwy rzeki Lech, przy etymologizowaniu której również uwzględniano oba wspomniane rdzenie, należy stwierdzić, że nie można jej wywodzić od rdzenia praindoeuropejskiego *(h1)leik, ponieważ najprawdopodobniej w ogóle nie istniał, ale także rdzeń praindoeuropejski *uleiku- odpada, ponieważ sprzeciwiają się temu względy fonologiczne. Raczej chodzi tu o formację celtycką o znaczeniu „ten od kamieni (płyt kamiennych), kamienisty”: praindoeuropejskie *pl(h2)k-(m)néh2- > wczesnoceltyckie *φlikkā- > prakeltyckie *likkā. W rezultacie należy stwierdzić, że lit. Liẽkė, Liekà itd. oraz niem. Lech nie mają ze sobą nic wspólnego etymologicznie. HARALD BICHLMEIER 152 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII SŁOWA KLUCZOWE: hydronimia staroeuropejska, celtyckie nazwy cieków wodnych, litewskie nazwy cieków wodnych, ‘fałszywi przyjaciele’. ADNOTACJA Nazwy rzek lit. Liẽkė, Liekà (oraz ich warianty) są niekiedy wspominane w pracach dotyczących tak zwanej „hydronimii staroeuropejskiej”. Tradycyjnie wywodzi się je na podstawie rdzenia praindoeuropejskiego *(h1)leik- „zginać”. Jednakże ten rdzeń prawdopodobnie never existed, at least there seem to be no descendents from it in the appellatival lexicon of any IE language. Thus the root – if it ever existed – cannot be ascribed a meaning. So it seems more appropriate to derive the Lithuanian river-names from the root PIE *uleiku- ‘zwilżać, być cieczą’. Parallelly the river-name Lech (a river in Austria and Bavaria) was also analyzed based on the two roots mentioned, PIE *(h1)leik- ‘bend’ and PIE *uleiku- ‘moisten, be liquid’. As just mentioned, the first one, however, never existed – and the second one cannot be the starting point because of phonological reasons. The river-name Lech is based on a Celtic formacja „ten, który ma kamień (kamienie)(-płyty)”: PIE *pl(h2)k-(m)néh2- > PCelt. *(φ)likkā-. Jest zatem jasne, że nazwy rzek Lith. Liẽkė, Liekà itd. i germ. Lech nie mają wspólnej etymologii. SŁOWA KLUCZOWE: hydronimia staroeuropejska, hydronimy celtyckie, hydronimy litewskie, „fałszywi przyjaciele”. 1. WSTĘP Obie litewskie nazwy rzek lit. Liẽkė, Liekà i ich rodzina pojawiają się w różnych miejscach literatury dotyczącej starszych warstw nazw wodnych w Europie, a tym samym „hydronimii staroeuropejskiej”. W określonych warunkach można by również ustalić związek tych nazw z nazwą rzeki Lech, płynącej z Austrii do Bawarii i uchodzącej tam do Dunaju, co zresztą miało miejsce w starszej literaturze. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, czy taki związek rzeczywiście istnieje.1 1 Dziękuję obu anonimowym recenzentom artykułu za ich uwagi i propozycje, które pomogły wyjaśnić nieporozumienia i ogólnie ulepszyć artykuł. Artykuły / Articles 153 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe 2. LITEWSKA RODZINA NAZW 2.1. Jeśli chodzi o etymologizację oraz inne nazwy, które należy z nią ostatecznie powiązać, należy wyjść od lit. leknas (także liẽknas) m. ‘bagno, podmokły, torfiasty teren łąkowy’, lekna (także lieknà) f. ‘nisko położona podmokła łąka’. Prawdopodobnie należy tu również lit. láikšės (1) f. ‘duże bagno porośnięte zaroślami’ (dalsze informacje dotyczące etymologii zob. niżej § 3.). 2.2. Jeśli chodzi o nazwy należące do tej rodziny, należy porównać kilka zestawień: oprócz „klasycznej” literatury litewskiej (szczególnie Savukynas et al. 1963, Vanagas 1970, 1981, 1981a) należy wymienić na przykład wykaz podany w SEJL² (2018–2020) s.v. láikšės (w LED 656 s.v. láikšės porównanie z Lietuvos vietovardžių geoinformacinė duomenų bazė (http://lkiis.lki. lt/ die Gewässernamen indes nicht angeführt, sondern LED 696 s.v. leknas), wolietuvosvietovardziugeoinformacine-duomenu-baze; dalej LVGDB) potwierdza przyporządkowanie nazw do obiektów geojekten als bisweilen fraglich erscheinen lässt. 2.3. Laut Smoczyński gibt es folgende Namen aufbauend auf der Wurzel lit. leik-/liek-: 2.3.1. Nazwy rzek od podstawy leik-/liek-: a) Ableitungen: Liẽkė (2),2 Liek (4),3 Leikà (4); 4 b) Komposita: Lekupis (1).5 2.3.2. Nazwy rzek od podstawy leikn-/liekn-: a) Ableitungen: 2 Por. Savukynas et al. 1963: 91; nie w Vanagas 1970; por. Vanagas 1981: 189; Vanagas 1981a: 59; nicht in LVGDB. 3 Por. Savukynas et al. 1963: 91; nie w Vanagas 1970; por. Vanagas 1981: 189; Vanagas 1981a: 59; nicht in LVGDB. 4 Por. Savukynas et al. 1963: 89; Vanagas 1970: 46; Vanagas 1981: 185, 189; Vanagas 1981a: 59; nicht in LVGDB. 5 Por. Savukynas et al. 1963: 89; Vanagas 1970: 241; Vanagas 1981: 189; Vanagas 1981a: 59; nie w LVGDB. HARALD BICHLMEIER 154 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII Lekna (1); 6 7x w LVGDB, w tym żadna nazwa wodna: 1165977 (łąka), 116664 (łąka), 116866 (łąka), 117072 (łąka), 117766 (łąka), 117807 (łąka), 118043 (las). Leknas (1; 4x)8. Liẽknas (2; 3x); 9 5x w LVGDB, w tym żadna nazwa wodna: 116808 (Wiese), 117138 (Wiese), 117244 (Wiese), 117700 (Wiese), 117767 (Wiese). b) Komposita: Liẽknupalis,10 Liẽknupis,11 Pusiáulieknis.12 2.3.2. Nazwy miejscowości od podstawy leikn-/liekn-: a) Ableitungen: Lieknia13 (w LVGDB jako nazwa części majątku [118387]); Lieknẽlis,14 Ùžlieknė (offenbar ein Waldname),15 Ùžlieknis,16 Ùžliekniai (1)17 (117748); b) Komposita: Leknagala,18 Júodlieknis,19 Šlialieknis.20 2.4. Na powyższej liście Smoczyńskiego nie wymieniono Liekà, regularnie przytaczanego w literaturze hydronimicznej, i nie figuruje ono również w LVGDB ani w „klasycznej” litewskiej literaturze poświęconej temu tematowi. Według obecnego stanu wiedzy wiele przemawia za tym, że chodzi o nazwę 6 Vgl. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 36; Vanagas 1981: 190. 