Keletas galimų vengrų kalbos skolinių lietuvių kalboje

S aipsniai / A icles 79 ARANKA LACZHÁZI Lo ando ėšo uni e si é Les di ec ions de eche ches scien i iques: bal es e au es langues con ac s, leksiniai skoliniai. DOI: doi.o g/10.35321/all83-04 Il es p obable que l'on ai ou é une solu ion à ce p oblème. KELETAS GALIM HUNGR TALBOS SKOLINI LIETUVI TALBOGE Some Po en ial Bo owings om Hunga ian in o Li huanian ANOTATION Il es impo an de no e que les É a s memb es ne son pas enus d'applique les disposi ions de l'acco d en ma iè e de d oi s de l'homme. S ai snyje é isée des leksemes de langues Li uaniennes, qui son eng ų o igine ou on é é emp un ées de au es langues pa eng ų kalbą. La plupa de ces leksemes dans la langue Li uiniens son en ées XVIXVIII siècles, le plus sou en indi ec emen , in e ininkaujan polkų, ečiau okiečių, bal a usių ou usų langues. Pascalin i mo s cons i uen des g oupes héma iques, qui e lè en de ce emps Veng ijos e Li uanie Didžiosios Kunigaikš ys ės his o iques-cul ū inius yšius. De els g oupes, pa exemple, appa iennen la echnique mili ai e, des e mes d'habillemen mili ai e, de l'ancienne oyau é de Veng ijos en LDK anspo és ce ains p odui s, noms. Dans de nomb eux cas cons a é changemen de signi ica ion du débile. A no e que que seulemen une in ime pa ie de ces leksemų ixée dans la ac uelle commun inée des Li uiniens pa lan , ca ces e mes son géné alemen passanées, cess a ojami mo s ou dialek izmai. ESMINIAI VOODŽIAI: LDK langues, eng ai LDK, langues de con ac s, leksiniai skoliniai, skolinys is eng ų kalbos. ANNOTATION The a icle aims o o e iew he Li huanian wo ds ha a e supposed o be o Hunga ian o igin o may be linked o Hunga ian in an indi ec way. Mos o hese lexemes ha e been bo owed h ough Polish, less o en h ough Ge man, Bela usian o Russian du ing he 1618 h cen u ies. They belong o speci ic hema ic g oups like mili a y e ms, names o mili a y uni o m de ails o names o p oduc s ha we e impo ed in o he G and Duchy o ARANKA LACZHÁZI 80 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Li huania om he o me Kingdom o Hunga y. In many cases a signi ican change in he seman ic o he lexemes can be obse ed. I is wo h no icing ha only a small numbe o hese lexemes is being known and used in con empo a y S anda d Li huanian, as hese wo ds belong a he o dialec al o his o ical lexicon. KEY WORDS: G and Duchy o Li huania, Hunga ians in he G and Duchy o Li huania, language con ac s, lexical bo owings, bo owings om Hunga ian. ĮVADAS En 2016 publiuo ame Rolando K egždžio Li uiniens langues polonizmų žodyne ( oliau PŽ) au o iaus indiqués 28 eng ų kalbos mo s (p. 286), lesquels de di e ses maniè es peu se isse a ec co espondan des langues leksem, . y. y. eng ų mo s son ixés comme possibles polonisms sou ces. Ce dic ionnai e, comme es connu, le p emie dé aillé dic ionnai e e imologique de la langue Li uanien, dans lequel la gemen abo den els cas e dans lequel les lexémes des langues Li uaniennes de o igines eng ées ou pa langue eng ées passonin es es acco dé une g ande a en ion. De l'au e cô é, la p oli é a ion des mo s hong uns dans les langues bal es a é é examinée dans les a aux des hong uns kalbininkų (Hollós 1998; Laczházi 2003; Tó h 2003, 2007, 2016a, 2018). Aussi es beaucoup éc i e su des élémen s lexiciques d'o igine eng ų lenkų (Wołosz 1989, 19911992), usų (Hollós 1996) e bal a usių (Zol án 2005, 2006) dans les langues. Conce an a ec ous les men ionnés eche ches conclusions, on peu ema que que l'examen des mo s d'o igine hong ų Li uiniens en langages donne des ésul a s in é essan s, ma iè e a ab alga pe me d'éclai škin i ce e lexique spécique, e Li uiniens e eng ų kalbininkų eche ches en pa ie con i men , en pa ie e paildo, é i ien quelques au es. Dans ce a icle compa aien e ésumen des données des che cheu s eng ins e PŽ ainsi des au es langues li uaniennes e ymologiques. Leksemów dominancych ela i emen les plus impo an s d'en e eux son les leksiką des ieux Li u ichs éc i ins monumen s ep ésen an an Al li auisches e ymologisches Wö e buch (ALEW) e les plus écen es données complé é Słownik e ymologiczny języka li ewskiego (SELeJ). Li u iens, aussi bien e la iens langues se ou e non a es in e na ionaux mo s de, kilusių de eng ų kalbos. Ce son su ou culina ies ou au es a ec eng ų e nine cul u e liées nommées, pa exemple, guliašas, okajus, ča