98 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
ORCID id: h ps://o cid.o g/0000-0002-8679-3253
Mokslinių y imų k yp ys: lie u ių e minologija,
lie u ių medicinos e minologijos is o ija.
DOI: doi.o g/10.35321/all83-05
A. XIX PAB. XX A. PR.
MEDICINOS TERMINŲ
DAUGIAREIKŠMIŠKUMO
KLAUSIMU
On Polysemy o Medical Te ms o La e 19 h –
Ea ly 20 h Cen u y
ANOTACIA
A igosnyje abo dam-se mul idia eicšmiai e mos médicos, os quais usa am os li au ia médicos
XIX a. pab. XX a. p . popula a inamuosios ex os em ques ões de medicina e saúde. Falbam dos
e mos do pe íodo in es iga i o na e minologia médica pouco. Di e en es desses e mos de
signi icados a esc e em no con ex o ou g e inando em con ex os di e en es pa a o os os
mesmos e mos. G ande pa e dos e mos com ski ingas medicininas ( an o p incipais, quan o e
secundá ias) signi icados médicos i ados da i a língua e minologizando aquela linguagem
pala as. Au o iniam plia eicšmiškumu pode se a ibuído os casos em que di e en es
signi icados medicinines a e mo se á a ibuikęs (-ę) ele em seu ex o(as) pa a ojęs (-ę)
médico(ai). Os e mos ge almen e são usados de dois dis in os signi icados medicinais.
Ap a iando mul idia eikšmius e minus da e apa de o ma imosi e miniação médica
p imá io, a igo simul aneamen e esumésias eó icas inzj algas mul idia eikšmiškumo
ques ão. ESMINIAI VOODŽIAI: mui osa eikšmiškumas, homonimija, mui osa eikšmis
e mas, medicina e mas, e minologija.
A igos A icles 99 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
ANNOTATION
The a icle discusses he polysemous medical e ms used by Li huanian doc o s in he 19 h
ex s on medical and heal hca e opics w i en in popula scien i ic s yle a he end o he
cen u y and he beginning o he 20 h cen u y. Such e ms a e no nume ous in he medical
e minology o he pe iod in ques ion. Di e en meanings o such e ms e eal in he con ex o
when compa ing he same e ms used in di e en con ex s. Mos o he e ms wi h di e en
medical (bo h p ima y and seconda y) meanings we e aken by doc o s om he o ma ion o
gene al language by ans o ming i s wo ds in o e ms. The so called au ho ’s polysemy in-
cludes such cases when a doc o (s) a ibu e(s) di e en medical meanings o he e m in
his/he / hei ex (s). Te ms a e usually used in wo di e en medical meanings.
In addi ion o he discussion on he polysemous e ms da ing back o he ini ial s age o
medical e minology, he a icle also e iews heo e ical insigh s on he opic o polysemy.
KEYWORDS: polysemy, homonymy, polysemous e m, medical e m,
e minology.
ĮVADS PASTABOS Famoso ilóso o li uãos S asys Šalkauskis ainda 1925 m. Logos1
e is a imp imi ame abalho Te minologijos eo ija i lie u iškoji iloso ijos
e minija ašė: Jai a pala a są yšyje com ce o con ex o u įgaina especial
signi ica i idade, su ge lhe condição undamen al a no a specialesnei sen ido adqui i .
dessa manei a oco e ... seman inė ap aška, ... chama[ma] polisemijos nome, [...]. É
pode que êm as pala as possui á ios signi icados de aco do com os di e en es
modos de seus usos e com es es signi icados cons an emen e ade i à linguagem
(Šalkauskis 1991: 44). Como conhecido, um dos p incipais equisi os ao e mo le an ados
é p ecisão, e es e elaciona-se com uma eikšmiškumu, que ende a a ada como
undamen al p incípio da e minologia (ž . Lau én, Myking, Pich 1998: 246), umai
są oįgy endinamas.
kai į a dy i u i bū i a ojamas ienas e minas, p iešingu a eju oks e mi-
nas aiškin as kaip ūk inas, ne ikslus. Tačiau p ak ikoje šis eikala imas sunkiai
1 Logos isso de eligiões, iloso ias, compa a i is icas e a e e is a. Leido sociedade o ganização
Logos. Nele imp imiu iloso ias, eologias, eligiijo y os, meno y os, kul ú ologias a igos, iloso ias e
li e a u a clássicos e imai, dailės abalhos de ep oduções. Žu nalo kolegiją cons i uiu cien is as
li uanos e es angei os, d asininkai. P adėjo ei i 1921 m. Kaune, a é 1939 m. saiu 30 nume ių (edi o e
edi o is P. Do ydai is) (S ančienė 2008: 573).
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Daugia eikšmiškumas2 s a bus ne ik leksikologijos, be i e minologijos3
ques ão. Seu enômeno mais amplamen e ou mais es i amen e conside ado em
á ios pe íodos his ó icos, começando an ika (ž . Трегубов 2011: 179). Nuomonių,
neme ouis con a a ingos, aps as lėmė mul idia eikšmiškumo pesquisas ak ualidade (ž . Hodako 2009:
121).
Daugia eikšmiškumas, ou polisemija4, encon a-se, mudando da pala a
seman ís icas limi es, espelhando ou es eu ėjando sua p imei a
signi icação (ž .: Маркович 74 2017:; Вольберг 2017: 75), quando á ios
(especialmen e de uma subjec ina de á ea) concei os in oduzi am-se na
mesma leksema. G á icamen e plia eikšmiškumą pode ia se á ulado assimip5:
Daugia eikšmiškumas
Tu inys Raiška
A
x
B
E quan o mais eqüen emen e o e mo é usado, an o maio a p obabilidade de encon a a
no as suas signi icações, i. e. encon a -se mul idia eikšmiškumui (ž . Маркович 2017: 75).
Ac edi a-se que plu ia eikšmiškumas mais ca ac e ís ico a uma simples mo ológica e
deybinė sanda os pala a do que emp ini ou a ečiau usoujamam e deybiskiamen e complexa
sanda os pala a (ž . Маркович 2017: 75). Bū a gal ojanços, que o plu ala eikšmiškumas
complica especialis as e cien is as comunicando, ma e mininei leksikai, como mencionada,
ca ac e ís icos uni eikšmiai elações: um sinal uma signi icação (ž . Кожанов 2014), po isso o
plu ala eikšmiškumas adicionalmen e conside ado uma das p incipais p oblemas de
e minologia, de iciências (Гваньв 1993: 99; Кива, Росянина 2013: 116; Наши 2013: 139). No en an o,
não obs an e isso, mul ida eikšmiškumas e minologijoje exis e e, ma y , es e enômeno
semân ico de e se pe mi ido, embo a e, uma pa e, o e mo como žen ačiau, ou a pa e,
e mininai, buddami gy osios pala as, subi ia de odos aqueles 2 mul i eikšmiškos i ou o
klo p igim is lemia iena eikšmius ženklo i ženklinamojo dalyko san ykius,
enômeno semân ico homonimija (plačiau ž . Danilenko: 70; Supe enská i k . 1989: 45; P okho o a
1996: 8; Ta a ino 1996: 177; 287; Jakai ienė 2009: 10111), mas ele não é amplamen e abo dado nes e
a igo.