7 Die hier und im Weiteren angeführten Zahlen sind die den einzelnen Geoobjekten in LVGDB zuakwenu lit. Liekà z podzielonymi kodami geograficznymi. 8 Vgl. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 36, 115; Vanagas 1981: 190; Namenform mit Akut nicht in LVGDB. 9 Por. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 36; Vanagas 1981: 190. 10 Por. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 89; Vanagas 1981: 190; nie w LVGDB. 11 Por. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 235; Vanagas 1981: 190; nie w LVGDB. 12 Por. Savukynas et al. 1963: 130; Vanagas 1970: 254, 256; Vanagas 1981: 269; nie w LVGDB. 13 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 14 Por. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1970: 115; Vanagas 1981: 190; nie w LVGDB. 15 Por. Savukynas et al. 1963: 181 (Ùžlieknės ùpis); Vanagas 1970: 272 (Ùžlieknės ùpis); Vanagas 1981: 356 (Ùžlieknės ùpis): do nazwy lasu Ùžlieknė; nie w LVGDB. 16 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981; nie w LVGDB. 17 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 18 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981; nie w LVGDB. 19 Nie w Savukynas et al. 1963; por. Vanagas 1970: 251, 256; nie w Vanagas 1981; nie w LVGDB. 20 Por. Savukynas et al. 1963: 185; Vanagas 1970: 239, 247; Vanagas 1981: 331; nie w LVGDB. Artykuły / Articles 155 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe chodzi o nazwę-widmo, która być może opiera się na błędnym zapisie Leikà. Na razie nie da się ustalić, kto jako pierwszy wprowadził ją do dyskusji naukowej. Uzupełniająco do powyższej listy w LVGDB odnotowano jeszcze następujące derywaty względnie onimizacje apelatywów lit. leknas, lekna: 2x Lieknãlis (2):21 116716 (łąka), 116824 (łąka); Lieknãlė (2):22 116997 (pole uprawne); Liẽknai (2):23 116697 (pastwisko); Liẽkiai (2):24 76426 (wieś); 4x Leknos (1):25 117693 (łąka), 117701 (łąka), 117506 (bagno), 117507 (łąka); Lieknniai pãsėdžiai:26 116394 (łąka); 3x Liẽknė (2):27 116370 (Wiese), 116395 (Wiese), 116613 (Wiese); Liẽknės (2):28 116711 (Wiese). 2.5. Ponadto w literaturze dotyczącej nazw wodnych Litwy przytacza się jeszcze kilka nazw wodnych nieuwzględnionych ani przez Smoczyńskiego, ani w LVGDB, mianowicie dwukrotnie Lekupis29 oraz po jednym razie Liekáitis,30 Liekáitė,31 Liẽkno upãlis32 i Lieknẽlių rãvas.33 2.6. Na razie nie jest jasne, jak powstała rozbieżność między danymi w der Datenbank und den Angaben (sofern sie Gewässernamen betreffen) in den słownikach nazw. 2.7. Ponadto m.in. Udolph (1990: 116) wymienia jeszcze dwie nazwy wodne z formą rdzenia na stopniu zanikowym, lit. Lkupis, Likupỹs,34 zaliczone tutaj22 Nie w stellt. Udolph zitiert dazu (und zu Namen mit Liek-, Leik-) u.a. auch Vanagas 21 Nicht in Savukynas et al. 1963; nicht in Vanagas 1970; nicht in Vanagas 1981. Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 23 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 24 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 25 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 26 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 27 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 28 Nie w Savukynas et al. 1963; nie w Vanagas 1970; nie w Vanagas 1981. 29 Por. Savukynas et al. 1963: 91; Vanagas 1981: 189. 30 Por. Savukynas i in. 1963: 91; Vanagas 1970: 76; Vanagas 1981: 189. 31 Por. Savukynas i in. 1963: 91; Vanagas 1970: 76; Vanagas 1981: 189. 32 Por. Savukynas i in. 1963: 91; Vanagas 1970: 270; Vanagas 1981: 190. 33 Por. Savukynas i in. 1963: 91; Vanagas 1970: 272; Vanagas 1981: 190. 34 Por. Savukynas i in. 1963: 92; Vanagas 1970: 241, 244; nie w LVGDB. HARALD BICHLMEIER 156 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII 1981: „185, 189f.“ – die Formen mit Likfinden sich allerdings auf S. 191 und nie są tam w żaden sposób łączone z nazwami z Liek-, Leik-; również nie uważa się za prawdopodobnego związku z litewską nazwą osobową lit. Lkas; natomiast w tym samym miejscu jako możliwy pojawia się związek z litewskim czasownikiem lit. lkti. Niemniej jednak związek nazw wodnych z lit. lkti ‘pozostawać, pozostawać w nadmiarze, pozostawać przy życiu, opuszczać, pozostawiać’ nie jest szczególnie oczywistą propozycją. Coś takiego wydawałoby się bardziej prawdopodobne na obszarze, gdzie rzeki znikają w porze suchej – wówczas ‘rzeka, która (mimo suszy) pozostaje (a więc nadal niesie wodę)’ byłaby sensownym motywem nazewniczym. W odniesieniu do Bałtyku jest to na razie raczej nieprawdopodobny scenariusz. Powiązanie to można zatem co najwyżej zaklasyfikować jako odległą możliwość. 2.8. Podsumowane w tabeli, przedstawia się to zatem następująco: Name SEJL² LVGDB Savukynas et al. 1963 Vanagas 1970 Vanagas 1981 Vanagas 1981a Júodlieknis + (ON) – – – – – Leikà + (FlN) – 89 46 185, 189 59 Liekáitė – – 91 76 189 – Liekáitis – – 91 76 189 – Lekupis + (FlN) – 89 241 189 59 Liẽkė + (FlN) – 91 –189 59 Liekė +(FlN) –91 –189 59 Liẽkiai – 76426 (wieś) – – – – Lekna + (FlN) 116664 (Wi), 116866 (Wi), 117072 (Wi), 117766 (Wi), 117807 (Wi), 118043 (Wa) 116597 (Wi), 91 36, 115 190 – Leknagala + (ON) – – – – – Liẽknai – 116697 (Vw) – – – – Lieknãlė – 116997 (A) – – – – Lieknãlis – 116824 (Wi) 116716 (Wi), – – – – Liẽknas + (FlN) 117138 (Wi), 117244 (Wi), 117700 (Wi), 117767 (Wi) 116808 (Wi), 91 36 190 – Artykuły / Articles 157 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe Name SEJL² LVGDB Savukynas et al. 1963 Vanagas 1970 Vanagas 1981 Vanagas 1981a Liẽknė – 116395 (Wi), 116613 (Wi) 116370 (Wi), – – – – Lieknẽlių rãvas – – 91 272 190 – Lieknẽlis + (ON) – 91 115 190 – Liẽknės –116711 (Wi) – – – – Lieknia + (ON) 118387 (Ht) – – – – Lieknniai pãsėdžiai – 116394 (Wi) – – – – Liẽkno upãlis – – 91 270 190 Leknos – 117701 (Wi), 117506 (Su), 117507 (Wi) 117693 (Wi), – – – – Liẽknupalis + (FlN) – 91 89 190 – Liẽknupis + (FlN) – 91 235 190 – Lekupis – – 91 –189 – Pusiáulieknis + (FlN) – 130 254, 256 269 – Šlialieknis + (ON) – 185 239, 247 331 – Ùžlieknė + (Ùžlikenės Wa ùpis) (ON), –181 (Ùžlikenės ùpis) 272 356 – ùpis) genauer: (Ùžlikenės Ùžliekniai + (ON) 117748 – – – – Ùžlieknis + (ON) – – – – – Skróty: A – pole, FlN – nazwa rzeki, Ht – część gospodarstwa, ON – nazwa miejscowości, Su – bagno, Vw – pastwisko dla bydła, Wa – las, Wi – łąka 2.9. W zestawieniu tabelarycznym uwidaczniają się dalsze rozbieżności: Zadziwia, jak wiele toponimów (w szerszym znaczeniu) nie odnotowano w LVGDB. W pojedynczych przypadkach przyjęto różne przyporządkowania, tak uznaje etwa Lieknẽlis dem SEJL² als Ortsname, in der litauischen Fachliteratur als Gesię wässername. Tutaj zapewne jeszcze wiele rzeczy należy ponownie gruntownie sprawdzić; być może któraś z form nazwy okaże się także jedną z Ghostname. HARALD BICHLMEIER 158 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII 3. ZUR ETYMOLOGIE VON LIT. LIẼKĖ, LIEKÀ ETC. 3.1. Im Kontext der ‘alteuropäischen Hydronymie’ werden meist nur die dwóch najkrótszych form, lit. Liẽkė, Liekà, zwana. Nazwy te należy przedstawić i lang zwei verschiedene Etymologien zugeschrieben worden, die im Folgenden rozważyć wzajemnie względem siebie: jedną tradycyjną i jedną nowszą. Eng mit der Etymologie dieser beiden Flussnamen verwoben ist einerseits pytanie o etymologię nazwy rzeki i obszaru od Austrii po Bawarię. fließenden Flusses Lech, andererseits die nach der Etymologie einer Reihe sla3.2. Als Ableitungsgrundlage konkurrieren hier in allen Fällen zwei urindogermańskie korzenie ze sobą, *uleiku- ‘być płynnym, nawilżać’ (z młodszej Vorschlag) und *(h1)leik- ‘krümmen, biegen’ (traditionelle Ansicht). Aus seperspektywy mantycznej wyprowadzenia od obu korzeni do nazwania cieków wodnych wydają się całkiem odpowiednie: według charakterystycznego schen Krümmung bzw. ihrem Kurvenreichtum benannt sind sicher der Chamb (staro-wysoko-niem. Kamb [1058]; < st.-wys.-niem. *kamp- ← gal./pra cel. *kambo- ‘zakrzywiony’35),36 prawdopodobnie Bogenbach (także nazwa miejscowości Bogen; Dolna Bawaria; < st.-wys.-niem. Pogana, Bogana [ON: ok. 790 (kopia 1254)], GewN st.-wys.-niem. Bogana [882])37, być może Niemen (lit. Nẽmunas), jeśli tradycyjna etymologia jest trafna,38 oraz być może Łaba, jeśli jednak jest ona jako praindoeur. *h2elh2-bh(h2)-o- ‘Meandrująca’, a nie, zgodnie z tradycyjnym sposobem, etymologizować jako ‘Biała’.39 A nazwy oparte na rdzeniach oznaczających ‘wilgotny, mokry, płynny’ są, jak wiadomo, bardzo liczne, por. różne niemieckie sernamen Neetze, Nette, Netze, die zur Wurzel urgerm. *nat- ‘nass’ zu stellen Gewässind,40 w Austrii Mattig (prawdopodobnie od [przed-]celtyckiego *madu-kozur rdzeń 35 Por. EDPC 186. 36 Vgl. DGNB 81f. 37 Por. Prinz 2007: 158–164; DGNB 67; Wiesinger, Greule 2019: 101 i n. 38 Por. na ten temat Bichlmeier 2019: 49 i n. ; 2020: 130 i n. każdorazowo ze starszą literaturą. Podobnie już wcześniej unter Anführung der beiden bei Bichlmeier genannten etymologischen Vorschläge Vanagas 1988: 28f. 39 Por. w tym względzie Bichlmeier 2012, 2013; Bichlmeier, Blažek 2014, 2015; Scheungraber, Grünzweig 2014: 43–46 (każdorazowo z dalszą literaturą). 40 Por. DGNB 372, 374 i n. Artykuły / Articles 159 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe praindoeuropejski *mad- ‘być / stawać się mokrym’ [LIV² 421])41 i zapewne także Sava / Save, die am ehesten zu – *sh2eu ‘schütten, regnen’ (vgl. IEW 912; LIV² 545) gebildet sein dürfte,42 etc. 3.3. Zanim jednak będzie można przejść do potencjalnych krewniaków spoza obszaru bałtyckiego, należy najpierw zbadać wewnątrzbałtyckie pokrewieństwo nazw. 3.3.1. Ogólnie obie litewskie nazwy rzek i ich rodzina wyrazowa są wiązane z lit. leknas (także liẽknas) m. ‘bagno, podmokły, torfiasty teren łąkowy’, łot. liekns m. ‘nizina, nisko położona wilgotna łąka’, lit. lekna (także lieknà) f. ‘nisko położona podmokła łąka’, łot. liẽkna f. ‘bagno, obniżenie terenu między dwoma wzniesieniami, wilgotne podmokłe miejsce w lesie, podmokły las, duża wilgotna łąka’, łot. liekne f. ‘bezkresna łąka wzdłuż ujścia rzeki’. Ponadto należeć ma do nich lit. láikšės (1) f. ‘duże bagno porośnięte zaroślami’.43 3.3.2. Na podstawie poświadczonych form wyrazowych języka litewskiego i łotewskiego należy zrekonstruować następujące formy wcześniejsze: prabałt. *leiknā-/*laiknā-, *leikna-/*laikna-, *leikniiā/*laikniiā i wreszcie *laik-s-iiā. 3.3.3. Semantycznie to połączenie nie stanowi problemu. Staje naprzeciw problematycznej kwestii. Różnicę można ist aber zunächst die Intonation der Wurzelsilbe, da dem (meistenteils begegnenden) Akut des Appellativums ein Zirkumflex in den Gewässernamen gewówczas łatwo wyjaśnić, jeśli akut jest pierwotny i przyjmie się od urbalt. *lek-(/*lak-) > urostbalt. *lkausgeht. W tym przypadku cyrkumfleks w nazwach wodnych można wyjaśnić w ten sposób, że powstał on w wyniku metatonii (métatonie douce) w litewskiej nazwie wodnej. Liẽkė < urbalt. *Leikiā powstało, a następnie zostało przeniesione na nazwę akwenu lit. Liekà, gdzie metatonia właściwie nie mogła mieć miejsca. Pytanie brzmi teraz: Skąd rdzeń w apelatywach ma pierwotny akut? Właściwie istnieją tu tylko dwie możliwości: albo rdzeń zawierał w 41 Zob. DGNB 340 i nast., Wiesinger, Greule 2019: 126. 42 Zob. Bichlmeier 2011: 65–74; Repanšek 2016: 121 i nast., Bichlmeier 2017, każdorazowo wraz ze starszą literaturą. 