dašas (la . gulašs, okajie is, ča dašs) e pan. Šiuos skolinius-in e nacionalismus plačiai ap a ia eng ų kalbininkai A ila Hološas (Hollós 1998) e Sila das To as (Tó h 2003), donc dans ce a icle ils ne nenag inėjami. Dėmesys es a ibué XIVXVII a. LDK his o ique, cul u el con ex e nulem am eng iškos o igine mo s de pli imui. A icles A icles a icles 81 / Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje S'appuyan his o iikées Raimondos Ragauskienės esea chemen s (Ragauskienė 2008; Ragauskas, Ragauskienė 2018)1, men ionnée u pé iode hong a Li uanie cons i uée s ableau mino i é, selon chi es occupan une 5 ou 6 place en e aka iečių. Ils son enus en LDK pou des aisons poli iques ou économiques, pou des in ensi ions (e pa iculiè emen suin ensi ées sous le emps du gou e nemen S epono Ba o o) des ela ions cul u elles, comme ciales (Ragauskienė 2008: 29). Néanmoins, su des con ac s di ec s hong ų e Li uiniens mų leksemų aip pa y a papli usios lenkų i (a ) bal a usių kalbose (ž . Wołosz langues peu seulemen p udemmen spêle . La majo i é dans ce a icle ai e1989, 19911992; Zol án 2005), aisi dans la langue Li uiniens elles pou aien en e e de ces langues, ou pa allèlemen de l'un e de l'au e. HANGRE KILMS ARBA PER HANGRE TALB PASCALINTI PARLJEAI LIETUVI TALBOGE Toliau abėcėline o d e son discu és sépa és skoliniai. Une pa ie d'en e eux son d'o igine eng ų, a ec neabejo ina eng iška é imologie. Ki i on é é s'emp un e de au es langues pa eng ų langue. En de els cas su eng ų langue in e ininka imą géné alemen émoie speci iniai one iniai ou plus sou en seman iniai, pokyčiai. Leksemų one iniai-mo ologiniai a ian s e signi ica ions son indiqués su la base du ocabulai e Li uanien du a ian élec onique (LKŽe) données. Dans les cas, où l'é imologie du mo ne susci e pas de dou es, les données dic ionnai es de la langue Li uanien son p ésen ées b iè emen , indiquan les p incipales o mes du mo Li u iškas, signi ica ions, emp inimosi kelią ainsi que dé ailles mieux la sou ce de desc ip ion. Lo sque possible, indique- -on le lekseme plus ancien connu de émoudijmen dans les sou ces éc i es emps (me ai, amžius). Plus amplemen commen és seulemen celles é imologies, qu'il es nécessai e supplé e des données de la langue hong ų, pe me an an pa ceux-ci considé e une a ian e d'é ymologie al e na i e. Le signe claus uko es éc i de an ceux mo s, don la ela ion a ec eng ų langue, bien e supposé pa ce ains au eu s, pose des dou es. aidùkas ‘pono ga gybinis, se nas < le. ajduk hajduk 1564; 1. ‘heng ų in an inai es de l'équipe de solda ; 2. ‘heng ų policininkas; 3. ‘plėšikas < eng . hajdú, [pl.] hajdúk ( eiksmajo du haj ‘gany i o me pa icipi ée; p emiè e signi ica ion eng és 1 Be R. Ragauskienės de l'enquê e, Li uiniens e lenkų is o iog a ijoje on é é discu és isolés eng ų aidmens LDK ques ions, pa exemple, ce ains eng ų pa icipa ion de Li uanie DK ka iuomenėje momen ai, eng ų mados į aka, eng iškasis pé iode XVI a. pab. a XVII. p . Bi š ono alsčiuje, pou les commissions. Plačiau ž . Ragauskienė 2008: 21. ik ų asmenų, kaip an ai, S epono Ba o o, Kaspa o Bekešo, liu nininko Valen ino Bak a ko bio- ARANKA LACZHÁZI 82 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII dans le langage é ai ‘gany ojas); eidukas ‘ oks pês inai es du uni é ka ei is, a ile is e. Le mo paludi é e dans compa aisons, pa exemple, Ein comme eidukas, lek comme ai a as; ein kai eiduk (g ei ai), s o kai s iebas (Vosyly ė 1985: 68). Voiciechas Smočinskis y ape çoi des signi ica ions ‘diable, mau ais esp i de (SEJLe: 9). LKŽe le mo es considé é d'o igine sla iška, e la o me ALEW eidukas es liée a ec eiksmažodžiu ei i (ALEW I: 260). Ce e de niè e é imologie, manome, es peu iable due aux pa allèles polkų, bal a usių langues nepaisemen , plg. bl . гайдук 1568, . Liтовскiе гайдуки 1582, гeйдук 1745, uk . gayduqui 1582. Communes ces mo s mas ka ei is; 3. eikšmės y a: 1. ‘samdomas ka ei is S epono Ba o o ka iuomenėje’; 2. ‘samdo- ‘ eng iška uni o me enjambé se an . En polonais e usses, il ma que aussi ‘plėšiką (Hollós 1996: 24), en usse ‘aukš ą žmogų, ‘akiplėšą, begėdį e ‘ne amų gy ulį (Аникин 321 2015:323). an ãlikas ‘nedidelė s a inė alui koš i < le. an ałek < eng . án alag < á alag, an alag ‘s a inė, écipien en bois; 1030, pa ois 75 li ées s a ine inui. Dans le langage polonais depuis XVII s. paludi le mo an ałek ‘nedidelė s a inė