Lau én, Myking, Pich 1998: 244; Емельянова 2003: 390; Марузо 2004: 216; Ахманова 2005:
3 Daugia eikšmius cons uções liaudies e minus é y inėjęs Robe as S unžinas (S unžinas 2009:
68–92).
4 Polisemija ambém é chamada de seman ínio a ija imu (ž .: Ta a ino 1996: 178; Кожанов 2014: 354).
5 Schemą nub aižė Ch is e is Lau énas, Johanas Mykingas, He ibe as Pich as (ž . Lau én, Myking,
Pich 1998: 244).
A igos A icles 101 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
in luência dos p ocessos leksinių-seman inių da linguagem (ž . Даниленко 1977: 65).
Nos eais, e não ideais e minó ias plu ia eicšmiai e mos não e enybė. Polisemia
não é anomalia e casualidade ela execu a ce as unções. É e dade, po mui o
empo se pensou que plu alia eikšmis leksinis unidade é ne e miniškas e não pode
e s a us de e mo (Киселева, Росянова 2013: 115). semelhan e é:
Daugia eikšmiškumas daugelio mokslininkų sup an amas i apib ėžiamas
• a capacidade de pala a e á ios signi icados (Danilenko 1977: 65);
• eiškinys, kai as pa s žodis u i kele ą a pusa yje susijusių eikšmių, pa-
p as ai a si andančių keičian is i plė ojan is pi minei o žodžio eikšmei
(Головин, Кобрин 1987: 48);
• a mesma pala a se usada em dois ou mais signi icados (Суперанская e
k . 1989: 42);
• eiškinys, quando a pala a ou conjunções de pala as em á ios
signi icados (Gai enis, Keinys 1990: 44);
• capacidade de unidade linguís ica e mais do que um signi icado (Emeльянова
2003: 486);
• a capacidade de pala a e di e en es signi icados (Ma uzo 2004: 216);
• o pa ies žodžio gebėjimas u ė i kele ą a pusa yje susijusių eikšmių, pa-
p as ai su gidos como esul an e da p imá ia mudança (modi ikação) do
signi icado daquela pala a e da aida (Ахманова 2005: 335);
• e mos com á ios signi icados e minológicos uncionamen o em um
mesmo campo (Ta a ino 2006: 177);
• eiškinys, kai e minas į a dija ski ingas ienos a kelių a imų s ičių są-
okas (Ходакова 2009: 121);
• a capacidade de uma unidade léxica e á ios signi icados (Ch omá 2011: 46);
• enomkinho, quando a pala a em á ias signi icados in e ligados
Росянова 2013: 115);
(Киселева, • ca ac e ís ica do e mo e duas ou mais signi ica i os (Нашиванько 2013: 138).
No malmen e múl iia eikšmis pala a ( e minas6) em o signi icado p incipal, da qual išsixakoja
adicionais7 signi icâncias (ž . Supé anská e k . 1989: 43). Ac edi a-se que o plu ia eikšmiškumą decide
a lexibilidade da es u u a da unidade léxica, ajudando-lhe a adqui i no o con eúdo (ž . Danilénko
1977: 65). Daugia eikšmių e minų pode encon a -se po causa das pala as da língua comum de
mul idia eikšmiškumo, me onimija, i. i. da ans e ência do nome de uma coisa a ou a coisa, que
es á elacionado com o p imei o ce as associaaciniais (p.g.: do odo e pa e, giminés e ūšies) 6
signi icado, do qual a base da Te min e minologia išsixakoja no as signi icâncias, chamado dono u
e miniais, manei a (ž . Gol in, Golb in 1987: 49). Daugia eikšmiškumo azões en a-se p ocu a
(термин-донор) (Бекишева, Грошева 2017: 43).
7 Da adinamos šalu inėmis eikšmėmis (Jakai ienė 2009: 89).
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
linguagem na economia os elemen os linguís icos usados ekonomiquemen : mínimo núme o de
unidades e minologicas pode ansmi i máximas signi icmį ca ga į (ž .: Gangemi e k . 2000: 285, 289;
Киселева, Росянова 2013: 116117; plg. Гончарук, Гущина 2009: 123). Daugia eikšmių leksinių iene ų inis
mui osa eikšmiškumas) (ž . Киселева, Росянова 2013: 116117). Dis ingui-se quan i a i o e quali a i o
e minologico mul idia eikšmiškumas. o assun o é en endido como um núme o de signi icados
gali as is i dėl ski ingos o pa ies eiškinio in e p e acijos ( adinamasis au o-
e minológicos, po exemplo, d ina is plu al Koka eikšmiškumas ( e mo em dois signi icados) (ž .
Kisele a, Rosjano a 2013: 117), ina is plu al Koka eikšmiškumas ( e mo em ês signi icados),
ke u na is plu al mul ia eikšmiškumas ( e mo em qua o signi icados) (ž . Kiwa, 2013: 6) o plu al
e minologico mul ia eikšmiškumas desc ibi i o 1): plu alidade en e os e mos (kaikai pinkai em 118
campos, mas e mija en e os e minos ikai, e minis in 2013: 119), o e mo concep ual
mul ia eikšmiškumas (kai, e minis in 2013: 119), o e mo en e os dois (kai, yakka a, yakka a,
Росянова 2013: 118).
yakka a, e c.), o esul ado do mesmo p ocesso é o mesmo, mas o esul ado é o mesmo, e c., e c.,
e c., e c. Acon ece que o e mo mui osa eikšmiškumas é usado como e mo incoma eikšmiškumas
sinônimo. No en an o, Vik o o Ta a ino o acha, mul idia eikšmiškumas ė a apenas uma
desigua eikšmiškumo a maina. Te minologas na ciência acaboa á in oduziu concei os
ambisemija8 e eu isemija9 como espécies concei os ne iena8 Ambisemija (амбисемия) uma das
espécies de e mo ne iena eikšmiškumo. Ambisemijas concei oá
1987 m. undamen é V. Ta a ino as. Ambisemija (la . ambi- ← g . άμφί aplink, sob e + σήμα ženklas)
ca ac e ís ica do e mo unciona numa linguagem com di e en e ex ensão semân ica,
ca ac e ís ica que nulem a mui os ex aling is ís icos ações (o e mo é usado em di e en es
escolas, cien is as, di e en es a cos de desen ol imen o cien í ico) (Татаринов 2006: 14; plg.
Naši anko 2013: 141143). Es e enômeno ambém é chamado concep ualiuoju daugia eikšmiškumu (концептуальная
многозначность) (Сакаева 2017: 114).
