Žemaičių kalbos dvasia Romualdo Granausko kūryboje

S aipsniai / A icles 357 JUOZAS PABRĖŽA Vilniaus uni e si e o Šiaulių akademija Los di ecciones de in es igaciones académicas: oné ica de la lengua li uanas, dialec ología, ie aaičių kalba, sus a mės, pa a mės, šnek os. DOI: doi.o g/10.35321/all84-19 ŽEMAIČI KALBOS DVASIA ROMUALDO GRANAUSKO KŪRYBOJE 0. INŽANGA Sob e el alen oso esc ibi o de žemaicio Romualdo G anausko ob a p i ašy a ealmen e no pocas. Y p obablemen e odo se en iende, que a mí, zemaichi, los mismos acep ablesísimos, en endamísimos y que idosísimos abajos sob e mi esc i o a o i o ob a son esc ibi zemaichos, ales como Ma celijus Ma inai is, Elena Bukelienė, Vik o ija Daujo y ė, Liud ikas Gadeikis. Bene la más comple a y ecien e es udioía sob e R. Ga anausko ida y c eación G anas: į ūks an i ik o ė 2017 m. es pa ašiusi y edi ada Vik o ija Daujo y ė. Po cie o, odos menciona žemaičiai puikiai conoció y es mucho con a ę con el esc i o , especialmen e E. Bukelienė y V. Daujo y ė. Muy ap ecio y o gullome de que osu í la sue e de pabelleu i con Romualdu G anausku es ekę y pa a mí. Es o, po supues o, p ima iamen e es nu icé a a és mi Didįjį moky oją kalbininką p o eso ių Aleksą Gi denį. A. Gi denis y R. G anauskas e an muy ce canos ami elías, su gie on de el mismo Mažeikių k aš o y mucho con a ę i iendo en Vilniuje. Esa p ime a eunión nues a u o luga m. 1975 e a ą. Aš, Uni e sidad de Vilniaus an aku sis, y nues o p o eso ado A. Gi denis eg esamos de dialek ologicas expedición en Žaga ėje y s opp elíamos Mažeikiuose. Desde allí me necesi ó con inua iaja a na i o Skuodą, y Gi deniu ya aquí mismo mano se alcanzan Dauba iai, donde i ía su mama y sese s šeimyna. Ya en la es ación de au obuses dos zemaičiai que íamos despedi se, pe o inespe adamen e idimos el e ciasío zemaii į esc ibi o ía Romualdą G anauską. Tą ca š ą día de e ano él comple amen e bas, has a aho a no comp endan u po qué, šmi inėjo po Mažeikių au obusų s o į y, desde luego, dos amčiuliai mažeikiškiai con nenusakamu en uziazmu puolė uno o oam en glėbį. A Esc i o ui p esen ado y yo. Qué sólo chica había salido la amosaji R. G anausko lib o Duonos algy ojai. R. G anauskas sob e es o muy subilmen e in o mó, pe o inmedia amen e JUOZAS PABRĖŽA 358 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV ya algo peúdniau paapgailes a o, que noe u įs ni una sola lib o, la cual quie an ano a y noso os. Pe o G anauskas se ía no G anauskas, si uč uojau no hubie a su adęs išei ies. De p on o nos condujo a Mažeikių iešąją biblio eką y įsakmiai paliepė biblio ekininkei da d i ya biblio eka suan ampulados lib os. Y esa página diecisie e en la anclado lib o Duonos algy ojai con el esc i o Más a de a ias eces hemos es ado encon ada en Vilniue, una į ašu i au og a u y a man ypa ingai miela i b angi. ez Šiauliuose. Bu au uno de esos e enaicios, al que Romualdas G anauskas, especialmen e úl imiaisiais años de su ida, no ez llamó elé ono desde su ap o en Vilniuje en Šiaulius. Aquellas llamadas e a usualmen e muy a dly i y, desde luego, más ecuen emen e hablébamos sob e Žemai iją, ie aaičių kalbą, žemai išką aš ą, o os impo an esus e enaičių apa ybės dalykus. O uno gilią nocheí ambos elé ono ajimos Romualdo p e e idaísima zemai išką canción I paauga zali lėipa. Y o o de nues os e enaicios ijulés inespe ada coincidencia. Adiós con Romualdu G anausku 2014 m. día 30 de oc ub e, cuando Él p epa ado p epa ada a su úl imo iaje gulía Vilniaus uni e si us Š . Jonų iglesia. Liguamen e ese mismo día oda g e a, Vilniaus uni e si a ios ilologías akul e o Donelaičio skai ykloje, ue una in e nacional cien í ica con e encia R. G anausko bend ažygiui al p o eso Aleksu Gi deniui comemo a . Pe skai ę mensajes con p o eso Danguole Mikulėniene planeamos algún luga Pilies calle e lo es y imos a Š . Jonų iglesia despedi se con esc ibido . Y ca s e Romualdas G anauskas me pa eció como el mismo kiečiaos y e e namen e pe du sien e inmo ible cue po de Žemai ija. Esc ibiendo lib o sob e ie aaichos lengua y esc i u a no ez s opp elda au is misel es p egun ando, dónde gi esa R. G anausko ob as de ue za, de la cual an na u almen e