43 Zob. LitEW 1: 332, 364 i n. ; Karulis 1992/2001: 523 i n. (z przestarzałą etymologią). W SEJL 350 Smoczyński pisze na ten temat jeszcze: „Bez etymologii.”. – Zasadniczo na ten temat zob. teraz SEJL² (2018–2020) s.vv. leknas, láikšės, gdzie obecnie właściwie preferuje się etymologię opartą na uridg. *uleiku. To powiązanie etymologiczne jest ostatecznie już mniej więcej od stulecia stare (czego nie rozpoznał również Bichlmeier 2010), por. LitEW 1: 332, gdzie Fraenkel wymienia starszą literaturę, ale odrzuca tę propozycję. Oczywiście również u Smoczyńskiego brak wyjaśnienia dla akutu; W SEJL² (2018–2020) s.v. láikšės czytamy: „Akut bez historycznego uzasadnienia.“, natomiast w LED 656, 696 (gdzie obecnie za podstawę uznaje się także praindoeur. *uleiku-) problem ten w ogóle nie zostaje podjęty. HARALD BICHLMEIER 166 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII recte ‘zwilżać’ chciałoby się wyprowadzać z założenia, że język przedceltycko-indoeuropejski, z którego celtycki przejął tę nazwę, był tego rodzaju, że zawierał sche, italski). Wkracza się tu w obszar, w Labiovelar verloren bzw. zum Velar gewandelt hatte (wie etwa die Satemsprachen) und anlautendes *ulzu *lvereinfacht hätte (wie das Baltische, Slawiktórym niemal niczego nie da się już zabezpieczyć argumentacją językoznawczą.52 Ponadto pojawia się tu pytanie: jeśli nazwa rzeki jest teraz przedceltycka („idg.-vspr.”), to czy nazwę ludu Licates / Likaten można jeszcze określać jako celtycką, jak czyni się to przecież w cytacie? Czy też jest ona celtycka na przedceltyckiej podstawie, ponieważ zawiera (celtycki?) sufiks (*)at? Niezależnie od tego dokonane najwyraźniej w cytacie połączenie praindoeur. *leiH- ‘lać, płynąć’ (LIV² 405f., Pokorny 1959: 664f.) z praindoeur. *uleiku- ‘zwilżać’ (LIV² 696f.; nie w Pokorny 1959) jest doprawdy awanturnicze – i w tej formie nie występuje nawet u cytowanego w tymże miejscu Udolpha (1990: 115f.). 4.7. Wróćmy jeszcze raz do dwóch pozostałych etymologii: 4.7.1. Najpierw do rzekomego rdzenia *h1leik- ‘zginać’:53 Najważniejszą literaturą zawierającą tę etymologię jest zapewne IEW 669; Snyder 1967: 161 („U podstaw leży zapewne praindoeuropejskie *leik- ‘zginać’. Celtyckie pochodzenie tych nazw … jest … mniej prawdopodobne.”); 54 bez odsyłacza do IEW; Anreiter (2008: 150). To, że etymologię wychodzącą od tego rdzenia należy odrzucić, zostało już wykazane powyżej w § 3.4.1. 4.7.2. Etymologia ‘kamienia’ jest reprezentowana przede wszystkim w literaturze francuskojęzycznej, która jednak nie została uwzględniona ani cytowana na przykład przez Wiesingera, Greule (2019) ani przez przywołane tam wcześniejsze prace. W literaturze francuskojęzycznej jest ona ponadto z reguły uznawana za jedyną dla rzeki Lech 52 Pogląd ten nota bene implikuje również, że przed nosicielami języka, z którego później wyłonił się język celtycki, na obszar Przedalp musieli przybyć użytkownicy innego idiomu indoeuropejskiego – należałoby zatem liczyć się z co najmniej dwiema falami imigracji indoeuropejskiej: jedna być może w 2. tys. p.n.e. (jej nosiciele nadali nazwę ciekowi wodnemu – w klasycznej terminologii byłaby to zapewne nazwa „staroeuropejska”) oraz druga wraz z nosicielami języka, którzy później rozwinęli się w Celtów, w 1. tys. p.n.e. 53 Obie etymologie wymienia Sims-Williams (2006: 185, przyp. 78), nie rozstrzygając między nimi. 54 Snyder (1965: 187 i n.) przedstawia natomiast jeszcze oba rozwiązania, które prowadzą do pra-celtyckiego. *lik(k)- ‘kamień’ oraz należące do praindoeuropejskiego *leik- ‘zginać’ (według IEW 669), wydaje się jednak już skłaniać ku temu drugiemu. Kategorycznie natomiast opowiada się on już za odrzuceniem (z powodów fonetycznych) etymologizowania na podstawie rdzenia *uleiku-. wspomniano, przy czym zwykle wskazuje się, że nazwa rzeki miała po prostu urkelt. Straipsniai / Articles 167 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe *k, natomiast porównywane leksemy miały geminowane urkelt. *kk (tak np. DLG² 200; DLG³ 201; Delamarre [2007: 177]; Delamarre [2012: 117]). DTNG 2, s.v. „licco-, liccā ‘pierre plate, dalle, falaise, roche’ / ‘slab, flat stone, cliff’“, najwyraźniej zakłada obecnie implicite, że geminata była zasadniczo obecna, lecz w poświadczeniach zazwyczaj jej nie zapisywano, z wyjątkiem Licca u Wenancjusza Fortunata. Podczas gdy tutaj nie jest to już wspominane, geminata w DLG² 200; DLG³ 201 (a także w starszej literaturze) uchodzi za „ekspresywną” (tak na przykład jeszcze IEW 832, Pokorny 1960: 170, ale także jeszcze) } 彩神争霸的? [] 新天天彩票? translations Bichlmeier 2010: 43).55 4.7.3. Ocena ta jest zaskakująca, ponieważ rozwiązanie tej geminaty zostało już rozpoznane przez Stokesa (1893 passim, tutaj: 170), a następnie, nawiązując do niego, potwierdzone przez Lühra (1985 passim, tutaj 293, 337): W prakeltyckim der Lex Kluge im Germanischen vergleichbares Lautgesetz, das bewirkte, dass (zumindest vor dem Wortakzent) die Gruppen aus uridg. *p/t/k + *n urkelt. istniały *pp/tt/kk, które powstały z urindoeuropejskich *b(h)/d(h)/g(h) + *n, prowadząc do prakeltyckich *bb/dd/gg. Już u Stokesa (1893) znajdujemy zatem prawdopodobnie poprawną etymologię: Celtyckie słowo oznaczające „kamień” w słownictwie apelatywnym wywodzi się z urindoeuropejskiego *plknā-, we współczesnej notacji urindoeuropejskiego *plk-néh2- > wczesnoprakeltyckie *φlikkā- > prakeltyckie *likkā- > mir. lecc „płyta kamienna”, cymr. llech „płyta kamienna”, bret. lec’h „kamień nagrobny” z powrotem. Tym samym przyjęcie stopnia zanikowego w rekonstrukcie jest konieczne tylko wtedy, gdy właśnie nazwę Lechu wraz z jej poświadczeniami o postaci /lik(k)-/ chce się z nim powiązać. 