9 Eu isemija (эврисемия) uma das espécies do e mo ne iena eikšmiškumo. Te miná começou a
usa V. Ta a ino as 1987 m. Eu isemija (g . ερς pla us + σήμα ženklas) en endida como peculia idade
do e mo sie is com unde inėž u deno a ų skaičiumi. Eu isemia ge almen e ca ac e iza comissá ios
S aipsniai / A icles 103
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
eikšmiškumas a ž ilgiu. Ambisemija sup an ama kaip u inio neapib ėž umas,
eu isemija como peculia idade do e mo sie is com inde inido deno a ų núme o, e polisemija como
peculia idade do e mo e duas ou mais signi icâncias, e le inças mu uamen e elacionadas
concei os loginius yšius. Menėdos concei os es andês o hencei: monosemia ambisemija polisemija
eu isemija (Татаринов 2006: 44). e um pouco di e en e como em dėsningą sis ema de linguagem
Taigi, ilgainiui po p ieš a ingų nuomonių ko os į daugia eikšmiškumą im a
eiškinį, que e ela seman inį kalbos jud umą, a capacidade das pessoas economicamen e
sis emin i nekalbinę acionalus e minams le an ado equisi o (ž . 139 Ou ваньko 2013: plg. Keinys
ik o ę (ž . Jakai ienė 2009: 87). Viena eikšmiškumas e minologijoje aip pa
imamas sup as i kiek lais iau – ik kaip endencija, pageidau ina ypa ybė a ba
1982: 8990). Nesa eikšmiškumas não não é e mo p op iedade, mas só lhe é le an ada exigência.
Aleksand as Re o ma skis esc e eu que o e mo umaa eikšmiškumą (monosemiškumą) p ecisa
en ende só do campo e minológico, i. e. de ce a e minologia, nas on ei as (ž . Supé anská e
k . 1989: 44, 47). Obje as não um signi icado endoin ys e mos medicinais, que encon a pa a o i
XIX a. pab. XX a. p . médicos Li uães em ex os popula inamuosios em ques ões de medicina e
saúde10. A endendo às on es guiam-se a á ios p incípios. P imei o, imi as no á eis médicos
li uanos (An ano Vileišio, Kazio G iniaus, S asio Ma ulaičio, Juozo Bagdono, Kazimie o Jokan o, Vinco
Kudi kos e e c.) esc i as li oselhas ou a igos em jo nais, ou o um a igo calendá ios. Em
segundo, es es de medicina e saúde, que menciona iam médicos o am esc i os popula men e e
des inados a pessoas comuns a le . Teks ų abundão se des acam médico A. Vileišio e K. G iniaus
abalhos. Especialmen e mui os popula iziná ios li os e a igos em jo nais publicou A. Vileišis. K.
G inius p incipalmen e esc e eu em seu edaguojamame S eika os jo nal. De não especializados
peTikslas e a e as. Užsib ėž a expe iy inė i mui osia eikšmius p imá io e minijos medicina
lie u ių o ma imosi e apo e minus. Visando es e al o keliaiš XIX a. pab. XX a. p . popula a iná ios
ex os; 2) baseando con ex o iden i ica os signi icados daqueles e mos e desc e ê-los; 3)
p ocu a , o que ca ac e iza a esses e mos e qual a sua o igem p essupos os e minologia
iodinių laik aščių, ku iuose bu o skelbiama gydy ojų medicinos s aipsnių, ga-
lima minė i Ūkininką, Va pą, Šal inį, Vilniaus žinias, A oją, Gydy oją, S eika ą.
médica. e mos de ciência e gen iãos e mos de écnica. Tal composição de e mos semų pe mi e
e -
mi okie užda iniai: 1) su ink i ne ieną eikšmę u inčius medicinos e minus
minui bū i begalinia eikšmiam (Татаринов 2006: 247). Šis eiškinys da adinamas plačia eikšmiš-
kumu (широкозначность) (Гончарук, Гущина 2009: 123).
10 Išsamesnę šio laiko a pio medicinos šal inių apž algą ž . Zemle ičiū ė 2009: 71–83.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Me odica. Ap a ian mul idia eikšmius e minus medicina emiamasi desc i omuoju
anali iniu (daugiausia), in e p e a imo e g e inamuoju mé odosis. O úl imo aplica
g e inan e mos de medicina com signi icados ixos no acadêmico dicioná io da
língua Li uânia ( oliau LKŽ) e Medicinos e minos dicioná io ( oliau MedŽ) e conside a
compan ybių e di e enças, bem como coincidência ou ski ia casos. Mui a a enção é
dada ao con ex o dos e mos médicos ap esen a-se ilius acinių sakinių o iginalalo
lingua, pois só no con ex o se e ela comple amen e o con eúdo do e mo (ž .:
Гончарук, Гущина 2009: 125; Маркович 2017: 76; Вольберг 2017: 75; Соколов, Кириллова,
2017). In es imoji ma e ial abo da-se a si em sepa ados a igos, . i. g andesas
semjuodėmis le as esc e om e mo, po b ūkšnio ap esen am signi icâncias e suas
discussão, la yniški a i ikmenys. Vaisdumo de elei e mos e seus signi icados
ap esen am abelésias. Ti iamuosias on es p incipalmen e apon am d i eikšmių
(há um i eikšmis e um qua oa eikšmis) pa es do co po e o ganų, denominações
de doenças bem como cole e de á ios popula a iniais daquela á ea ex os. Eles são
ienas ki as ki okias medicinos są okas į a dijan is pa adinimas.
Toliau ap a iamas pluoš as ne iena eikšme a o ų medicinos e minų, su-
ap esen ados ijose g upos em aco do e mos de núme os de signi ica i os
exis en es.
DUUGIAREIKŠMIAI MEDICINOS
TERMINAI XIX A. PAB. XX A. PR.
TEKSTUOSE
1. D ina iai mul idia eikšmiai e mos médicos. Es a gausia medidas li uãs médicos
cinos e minų g upė – dažniausiai e minai eks uose as i pa a o i d iem ski -
ingomis medicininėmis eikšmėmis.
VEIDAS – „ eidas“ (lo . acies) i „sk uos as“ (lo . zygoma). Te minas ei-
usado habi ual eido ( isumos) (pag indine) e sk uos o (dalies) (šalu ine)
signi icmiais.
No signi icado básico, eidá usa am excepcionalmen e odos os médicos do
pe íodo alá el: Adomas Ske e is (1890, 1893, 1899, 1901, 1915, 1918, 1924,
An anas Vileišis (1895, 1903, 1913), Eliziejus D augelis (1884, 1885, 1888), Jonas
Šliūpas (1885, 1914), Juozas Bagdonas (1890, 1899), Kazimie as Jokan as (1912),
Kazys G inius (1899, 1911, 1921, 1921, 1913), Ma as A ižonis (1900), Pe as Ma as
Ma ulai is (1911), S asys Kudulai is (1899189), Vincas Ma i ka (1899, 1902), e c.
1895):
A igos A icles 105 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
[...], opelei apa ece žius, oda kuną seu isbe ia spoogai, que às ezes apa ecem e em
os o, subiau oja ele, e en ão já odos pama o, que po liga apnyko žmogų. 1904 BL 6 Em
qual a e cei a dia, žiu ėk, começa kuną be , mais do os o e cabeça, de início
e melhos aškeliais, spuogeliais, quando spilkos ga u ėmis. S k 1910 8 1 Sk uos o
signi icame e miną eidas us ojo médico J. Bagdonas (1890), S . Ma ulai is (1902). By
he way, diga-se que mencionado signi icado eida ge almen e usado o ma plu ali o:
P akai ą nós sen imos só en ão, quando, ou du amen e abalhando ou sendo em
empo quen e, anspi i o eip mui o imajau i de musų kuno, que ele nãoespėja naqu
os o nuga uo i e em musų uodos pasida o g andes gochaias de água, que ima iedė i
nos a a ésus, omb os e mãos. 1902 ŽK 133
Taip-pa iššokę em países eidai, źymys ipiškas źemesnių giminių s ie o [...].