saluda y e dade a, noaka ojamoji g anauskiškoji espí i u de ie aaichos lengua. Muchos ašiusių sob e R. G anausko c eación no abi y exkelena su exclusi o zemai iškumą. Rašy oją bien conocida y su legado li e a io ín eg amen e es udiada Elena Bukelienė señala que R. G anausko kū ybą como qué au a gaubia especial zemai iškumas. Tal ez no es siemp e mani ies o, po que lo cons i uye no solo supe icial egional colo i o, un o o palab asillo con in onación, y muy p o undos, no ácilmen e desp oman las cosas y his ó icas, y espi i uinas (Bukelienė 1999: 136). R. G anausko a la ob a se dedicó a sí misma Vik o ija oją kaip „Žemai ijos i žemai iškumo kū ėją“, labai iksliai i aikliai apiben- Daujo y ė izkelia esc yd indama: Jei no G anauskas, menkiau su ok ume zemaičius, su na u aleza, su gen es ju imá (Daujo y ė Daug 2017: 18). Desde Mosėdžio k aš o, en el cual la go iempo i ió y al cual an cálidamen e, ik o iškai, con amo desc ibió R. G anauskas, su és o o zemai is esc i o Liud ikas Gadeikis an abe amen e y since š gii p isis i ica: Has a pik umo me a ima Romualdo G anausko c eaba. Rodos, kiau ai amilia i a ie asaichos ie a, y yo así sien o, lo mismo egiu y su okiu. Sólo deci así con p ecisión y Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje cla amen e no puedo. alen ingai, Įž algos Taip Insigh s 359 que cada palab a apa ece el único, i eplaceable. Tan signi ica i o y elocuen e ( al ez sólo bajosaiños?), que noino a p egun a : ¿po qué no así dicho, y qué anas signi ica? Requie e sólo lee nos (Gadeikis 1989: 138). No un R. G anausko eseña de la c eación de los es udiosos no a y de los esc i o es b illan es gim oišsamesnių es udios, sios šiau ės žemaičių a mės, apsk i ai žemaičių kalbos a spindį kū yboje. Tačiau a ículos de sob e R. G anausko ob as de lengua, especialmen e esa lengua de b illan es zemai iškumą, no hay mucho. P ob ėkšminių užuominų apie R. G anausko kū inių kalbos išski inumą, žemai ybes es á ya mencion ų y o os au o es en abajos. Elena Bukelienė islumb a que los ex os li e a ios del esc i o son sa o iški e imai de žemaičių į bend inę kalbą man enidas žemaičių šnekos pama iniai žodžiai, sakinio sanda a“ (Bukelienė 2000: 25). Ma celijus Ma inai is s ip iąją ašy ojo R. G anausko au o ys ę pi miau- in onacijos, siai incula con suge a o k aš o kalba, ilgaamže pa i imi, san imen o pasiilgimu (Ma inai is 2002: 207). El kalbinis a Jonas Palionis, desc ibiéndole a esc i o como ie as ias li e a u as es ella, señala que en los esc i os de R. G anausko žė ė e žė i sus na mosios a mės pe liukai, aiškūs y isuagys wo ds as well as wo dų junginiai, galin ys p a u in i mūsų bend inę kalbą (Palionis 2014: 86). Apa e menė ini G ažinas Akelai ienės, Dainos Žiliū ės-Ba ašienės, Inos Pošku ienės abajos sob e R. G anausko kū ybos leksines a mybes (Akelai ienė, Ba ašienė 2011: 515; Pošku ienė 2013: 211). Šiek iek apie R. G anausko žemai ybes, su na i osijos a mės eikšmę kū ybai es ašęs Juozas Pab ėža (2017: 164166; 2018a: 133135). Así ese exclusi o R. G anausko ob aba zemai iškumas, na i ío esc ibi o k aš ą e leindin i kalba es no uno no ado y e aluado. Sin emba go me hace iempo no da paz de la cues ión, po qué sólo leyendo G anauską ocu e al milag o: nejučiom su oki, pagauni sí mismo, que pasąmonėje odo leom G anausko ex o exas eka zemaičių kalba. No de un bajoaicio he oído expe imen ando semejan e sen imien o. O juk ob asías esc i as de li u ians bend ine lengua. Vadinasi, aquella pó ica común en la lengua one ikoje, ašyboje donde kas giliau slypi y muy s ip i, pa icula men e i iybinga bajoičius lengua espi i ua. Como ace adamen e es á obse ada V. Daujo y ė, G anausko lengua no iene una o ma ija, con cada ob ación ella de nue o se con o ma expe iencia a lengua [...] en isiéndose en bend iná, pe o noosiliejando (Daujo y ė 2017: 285286). P uebamos ab i una o a R. G anausko c ea i idad žemai iškosios lengua klodą. En es e a ículo se basa á en ejemplos de es os lib os de Romualdo G anausko: Duonos algy ojai, 1975 (DV), Bal as ainikas juodam ga ežiui, 1987 (BV), Vaka as, paskui y as, 1995 (VR), Gy ul daina imas, 1998 (GD), Šunysėliųuje, 2005 (ŠD), Rūkas i š slėnių, 