4.7.5. W przeciwnym razie obowiązuje: Te celtyckie słowa mogłyby również wywodzić się od celtyckiego *(p)lekkā, formy pierwotnie pełnostopniowej. Problematyczne w tym ujęciu jest ponadto to, że — jeśli przyjrzeć się znaczeniom innych słów wywiedzionych od tego rdzenia — z pewnością chodzi tu o szczególny rozwój semantyczny w języku celtyckim, gdzie wychodząc od właściwego znaczenia „płaski”, „powierzchnia”, nastąpiło właśnie ograniczenie che’ stattgefunden hat (vgl. Bichlmeier 2010: 43). Mit anderen Worten: auch do „kamiennej płyty” *plek-nā- mogłoby prowadzić do poświadczonych celtyckich apelatywów. 4.7.6. Z tego, co powiedziano, wynika zatem, co następuje: Jeśli wychodzi się od praindoeuropejskiego/pradawnego celtyckiego *plk-néh2- > wczesnoceltyckiego *φlikkā- > staroceltyckiego *likkā, można 55 Odnośnie do imion osobowych zawierających element Licc, zob. jeszcze OPEL 3: 26. – Odnośnie do dalszych możliwości powstawania geminat w celtyckim kontynentalnym zob. de Bernardo Stempel 2010. – Sceptycznie do tego rozwiązania podchodzi Isaac 2004 (> Possibly Celtic Elements, s.v. lico-); jednak ponieważ w tym samym miejscu przytacza on jedynie wykluczaną etymologię według Anreitera (et al.) do rdzenia *(h1)leik- ‘zginać’ jako Alternative erwägt, bringt dieser Eintrag keine neuen Argumente, die die Keltizität des Lexems wirklich infrage stellen würden. HARALD BICHLMEIER 168 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII przykład nazwy akwenu?) przyjmować, die appellativischen Formen und die Belege des Gewässernamens zusammen erklärt werden, man muss aber annehmen, dass beim Gewässernamen die Geminate oft nicht geschrieben worden ist. Alternativ kann man uridg./vorurkelt. *plk-néh2- > frühurkelt. *φlikkā- > urkelt. *likkāfür die Appellativa (und natomiast praindoeur. *plk-éh2- > wczesnoceltycki *φlikā- > pra-celtycki *likādla przykładów nazw akwenu. 4.7.7. Ponieważ, jak już wyżej wyjaśniono, podstawowe znaczenie rdzenia praindoeur. *plekam było najprawdopodobniej ‘płaskie’ (por. być może łot. plaks ‘płaski’, jeśli pochodzi z języka przedbałtyckiego. *plok-o- [jeśli nie z *plǝk-o- ← *plh2k-o-; zob. niżej 4.7.9], lit. plãkanas ‘płaski’, a także kilka dalszych powiązań u Pokornego 1959: 831 i n.56),57 nadaje się dla derywacji nouridg./przedceltyckiej. *plk-nó; również w tym przypadku najwłaściwiej jest zapewne wychodzić od tego znaczenia. I jak już przedstawił Bichlmeier (2010: 44), prawdopodobnie nie pozostaje nic innego, jak przyjąć następujące przesunięcia znaczeniowe: w przypadku apelatywów w każdym razie zapewne ‘płaski’, następnie w użyciu substantywizowanym ‘powierzchnia’ > ‘kamienna powierzchnia’ > ‘kamienna płyta’ > ‘płyta grobowa’, w przypadku nazwy rzeki ‘płaska, płytka’, przy czym wtórnie – przy założeniu, że poświadczony poza galijskim rozwój znaczeniowy miał miejsce również w przedalpejskiej odmianie galijskiego – znaczenie ‘kamienna płyta’ mogło zostać ponownie włączone do jej znaczenia. Znaczenie ‘kamienisty’ lub podobne mogło powstać, jednak na podstawie dotychczasowych ustaleń nie da się go na razie wyprowadzić i w każdym razie nie Ableitungsprozess widerspiegeln. 4.7.8. Es sei aber doch noch ein zunächst kompliziert erscheinendes Szenadałoby się go morfologicznie przedstawić w jednym z tych przesunięć znaczeniowych, co jednak właśnie w przypadku tej nazwy wodnej mogłoby wyjaśniać takie znaczenie ‘kamienisty’: Przyjmując za punkt wyjścia apofoniczny proterodynamiczny temat n urindoeur. / przedceltycki *plék-n n. (oder *plék-ōn m.), Gen. *plk-én-s → *plkn-és ‘płaskość, powierzchnia’ lub amfikinetczny temat na n w języku praindoeuropejskim / przedpraceltyckim *plék-n n. (oder *plék-ōn m.), Gen. *plk-n-és, oznaczałoby formę z posesywnym praindoeuropejskim *-przymiotnik wywiedziony z uridg./przedceltyckiego *plk-n-óeben ‘mający powierzchnię / płaskość’, a więc oznacza ‘płaski’. Jeśli rozwój znaczeniowy 56 Por. z odmienną etymologią (dotyczącą rdzenia praindoeuropejskiego *pleh2k) LitEW 602 i n. ; LEV 2: 58; SEJL 467 i n. ; ALEW 2: 785 i n. ; SEJL² s.v. plãkanas; LED 978f. 57 Czy rzeczywiście mamy tu do czynienia z rezultatem procesu rozszerzenia rdzenia le. Jeśli przypuszczenie to jest trafne, należy najpewniej przyjąć istnienie prardzenia *pela-, które następnie zostało rozszerzone, gehandelt hat, wie ebenda impliziert, spielt für die weitere Diskussion in unserem Fall keine Rolz jednej strony m.in. do *pl-eh2- ‘szeroki, rozszerzać się’, z drugiej zaś do *pl-ek- ‘płaski’. Wkraczamy tu jednak w obszar spekulacji glottogonicznych. Straipsniai / Articles 169 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe od ‘powierzchni’ ku ‘kamieniowi (powierzchni kamienia)’ dokonało się już w języku przedceltyckim, mogłoby to również eine Bedeutung ‘steinig’ motiviert werden. To samo dotyczy sytuacji, gdy przyjmie się temat na -men w języku *plék-mn n., Gen. *plk-mén-s, Instr. *plk-mn-éh1 ‘Flachheit, Fläche’ ausgeht, praindoeuropejskim/pradawnym celtyckim. tutaj należałoby dodatkowo założyć obserwowane także w innych przypadkach uproszczenie trójspółgłoskowej schen) stattgefunden haben und für das Gesamtparadigma des Worts verallgezbitki w instrumentalnej58 *-kmn- > *-kn- (jeszcze w języku przedceltyckim, tak że również wywiedziony od tego possessive Adjektiv vorurkelt. *plk-mn-ó- > *plk-n-óergibt. 