inui ou alui e enco e plus ô pa a dėse Jan ułek 1608, An ałkowicz 1683 (Wołosz 1989: 226). S. bl . an eloкъ ‘ . p. En 1583 kildiné di ec emen de eng ų kalbos (Булыка 1980: 155), cependan en aison des nesu apissemen s phone iques ce e o me ne peu ê e in e p é ée comme sou ce du mo Li u iško (PŽ: 19; SEJLe: 37). La pli ime du mo sie inas a ec in ensi ia comme ba eng išku ynu Ry ų Eu opoje, e les signi ica ions (s a inės paski ies) ki imas mon en adap a ion du e me Li uiniens pa oje. ? a endà ‘nuoma (ainsi que a enda o i ‘nuomo i, a endõ ius, a eñdo ius ‘nuomininkas) < s. le. a enda ‘nuoma, a endować ‘nuomo i, a enda z ‘nuomininkas < eng . á enda ‘huoma < s. p anc. a ende , a en e ‘huomo i, éhuomo i < lo . a enda e ‘huomo i, enda, en a ‘huoma. Les pa oles Li uanies leksema paludi ée depuis 1600 ans, elle pou ai ê e emp un ée aussi bien de y ų sla ų kalbų (où es en é de lenkų kalbos), plg. s. . аренда, bl . a énda ‘nuoma, a énda ъ ‘nuomininkas XVI a. (ALEW I: 54). Andžejaus Banko ski de l'a is, ce mo comme ju idiquemen e miną Veng ijoje, e plus a d e en Pologne, u ilisai e pla ino d'o igine ancūzų Anžu (Anjou) dynas ie, égnan es Veng iją de 1301 à 1399 ans, e Lenkiją à pa i de 1370 ans, adminis acija (BES I: 15). ? ba dšius 1. ‘ki is a ec ilgu ko u (a mu e de gue e) 1620; du u es 1870; 2. ‘a šipęs quel ou il (ki is, cou eils, dalgė); 3. ‘ne lieuj a sikišęs daik as (pagalys ou quel au e); 4. ‘g el homme; 5. "p ose animalis; ba šius ‘ki is a ec ilgu ko u (LKŽe; ALEW I: 18), plg. eng . bá d ‘ki is a ec ilgu ko u. A icles A icles a icles 83 / Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje Le mo panachais au sens paludi é lenkų (ba dysz ‘ki is su ilgu ko u), usų (bé dш, бaрдыш ‘ . p.), bal a usių (бардышъ, бардишъ [бердышъ] ‘ . p.) dans les langues. Le mo Lie u ių pou le c o ius lieu ALEW e SEJLe (SEJLe: 116) kildinan de eas e n sla es langues. PŽ il es considé é polonisme e associé a ec le. ba dysz (be dysz) ‘dalgiaki is, seno inis ginklas, descendan ou de lo . ba ducium ‘ko inis ki is < g . βαρδούκιον ‘lazda, špaga < p. sl. *bo dy ‘ki is< ge m. *ba de ‘ . p., ou de eng . bá d 1272 ‘ki is < s. . a. ba a ‘ki is, ko inis ki is (EWUng I: 82). Lenkų ba dysz (be dysz) du eng ų langue kildina e d'au es au eu s (plg. BES I: 41; S achowski 2002: 47). Au ip que menė osios e sions, nas palaiko eng ų kalbininko And ašo Zol ano e imologijos aiškinimą, ku is Aleksand as Anikile. ba dysz (be dysz) kildina is . baрдыш <? ge m. ba de e eje a le mo liaison a ec eng . bá d possibili é (Anikin 2003: 107108; Zol án 1978)2. bèkešas ‘šil as supé ieu e o nemen d'hi e , plus cou que apsiaus ą (LKŽe), plg. eng . bekecs Bekes / Le nom du ê emen es o iginai e du S epono Ba o o allian Kaspa o Bekešo pa a dės ( eng . Bekes ou Békés, le. Kaspe Bekiesz) pa lan e polkų: bekieszka 1586 > bekiesza (dėl da ybos plg. le. ba o ówka ‘ am ik a šoblė; am ik a kepu ė de Ba o o pa a dės, le. węgie ka ‘ okia s iukė de Węgie ‘ eng as). Du polkų langue emp un é bl . békeška 1599, . бекéш 1789, бекéша, бекéшка 1854 (Аникин 2003: 5657). Veng ų bekecs < bekes ‘ umpas, ini u e supé ieu e paludi é seulemen depuis le XVIII e., il es dans ce e signi ica ion emp un é du polkų kalbos (EWUng I: 92; Kiš 1963: 4852; Hollós 1996: 1617; Boj á 2015). Li u iens bèkešas peu ê e emp un é de lenkų (le. dial. bekiesz; PŽ: 230) ou de bal a usių langues. Puisque le lieu du mo Li uiniens Ki čio coïncide a ec polkų e a ec eng ų, e non a ec eas e n sla ų kalbų mo s ki čiuo omis o momons, dans ce a icle plu ô ends ema ce mo kildin i p écisémen de lenkų kalbos. lieu Ki čio pou ai dé e min i eng ų kalbos į aka (pa a dės Bekešas eng iškas a imas ki čiuo as pi masis skiemuo), cependan l'appa i ion du mo communinium du ik inio, sans abejo, sie inas a ec lenkų kalba. 2 A. Zol ano p incipaux a gumen s son ces: 1. de s. eng . o mes ba ddos szeke ce (pažodžiui: ki is a ec ba dišiumi), de ce ains au eu s de considé ées le. ba dysz šal iniu, phone iquemen impossible d'explique le p éposages des ca ac è es eng ų de emplacemen -os en lenkų -ysz (plg. eng . Rák-os > le. ok-osz e k .); 2. le. ba dysz paludi é où qui plus a d (XVII a.) negu usų baрдыш (XV a.), en plus, le mo en langue polkų ma que p écisémen le gunklą u ilisé pa les ka is de Moscou Rusia, qui, d'ailleu s, sa o me e maniè e de u ilisa ion di è e clai emen du lo . ba ducium < g . βαρδούκιον ma quan le ginklo lége (Zol án 1978: 425426). D'oùsi, l'emp un di ec ion polkų → usų langue es impossible, p ocessus écu con e-di ec ionmi. ARANKA LACZHÁZI 84 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII čižmà ‘ y iška kojinė < le. ciżma, czyżma ‘ okia a alynės ūšis, pusbačiai < eng . csizma ‘aulinis ba as < se b.