1890 3 39
Te minas Reikšmės
V p aidas aidas ch uos as
PILVAS pil as (lo . en e ) e sk andis (lo . gas e ). Te mo abdôms ačiausia
gydy ojų a o as „kūno dalies, ku ioje y a i škinimo o ganai“ (pag indine) i
pa e do canal gas oin es inal es ândio (šalu ine) signi icamidades. Sua
pala a em seu signi icado p incipal e a usada quase po odos os médicos: A.
Ske e is (1893, 1910, 1911), A. Vileišis (1895, 1899, 19011910, 1912, 1914, E. D augelis
(1915), J. Bagdonas (1892, 1913), J. Basana ičius (1898), J. Šliūpas (1885), K. G inius
(1890, 1909, 1920, Jok Kan as (1910, 1921), P. A ižonis (1898, 1900), P. Ma ulai is
(1898, 1902, 1895), V. Kudi ka (1899, 1913):
Ligonį iszbe ia ne ik isz i szaus, be i bu noj, gomu yj, ge klėj, dagi, sako, pil e
i ža nose. U 1892 6/7 233
Widu iniszkas wa ojimas abaco suugždina skilwi e g obus, quais a wa o i juduma,
pe ka piłwas swoim czēsu iszsi usz ina. LB 2 6 A. Vileišis 1885 (1895, 1905, 1924)
chama a o es ômago: Po an o, nep idė a bebe e come demaisug de coisas
quen es, pois pode p ejudica os den es e o es ômago (es ômago). VŽ 1905 289 4
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Es e médico mui as ezes g e a
p es a a dois sinônimos des e ó gão diges i o
pa adinimus: pil as (skil ys) NG 1924 85, pil as (sk andis) SG 1905 16, skil ys
(pil as) NG 1924 78, skil ys, a ba pil as NG 1924 78, sk andis (pil as) VŽ 1905
289 4, 1906 KU 55:
Po an o nãoidė a bebe e come demais coisas quen es, pois pode p ejudica os
den es e o es ômago (abdô). VŽ 1905 289 4 Sk andį abdu chamou e ou os médicos K.
G inius (1890), S . Ma ulai is
1913), P. A ižonis (1896,9):
Kelias-gi as e koksai são: bu na, s emplē (ge kle in o pil ą), en e, laibosios
[...] źa nos e s o osios, cuja uźsibaigia uźpakalio po ais. U 1890 3 39 Como
a a skil io (pel o) e in es a nų doenças. U 1896 4 28
Te minas Reikšmės
abdômen
es ômago
PILVELIS ši dies skil elis (lo . en iculus) e sk andis (lo . g a s e ).
Te mino pel elis in oduzi di e en es sis emas ca díaco e ascula dos e
i škinimo – o ganai.
A. Vileišis e miną pil elis a ojo „ši dies skil elio“ eikšme:
Va akimi ksniu susigniaužê ambos con ai džiu. Uži ė ė ca es de ambos g andes e
pulmões eias, a si ė ė dangčiai, gulien iejie à en ada em pel elius (kama as), e
sangue de supe io es kama as passou em apa ines. Mas nep aslinko mais sekundėlė,
como susigniaužê já e en eias. GK 54 1902 A. Vileišis pel eliu ambém chama a e
s andį (1899, 1902, 1903, 1905, 1907, 1907). Es es bac é ias, en ekusios in o humano
1909–1911, 1915):
skil ėlį (pil elį), se não ex inks a do ugš aus seu luido, passam em in es inos, e lá
bem įsi aisinusios causelia idu ia (žy a ą) e ėmimą. LimpL 1915 109110 Es as
bac é ias en am no canal in es inal a pa i skil io (pel elio). ChK 3 A. Vileišis mui as
ezes g e a ap esen a a dois sinônimos nomes des e ó gão diges i o: pel elis ou
skil is Dž 24, 1903 skil elis (pel elis) Gd 4 13, 1915 diegliai diegliai ( idu ių skausmai)
ne iniai diegliai neu algija, ne iniai skausmai
A igos A icles 113 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
Te minas Reikšmės
3. Ke u na iais plu ia eicšmiai e mos médicos. Na ma é ia in es igada oco eu um
e mo, que oi encon ado usado po a é qua o sei -
ingomis medicininėmis eikšmėmis.
GYDYKLA medicamen as, ais as (lo . medicamen um), ku o as ( ok. Ku o ),
ligoninė (lo . hospi alium) e sana o ija (lo . sana o ium). Te minas clínykla a o
ais o, ku o o, ligoninas e sana o ijas signi icam. Es es e minos uni ão a
comum a amen o sema. Te minu clínica K. G inius (1910), A. Ske e is (1906), J.
Šliūpas (1885) é adina ais o:
Ele dizia que dc a as u ēsem doen ios nudali i cu eyklas de aco do ju umo e
neju umo ligoniu, assim que ju ēliams bas ec u mažmenos ipiszko ais o. A 1885 10/11
325
F equen emen e im e em e, se há suco de en e, p aliuosua pa a en e
de cu ykles [...]. S k 1910 11 5
Vie o ė, u ini dos na u ais cu omiais e eikianços a dlhos, 1908 m. li ogelê A.
Vileišio chamada e mo a ykla: Foi pa êmy a um dak a ų, ocupam idos liuosa
p á ica a ykloje (ku o e), em que e a e a p isiunciados džio ininkai, que
seu ėjai, que a aja am à es a cidade po zada bio e ocupa am pe ais de
ligamen os de d abuços, mui o densamen e mesmo se suspi da o a džio a. 1908 VŽ
96 4
A. Vileišis ligoninas signi icado no p imei o li o Só aze , que saudá eis
ossemos e longos gy en ume edição (1895) é pa a ojęs e mą gydykla: Vienok
niekas eip nãoajuda á ao doen e e neap įs ou os do con ak ečiamųjų ligas,
como paguldymas ligonio sepa adoj gydykloje. 1895 SG 32 Gedenymo ins i uição,
na qual cu a-se de meios na u ais, S . Ma ulai is 1913 m. a igo chamou e mo
gydykla:
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
114 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
Daugelis ligonių p ieš įs odami į gydyklą, jau bu o gydęsi b omu [...]. MG 1913
1 16.