4.7.9. Na zakończenie należy jednak jeszcze zwrócić uwagę na problem związany z dem Ansatz der Wurzel uridg. *plekhingewiesen: Diese kann einigen der Bildungen, które IEW 831 i nast. mogą niewątpliwie leżeć u podstaw; jednak zakładać ist für die meisten dort angeführten Formen eher eine Wurzel uridg. *pleh2k- „schlagen” (LIV² 485), na której podstawie również wspomniane wyżej bałtycka rodzina językowa wokół łot. plaks, lit. plãkanas ‘płaski’ (< *‘[spłaszczony] przez klärt werden kann, indem mit geneuertem Vokalismus plak- < *plǝk- (statt uderzenie’) eruridg. *plh2k- > urbalt. *plk-/*púlk) obliczane jest.59 Czy zatem rdzeń jest rzeczywiście (i wyłącznie) jako praindoeuropejski *pleh2kanzusetzen, nasuwa się pytanie, czy na tej podstawie możliwe jest jeszcze wyprowadzenie pr celtyckiej / galijskiej formy *likkā. Zgodnie z przedstawionymi powyżej procesami derywacyjnymi należałoby przyjąć preformę przedpraindoeuropejską. *plh2k-(m)n-ó-. Jednak także ta forma ostatecznie doprowadziłaby dokładnie do przedstawionego powyżej wyniku, mianowicie do formy pra-celtyckiej *likk-o, den Input für das Wirken der ‘Wetter-Regel’ bildet: ponieważ forma ta wykazuje strukturę, która powstała zgodnie z „regułą Wettera”: utrata laryngalu przed połączeniem spółgłoski zwartej i niesylabicznego sonorantu przy następującym akcencie der Endsilbe. Vgl. dazu Neri (2017: 343), der die ‘Wetter-Regel’ folgendermazostało doprecyzowane: „Zanik laryngalu dokonał się regularnie (tj. jako bezwyjątkowe prawo głosowe) nur in der Stellung hinter unbetontem Vokal oder unbetontem silbischem Resonant und vor jeglicher Verbindung von mindestens einem Obstruenten + przed niesylabicznym rezonantem lub półsamogłoską (VHKnR/UV > VKnR/UV, RHKnR/ UV > RKnR/UV lub ReKnR/UV). Zmiana głosowa nastąpiła w czasie, gdy zanik ablautu i przegłos krótkiego e już się dokonały, lecz jeszcze przed ogólnym, właściwym poszczególnym językom zanikiem laryngali, który wraz z 58 Eines der schlagendsten Beispiele hierfür liefert ai. áśman- ‘Stein’: Nom. áśmā, Gen. aśnáḥ, Instr. aśnā. 59 Zob. literaturę w przypisie 56. HARALD BICHLMEIER 170 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII towarzyszyło zastępczemu wydłużeniu poprzedzającego segmentu sonorantycznego i tym samym należy je uznać za praindoeuropejskie.” Innymi słowy: rozwój również wychodząc od formy rdzennej, którą należy przyjąć za podstawę dla większości poświadczonych form wyrazowych, jest regularny i prowadzi do poświadczonego wyniku: praindoeur. *plh2k-(m)n-ó- > przedpra-cel. *plk-(m)n-ó- > wczesnopra-cel. *φlik-nó- > pra-cel./(pra-)gall. *likko. 4.8. Z dokonanego tutaj przeglądu wszystkich możliwości wynikają następujące ustalenia: 4.8.1. Że semantycznie wprawdzie dobrze pasujący rdzeń praindoeur. Nie ulega wątpliwości, że *uleiku- ‘zwilżać’ odegrało rolę w etymologizacji nazwy Lechu jako nazwy celtyckiej. Jeśli Lech ma nazwę nadaną w epoce przedceltyckiej, teoretycznie możliwe jest, że ten rdzeń stanowi tu podstawę, wymaga to jednak licznych dodatkowych założeń, takich jak to, że musiały zajść zmiany fonetyczne, które dla Europy Środkowej bądź obszaru alpejskiego 4.8.2. Że rdzeń sonst nicht nachzuweisen sind (sondern nur im Italischen bzw. in Satemsprachen wie etwa dem Baltischen und Slawischen begegnen). praindoeuropejski Nie wchodzi również w grę, aby *h1leik- „zginać” odgrywało jakąś rolę. Ta najprawdopodobniej po prostu nigdy nie istniała: jedyną (bałtycką) parą apelatywów, którą jej przypisywano, należy wyjaśnić inaczej (należy ona zapewne do praindoeuropejskiego rdzenia *uleiku- ‘zwilżać’). Czysto onimiczne pozostałe domniemane dowody na istnienie rdzenia są bezwartościowe, ponieważ na podstawie czysto onimicznego materiału nigdy nie można wnioskować o jakichkolwiek znaczeniach czegokolwiek. 4.8.3. Na podstawie rdzenia praindoeuropejskiego Od *plek- ‘płaski’ względnie *pleh2k- ‘(spłaszczać) uderzać’ można bez problemu wyprowadzić zarówno formy nazwy akwenu, jak i celtyckie apelatywy. Kontynuowana w poświadczonych formach wyrazowych i nazwowych praurkeltische geminata powstała zgodnie z prawami głosowymi z praindoeuropejskiego. *-kn-´ > praurkelt. *-kk-. Na razie nie da się rozstrzygnąć, czy poświadczenia nazw wodnych bez geminaty opierają się na odmiennej budowie tematu (praindoeuropejskie *pl(h2)k-ó/éh2-), czy też jedynie na niedokładnym oddaniu wyrazu celtyckiego. Sensowne znaczenie dla nazwy rzeki wynika przy przyjęciu przedceltyckiego przymiotnikowego tematu na -ó: *pl(h2)k-nó- ‘płaski’ (> ‘płytki’); znaczenie ‘kamienista’, przyjmowane już wcześniej wielokrotnie, można wyprowadzić, jeśli przedceltyckie *pl(h2)k-(m)n-óuzna się za dzierżawczą derywację na -ó od tematu na (me)n w praindoeuropejskim/przedceltyckim. *pl(h2)k-(m)n- ‘Flachheit, Fläche’ > ‘Steinfläche’ > ‘Stein(fläche)’ auffasst. Je *plé(h2)k-(m)n n., następnie, w zależności od tego, jak dalece w momencie tworzenia przymiotnika rozwinęła się już semantycznie osnowa (me)n w (późno)pra­celtyckim Artykuły / Articles 171 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe / przedalpejskim galijskim, derywat ten oznaczał albo ‘mający płaskość’, ‘mający powierzchnię(e) kamienną(e) / płyty kamienne’ albo ‘mający kamienie’ = ‘kamienisty’.60 4.8.4. Jakie było dokładne znaczenie tej nazwy, zapewne nigdy nie uda się rozstrzygnąć. 