-k . čzma ‘ba as < u k. çizme ‘ba as (PŽ: de ẽšis 46). ‘sa ų ( audų) e bal ų poils che al, d yžos couleu animalys; de ẽšas, de ẽšius ‘ . p. < le. (dial.) de esz, de eś 1. ‘ audas cheklys; 2. ‘žils elėjęs žmogus; 3. ‘liepnas liqui (alus, midus, in) < eng . 1. leu s ‘pažilęs, žils elėjęs žmogus 1291; 2. ‘sa ų ( audų) e blancs poils cheklys1591 (Wołosz 1989: 247 248; PŽ: 275; EWUng I: 254). Plg. da bl . dé ash (Zol án 2006: 500). dalmõnas ‘kišenė, delmõnas 1. ‘kišenė; 2. ‘piiginė, delmonnis ‘kišeninis, delmõnpiningiai ‘kišenpinigai, delmõn agis ‘kišen agis (LKŽe). Plg. enco e XX a. sou ces dans: a ec uščiu delmonu pa ažiuosi; es à il pasiglemžęs į delmoną abonume a o ių pinigus (DLKT). Le mo es d'o igine u kiškos, plg. dolama XIV a., dolaman XIVXVI a., dolman 15541555, doloman 1615 ‘ oks u kų ka ei ių ūbas, pla us apsiaus as (Hollós 1996: 29). Ce sens il s'es épandu dans de nomb euses langues eu opéennes, pa exemple, ok. Dolman en i on 1500 ans, Doliman, ang. Dolyman 1585, Doliman 1872 ‘mo e iškas ap isaus as coa a ec de la ges mano ées, . doloman 1658 ‘longgas ap isaus as, cou /; la geus d abužis éminin, le. dołoman 1543, dołman, dołaman ‘mo e iškas apsiaus as man eau a ec la ges mano ées, bl / dolomanъ 1516 ‘ . p. Reikšmė ‘husa ų š a kas es appa u dans le langage eng ų e aussi aussi paludi é dans les langues déjà men ionnées: ang. Doliman 1883, . dolman 1741, le. dołman, dołaman ‘ eng iškas š a kas, bl . dolomanъ 1516 (Hollós 1996: 2831; Wołosz: 248–249). Lie u iškas mo kildinamas de le. dołman ou bl . dolman (LKŽe; PŽ: 49), ou de . dolman, doloman (SEJLe: 241). Fone iquemen -mo phologiquemen ces é imologies complè emen accep ables, cependan des dou es pose la dissonance séman ique. Puisque lie u iškas delmonas dalmonas paludi é Mažosios Lie u os šal iniuose (žodynuose) e egiono a mėse, possible que il dans les Li uiniens jo pa ek i iš okiečių kalbos, i seman ikos ki imas galėjo į yk i bū en Mažio- pa lą galėsios Lie u os a mėse. L'in luence des Vokiečių mon e e menés sudu iniai mo s kalkės: delmõnpiningiai, plg. ok. Taschengeld, delmõn agis, plg. ok. Taschendieb. On pense que le dé eloppemen séman ique pe me de comp end e les données e hnog aphies: delmonas dalmonas es Majiosios Li uanie dé ails de ê emen s éminins: puošni (išsiu inė a, a ec ka oliukais, sou en papuoš a sa ininkės inicialais) kišenė, qui es išama p ès du yaos os. Panašią kišenę nešiojo e es ų, suomių, no egų, š edų mo e ys, jos pa adinimas šiose kalbose y a ‘kišenė’ a ba ‘maišelis’ (Ma ulionienė 2015). A icles A icles a icles 85 / Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje Ainsi ce e éali é géog aphique épandue pe me aussi de lie le mo plus a ec okiques langue que a ec sla es langues. Vokiečių langue p ūsiškoje a mėje Dolman paludi é seulemen comme husa ų š a ko le nom (PW: 1171). Veng ų lég osios ca ale ijas, husa ų pulkai XVI XVIII a. se i en dans di e ses É a s eu opéens ka iuomenėse, ainsi que e P ūsijoje. À l'é ange se na ę eng ų husa ai oujou s po ai leu ca ac é is ique puošnią eng išką uni o mą. Ces uni o mes impo an dé ailé é ai su la cein u e kaban ichemen pa éš as maišelis-kišenė, su laquelle à l'o igine é aien siu inėjami pulko p op ié ai e, plus a d du sou e ain, ini iales (Bá i Be kó: 26). Ce husa ų maišelio e les Li uiniens delmono apipa idalinimai ès similaux. Pa conséquen , bien que elle-même su le uban lišamas kišenės nešiojimo moda ai é é épandue dans ou e l'Eu ope, aigi e Bal iques egione, cependan ce e kišenės li a iškas nomma ion, onome, peu ê e associé a ec husa ų uni o ma. Les husa ai leu kišenę po aien ensemble a ec un spécialu husa išku š a ku dalmonu ( eng . dolmány, ok. Dolman), donc en aison du pe manen usage des deux ealijs ensemble sch a ko nommemen pou ai ê e déplacé pochenei nomini. ge mkas ‘ginklanešys < le. gie mek 1500 ‘ . p. < eng . gye mekke (ALEW I: 315; PŽ: 310). Ginklanešio signi icme le mo a égalemen é é emp un é e en bal a usių langue: кгермекъ 1567, кгермокъ depuis XVII a. commencemen (Wołosz 1989: 