2007 (RS), Raudonas an bal o, 2010 (RB), T ysa a y, 2012 (TV), Iš ien ieji, JUOZAS PABRĖŽA 360 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV 2013 (I), T ečias gy enimas, 2014 (TG), Š en ųjų gy enimai, 2014 (ŠG). Úl imos años de Juozo Pab ėžos abajos se in en a jus i ica , que el más impo an e y exclusi o más dis in i o de iden idad bajoaičių es la bajoaičių kalba, que iene odos los más impo an es de cada lengua bū inos ni eles, cons i uedamąsias lis: one iką, mo ologiją, sin aksę i leksiką (ž . Pab ėža 2017: 43–113; 2018: da187195; 2019: 141152; 2020: 273280). De odos esos ni eles de yškių a spindžių andame y R. G anausko kū yboje. 1. FONETINS ZEMAITYBS Desde el p ime is azo pa ece ían di ícil posible y espe ė inas cosa encon a en el ex o li e a io a mei ca ac e ís icos one icos peculia idades. Juk no malmen e odos los in e minables sonidos suelen anspone se en suno min us band inesa lengua sonidos. Sin emba go y en es a á ea R. G anauskas sagua exp imia zemai iškumo. 1.1. A menudo se jemai icamen e aco an galúnes, e.g.: y ‘y a, bė ‘bė a, ė ‘ ė a, ebė ‘ ebė a, nė ‘nė a, nebė ‘nebė a, pondie s ‘pondie as, šūds ‘šūdas, žyds ‘žydas, nieks ‘niekas, elpaki‘s ‘ elnias, pakiš s ‘šš as, gy s ebė gy as ebė aikia, ‘Ku eže, užein ‘uina, meluo ‘meluja, ‘nešiš neš neš! a! 1.2. Se expulsa umpasis oz e an epues os, ej.: eb u i ‘ ebe u i, neb u iu ‘nebe u iu, nebgaliu ‘nebegaliu, nebišeina ‘nebeišeina, neb eikia ‘nebe eikia, neb aisau ‘nebe aisau, nebde a ‘nebede a, nebno ėjo ‘nebeno ėjo, nebkišk ‘nebekišk. Añadiéndose o į e piñándose p iebalsia j, , n, ej.: jema ‘ima (Eisiu, p ašysiuos aldžios, lai jema1, lai eža į kokius senelių namus a ku . 1.3.23 23 jem ‘ima (Šal is VR jemakančiai, a s. 238), jemi ‘imi, apsi obuluoja ‘apsiobuliuoja (Moja papie inė ( . y. obelis) en la ciudad. I 29), kninga ‘knyga, piningų ‘penigos, piningus ‘penigus, sodnas ‘sodas. 1.4. Inse a án oces i, e, ej. lopišy ‘lopšyje, pali ą ‘pal ą, li e ius ‘li us (T is li e ius sme onos bu au susi aisiusi. TV 94). 1.5. Con los cambian es aíz de oces se esc iben ales palab as p opias de los bajos: ly ai ‘lie ūs, ly auslie aus, ly o os ‘lie ingos (Ji labai nemėgo ly o ų dienų. I 31), šilima ‘šiluma (Iša 82), naujynos ‘naujienos, pagelba ‘pagalba, agūlės ‘kadulės, kamį ‘kamuolįsk (Tu sólo o simesk i us con us cen ime os, ži kles, kamį lin s wi h p ibady ami lip... Š 15G), Pa yzdu a 1a, i. e. y. juodin, del au o . Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje Įž algos Insigh s 361 / ‘liep as (Čia ella del odo nepla i, po lo que pe ella pe mes as lip as d i isilgai pe pjau o ąs o pusės. ŠD 158). 1.6. A eces incluso se sus i uyen a los iejos bajoscicios ex años los nue os p obalsias , h, ch y se esc iben: pigū a ‘ igū a, pu monas ‘ ežikas, po ig apčikas ‘ o og a as, po ig apuo i ‘ o og a uo i, pijalkos ‘žibu ės,Johimana ‘Fena, bugalilom ‘buhal e is, jek a ėlius ‘hek a ėlius, Jogana ‘ana, ka ak e is ‘cha ak e e is’, zo e nikas ‘zoo echnikas’, Mikalina ‘Michalina’. 1.7. Apa ece y en luga a ika ų č, dž žemai iškai p onunciados y insc i os , d sonas, ej.: e ysis ‘ ečiasis, con sou gs u leche ‘su ūgščiu leche, ūgš os uogos ‘ ūgščios uogos, ūgš ų kopčiųų ‘ ūgš kopūs ų, meldamoji ‘meldžiamoji. Y al con a io en ez con el son ca ac e ís ico zemaiços č andamos G anausko a o i a y más eces usada palab a koplyčėlė ‘koply ėlė2. 1.8. Puede se , que aš e y no mos ado cuál e enaiciens ca ac e ís ico sonido al lee audimas (gal pasąmonėje?) sólo zemaii iškai. Po ejemplo, R. G anausko a o i o palab a alksnynas y sus o as o mas alksniai, alksniukai, juodalksniai žemaičiams escuchimi sólo con du ai iz a iamu p iebalsiu l. 1.9. Randame zemai iamen e insc ibían no solo pa o enios sonos, sino ambién ín eg os azios, ej.: b ongiausis b olėli ‘b angusis b oleli, b ongiąjį b olėlį ‘b angųjį b olelį GD 47, neožmė šk uo ega! ‘neužmi šk bo ago TG 39, ėsi nomei! ‘ isi casa TG 92, pėimenys nomei! ‘pas emen casa TG 93. O omano Rūkas sob e slėnių pe sonaje Pe ošius iz i ó el diálogo exp eséžia comple amen e zemai iškai, po que, ano ado al esc i o , ki aip pues él nemokėjo: Vakale mona!.. muchos años sunke Aš dė bau Ame