Rūšinį e miną com o p incipal sana ó io (sana o ijos eikšmė) dėmeniu é
pa a ojęs S . Ma ulai is:
Gydy . Ammanas desc e e [...], como cu ao epilep icos Zü icho epilep ikų
gydykloj. MG 1913 1 16
Te minas Reikšmės
gydykla ais as
ligoninė
ku o as
sana o ija
Concludindo é impo an e no a que os li uanos médicos, esc e endo ques ões de
medicina e saúde, e mos de p imei o p ocu a am em língua i oja. Esseji oi o
p incipal on e de pala as pa a eles necessá ios a concei os de medicina in oca . A
maio ia dessas pala as da língua médicos adap a am necessidades de
e minologia médica aquelas pala as e minologiza am. Tad audaciosamen e pode
alega -se, que e minija médica do pe íodo in es iga i o é menos a as ada da
língua i a, aigi e pe ėmusa de ela odas suas ca ac e ís icas ca ac e ís icas,
ambém e mul idia eikšmiškumą. Ges o es usa am pala as a pessoas comuns
conhecidas signi icados medicininas, ma es es e o am p incipais os lei o es de
seus esc i os. Eles não c ia am e não emp olino e minos, se encon a am seus em
língua i a. Assim, se qualque pala a nas pessoas emp egado não uma
signi icância medicine, isso ele e nos esc i os médicos emp egado omis
signi icados. Is o con i ma-se e minos médicos e suas signi icâncias compa ação
com LKŽ. Ve i i, que a maio ia dos signi icados medicinais ixaso as em
i ojojengaba. Realizado es udo con i ma eo é ico eiginį, que seman inė
de i acija nomeamen o simples da linguagem pala a oi o mais acessí el, simplčia e
o ma imosi e ape, nes nebu o didelio kalbinių p iemonių pasi inkimo specia-
lioms są okoms į a dy i. Šis būdas, kaip ma y i ap a us i iamąją medžiagą, aip
pa ogiausias manei a (Прохорова 1996: 1314) no inicial de mui os e minijos pa ca ac e ís ico inicialiniam e apa de o ma imosi e minijos de medicina Li uânia.
P ecisa dize que os e mos médicos, que in oduzi ia mais do que um sąkai cujo
oką, pe žiū ė uose i iamojo laiko a pio eks uose nė a gausu. Tai pa i ina
in es igado es eiginão, que mul idia eikšmiškumo eiškinys medicina
e minologijoje a as (Сакаева 2017: 111; plg. Соколова, Кириллова 2017;
Грошева 2017).
A igos A icles 115 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
APIBENDRINAMOSIOS IŠVADOS
Daugia eikšmiškumas p adiniam lie u ių medicinos e minijos o ma imosi
Бекишева, e apau nelabai ca ac e ís ico de bas an e gausaus on es de
quan idade (pe žiū ė i 98 di e sos olume e di e en es au o es de médicos a.
XIX. pab. XX p . popula a inamieji ex os da medicina e saúde) de ec ada apenas
onze e minos, que médicos pa a o i não uma medicinine signi icado.
De e minou-se que os limi es de alguns e mos médicos do pe íodo de
in es igação não e am mui o igo osos. Tokie e mos não êm p incipais e mos
cien í icos ca ac e ís icos de a ibu os, po exemplo, p ecisão, eles subo dús
dêsnias da língua i a, po que de ela médicos e usa im i.
Te mos de di e en es signi icados medicininas o almen e des elam só no
con ex o ou g e inando em di e en es con ex os pa o o os os mesmos e mos.
Assim, pode-se conco da com a a i mação de que o con ex o em g ande
signi icância a econhecendo mul idia eikšmius e minus, pois sem con ex o
di ícil se ia de e mina , qual signi icado um e mo é pa on ado.
Segundo LKŽ, a maio pa e dos e mos, os quais usa am os médicos nos seus
popula inamuosios ex os, medicinines signi icâncias conhecidas em i o a
kalboje.
Daugia eikšmiais medicinos e minais eina gy osios kalbos žodžiai, i omis
signi icmiais médicos pe i i de aquela linguagem. Assim, pode-se alega que examina
e mos ainda não es alę do i oosios linguagem, e seus mul idia eikšmiškumas
adosi daqueles linguagem pala as e minologizamen o p ocesso, em ou a pala a,
médicos e minos mul idia eikšmiškumas adosi de i oosios linguagem pala as
mul idia eikšmiškumo. Ou a e us, pa a o i na á ea de medicina ex os, eles já
não são pala as da língua i a, e e mininai. Tadando e minologizamen o caminho
žėja. Tai paneigia eiginį, kad daugia eikšmiškumas e minologijoje y a papli ęs.
A lik as y imas paneigia eo inę įž algą, kad pap as os mo ologinės i da-
ybinės sanda os e minas linkęs į daugia eikšmiškumą. Didesnė dalis ap a ų
mul iia eikšmiškumo mamedicinas e mos de são ediniai, e um deles compos o
e mo. Pon ou-se que em alguns casos di e en es signi icados medicininas o mesmo
e mo é pa a ojęs não um médico. Pode se que os au o es de ex os pos e io es
médicos es i essem amilia izados com seus colegas e simplesmen e oma am
e minus omis signi icmões.
Quan o ao quan i a i o plu ia eikšmiškumo, nos ex os in es igados p e alece
d ina is plu ia eikšmiškumas, i. i. os e mos ge almen e são usados d iem
dis in osmos signi icados medicinines. T ina is e ke u na is
mul idia eikšmiškumas não budingas.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Ac a Linguis ica 116 Li huanica LXXXIII
Kokybinio daugia eikšmiškumo a ž ilgiu būdingas idudalykinis daugia-
eikšmiškumas, . y. e minai ski ingomis medicininėmis eikšmėmis a ojami
de uma e da mesma subjec kinês s i as (medicinos) campo. Exis e au o inio
mul idia eikšmiškumo ap aiškų. Ma oco em casos, quando e minos
pa a ojimen o não uma signi icação pode se conside ado indi idualiu ou
casualiniu eiškiniu. Is o é ób io e nos casos em que os signi icados medicininos
dos e mos não ixados LKŽ, po an o pode aze -se p essupos o que essas
signi icadas ao e mo se á a ibuído (-ę) ele no seu ex o(es) pa a ojęs (-ę)
médico(ai). Apa ecen es não uma signi icação pa a o i e mos médicos indicam
que no o iginá io e miniação médica li uãs o ma imosi e ape algumas
concepções médicas ainda não es a am nusis o ėjusios e išsik is aliza usios.
Não se pode conco da com a a i mação, que mui osia eikšmis e mo é
ne e miniškas. Ap a i p imi i o e miniação Li uãs de medicina o ma imosi
e apo e minai laiky ini e minis, pois eles cla amen e į a dija conc e as concep os de medicina.
ABRONDIMAI
A – Auš a
A A ojas
BK Bi žų calendá io
BL Sob e badąją doença ou si ilį ( ansus)
ChA – Apie chole ą i kaip nuo jos apsisaugo i
ChK Chole a e lu a com ela
Džio a
Gd Guiado
GK Como se mani es a gy as is no co po humano
KMŠK Cole a, p aga, esil inas e sang inoji KU Como
zaŽilaiky i p ima e a, e ão, ou ono e in e no
LB Lie u iškasis oz
LimpL – Limpamosios Ligos i Kaip nuo jų išsisaugo i
Ly L – Ly iškos Ligos i Kaip nuo jų apsisaugo i
MG Medicina e na u eza
NG Domes ic médico
PP P imei o soco o em aciden es PM A ualmeny
pa a mulhe es que que em se saudá eis
RČ Raupų čiepyjimas
RP – Rūgš asai pienas p o . Mečniko ’o
O que aze pa a que saudá el bu ume e longue a ida
A igos A icles 117 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
S k S eika a
Šl Šal inis
U Ag icul o
V Va pas
Vl Vil is
VŽ Vilniaus žinios ŽK Como a umado
o co po humano ŽL Doenças das
pessoas
ŠALTINIAI
[A. S.] 1906: Neš a umas e zasik ė imas. Li huanian ūkininkas 19, 253254. [A. V.] 1905:
Sob e idu ias g il ina e como con a ela apazigua . Vilniaus žinios 118, 4. [A. V.]