254). En langues Li uè es il paludi é seulemen XVIXVII a. éc i s (Bezzenbe ge 1877: 284; LKŽe). eid ž ukas. aidùkas ? kabõ as ‘ oks d abužis; kóbo as ‘be anko is, chaudas eme iškas d abužis, liemenė. LKŽe ce mo ilus uojamas XVIII a. Mažosios Lie u os žodynų e XVIIXIX a. aš ų données e quali ié comme polonizmas. Polonisme il es considé é e PŽ, plg. le. kaba XV a. 1. ‘mains e emmes de hau ê emen , palaidinis; 2. " amdomieji ma škiniai; 3. ‘Ma škiniai, a ec lesquels on é é p épa és les condamnés b ûlés su la lauge; 4. "ka iškio palaidinė; e k . ; lie . kabãčikas 1. "be anko is d abužis; 2. ‘nusinešiojęs, nebenaujas, palaikis sijonas < le. dial. kabacik kabaćīk ‘palaidinis /; eme iška palaidinė; mo e iški puskailinukai (PŽ: e eng iška: eng . kabá 83). Dėl lenkų žodžio kilmės PŽ nu odomos ys galimos e imologijos, a p jų ‘apsiaus as; schwa kas; s iukė; umps hau u inis emmes sh a kelis. Cependan eng ų langue le mo paludi seulemen à pa i de 1751 année (EWUng I: 654), e p emie paludijemen du mo Li u iško da é en 1747 ans de Pilypo Ruigio mo odyne (Ruhig 1747). Pa conséquen la possibili é que eng iquemen le mo é ai le. kaba → lie . kabo as sou ce, semble i eali. Veng . kabá eng ų e imologų kildinamas de une aka ų sla ų kalbų, p obablemen de slo akų, kabá ‘apsiaus as, palaidinė, š a kas. Ainsi es e nonmesses deux PŽ p oposées é imologies: ARANKA LACZHÁZI 86 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII 1. s. č. kabá ‘ uppe es cein jusqu'à la aille; els ê emen s de cha io; š a kas < bulg. ka àd, ka à ‘seno inis ê emen s éminins; apsiaus as sans mano ies e k . < g . καβάδιo ‘ y iškas d abužis < pe s. qabāh ‘ i šu inis d abužis, apsiaus as e 2. lo. cap[p]a ‘apsiaus as a ec gob u u, capa us ‘apsi ilkęs apsiaus ą (PŽ: 338). kañ a as, kañ a is ‘apynas is, b izgilas; pa adis. Pa lée Li uiniens de ce ains é imologues considé é polonisme (LKŽe): le. kan a 1607 < eng . kan á 1571 < u k. kan a (LKŽe; Wołosz 1989: 263). Puisque ce e me es épandu dans de nomb euses langues, la sou ce du mo Li u iško a égalemen pu ê e bl . kan a ъ 1616 (Hollós 1996: 35). PŽ de ce mo comme polonisme neap a ia, e cela indi ec emen con i me bal a usiquemen l'é imologie. ka bãčius, ka bõčius ‘ oks bo agas, bizūnas < le. (dial.) ka bacz, le. ko bacz ‘bo agas < eng . ko bács ‘ . p. < se b.-k . kò bāč ‘ . p. < osm. kı baç ‘ . p. (LKŽe; PŽ: 359; EWUng II: 796). Robe as Vološas (Wołosz 19911992: 270) e Voiciechas Smočinskis eng ų langue in e ininka imo ne considé ai nécessinu. Lenkų kalbininkas lie u išką žodį kildina de s. bl . ka bachъ < osm. kı baç (SEJLe: 574). Le ai que loaninys paludi é seulemen Majiosios Lie u os okiečiųlie u ių langues dans les dic ionnai es e olklo e, néanmoins da an age con i me lenkišką e imologiją (a ec possible okiečių kalbos a pininka imu, plg. . dial. p . Ka ba sch (ALEW I: 453)). ka ãšas, ka ãšis, ka õšius ‘a lenk as handogalis < le. ka wasz 1641 1. ‘apy ankė du cana d; 2. ‘ ankogalis< eng . a as 1539 ‘apy ankė du ska dos (PŽ: 364), plg. ka ‘ anka e as ‘geležis. La signi ica ion de la pa de ê emen es appa ue polkų pa lan . Pi minė signi ica ion n'a pauludée ni Li uiniens, ni bal a usių langues, plg. bl . ka ваш 1689 ‘ ankogalis (HSBM 14: 284; Zol án 2006: 499). Il s'agi d'un cas qui a é é déc i comme é an un cas de aude. ? kašã ai (pl.) ‘d a o da bininkų gy enamieji a, kosza , kosza y (pl.) 1. ‘ap a as a ims gany i miške’; 2. ‘kalėjimas’; 3. ‘ka ei- namai, kume ynas < le. kosza inės (< um. căşă ie ‘a idă; sū inė ←? eng . kosá nis ‘kume is’ (PŽ: 365). Veng ų e imologų i inama, kad eng . kosá 1313 ‘laida ; a idė; kašã i- ‘ap a as, où pas omis a ys es en beaucoup de langues épandues alaches piemenă a ininkys ės e me qui dans eng ų langue a pu en e de la umunų kalbos, mais pa allèlemen a aussi pu en e de slo akų e uk ainiečių langues (EWUng II: 805). R. Vološas pense qu'en langue polkų il a pu ê e emp un é soi du eng ų, soi du umunų kalbos (Wołosz 1989: 271272). Nejaški es e es ée du mo Li u iško séman ique o igine, ca elle ne pauliu a ni dans l'un des men ionnés langues, mais, sans dou e, es la plus p oche le. ‘kalėjimo, ‘ka ei inės signi icme, d'où e a pu ési u ulio i, cependan ce p ésupposés onden des données insu is. A icles A icles a icles 87 / Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje ka ánka ‘ umpas dessus ê emen , ka énka ‘liemenė a ec aukiniais, klos