ikuo, p essioniau peninga p i peninga, onke mismo g iauždams ėn jouda plo a. Negaliejau u ie e diel con ello ni pa iuos, ni su akū. Us ed ésé esa como je y mona aka, a us ed yo i cons uyó šiou muokykla. Si se pa suo u iejés didiesni muoksla yo i ese pininga se uo más zdė bes, o ues a muokykla bū om na u a poikesne. Nu es os dėinuos muokyki ies uokiuo, kuoki y . Ne onkykė soulu, neb aižykė sėinu, nelaužykė uobilieliu, yo anas po ues o pa iū padėigiau. Nešuokiniekė po los ėgleles, que nenulaužy omė ė šūnieliu, ki ep anuos nebožaugs dėdėlės, neužs uos nu iejė... Muokyki ies, nu maža būkė aupė, que después sa ėi ienenė koue om i kė ėms palėk ė... RS 16173. 2 Vik o ija Daujo y ė es a palab a la į a dija como bū inąją one inę žemai ybę (Daujo y ė 2017: 1314). 3 G anauskas en es e ex o, an o como en ese momen o pe mi ió posibilidades imp us u ias, en pa e man iene A. Gi denio y J. Pab ėžos suno min os e enaiços esc i os (ž . Gi denis, Pab ėža 1998: 180). JUOZAS PABRĖŽA 362 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV 2. MORFOLOGINĖS ŽEMAITYBĖS Žemai iškų mo ologinių o mų a ski ų kalbos dalių kai ku ių linksnių, asmenų, ki ų o mų, da ybos ski ybių esama dažname R. G anausko kū inyje. En gene al mo ológicas zemai ybės esc i o son a o i as y uno de más b iskos de la lengua e enaicias e lejamien o signos su c eación. 2.1. Ryškaus au en iчности y colo ingumb e p opo ciona bas an e i a žemai iška d iskai a. Especica ecuna į a džių y eiksmažodžių diskai a. En ez de į a džių mudu, mud i no a as eces encon amos o mas más an iguas edu, ed i, p z. : Vedu nopu ! Como sólo isge ia po ka o on os dej a !.. ‘Noso os no podemos! Como an bebemos […] de inmedia o k aili dejamos!.. 63; TV Ved i no en esos papie os ed i en su sme cio i mé !.. ‘Mud i no en esos papee ios mud i en su mue e i mamos!.. I 138; Niekas ed ēm neginės! ‘Niekas mud iejų nesiginė GD 72; Abudu žino , po qué isge sia ! ‘Abudo sabemos, po qué nos acabamos ŠG 126. D iscai a es ca ac e ís ica de a ios iempos de e bomodjes y secuakúas o mas, po ejemplo: aya ‘einame, gali ‘galime, augo ‘augome, nema ė ‘nema ėme, pasimelsia ‘pasimelsime, išsi e ksia ‘si e ksime bepasima ysi ‘bepasima ysime, gal okia ‘gal okime, nebge kia ‘nebegnebe kime; Ishbo kia , eciminkia su meilę y lai diablias aukia odo. Bebamos, eco demos nues a meilá y dejul diablo aiga odo RS 257. Kiek ečiau, pe o pa o ojama y daik a a džių, būd a džių, incluso pa icipan es d iskai a, ej.: p idėk me du ubliu RV 257; duonos du kepalu VR 257; ya d a zimemi šalo VR 186; dos blanco o eš u con pe egimais c uzejos GD 35; du an e esos diez años jiedu no hubo ni un solo día de 72. I 2.2. F ecuen es zemai iñas del se ecuen e de o mas de iempo, cuando a nada ne eiškiancio auxilia e bomodía liuobė i del p esen e iempo se añade bend a is o u u o iempo, ej.: liuobu nusuk i ‘nusukda au, liuobu pensa ‘pagal oda au, liuobi deja ik i ‘palikda ai, liuobi apsi y u i ‘aps pasakoi ynioda ai, liuob i ‘pasakoda o; ¿Recue das, cómo liuob bebe ? ‘a ameni, cómo ge aba? RV 213; liuob pasisakys ‘pasisakyda o, liuob pa odys ‘pa odyda o, liuob ilps ‘ ilpda o, liuob pa eš ‘pa ešda o; Y despues liuob en las euniones a odos conside a á locos! ‘Y despues du an e las euniones a odos conside aba locos! GD 56. Žemaičiams būdinga ai, kad ilgesniame eks e bū ąjį dažninį laiką, nebeka - ojan auxilia del accionomodio liuob, puede eemplaza solo del u u o iempo o mas. Aquí í isa g andeulé al ípico ejemplo pá a o de no ellas apysaca B užas: A eis Jonkus, nešinas bo eliu, a eis Galdikas, nešinas d iem: Galdikas, como siemp e, e u és kišenėje una, y an ąjį paslėps a eidamas B užo miejios, que B užienė neba ų, com an o mucho a enešė. Cuando ya odos los es se á isgė ę po bo elį, y B užienė más noduos, iz ad in bo uokliais y lieps disi s i se Įž algos Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje Insigh s 363 pas esposais, Galdikas mi k els, y ims g abinė is kepu ės. Todos es expi s en el aš an e pa iemà. Jonkus con Galdiku eis susikabinea p ime o, B uzas, ellos acompañando, del pasaco, has a p iis esos miežius. Keikdamasis Galdikas b aidys odo pak aščiu, B užas con Jonkum ambién, nėmaž nopas odando, como mañana mía B užienei pa ece á esos es homb es de esc eidžio i y escg iu inė i miezii. BV 1718. 