5. WYNIK Z przedstawionego badania wynika zatem: Rdzeń praindoeuropejski *(h1)leik nie jest poświadczony apelatywnie, w związku z czym prawdopodobnie nigdy nie istniał. Jeśli jednak rzeczywiście miał istnieć, występował jedynie w formach onimicznych, dlatego też nie można określić jego znaczenia. Tym samym dla grupy nazw wodnych wokół lit. Liẽkė, Liekà najprawdopodobniej należy wywodzić od pierwiastka praindoeuropejskiego uridg. *uleiku- ‘zwilżać’ jako podstawy. Pierwiastek ten może również leżeć u podstaw słowiańskich nazw wodnych, takich jak chorw. Lika, słowac. Likava itd. – zarówno jeśli są to autentyczne formacje słowiańskie, jak i jeśli miałyby być jedynie slawizującymi przekształceniami formacji przedsłowiańskich. Natomiast w przypadku nazwy Lech wywiedzenie jej od pierwiastka praindoeuropejskiego uridg. *uleiku- ‘zwilżać’ jest niemożliwe; takie wyjaśnienie wymaga szczególnych założeń, które nigdzie nie mają paraleli. Przeciwnie, nazwa wywodzi się z formacji czysto celtyckiej, która najprawdopodobniej opiera się na prapostaci praindoeuropejskiej *pl(h2)k-(m)n-ó- > prakeltyckiej *(φ)likko- ‘kamienisty’; ponadto mogła istnieć równoległa formacja praindoeuropejska *plk-ó- > prakeltycka *(φ)liko- (względnie praindoeuropejska *pl(h2)k-ó- → prakeltycka *(φ)liko- [z odnowionym wokalizmem]). Z tego wynika, że spotykane częściej w starszej literaturze połączenie lit. Liẽkė, Liekà z celtycką nazwą akwenu *Lik(k)o/ā nie jest do utrzymania. Obie nazwy (grupy nazw) opierają się na derywatach od dwóch różnych praindoeuropejskich rdzeni – jedynie wyniki w poszczególnych językach są do siebie podobne. Mamy tu zatem do czynienia z klasycznym przypadkiem „fałszywych przyjaciół” – względnie ze zgubnym działaniem „syreny zgodności brzmieniowej” . 60 Możliwość wyprowadzenia w ogóle tego znaczenia „kamienisty” dla poświadczonych form nazw została w Bichlmeier (2010: 44) oceniona jeszcze znacznie bardziej sceptycznie; Po przedstawionych tu rozważaniach owa sceptyczność nie jest już uzasadniona. HARALD BICHLMEIER 172 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII LITERATUR ALEW – Altlitauisches etymologisches Wörterbuch (ALEW). T. 1: A–M. T. 2: N–Ž. Oprac. pod kierunkiem Wolfganga Hocka przy współudziale Elviry-Julii Bukevičiūtė i Christiane Schiller przez Rainera Fechta, Annę Helene Feulner, Eugena Hilla i Dagmar S. Wodtko. T. 3: Wykazy i indeksy. Oprac. pod kierunkiem Wolfganga Hocka przy współudziale wielu innych osób. przez Rainera Fechta. (Studien zur historisch-vergleichenden Sprachwissenschaft 7), Hamburg: Baar, 2015. Anreiter Peter 2005: Warstwowanie tyrolskich nazw wodnych. – Greule Albrecht, Janka Wolfgang, Prinz Michael (red.): Nazwy wodne w Bawarii i Austrii. 3. kolokwium Grupy Roboczej ds. Bawarsko-Austriackich Badań nad Nazwami. Ratyzbona, 27./ 28. lutego 2004. (Ratyzbońskie Studia nad Badaniami nad Nazwami 1), Ratyzbona: Edition Vulpes, 35–49. Anreiter Peter 2005a: Myślenie życzeniowe: głębsze interdyscyplinarne zakorzenienie onomastyki. – Brendler Andrea, Brendler Silvio (red.): Badania nazw morgen. Ideen, Perspektiven, Visionen, Hamburg: Baar, 13–21. Anreiter Peter 2008: [Rez. zu:] Reitzenstein 2006. – Österreichische Namenforschung 36, 145–153. Anreiter Peter, Haslinger Marialuise, Roider Ulrike 2000: Nazwy regionu wschodnioalpejskiego wymienione u Ptolemeusza. – Parsons David N., Sims-Williams Patrick (Hrsgg.): Ptolemy. W kierunku atlasu językowego najwcześniejszych celtyckich nazw miejscowych Europy. Materiały z warsztatów sponsorowanych przez British Academy, które odbyły się w Department of Welsh, University of Wales, Aberystwyth, 11–12 kwietnia 1999 r., Aberystwyth: CMCS. Bichlmeier Harald 2010: Bawarsko-austriackie nazwy miejscowości i hydronimy z perspektywy indoeuropeistycznej. – Blätter für oberdeutsche Namenforschung 46 3–63. (2009[2010]), Bichlmeier Harald 2011: Współczesna indoeuropeistyka a tradycyjna onomastyka (część 2). – Save, Drau, Zöbern. – Ziegler Arne, Windberger-Heidenkummer Erika (red.): Metody badań nazw. Metodologia, metodyka i praktyka, Berlin: Akademie Verlag, 63–87. Bichlmeier Harald 2012: Uwagi dotyczące problemu terminologicznego ‘starąŁabą. – europäischen Hydronymie’ samt indogermanistischen Ergänzungen zum Namen der Beiträge zur Namenforschung, Neue Folge 47/4, 365–395. Bichlmeier Harald 2013: Kilka indoeuropeistycznych uwag dotyczących przypuszczalnej podstawy derywacyjnej nazwy miejscowej Lipsk: pragermańskiej nazwy rzeki *Līƀō lub pragermańskiej nazwy obszaru *Līƀia- (z ekskursem dotyczącym nazwy Rhön oraz aneksem zawierającym dalsze rozważania na temat nazwy Łaby). – Namenkundliche Informationen 101/102, 49–75. Artykuły / Articles 173 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe Bichlmeier Harald 2017: Néhány megjegyzés a pannóniai vznevek legrégibb rétegéhez 1. Sawa/Szawa/Save. [Kilka uwag na temat najstarszej warstwy nazw namen in Pannonien – Teil I: Sáva/Száva/Save.] – Névtani Értestő 38 (2016[2017]), 131–142. Bichlmeier Harald 2019: Morphologische und semantische Analyse der Gewässernamen des westlichen Südaukštaiten (Teil 2). – Acta Linguistica Lithuanica 80, 195–263. wodnychBichlmeier Harald 2020: Morfologia litewskich toponimów – różnice i paralele różnych klas nazw. – Acta Linguistica Lithuanica 82, 118–139. Bichlmeier Harald 2020a: Dodatki i korekty do dwóch nowych opracowań etymologii nazwy rzeki Lech. – Österreichische Namenforschung 48. [w druku] Bichlmeier Harald, Blažek Václav 2014: Labe ‒ o źródłach hydronimu. – Linguistica Brunensia 62/2, 17‒28. Bichlmeier Harald, Blažek Václav 2015: Łaba – o źródłach hydronimu. – Acta Linguistica Lithuanica 71 (2014[2015]), 125–146. Bilkis Laimutis 2008: Tworzenie litewskich helonimów. Helonimy przyrostkowe i helonimy z przyrostkami, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Bräuer Herbert 1961: Językoznawstwo słowiańskie. I: Wprowadzenie, fonetyka. (Sammlung Göschen 1191/1191a/1191b), Berlin: Walter de Gruyter & Co. de Bernardo Stempel Patrizia 2010: Geminaty kontynentalnego języka celtyckiego. – Stüber Karin, Zehnder Thomas, Bachmann Dieter (red.): Akta 5. Niemieckojęzycznego Sympozjum Celtologicznego. Zurych, 7.