ėmis nuga oje (LKŽe). Fo ma ka ánka dans la li é a u e géné alemen kildinama de le. (dial.?) ka anka ‘ umpas d abužis, s iukė, udinė, milinė. De ce mo descenden aussi bien e . ka a anka ‘ . p. 1664, bl . ka a anka 1602. Donc ka énka peu ê e des langues li uaniennes appa ueuse seconde o me (ki aip mano Smočinskis: lie . ka énka < bl . dial. ka ánka < le. ka anka < ka ana (SEJLe: 594)). En aison du sememos ‘d abužis absence dans la séman ique, PŽ néga i le. ka anka liaison a ec eng . ka ona ‘ka ys (< i al. ca ano ‘pilies šeimininkas, smulkus asalas (EWUng I: 712)) e p oposé le mo sie i a ec i al. ca ana ‘medžio ojo s iukė (PŽ: 368369). Cependan le ê emen signi ica ion a pu appa aî e polkų pa lan (Hollós 1996: 34), plg. le. ka ona déjà 1562 ans ka an(a) ‘ka ys XVI a. (< eng . ka ana ‘ka io ginkluo as a nas; ginkluo as ai as 1273), dans laquelle un el modèle de ab ica ion (nom du ê emen de pe sonne […] ma kinčio dak a a džio su p iesaga -ka) son ex êmemen p odui s, plg. bekieszka […] s iiaukė […] […] pa a dė Bekiesz, ba o ówka […] am ik a kepu ė […] pa a dė Ba o y, ma yna ka […] s iina […] […] ma z. Pa conséquen la séman ique comme jus e pe me Li u išką mo à isse a ec eng . ka ona. ? kiepas ‘žioplys, épla. Ce mo eng iquemen é imologiją a ec emp un e pa lenkų kalbą suponuoja PŽ: le. dial. kiep 1. ‘žioplys; 2. ‘nekal ybės plė ė, cunnus; cli o is; 3. ‘( i e.) emme; 4. ‘k ailys, mulkis, ne ykėlis (< eng . kép ‘a aizdas; eidas, é aizda); plg. aussi bien bl . кеп(ъ), s. bl . кепъ 1. ‘k ailys; 2. ‘pé issemen , en jouan des ca es (PŽ: 375376); ‘k ailio dans le sens le mo paludi é e dans les langues uk ainieches (ÉSUM II: 423). Ainsi la signi ica ion ‘k ailys, mulkis dans les langues Li uiniens, polkų, bal a usių e uk ainiečių coïncide, cependan neaiškus leu lien a ec eng ų kép. Les dic ionnai es é imologiques des langues polonais ou en e plus de données: kiep 1. ‘k ailys; 2. pasen. ‘cunnus (Linde II: 994; SJP VIII: 665) e kiep 1. ‘k ailys; 2. ‘penis XV a. (B ück ne 1927: 228). Aleksand as B ukne is le mo kiep kildine de p écéden es oz-kiep ou oz-skiep, e ces o mes elie a ec le. oszczep ‘ie is, s. . ockepъ ‘ . p. ainsi des au es langues leksemų séman ique de di é ence. Veng ų kalbos e imologiniai S aipsnio au o ės nuomone, bū en ši e imologija i leidžia paaiškin i eng ų e dynai ixe deux homonyminius mo sžius: u kiškos kilmės kép (1) 1138 ‘a aizdas, eidas, eidas, изваizda e déjà 1138 années paliudy ą, mais seulemen jusqu XVI a. a o ą, kép (2) ‘ okia ie is. An ojo mo de l'é imologie es neaiški. EWUng minima possible du mo sla iška o igine e , de ce e açon, son lien a ec eng . kopja ‘ie is. EWUng au eu s econnaissen que elle é imologie n'es pas ondée, bien que ne eje e pas la possibili é que kép (2) ai pu appa aî e eng ų langue comme une copie d'o igine sla iškos ‘ie is a ian e phoné ique (EWUng II: 730731). Indépendammen de ce e é imologie, on pense que lie . kiepą peu kildin i de eng . pasen. (2) kép ‘ie is ARANKA LACZHÁZI 94 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII Hollós A ila 1998: Венгерские элементы литовского словаря. A Li án Nagy ejedelemség és a mai Középés Kele -Eu ópa nyel ei: Analógiák és oly onosság kon e encia anyaga, sze k. A. Laczházi, E. Szmolinka, A. Zol án, az 1998 mai 2526, Budapes : ELTE, 34. HSBM His o ique dic ionnik de la langue usse 137, éd. A. I. Жураўский, Minsk: Навука і тэхніка, 1982–2017. KEWT S achowski Ma ek, Ku zge aβ es e ymologisches Wö e buch de ü kischen Sp ache, K aków: Księga nia Akademicka, 2019. Kocsis Mihály 2018: A szlá nazálisok es a huszá . Magya Nyel 114, 6877. DOI: 10.18349Magya Nyel .2018.1.77.Magya Nyel . K egždys Rolandas 2018: Onyms and Appella i es o Onomas ic O igin o he Dic iona y o Polish Loanwo ds in Li huanian. Onomas yka neohumanis yka nauki społeczne, ed. U. Bijak, H. Gó ny, M. Magda-Czekaj, K aków: Polska Akademia Nauk, Ins y u Języka Polskiego, 271285. DOI: 10.17651/onomas 2018.21. Elle a é é nommée dans le cad e d'une enquê e menée pa le minis è e de l'In é ieu . Laczházi A anka 2003. Венгерские элементы в лексике литовского языка. Miscellanea Co iniana. Köszön őköny Hollós A ila 70, szüle ésnapjá a, Budapes , 236243. Accessible su in e ne : h pszla in eze .el e.hu/publica ions/sze k.sh ml [ ue ai e 2020-05-30]. Linde Samuel Bogumił 1855: Słownik języka polskiego 2, wyd. pop 2; Słownik języka