2.3. Mėgs amas son liepiamosios o ma de p ecipaca con e belio lai, ej. : Eisiu, pedi ysios de gobie no, lai jema, lai eja en algunos senellos casas o ku . ‘Eisiu, pedi ysiuos au o idades, egul ima, egul eža en algunos senellos casas o ku VR 238; lai kinko en ages a klį ‘ egul kinko en oges a klį TG 39; Lai sau mano, lai sau laido liežu ius. ‘Tegul sau mio, egul sau laido ližu ius RS 125; lai a igauna co azón po odos los es meses ‘ egul a igauna co azónis po odos los es meses VR 258. Muchas eces ocu en e es dicho dicho lai būn ‘ egul būna. 2.4. P esen a y bajos usoables más an iguas o mas del e bo a ema ines, ej.: do mida po días ‘niega po días GD 55; dej a ‘paliega; y esos pas agêlis al ez se gua den pa a mañana ‘y esos pas agêlis al ez se gua den pa a mañana I 137. 2.5. Gana ecuencias son di e sas o mas de zemai iškosios eiksmažodžių sang ąžinės. En luga de comunoja ies sang ąžinės o mas - is o ma u ilizada con - ies, ej.: mels ies ‘mels is, kinky ies ‘kinky is, p ašy ies ‘p ašy is, ski s y ies ‘ski s y is, okuo is ‘kalbė is, necesi a á mo i ies como pe ka ą ‘ eikės numi i como pe ka ą GD 49; es oy nugal ojusi aquí pa ely laido mies ies ‘esu nugal ojusi aquí pa elei laido is GD 49. O as sang ąžinas accionesmajojías o mas: pa algykis ‘pa algyk, gulusys ‘a sigulusi, Pa nešusys inmedia amen e pa g įžk! ‘Pa nešusi en seguida pa g įžk! GD 71; no lauksiuos ‘neslauksiu, [...] y quién me de uel a bepa eš de ese Vilniaus, cuando allí mui siuos? ‘y quién me de uel a bepa eš de ese Vilnius, cuando allí mue a? GD 49; Tai cuandoe yo eés haluksiús? ‘Tai cuando yo ués lauksiu?’ VR 257; [...] be jūs, ubagai, su mano Juodžiu ne ažiosi ės. ‘be jūs, suubagai, con mi Juodžiu ne ažinėsi e RB 52; Pa ėjo os con Kaziūne namie [...]. ‘Pa imos con Kaziūne a casa GD 77. 2.6. Exis e a ias zemai iško e bo bengi ‘baig i o m, ej.: bengia ‘baigia, bengsi ‘baigsi, pabengsi ‘pabaigsi, pabengęs ‘pabaigęs, pabengsia ‘pabaigsime, pabenkim ‘pabaikime, Amžių bengu ‘baigiu nugi en i, a no he oído que un homb e pudie a mien as do mía lo que quisie a abaja !.. TV 149. 2.7. En ez de į a džių él, ella i in ecuen emen e u ilizados ans, uns, ana. Po cie o, mienas gali bū i išlaiky as isų linksnių o mose, p z.: ans ‘jis’, ano ‘jo’, anam al ka- ‘jam, ana ‘ji, anos ‘jos, anai ‘jai, aną ‘jį, ją, anie ‘jie, anų ‘jų, aniems ‘jiems. 2.8. Rodomieji p ónimos , a en las lenguas zemaicias a menudo desempeñan unciones del ma cado a ículo y conside í ini a h oidais4. Es o o o ga sakini sui o i uma, adicionales exp esiones. Tokių sakinių es án gausu R. G anausko abajos, p z.: 4 Sob e es o é. Rosinas 2009: 8493; Vaskelienė 2016: 210. JUOZAS PABRĖŽA 364 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV Y ese da jas, y esas pa o es enían man ene nos odos es i os enide amen e el in ie no. 29; Du niau!.. RB subliu o ese ilgasis, ese Vaclo as. 105; Ese plzdėjimas, ese bondumas y el que a nadie no deci ías. BV 112; Amigas lei enan e, nu ė imos esa Be žonskių yšininkę. ŠG 18; Muchas eces e he ame Sibi e. GD 49; Ne ma ema iškai gal ojan , jiedu niekaip negalėjo susi ik i ame Vilniuje. ŠG 94; Nebesik a ysiu aš an o a o d i ačio pakalnėj pe duo- soñado bes! RS 103; Milda!.. ¿ Tú a ías esos po es, o esuel os quedas e lig has a la noche? RS 107; No una ez quiso nu o og a ia esa ūką sob e slėnių. 198 RS. 2.9. Gana ecunes bajosaicios ca ac e ís ico į a džių ka as, ka a ( ie oj bend inės kalbos ku is, ku i) uso, p z. : Ka as que i sen a se po la en ana? RB 32; Du be niūkščiai ampė ka as en sí ieą ė o naginę. GD 39; Aho a ka a ik jaunesnė, ka a ik dailesnė odas anam mikalinos. ŠG 82; O an e ka o ex emo kabinsi ? BV 15; Mies elio o gonalis a pabandé, explicó, en ka ą galą pūs i. RB 75; Pues, elige, ka oje e quie as acos a ! GD 93; Pa i a, ka oje gili sen imien os y egali pasislėp i. RS 94; Un Ged imas salióblai ėjo y sukinėjos en odas pa es, que iendo empeéme se, ka ie aquí aho a gieda?.. GD 76. 