1905: O que come pa a o in e no? Vilniaus žinios 289, 34. [A. V.] 1909: Como se
p o ege con a zasik ė imo pik ąja šil ine. Fon e 10, 148151.
[A. V.] 1909: Kaip gydy ies p akai a imu? – Šal inis 14, 212–215.
[A. V.] 1905: Kaip p i alo seni žmonės žiemą užlaiky i sa o s eika ą? – Vilniaus žinios
286, 3.
[A. V.] 1909: Desde co mais equen e pessoas mo s a. Fon e 1, 47. [A. V.] 1905:
Sola es luzos alo idade saúde. Vilniaus žinios 225, 4. [A. V.] 1915: Ta liga lo . azaena
ae ido chama-se [...] (Klausimai e espos as). Tí ulo 1, 3.
[B.] 1896: O que aze nusideginus. Ukininkas 17, 131. [B.] 1896: Como a a skil io (pel o) e
in es a nų doenças. Ukininkas 4, 2830. [Bend ai is] 1895: Sob e pasiu imá. Ukininkas 21,
165167. [D.] 1896: Como po se um se gan shil ine? Ukininkas 24, 188189. [dak a as A. V.]
1903: D . F . Esma ch. P imei a ajuda em desa aminguinhos acon ecimen os,
in e p e eu dak a as A. V., Tilžė.
[D . A. V.] 1909: Como ob iga zassilaiky i se gan is djio a, e o que aze , que
nãožsik ės ų jaja s eikieji? Fon e 20, 308310; 21, 324325.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
[D . A. V.] 1899: Pa a mės mo e ims, ku ios no i bu i s eikos, pagal Zielčaka pa ašė
D . A. V., Tilžė
[D . A. Vileišis] 1910: Sob e cole ą e pe sêjanças ela medidas. A ojas 118, 6566;
19, 69.
[D . A. Vileišis] 1910: Sob e kūdikių cul i o. Fon e 48, 756; 49, 772. [D . A. Vileišis] 1912:
Sob e lisninkus. d- ą Segundo Mankauskį. A ojas 37, 145147. [D . A. Vileišis] 1913:
[D . A. Vileišis] 1910: Apie maudymąsi a lapame o e. – A ojas 33, 125–126.
Apš ie imo i aikų ma umo skai menė em á ios países. Fon e 46, 730.
[D . A. Vileišis] 1915: Di e i as. Gênico 3, 912. [D . A. Vileišis] 1914: Como ob iga
zassilaiky i se gan is djio a, e o que aze , que nãožsik ės ų jaja s eikieji? Gênico
8, 2932. [D . A. Vileišis] 1910: Como é p eciso залаiky i saudá eis e se ganças akįs,
Seinai. [D . A. Vileišis] 1909: Como é p eciso залаiky i saudá eis e se ganças akįs.
Fon e 39, [D . A. Vileišis] 1918: O que isso é in luenca e de que ela su ge? Tė ynės
612–614; 46, 723–724; 49, 772–773.
sa gas 34, [D . A. Vileišis] 1912: Kokia de e se se gančių aikų p iežiū a. Šal inis 17,
4–8.
[D . A. Vileišis] 1911: Ko a com abzdžiais ( abalais), zasik ečiamųjų ligų pla in ojais.
264–266.
Fon e 6, 6263.
[D . A. Vileišis] 1913: O empo e clima e sua impo ância à saúde humana. A ojas 27, [D .
105–107; 28, 109–110; 32, 125–126.
A. Vileišis] 1910: Plaučių djio a. A ojas 28, 105. [D . A. Vileišis] 1915: Rauplės ou Raupai.
Gênico 2, 58. [D . A. Vileišis] 1913: Sibi o žaizda (Ka bunkulas). A oias 47, 186188. [D . A.
Vileišis] 1911: Sko bu as. Fon es 30, 351352; 31, 364365. [D . A. Vileišis] 1908: Sujei amen o
homem à p imei a ajuda simples de smalkčių apnik am. Fon e 45, 707708.
[D . A. Vileišis] 1911: Vanduo. Fon e 39, 459461. [D . E. D augelis]
1918: Naujoji liga. Pad e ynės gua das 36, 1314.
S aipsniai / A icles 119
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
[D . F. Ma ulai is] 1911: Džio a. Alkoholis, Chicago, Ill.
[D . J. Basana iczius] 1898: Medega musu au iszkai ais inykys ai, pa upino D . J.
Basana iczius, a sp uda isz Di os, Shenandoah. Pa. [D . J. Basana ičius] 1913:
Follikulinas comoo Pu ga y as (Nauji ais ai). Medicina e na u eza 2, 2021.
[D . K. G inius] 1921: Žmonių ligos. – S eika a 1, 1–4; 2, 1–3.
[D . K. Jokan as] 1912: Sob e la onų pu imą. Fon e 21, 328329. [D . K. Jokan as] 1912:
Como p ecisa alimen a c ianças a pa i de 3-cios anos. Šal inis 14, [D . K. Jokan as]
211–212.
[D . K. Jokan as] 1910: Kele as žodžių apie bak e ijas. – A ojas 15, 53–54; 25, 93–94.
1912: Mi is. Fon e 20, 312313. [D . K. Jokan as] 1912: Des ío e des ío. Fon e 8, 116.
[D .] 1897: Disen e ia ou sang inas dia éias. Ukininkas 9, 131. [D .] 1897: Rachi as ou
angliškoji liga. Ukininkas 12, 183. [D- as A. Medinie is] 1905: Sob e kudikių cul i o.
Vilniaus žinios 19, 23. [D- as A. Ske e is] 1910: Ka š inės (Šil inės, Ka š ligės, lo .
Typhus). Saúde 4, 18. [D- as A. Ske e is] 1911: Kila (he nia). Saúde 11, 17. [D- as A.
Ske e is] 1912: Š a umas e saúde. Pasiun inys 5, 149150. [D- as A. V.] 1909: Apalpamen o
e a p imei a ajuda. Landdi bys 12, 910. [d- as A. V.] 1904: Sob e blogąją ligą ou sy ilį
( ancus), de aco do d- o M. Člėno o eikalėlį su aisė d- as A. V., Tilžė.
[D- as A. V.] 1905: Sob e chole a, e como se p o ege dela. Vilniaus žinios 77, 23.
[D- as A. V.] 1905: Sob e idu ias pa in ina e como de ela se p o ege . Vilniaus žinios
118, 4.
[D- as A. V.] 1905: Responda àqueles que po ca as pediu aos pacien es a siciona aamen os. –
Vilniaus žinios 29, 3.
[D- as A. V.] 1907: Chole a i ko a su ja. – Vilniaus žinios 125, 2–3; 126, 2.
[D- as A. V.] 1907: Di e i as, Vilnius.
[D- as A. V.] 1907: D- as Bo . Oks. Raupų čiepyjimas, adução D- as A. V.