polskiego 2, wyd. pop 2; Linde Samuel Bogumił 1855: Słownik języka polskiego 2, wyd. pop 2; Słownik języka polskiego 2, wyd. i pomnożone, Lwów: Zaklad Na odowy im. Ossolińskich. LKŽe Li uiniens langues dic ionnas 120 (19412002), y . ed. G. Nak inienė; e. a ian , Vilnius: Li u iens langues ins i u , 2005 (a naujin a e sion, 2017). Accès in e ne : www.lkz.l . Ma ulionienė Elena 2015: Cos ume na ional de la égion bal ique kišenių o namen ika. Res Humani a iae 17, 187220. DOI: 10.15181/ h. 17i1.1157. Elle es égalemen memb e de la commission des d oi s de l'homme de l'ONU. Accessible su in e ne : h pjou nals.ku.l index.php/RH://a icle/ iew/1157/pd _1 [ ue 2019-12-10]. Miežinis Mikolas 1894: Lie u iszkai-la iszkai-lenkiszkai- usiszkas dicynas, Tilsi : M. No eskis. Nesselmann Geo g Hein ich Fe dinand 1851: Wö e buch de Li auischen Sp ache, Königsbe g: Geb üde Bo n äge . PŽ K egždys Rolandas, Li uiniens langues polonizmų dic ionnas. Słownik polonizmów w języku li ewskim. S udia E ymologica Bal ica 2, Vilnius: Ins i u de la langue Lie u ių, 2016. PW P eussisches Wö e buch. Deu sche Munda en Os -und Wes p eussens, H sg. on R. Gol z, Bd. 1, Mainz: Akademie de Wissenscha en und de Li e a u Wachholz Ve lag, 2005. S aipsniai / A icles 95 Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje Ragauskienė Raimonda 2008: Hunga ians S a us in he G and Duchy o Li huania unde he Rule o Jagiello and S ephen (sic!) Ba o a (14921586). Heng ai Li uanie Diggiojoje Kunigaikš ys ėje Alexand o Jogailaičio e S epono Ba o o emps (14921586 m.). His oi e 72, 2131. Ragauskienė Raimonda, Ragauskas Ai as 2018: Tolimos be a imos. Li uanie e Veng ijos liens his o iques, Vilnius. Accès in e ne : ile/C:/Use s/Use /Downloads/:// TOLIMOS_BET_ARTIMOS_LIETUVOS_IR_VENGRIJOS_ISTORINIAI_RY%- C5%A0IAI_LIT_2019.12%20(11).pd [ isualisé 2019-10-30]. Ruhig Philipp 1747: Li auisch-Deu sches und Deu sch-Li auisches Lexicon, Königsbe g: J. H. Ha ung. Ruhig Philipp 1747: Li auisch-Deu sches und Deu sch-Li auisches Lexicon, Königsbe g: J. H. Ha ung. Ruhig Philipp 1747: Li auisch-Deu sches und Deu sch-Li auisches Lexicon, Königsbe g: J. H. Ha ung. SD Dic iona ium ium ling a um, In usum S udiosae Iu en u is, A c o e ... Cons an ino Szy wid ... Vilnae, 1620 c. SEJL Smoczyński Wojciech, Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, Wilno: Uniwe sy e Wileński, Wydział Filologiczny, 2007. SEJLe Smoczyński Wojciech, Słownik e ymologiczny języka li ewskiego, współp aca edakcyjna M. Osłon. Accès in e ne : h ps omanes.o g/pubalii/Smoczy:// C5%84ski%20W.%20S%C5%82ownik%20e ymologiczny%20j%C4%99zyka%20li ewskiego.pd [ ue du 2 juille 2019]. SJP Słownik języka polskiego111, ed. W. Do oszewski, Wa szawa: Polska Akademia Nauk, 195869. S achowski Ma ek 2002: Uwagi o wyb anych e ymologiach węgie skich w języku polskim. S udia Sla ica Academiae Scien ia um Hunga icae 47, 4552. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en place d'un sys ème d'audi eu opéen. Tó h Szilá d 2003: Unga isches im le ischen Wo scha z (mi besonde e Be ücksich igung des Wo es okajie is ‘Tokaje ). Miscellanea Co iniana: Köszön ő köny Hollós A ila 70. szüle ésnapjá a, Budapes : ELTE BTK, 344348. P ieige su in e ne : h pszla in eze .el e.hu/publica ions/sze k.sh ml [ isualisé 2019-07-23]. Tó h Szilá d 2007: Ismé a lecsó- ól. Magya Nyel 103, 206−208. Tó h Szilá d 2016: Éщё раз к вопросу опосредованных языка – латгальское kun uži. – Via La galica 8, 30–36. P ieiga in e ne e: h p://jou - венгеризмов латышскoго nals. a.l /index.php/LATG/a icle iew/227253 [ ui ée 2019-07-23]. Tó h Szilá d 2016a. Ungā u cilmes pe son ā di en langue le one. Akadēmiķa Jāņa Endzelīna 143. anni e sai e de anni e sai e con é ence scien i ique in e na ionale Sugas ā di un īpaš ā di alodā un alodniecībā, ēzes, 2016. gada 22.23. é ie , Rīga: La ijas Uni e si ā e, 38−41. Accès In e ne : h pwww.lula i.l /media/upload/ iny:// iles/Endzelins_abs ac s_2016.pd . ARANKA LACZHÁZI 96 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIII To h Szila d Tibo 2018: Zu den unga isch-le ischen Lehnbeziehungen: übe die Va ian en des le . haiduks ‘Heiduck; Bedien e , Söldne . Akadēmiķa Jāņa Endzelīna 145. anni e sai e anni e sai e in e na ionale de la con é ence scien i ique Valoda dans la a ié é, ēzes, 2018 gada 22.23. é ie is, Rīga: La ijas Uni e si ā e, 58−60. Vosyly ė Klemen ina 1985: Li u iens langues compa aisons dic ionnas, Vilnius: Mokslas. Wołosz Robe 1989: Wy azy węgie skie w języku polskim I. S udia Sla ica Hunga ica 35, 215317. Wołosz Robe 19911992: Wy azy węgie skie w języku polskim II. S udia Sla ica Il a é é c éé en 1992 e es de enu le plus g and musée polonais du monde. Hunga ica 37, 327. Zol án And ás 1978: H. Leeming. Rola langue polskiego w ozwoju leksiky osyjskiej do oku 1696. Wy azy pochodzenia łacińskiego. (Polska Academia Nauk. Oddział w K akowie. P ace Komisji Językoznaws wa No. 44). W ocławWa szawaK aków Gdańsk 1976. 