2.10. En ez de į a džio ku , gene almen e klausuiamuosiuose sen encias, encon ándose į a dis kame, p z. : Kame he mano y ? GD 211; Kue necesi aba así deshiela ? RB 79; O ende aho a ese niño anos? RS 223; Tai kem an la go es u is e? VR 74; O kame ú ob ienes? VR 236, ¿En anie e así y cui epa? ŠG 54; Aquí kame u be upįs. TV 177; Kažkame s ibokai dispa a. ŠG 80. 2.11. In oduci is cuando a eces se sus i uye in oduci žiu kuome , ej. : O cuandoe no? TG 100; Mamy e, o cuandoe yo podėsiu Mildai apa ece i? RS 45; Jen eli, jen eli, a cuandoe aún bea eisi al que abaelio? RS 100; En onces cuándo e yo e alcanza uksiús? RV 257. 2.12 Mógs amas ing esa djes y a ibu djes ing esa džiuo inas o mas, ej. : Re asis homb e eiš e ia así kas i. I 89; Que yo no p asiu o ois ni an o. GD 54; Sólo ki ai ue on del elnėjo. GD 61; En ep usos son de pe sonas po o os mūsuosius cien eces mejo es. GD 54; Ella una osąsias dos a s oja. 72; Juk po el suyo co é, no po el uyo. GD 69; Pa nešiu de miško maišą medinųjų ( . y. obuolių). VR 192. 2.13. Los bajosaicios en el idioma ge okai apa encusi son daik a a džių IV-oji y V-oji linksniuo ės, cuyos mayo ía linksnių pe ėję en I-ąją y III-iają linksniuo es. Aquí R. G anausko pa imen adas o mas: Todos es Be žonskich sūnai ‘sūnūs ebebu o ne edę. ŠG 8; su abiem sūnais ‘su abiem sūnumis’, su sūnu ‘su sūnumi’, su me- du ‘su medumi, Dideliai skųs is puedo, pe o nė nė manasis med ‘aismedumis ep as. VR 238; Vi e como con esposo ‘žmogumi que ía! VR 213; Pinai ‘pie ūs ya en la mesa! TV 68; šunies ‘šuns, akmenio ‘akmens, sese ies ‘sese s. Vie ojind inés lengua de la palab a homb e de la o ma plu alis a pe sonas u ima o ma žmonys, ej. : ¿Has oído, como la esposa dice? I 120; Me hace poco Įž algos Insigh s 365 Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje e eikia y aquelius šiaip no an ismai inu, esposys da. / ŠG 52; Bien, esposas! Nèque cosas dejaba queda ! ŠG 89. 2.14. Būd a džių II-osios linksniuo ės paso hacia I-ąją mues an ales R. G anausko ejemplos: smulki debesys ‘smulkūs debesys TV 89; gili jausmai ‘gilūs jausmai RS 94; o dideliai saldi y ? ‘a muy dulces es? I 137; jó enes, sma k homb es ‘jauni, sma kūs homb es ŠG 10; nu baisio pe sigė imo ‘nuo baisaus pe sigė imo RS 233; š a io andenio ‘š a aus andens ŠD 175. 2.15. Būd a džių be a dė giminė a eces cambiada p ie eiksmías, ej. : ¿ di ícil y mo i ? ‘¿A di ícil mo i ? RS 195; Pe o ¿ e di icul a y deci ... ‘Bu ¿ e di icul a deci ... ŠG 34; Lai els a ima, como y bjau iai! ‘Tegul diablias a ima, como es bjau u! ŠG 131; ¿Es muy ho ible ue? ‘¿Es muy espan oso ue? RS 48. 2.16. Algunos e enaicios an e eiksmías, dis in o de la lengua bend inesa, ienen o man us -uo, -ie, ej.: iduo ‘ iduje, olie ‘ oli, Išsigandai amsie ‘ amsumoje i po miška y pag įžai bg . ŠG 15; [...] aye nos esa elec a sólo plyks , plyks dos jun o! y salikom amsie ‘ ansumoje... RS 9394; Pa s po susie ‘sau sp agčioja pasiėmęs. RS 203; Todas pap a usios po suie ‘sau, po sués i i . ŠG 129; Eik, Šimkau, numie ‘namo. ŠG 132; Tik ai mauk namie ‘namo! RS 251. 2.17. De las palab as doybos menciona bajoaicios ca ac e ís ica y R. G anausko c ea i idad se acue da p e iesaga -alis, -alė, ej.: k ėslalis, mamalė, būdalė; Ven aquí, akali! RS 23. Con es e apéndice encon amos ales oponímžius: Mon ekalės obluoka, D a alis (pueblo), Upalis (upė). P iesaga -alė es ipiška zemaičių me gau inėms apellidas, p z. : Šopalė ‘Šopai ė, Be ašalė ‘Be ašiū ė. 2.18. Búniga y a o i a es el p e acio del signi icado de acción -sen-, ej. : Y yo mismo espe aba, cuándo en la habi ación pasige a bliausena ‘ e ksmas. TG 26; [...] menuosena es Bi u ei po ojos! VR 249; Cuando enga a i explossena, suunies ozu manęs g uksies! RS 251. 2.19. Randame R. G anausko kū yboje i žemaičių a ojamas p iešdėlines dalely es pa, p a, pa , de, po luga de an esdélė o eiksmajodžio o p ielinksnius de, pas, con, espondiendo a p egun a y epi iendo esa dalely ę o p ielinksnį a cie o cie o acción e o za , ej. : ¿p endis e pasá? Pa. I 39; ¿Ya conoces el eloj? Pa. I 153; ¿ pa algeis? Pa. RS 151; ¿ la en as p a i as? P a. DV 170; Pa nešei? Pa . ŠG 120; Ishėjo? Desde. 