Vilniaus žinios 133, 2.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
120 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
[D- as A. V.] 1907: I an Ta chano . Rūgš asai lei e p o . Mečniko o. Vilniaus žinios 101, 2;
102, 2; 103, 2; 104, 2; 105, 2; 108, 2. [D- as A. V.] 1902: Como apa ece gy as is humano kune?,
sus a ê segundo Lunke yčių
D- as A. V., Tilžė.
[D- as A. V.] 1906: Ligonių gydymas seno ėje. – Vilniaus žinios 281, 1–2.
[D- as A. V.] 1905: Meningi is ce eb ospinalis epidemica. – Vilniaus žinios 163, 3–4.
[D- as A. V.] 1905: Vaisių e enybė iš pusės hygijenos. – Vilniaus žinios 192, 4.
[D- as A. V.] 1909: Vais ai do uodų mo didimo. Landdi bys 12, 10. [D- as A. Vileišis, D .
A. Vileišis] 1910: Aklybė, suas causasįs e pe cepção ins umen os. A oias 39,
149150.
[D- as A. Vileišis, D . A. Vileišis] 1918: Kokia de e se se ganção de ilhos de
supe isão. Pad e ynės gua das 21, 11; 26, 1112. [D- as A. Vileišis] 1912: Sob e d ogio
doença. Fon e 46, 727728. [D -as A. Vileišis] 1914: Sob e a doença, segundau chamado.
Gênico 11, 6264. [D- as A. Vileišis] 1912: Sob e niežus. Fon e 49, 776. [D- as A. Vileišis]
1918: Sob e pulmões djio ą. Gua dião Tė ynės 7, 1415. [D- as A. Vileišis] 1908: Sob e o
eslenimen o dos cabelos. Vilniaus žinios 8, 4. [D- as A. Vileišis] 1908: Chole a. Vilniaus
žinios 154, 23; 155, 23; 159, 23; 160, [D- as A. Vileišis] 1907: Dan įs e sua higiene. Vilniaus
žinios 217, 2. [D- as A. Vileišis] 1908: Džio a, suas causasįs e expansê ojimo. Vilniaus
2–3.
žinios 96, 4;
97, 3–4.
[D- as A. Vileišis] 1918: Kaip gy en i, kad s eikam bū i. – Tė ynės sa gas 4, 14–15;
5, 15.
[d- as A. Vileišis] 1906: Como zassilaiky i p ima e a, e ão, ou ono e in e no, de aco do
D- ą Med. L. Volbe gą su aisė d- as A. Vileišis, Vilnius. [D- as A. Vileišis] 1905: Kas da y i
kad s eiki bu ume i ilgai gy en ume, adução de polkų kalbos D- as A. Vileišis, Vilnius.
[D- as A. Vileišis] 1915: O que é in luenca e de que ela su ge? T a amen o de In luenza. –
Medico 6, 2224.
S aipsniai / A icles 121
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
[d- as A. Vileišis] 1915: Limpamosios doenças e Como de eles se sal a ?, esc e eu d- as
A. Vileišis, Kaunas.
[D- as A. Vileišis] 1924: Naminis médico. T umpas simplicčiausių doenças desc ição e seu
a amen o, segundoas pô ida edição, Kaunas. [D- as A. Vileišis] 1908: Naminis médico:
T umpas desc ição p asčiausių doenças e p asčiausių ais ų ko oje com jomas: D. / 1.
Sob e pessoas doenças e seu a amen o, su aisê D- as A. Vileišis, Seinai.
[D- as A. Vileišis] 1913: O empo e clima e sua impo ância à saúde humana, Seinai. [D- as A.
Vileišis] 1918: Rožė. Gua dião Tė ynės 10, 14. [D- as A. Vileišis] 1912: Chal os cojos á ios
[D- as A. Vileišis] 1914: S eika os dalykai. Apie žmogaus džumą. – Šal inis 29, 435–437.
pe siscaaldamen os causa. Fon e 1, 11. [D- as F. An aniukas] 1895: Como aze , que saudis
[D- as A. Vileišis] 1910: Tik ieji aupai ( auplės). – A ojas 12, 42–43.
[D- as E. D.] 1915: Užk ečiamosios ligos. – Vil is 70, 2–3.
bu ume e longos i en ume, adução de lenk.
línguas D- as F. An aniukas, Tilžė.
[D- as F. Ma ulai is] 1915: Ly iškos Ligos e Como con a eles apazigua , pa ašē D- as F.
Ma ulai is, segunda, pe žiu ē a e page in a laida, So Bos on, Mass. [D- as K.G inius]1910:
Rauplės (lo . Va iola e a). Saúde 8, 18. [D- as K. G inius] 1911: Sob e d ogo a doença.
Saúde 2, 15. [D- as K. G inius] 1911: Sob e ku umą. Saúde 8, 15. [D- as K. G inius] 1910:
Sob e onanismo. Saúde 12, 16. [D- as K. G inius] 1909: Di e i as. Saúde 6, 18. [D- as K.
G inius] 1910: In luenca (I mėdė, Kaulaligė). Saúde 11, 15. [D- as K. G inius] 1910: Kokliušas
(Didysis Kosulys, lo . Pe ussis ou Tussis Con ulsi a). Saúde 7, 18.
[D- as K. G inius] 1910: Nuoma ius (Epilepsia). Saúde 1, 18. [D- as K. G inius]
[D- as K. G inius] 1910: Reuma izmas. – S eika a 5, 1–8.
1911: Si ilis e 606. Saúde 1, 18. [D- as K. G inius] 1909: Ska la ina. Saúde 4, 18.
[D- as K. G inius] 1909: Tymai (Jed a, Blusinės; lo . Mo billi). Saúde 5, 18.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
[D- as K. G inius] 1911: T ipe is. Saúde 3, 17. [D- as K. G inius] 1921: Žmonių ligos, Kaunas.
[D- as K. G inius] 1920: Žmonių ligos. Saúde 56, 14. [D- as K. Jokan as] 1910: Kam
necessá ias pi įs. Fon e 44, 694. [D- as med. P. A ižonis] 1920: Ko a com limpamimas
doenças, Raseiniai. [D- as P. A ižonis] 1913: Aklumas e achoma na Li uânia. Nau a
Li uânica 2(2), 181190. lendo ius pa a o ano 1911, B ooklyn, N. Y., 6266. [D- as S. Ma ulai is]
1913: Ana omias, isiologias, pa ologias e química Li u iška e minologija. Medicina e
[D- as P. A ižonis] 1907: Kele as žodžių apie šundak a ius. – Vilniaus žinios 185, 2–3.
[D -as P. A ižonis] 1911: Pasigelbėjimas nelaiminguose a si ikimuose. – Ūkiškasis ka-
na u eza 2, 912. [D- as V. A.] 1901: T umpi šneka sob e limpančias doenças e como se
con a elas p o ege , pa aše
D- as V. A., Tilžė.
[D augai is] 1891: Apie auples. – Ukinįkas 2, 77–84.
[D- o P. A ižonies] 1913: Aklumas e achoma na Li uânia: e e a as lidoi as 1912 m.
Li u ians mokslo d -jos isuo in. susi inkime, a spauzdin o de Li uu ių nau os, Vilnius.
[D s. J. Bs.] 1883: Keli źodźei apie kole ą. – Ausz a 4, 110–113; 5, 138–143.
[G. K.] 1892: Kal unas (lo yniszkai Plica polonica). – Ukininkas 1, 18–21.