118 c . S udia Sla ica Academiae Scien ia um Hunga icae 24, 422426. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision à la Commission. Zol án And ás 2005: Węgie sko-polsko-biało uskie związki językowe i kul u alne za czasów S e ana Ba o ego. Ac a Alba u henica 5, scien i ique сборнiк, sous агульню рэд. M. Haўстовiча, A. Ba шчэвского. S. Запрудского, выпуск 5, Мiнск: Права i économique. 279–283. Zol án And ás 2006: Magya sza ak az ó ehé o oszban. Zol án And ás 2006: Magya sza ak az ó ehé o oszban. Zol án And ás 2006: Magya sza ak az ó ehé o oszban. Zol án And ás 2006: Magya sza ak az ó ehé o oszban. 101 í ás Pusz ai Fe enc isz ele é e, sze k. A. Má on i, K. Papp, M. Slíz, Budapes : A gumen um, 495500. Аникин Александр Е. 2003: Русский этимологический словарь, выпуск 3, Москва: ИРЯ РАН, Ин-т филологии СО РАН. Аникин Александр Е. 2015: Русский этимологический словарь, выпуск 9, Москва: ИРЯ РАН, Ин-т филологии СО РАН. Bullyka Alexand e M. 1980: Lex iques запазычаннi en langue usse XIV XVIII s ., рэд. A. И. Жураўский, Мiнск: Na uка i тэхнiка. Kiš Лайош 1963: Происхождение слов bekeša, kučma, шalaš и šišak. – Этимологические исследования по русскому языку, выпуск 4, Москва, 48–65. Молдован Александр М. 2011: К этимологии слова мент. – Русский язык в scien i ique éclai issemen 2(22), 4767. A icles A icles a icles 97 / Kele as galimų eng ų kalbos skolinių lie u ių kalboje Some Po en ial Bo owings om Hunga ian in o Li huanian SUMMARY Mos o he Li huanian lexemes o Hunga ian o igin analyzed in his pape , belong o mili a y e minology, a e he names o di e en weapons o ools used by Hunga ian hussa s o pa s o hei uni o m. Une plus pe i e quan i é des mo s emp un és se é è en à des p odui s impo és de l'ancien Royaume de Hong ie (ce qui signi ie aussi les e i oi es du sud le ca ac è e des o con empo a y Slo akia) in o he G and Duchy o Li huania. So, hese bo owings e lec con ac s his o iques e cul u els en e la Li uanie e la Hong ie dans le 1517 h cen u ies. I is cha ac e is ic, especially o he bo owed mili a y e minology, ha in Li huanian, o in many cases al eady in Polish, hey ha e unde gone a mo e o less signi ican seman ic change, de eloping new, me apho ic meanings (e.g. ba dišius ‘halbe d → ‘ all pe son, kun ušas ‘ca an; jacke → ‘dishe eled hai , mane). This seman ic change means he shi om a speci ic mili a y e m o a wo d belonging o he common e e yday lexicon (e.g. ka ašas: ‘a mo → ‘cu , ka anka ‘soldie s coa → → ‘kind o coa , šoblė ‘sabe ‘scu ching swo d). A clea adap a ion o seman ics o he local eali y shows he wo d an alikas ‘kind o ba el, used in Hunga y o wine, bu in Li huania o bee . Mos o he analized lexemes we e bo owed in o Li huanian h ough Polish. Only in a ew cases, whe e he wo d is egis e ed in Eas e n P ussia, he in luence o Ge man can be aken in o conside a ion. The la es esea ch o Li huanian his o ians (Ragauskienė 2008; Ragauskas, Ragauskienė 2018) ega ding he ole o Hunga ians in he G and Duchy o Li huania, allow us o ise a hypo hesis abou he di ec in luence o he Hunga ian language (e.g. he accen ed i s syllab in bèkešas). Howe e , i seems o be impossible o p o e his in luence, as he phone ic adap a ion o Hunga ian wo ds would heo e ically gi e he same Li huanian o ms as wo ds bo owed om Sla ic languages (e.g. eplacing Hunga ian labial [] wi h [o], see ka as: ka ošius). Finally, i has o be emphasised ha lexemes o Hunga ian o igin (wi h a e excep ions like husa as, eidukas, abo as) a e ex emely a ely o e en no longe used and known in con empo a y S anda d Li huanian. They a he belong o dialec al lexicon o his o ical e minology. Į eik a 2020 m. juin 10 d. ARANKA LACZHÁZI Lo ando ėšo uni e si é Philologijos akul e as Múzeum kö u 4/D, H-1088 Budapeš as, Veng ija laczhazi.a [email p o ec ed]om