77; ¿Ya se ha cu ado esa caodega? Ya po . I 153; ¿ de milición es a si ? Desde. TV 105; ¿as Plesnį es ás? Pas. ŠG 75; ¿Tú pad e, cuando es aba i o, abajaba con caballos? Su. RS 151. JUOZAS PABRĖŽA 372 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV gaspado ius ‘šeimininkas, susiedas ‘kaimynas, kūmai ‘k ikš a ė iai, baba, babūnė ‘močiu ė, ciocė ‘ e a, du nius, du nė ‘k ailas, k ailė, ka o i ‘slėp i, supe isa niños, okuo ies p i ‘kalbė is, šnekė is, aksy i ‘ba i. Cuán que menos exis e ge manismos, po ejemplo: inkis ‘lankas, a inkį ‘ a u, al ededo , šnapsė ‘deg inė, š akas ‘menkas, silpnas, biški, biškilėlį ‘ upu į, upu ėlį. 4.9. Mucho cálido au én ico i uma R. G anausko ex o le dan los opo i ies. Pa icula men e excepcionalmen e y con amo se desc iben na ales y bas an es iempo del esc i o gy en ų Mosėdžio apillinkių luga es nomb es: i e s y a oelías Aiškūnas, Ba u a, E la, Salan as, No ė, Ša a, Ne puolė; Šauklių, Šaučikų, Ne očių, K akių, Sodos, Ša aminių, Tė elių kaimai, Leks učio, Valančiaus, Gaubų kalnai, Ta paliai (senos g a y ijos), Mos eikinė, Juodeikinė, Anužinė (maudyklos), Mon ekalės apluoka, Šauklinės miškas, Naujokų gamykla, Da a kų, Kapų, Šačių ga ės, Sk užiočių namas, Sk užio ind, And ieško, S ibokynas, Ka a ibio, e c. Ano E. Bukelienės, nomb es de luga es na ales, ku šiški y žemai iški luga o a džiai au o ío suena lyg g ažiausia muzika, como buenos posmas poesía (Bukelienė, Juknai ė 2004: 96). 5. VIETOJ IŠVAD Daugybė pa eik ųjų Romualdo G anausko ob a de oné ica, mo ologías, sin aksés, lexicikos žemai ybių de pa e espondo á a ículo al p incipio le an ó cues ión, dónde es á a e dadei a g anauskiškoji žemaičių kalbos d asia. Sin emba go aún más cla amen e a esa p egun a con es a el mismo esc i o , no ez habiendo, esc ibiendo sob e su na i a lengua nó dica ie as, su lengua na i a exclusi a luga y especial signi icado en ida y ob a. Aquí como į aigbas, subidas y cállas sob e es o esc ibe esė Loción de la Palab a: Mes habėjom, klegėjom y šnibždėjomės a miškai. En la escuela sólo a mės ne equecía ap ende , ella siemp e es u o con noso os como alguna pa e del cue po: lūpos, bu na, liežu is... Ja habiendo niekuemp e niežsiki sda om y ne aukyda om kak ų, eškodami ap opiamesnio palab a. la palab a esa misma mi ksnį apa ecía en el ex emo de la lengua de cada, cuando an ai su p i eik aba. Ta mė como abe ías ma škinia, adhlúe a cue po, noso os sus ni siquie a sen imos. O bend iné habla bas an e lo que o a. Es o ya pan nés y swa kas, con los cuales imp escindible ap e a se, cuando eisi a sakinė i. Nieken nos nohaudé habla se a miškai, es o e a an na u al y en endida como alsuo i. Ta memen e noso os es u imos lib es y elices y nunca no nosusimis emos, po qué así es. Nunca ella noimokę, odos ma ikiausiai mokėjom <...>. Nos sabíamos que había que ap ende idiomas li uanos. Y po qué sabíamos, pe o odo el iempo a um qué pasišiaušda o ši dyje. Lige de noso os quisie an algo que qui a , y noso os no los podemos da , ni po qué no podemos. Ninguén nos dijoé que la a mė es Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje Įž algos / Insigh s 373 mūsų u as. Mokėmės i apie ki as a mes, isokius en o ininkus, žalinin- kus, p omadininkus, pe o esos nos nelabai p eocupėjo. Impa amos y ol idámos, y a su a mée noso os i imos, uimos, c ecemos, dónde o ou podėjom es a ? (G anauskas 2014: 140–142) 8. Y comple amen e en endible, que pačiai pabaigai mejo se ajus a p opio Romualdo G anausko žemai iškai deci palab as en una de pokalbių: Žemai ėška pasauliejau a, pasaulie aizda, a a kalba, a a žemai ėška a mie esi u mismo. Vėsa a mie susigniauž i a i, i u paskou ašydams anou ple ė. O á p egun a, si a mė, o bend inė habla al homb e es más impo an e, R. G anauskas con es a: Ta mie, diel uo, ka a mie žmogus gims , a miškā uns muokuos eikš ė min is, a miškā īs uos anuo p uo s. Ta mie ī kalbuos pag indu unds. Gebiejėms žuodēs eikš ė pasauli a ein de a mies. Ta mie iein i pasāmuoni, i k auji. Be a mies nie habluos (Žiliū ė 2011: 14). P ecisamen e esa pa icula men e ue e lengua na i a pajau a, neabejo inai y exclusi o alen o del esc i o y absoliu i muzikinė klausa pe mi e Romualdui G anauskui en su c eación en elie i an o zemai iškumo, que nojučia como con ando él mismo eini, nauki, sk endi po Žemai iją y pasąmonėje