[Gydy ojas K. J., D . K. J.] 1913: Žmogaus amžiaus ilgumas. Di e o 16, 62, 158
173; 16, 63, 274–281.
[Gydy oj] 1896: Ska la ina. Ukininkas 20, 153156. [Hygiējos se nas] 1889: Hygiēna. I.
A ba a. Va pa 1, 89. [Hygiējos se nas] 1889: Hygiēna. III. Tabaco. Va pa 3, 4041; 4, 6061; 8,
120. [Hygiėnos a nas] 1895: Alkogolis e alcogolismo. Va pa 9/10, 155157. [J. S. Kůksz is]
1885: Hypnoskopas. Ausz a 10/11, 319325. [J. Slibinas] 1892: Di e i as, smauginyczia,
kaklinė (la yniszkai diph he i is). Uki-
nįkas 8, 293–297.
[J. Slibinas] 1892: P ancuzligė ou pik oji liga (lo yniszkai syphilis). Ukinįkas 6/7, [J.
230–237.
Szl.] 1885: A kenkia ukymas abaco. Lie uwiszkasis Bałsas 2, 67.
A igos A icles 129 /
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
Соколов М. М., Кириллова Татьяна Сергеевна 2017: Полисемия в
медицинской терминологии. – Современная наука теоретический и практи-
ческий взгляд: материалы Международной научно-практической конферен-
ции, Moscou: Перо, 8689. Accesso na in e ne : h pswww.elib a y. u/download/
elib a y_32441316_75564706.pd .
Суперанская Александра Васильевна, Подольская Наталия Влади-
мировна, Васильева Наталия Владимировна 1989: Общая терминология:
Вопросы теории, Москва: Наука.
Татаринов Виктор Андреевич 1996: Теория терминоведения 1: Теория тер-
мина история и современное состояние, Москва: Московский лицей.
Татаринов Виктор Андреевич 2006: Общее терминоведение: энциклопедичес-
кий словарь, Москва: Московский Лицей.
Трегубов Андрей Николаевич 2011: Полисемия: проблемы и пути возмож-
ного решения. – Знание. Понимание. Умение 1, 179–183. P ieiga in e ne e: h ps://
elib a y. u/download/elib a y 163555333 55116403.pd [žiū ė a 2020-07-31].
Ходакова Анастасия Генадьевна 2009: Полисемия термина как следствие
полисемии его общеупотребительного источника. – Научный вестник Воронежс-
кого государственного архитектурнр-строительного университета. Серия: Сов-
ременные лингвистические и методико-дидактические иследования 12, 120–129.
Accesso na in e ne : h ps://elib a y. u/downloadelib a y__12993086_85482613.pd
[ e is o 2020-07-31].
Шетле Тайбат Владимировна 2009: Полисемия и омонимия в терминологии
(на примере англоязычных терминов банковского дела). – Известия высших учеб-
ных заведений. Pawolżski регион. Humanidades Sciences 3(11), 104111. Accesso na
in e ne :
h ps:cybe leninka. u/a icle://n/polisemiya-i-omonimiya- - e minologiina-p ime e-angloyazychnyh- e mino -banko skogo-dela iewe [ isualizado 2020-08-08].
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
130 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII
On Polysemy o Medical Te ms o La e 19 h –
Ea ly 20 h Cen u y
SUMARY
O a icle discu e he polysemous medical e ms used by Li huanian doc o s in medical and
heal hca e publica ions w i en in popula scien i ic s yle a he end o he 19 h cen u y and
he beginning o he 20 h cen u y.
I was ound ha polysemous e ms we e no e y common a he ini ial s age o he
o ma ion o Li huanian medical e minology ou o a a he la ge numbe o sou ces (98 medical
publica ions o di e en scope and di e en au ho s/doc o s we e e iewed), na is, sang inas
only ele en e ms used in mul iple meanings we e ound, e.g., eidas “ acies” and “zygo-
ma”, pil as “ en e ” and “gas e ”, pil elis “ en iculus” and “gas e ”, nosis “nasus” and
dia u ia dysen he ia and dia hoea c uen a, d ugys mala ia and eb is in e mi ens, dusulys
dyspnoea and as hma b onchiale, abalėlis pa asi us and mic obium, sėkla ligų užuomazga and
spe ma. I was es ablished ha he bounda ies o ce ain medical e ms o he pe iod unde ana
lysis we e no e y s ic ly de ined. They ollowed he laws o gene al language, as hey we e
aken om i by doc o s hemsel es.
Di e en medical meanings o e ms ully e eal in he con ex only o when he same
e ms used in di e en con ex s a e compa ed.
The wo ds o gene al language aken by doc o s wi h di e en meanings associa ed wi h hem
a e used as polysemous medical e ms. Consequen emen e, he e ms unde discussion had no
ye depa ed om gene al language, and hei polysemy o igina ed om i in he p ocess o
e minologiza ion o , in o he wo ds, he polysemy o medical e ms de i ed om he polysemy
o gene al-language wo ds. On he o he hand, when used in medical ex s, hey a e no longe
gene al-language wo ds bu e ms. Hence, we can say ha polysemy educes as we mo e along
he oad o e minologiza ion. I denies he asse ion ha polysemy is widesp ead in
e minology.
The s udy ejec s he heo e ical insigh ha he e m o simple mo phology and
o ma ion is p one o polysemy. A g ea e pa o he medical e ms in ques ion a e
de i a i es, one o hem is a composi e e m.
Foi obse ado que em alguns casos á ios médicos usa am o same e m in di e en wo ks
medical meanings. I is likely ha he au ho s/doc o s o la e ex s we e amilia wi h he
o hei colleagues and simply ook hose e ms wi h he meanings associa ed wi h hem.
The ex s unde analysis a e domina ed by bina y polysemy, i.e., he e ms a e usually
used in wo di e en medical meanings. Te na y and qua e na y polysemy is no a
cha ac e is ic ea u e, hough isola ed cases o such polysemy we e ound as well.
S aipsniai / A icles 131
XIX a. pab. – XX a. p . medicinos e minų
daugia eikšmiškumo klausimu
The e ms a e used in di e en medical meanings in he domain o he same subjec
(medicine).
Ce ain mani es a ions o he so called au ho s polysemy we e iden i ied. The e a e cases
when he use o e ms in mul iple meanings may be conside ed an indi idual o andom
phenomenon. I is commonplace in such cases when he medical meanings o e ms a e no
es ablished in he Li huanian academic dic iona y, and we can hus assume ha he doc o (s)
using he e m in he ex (s) assigned hose meanings o he e m a his/he / hei disc e ion.
Occasional use o medical e ms in se e al meanings shows ha a he ini ial s age o he
o ma ion o Li huanian medical e minology ce ain medical concep s we e no ye
es ablished and c ys allized.
The heo e ical assump ion ha polysemous e ms should no be conside ed e ms não
pode se suppo ed. The medical e ms unde discussion should be conside ed e ms,
because hey clea ly indica e speci ic medical concep s.
Į eik a m. 2020 se emb o 7 d.
PALMIRA ZEMLEVIČIŪTĖ
Lie u ių kalbos ins i u as
Pe o Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, Li uânia
palmi a.zemle iciu
[email protected]