–10. Wrzesień 2009. (Keltische Forschungen, Allgemeine Buchreihe 1), Wiedeń: Praesens, 65–87. Delamarre Xavier 2012: Celtyckie nazwy Delamarre Xavier 2007: Noms de personnes celtiques dans l’épigraphie classique. Nomina Celtica antiqua selecta inscriptionum, Paris: Edition Errance. miejscowości starożytnej Europy. (– 500 / + 500). Dictionnaire, Paryż: Edition Errance. (Collection les Hesperides). DLG² – Delamarre Xavier 2003: Słownik języka galijskiego. Językowe ujęcie kontynentalnego języka staroceltyckiego. Przedmowa: Pierre-Yves Lambert, 2. wydanie poprawione i rozszerzone, Paryż: Edition Errance. DLG³ – Delamarre Xavier 2018: Słownik języka galijskiego. Językowe ujęcie kontynentalnego języka staroceltyckiego. Przedmowa: Pierre-Yves Lambert, 3. wydanie poprawione i rozszerzone, Paryż: Edition Errance. DTNG – Delamarre Xavier 2019–2021: Słownik tematów nominalnych języka galijskiego. / Słownik galijskich rdzeni nominalnych. Tom I: Ab/ Iχs(o)-. Tom II: Lab/ Uχspero-. (Collection Linguistique 5, 6), Paryż: Éditions Les Cent Chemins. HARALD BICHLMEIER 174 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIII EDBIL – Derksen Rick 2014: Etymologiczny słownik odziedziczonego leksykonu bałtyckiego. (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 13), Leiden, Boston: Brill. EDIV – Cheung Johnny 2007. Etymological Dictionary of the Iranian Verb. (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series 2), Leiden, Boston: Brill. EDPC – Matasović Ranko 2009: An Etymological Dictionary of Proto-Celtic. (Leiden InIndoeuropejska seria słowników etymologicznych 9), Leiden, Boston: Brill. warstwa języka Holzer Georg 2007: Historische Grammatik des Kroatischen. Einleitung und Lautgestandardowego. (Schriften über Sprachen und Texte 9), Frankfurt, Bern etc.: Peter Lang. IEW – Pokorny Julius 1959: Indoeuropejski słownik etymologiczny. 1 tom, Monachium, Berno: Francke. Isaac Graham R. 2004: Place-Names in Ptolemy’s Geography. CD-ROM, Aberystwyth: CMCS. LED – Smoczyński Wojciech 2018: Lithuanian Etymologial Dictionary, ed. by Axel Holvoet, Steven Young przy współpracy Waylesa Browne’a, Berlin, Bern, Bruxelles, LEV New York, Oxford, Warszawa, Wien: Peter Lang. – Karulis Konstantīns 1992: Łotewski słownik etymologiczny. 2 tomy, Ryga: Avots. [²2001: Nachdruck in 1 Bd.] LitEW – Fraenkel Ernst 1962–1965: Litewski słownik etymologiczny. 2 tomy (Biblioteka indoeuropejska: seria 2. Słowniki), Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag. LIV² – Rix Helmut i in. 2001: Leksykon czasowników indoeuropejskich. Rdzenie i ich pierwotne formacje tematowe. Drugie, popr. i rozsz. wydanie, Wiesbaden: Reichert. Lühr Rosemarie 1980: Przypadki podwójnej konsonantyczności w języku celtyckim. W kwestii ich genezy. – Językoznawstwo 10, 274–346. Merlingen Weriand 1978: O rozgałęzieniu znaczeniowym w leksykonie indoeuropejskim. – Badania indoeuropejskie 83, 40–106. Neri Sergio 2017: Pogoda. Etymologia i prawo głoskowe. (Culture Territori Linguaggi 14), Perugia: Università degli Studi di Perugia. leksykon germański, Heidelberg: Carl Winter NIL – Wodtko Dagmar S., Irslinger Britta, Schneider Carolin 2008: Nomina im IndoUniversitätsverlag. OPEL – Onomasticon Provinciarum Europae Latinarum. dapeszt: Archaeolingua. (Archaeolingua 3). Lőrincz Barnabás, Redő Franciscus (Hrsgg.) 1994: Vol. I: Aba – Bysanys, Bu- Artykuły / Articles 175 Anmerkungen zu den Flussnamen lit. Liẽkė, Liekà und ihrer Sippe Lőrincz Barnabás (red.) 1999: T. II: Cabalicius – Ixus, Wiedeń: Towarzystwo Badawcze Archeologii Miejskiej Wiednia. Lőrincz Barnabás (red.) 2000: T. III: Labareus – Pythea, Wiedeń: Towarzystwo Badawcze Archeologii Miejskiej Wiednia. Lőrincz Barnabás (Hrsg.) 2002: Vol. IV: Quadratia – Zures, Wien: Forschungsgesellschaft Wiener Stadtarchäologie. Pokorny Julius 1960: Etymologie celtyckie. – Zeitschrift für celtische Philologie 65, tradycja 161–171. Prinz Michael 2007: Regensburg – Straubing – Bogen. Studien zur mittelalterlichen Naprzekazywania nazw wschodniobawarskiego regionu naddunajskiego. Część pierwsza: nazwy niełączone. (Materiały do historii Bawarii 20), Monachium: Bawarska Akademia Nauki. Raybould Marilynne E., Sims-Williams Patrick 2009: Wprowadzenie i suplement do korpusu łacińskich inskrypcji Cesarstwa Rzymskiego zawierających celtyckie imiona osobowe, Aberystwyth: CMCS. Reitzenstein Wolf-Armin Frhr. von 2006: Leksykon bawarskich nazw miejscowości. Pochodzenie i znaczenie. Górna Bawaria, Dolna Bawaria, Górny Palatynat, Monachium: C. H. Beck. Repanšek Luka 2016: Dziedzictwo celtyckie w toponimii południowo-wschodniej przestrzeni alpejskiej. (Linguistica & philologica 33), Lublana: Založba ZRC. Savukynas Bronys, Vanagas Aleksandras, Vitkaukas Vytautas, Vosylvytė Klementina, Ermanytė Irena 1963: Nazewnictwo rzek i jezior Litewskiej SRR, Wilno: Państwowe Wydawnictwo Literatury Politycznej i Naukowej. Schmid Wolfgang P. 1975: Irańskie studia leksykalne 1. – Indogermanische Forschungen 80, 80–84. Scheungraber Corinna, Grünzweig Friedrich E. 2014: Die altgermanischen Toponyme sowie ungermanische Toponyme Germaniens. Ein Handbuch zu ihrer Etymologie. Z wykorzystaniem bibliografii Roberta Nedomy wydane przez Hermanna Reicherta. (Philologica Germanica 34), Wiedeń: Fassbaender. Schramm Gottfried 1981: Zdobywcy i osiadła ludność. Nazwy geograficzne pochodzenia obcego jako świadectwa historii Europy Południowo-Wschodniej w pierwszym tysiącleciu n.e., Stuttgart: Anton Hiersemann. SEJL – Smoczyński Wojciech 2007: Słownik etymologiczny języka litewskiego, Wilno: Uniwersytet Wileński. SEJL² – Smoczyński Wojciech 2018: Słownik etymologiczny języka litewskiego. Wydanie drugie, poprawione i znacznie rozszerzone. b.m. Wersja z 20.1.2018 (www.