suena la más i ai language. ŠALTINIAI Y LITERATŪRA Akelai ienė G ažina, Žiliū ė-Ba a ičienė Daino a 2011: Romualdo G anausko ob as de leksinės a mybės. Homb e y palab a 13, 512. Bukelienė Elena 1999: Romualdo G anausko plunksna. P ozos keliai keleliai, Šiauliai: Li u ians kul u ondo Šiaulių k aš o leidykla Saulės del a, 132136. Bukelienė Elena 2000: Žemaičių ašy ojas. Kú yba es udios y in e p e aciones: Romualdas G anauskas, Vilnius: Bal os lankos, 2529. Bukelienė Nijolė Elena, Juknai ė Vanda 2004: Saulėlydžio senis, Vilnius: Alma li e a. Daujo y ė Vik o ija 2000: Romualdo G anausko senoji con juoda ska ele. Kú yba es udios y in e p e aciones: Romualdas G anauskas, Vilnius: Bal os lankos, 8183. Daujo y ė Vik o ija 2017: G anas: į ūks an i ik o ė, Vilnius: Odilė. Gadeikis Liud ikas 1989: Nekalbėkime bū uoju iempo. Pe galė 4, 138141. 8 Sob e ie aaichos lengua, a minada kalbėsenă y su comen ación en ex os a ís icos é ambién Župe ka 2012: 306–310. JUOZAS PABRĖŽA 374 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXIV Gi denienė Danu ė 1997: Nomb e y apellés o den mu uo (šiau ės žemaičių a mės da os). Kalbo y a 28, 8083. Gi denis Aleksas, Pab ėža Juozas 1998: Žemaičių ašyba, Vilnius, Šiauliai: Žemaičių kul ū os d augijos edakcija. G anauskas Romualdas 1975: Duonos algy ojai, Vilnius: Vaga. G anauskas G anauskas Romualdas 1987: Bal as ainikas juodam ga ežiui, Vilnius: Vaga. Romualdas 1995: Vaka as, despues mi as, Vilnius: Leidybos cen as. G anauskas Romualdas 1998: Gy ulėlių dainación, Vilnius: P es ika. G anauskas Romualdas 2005: Šunys danguje, Vilnius: Li uania esc i o es sindicalas edi o ial. G anauskas Romualdas 2007: Rūkas i š slėnių, Vilnius: Unión de esc i o es de Li uania edi o ial. G anauskas Romualdas 2010: Raudonas an bal o, Vilnius: Unión de esc i o es de Li uania edi o ial. G anauskas Romualdas 2012: T ys iena ės, Vilnius: Unión de esc i o es de Li uania edi o ial. G anauskas Romualdas 2013: Iš a y ieji, Vilnius: Li uania esc ibi os sindicalas edi o ial. G anauskas Romualdas 2014: Te cias ida, Vilnius: Unión de esc i o es de Li uania edi o ial. G anauskas Romualdas 2014a: Š en ųjų gy enimai, Vilnius: Lie u os ašy ojų sąjungos leidykla. Ma inai is Ma celijus 2002: Laiškai Sabos ka alienei, Vilnius: Ty o alba. Pab ėža Juozas 2017: Žemaičių kalba i ašyba, Šiauliai: Biblio eka Šiaulių uni e si e o Leidybos sky ius. Pab ėža Juozas 2018: Señales de iden idad de la lengua Žemaičių. Ac a humani ica uni e si a is Saulensis 25, 187195. Pab ėža Juozas 2018a: Žemai iško aš o inicios y adiciones. P oblemas de lengua his o ia y dialec ología 5, sud. R. Bakšienė, N. Mo ozo a, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o, 119139. Pab ėža Juozas 2019: The pas and p essen o Samogi ian language. Bal u ilología 28(1), 141152. Žemaičių kalbos d asia Romualdo G anausko kū yboje Įž algos Insigh s 375 / Pab ėža Juozas 2020: Žemaičių kalba a žemaičių a mė?, Samogi ian Language o Samogi ian Dialec ? Žemai ija. Samogi ia, sud. A. Bu imas, M. I šėnas, Vilnius: Vilniaus dailės akademijos publykla, 273280. Palionis Jonas 2014: Li u iškojo palab a glos y ojas. Me ai 12, 8691. Pošku ienė Inga 2013: Lexiko peculia idades Romualdo G anausko omane Rūkas sob e slėnių. Gim asis palab a 1, 211. Rosinas Albe as 2009: Bal ų kalbų į a džių seman inė i mo ologinė s uk ū a. Sinch onija y diach onija, Vilnius: Mokslo y enciklopedijas ins i u o de publicación. Sabaliauskas Algi das 1966: Lie u os kalbos leksikos aida. Lie u ių kalbo y os p egun as 8, 5141. Sp indy ė Jū a ė 2000: Romualdo G anausko apysaka. Kú yba es udios y in e p e aciones: Romualdas G anauskas, Vilnius: Bal os lankos, 3041. ese. Ac a Vaskelienė Jolan a 2016: Romualdo G anausko „Š . Paulina“: eks as i kon eks- humani ica uni e si a is Saulensis 22, 207224. Žiliū ė Daino a 2011: Pokalbis con Romualdu G anausku. Homb e y palab a 1, 1315. Župe ka Kazimie as 2012: Me aling is ika. Nekalbininkų kalbo y a, Šiauliai: VšĮ Šiaulių uni e si e o publikla. Į eik a 2021 m. eb e o 16 d. JUOZAS PABRĖŽA Vilniaus uni e si e o Šiaulių akademija Po ilo Višinskio g. 38, Šiauliai LT-77160, Li uania juozas.pab eza@sa. u.l