Skolintų vardų su baigmeniu „-ij-“ kaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas)

232 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV DAIVA SINKEVIČIŪTĖ Vilniaus universitetas Kierunek badań naukowych: onomastyka. DOI: doi.org/10.35321/all84-11 ZAPOŻYCZONE IMIONA Z KOŃCÓWKĄ -I W LITEWSKIM SYSTEMIE NAZEWNICTWA OSOBOWEGO (ASPEKT POCHODZENIA)1 The Development of Borrowed Names Ending in -ijin Lithuanian (Origin). The Development of Borrowed Names Ending in -ijin Lithuanian (Origin) ADNOTACJA W artykule badany jest inwentarz zapożyczonych nazw z zakończeniem -ij pod kątem ich pochodzenia. Wśród zbadanych imion dominują imiona łacińskie i greckie, które najbardziej wpłynęły na zmiany zasobu imion. Zapożyczone imiona innego pochodzenia z zakończeniem -ijnors były różnorodne, ale nie obejmowały dużej części zasobu imiennego. Spośród wszystkich okresów wyróżniał się okres wyzwolonej Litwy, kiedy ukształtowała się największa różnorodność badanych imion i zaczęły słabnąć wpływy języka rosyjskiego na zasób imion. Na podstawie zmian w inwentarzu zapożyczonych nazw z przyrostkiem -ij wyodrębniono wstępnie litewskie nazwy XX–XXI w. oznaki zmian zapożyczonego systemu nazewnictwa. SŁOWA KLUCZOWE: imiona litewskie, imiona osobowe, imiona zapożyczone, imiona z przyrostkiem -ij-, moda imion. ANNOTATION Artykuł dotyczy inwentarza litewskich zapożyczonych imion kończących się na -ij z punktu widzenia ich pochodzenia. Wyraźnie przeważają imiona pochodzenia łacińskiego i greckiego. były dość zróżnicowane, They had a major impact on the Lithuanian stock of proper names. Names of other origins ale nie stanowiły dużej części ogółu imion własnych. Okres poprzedzający odzyskanie przez Litwę niepodległości wyraźnie wyróżnia się większą różnorodnością imion. 1 Artykuł opracowano na podstawie projektu VLKK Imiona obywateli Republiki Litewskiej z przyrostkiem -ij-: zapożyczanie i tendencje słowotwórcze, nr K-5/2018. Artykuły / Articles 233 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) większą różnorodnością imion. Ponadto wpływ rosyjski zmalał. Zmiany w inwentarzu zapożyczonych imion kończących się na -ij pozwalają wstępnie wyróżnić główne cechy rozwoju litewskich zapożyczonych imion w XX–XXI wieku. SŁOWA KLUCZOWE: imiona litewskie, imiona osobowe, imiona zapożyczone, imiona kończące się na -ij-, tendencje w nadawaniu imion. WSTĘP Zbiór imion obywateli Republiki Litewskiej (dalej – RL) tworzą antroponimy różnego pochodzenia. Obok rodzimych imion dwuczłonowych, ich skrótów i vinių vardų, plečiamų priesagomis, vaikams duodami skolinti asmenvardžiai, bei kuriami nauji vardai, perdirbus vartojamus onimus ar pasitelkus apeliatyvus. apelatywów Z tej różnorodności wyróżniają się zapożyczone imiona z zakończeniem -ij-, por. im. Eugenijus, Sofija, rozpowszechniona grupa onimów na Litwie: przejęte z innych języków poszczególne 435 antroponimów żeńskich i 312 męskich (wraz z powtarzającymi się – 214544 imiona żeńskie i 90996 męskie). Zapożyczone imiona z zakończeniem -ij funkcjonują w XX–XXI-wiecznym imiennictwie Litwy obok imion różnego pochodzenia bez przyrostka, z zakończeniem -ij-, por. im. Vilija < Vilija rzeka, Wenecija < Wenecija miasto, Žarija < żarija, Idilija < idilija, oraz derywatów różnego pochodzenia, por. im. Audron-ijus < Audronis, Dovil-ija < Dovilė, Gabrielijus < Gabrielius, Just-ija < Justė. Świadczy to nie tylko o różnorodności podstawy imion o tej strukturze, lecz także o integracji zapożyczonych nazw osobowych, w wyniku której zakończenie -ij stało się formantem nowych imion (Sinkevičiūtė 2018: 248)2. Ze względu na rozpowszechnienie i wpływ na powstawanie nowych onimów zapożyczone nazwy osobowe z zakończeniem -ij wybrano jako przedmiot analizy. Badając je, dążono do ustalenia, jakie imiona pochodzenia tworzą trzon analizowanego imiennictwa, jak zmieniał się ich inwentarz oraz które nazwy osobowe i ich grupy w największym stopniu wpływały na zmiany imiennictwa. Realizując ten cel, postawiono następujące zadania: 1. wyodrębnić największe grupy niepowtarzających się imion według pochodzenia i omówić zachodzące w nich zmiany onimiczne; 2. znaleźć najbardziej rozpowszechnione grupy powtarzających się imion według pochodzenia, zidentyfikować ich najczęstszych przedstawicieli oraz omówić specyfikę ich zmian; 3. oddzielić specyficzne formy imion i ocenić ich wpływ na zmiany zasobu imion. Na podstawie zmian zachodzących w zapożyczonych imionach z zakończeniem -ij w inwentarzu chciano uwidocznić również możliwe systemowe zmiany zapożyczonego zasobu imion na Litwie w XX–XXI w. 2 Nowy formant imienny -ij występuje także w zasobie imion łotewskich, zob. Balode, Plēsuma 2015: 237–238. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 234 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV POJĘCIE OBIEKTU I OKRESY BADAŃ Badane są jednoelementowe imiona mieszkańców Litwy i cudzoziemców posiadających obywatelstwo Republiki Litewskiej, por. avd. Vitalija, Virginijus i wieloczłonowe, por. hasło. Ada Marija, Aurelijus Jonas, imiona. Ich dane obliczono łącznie, dodając do liczby imion jednoczłonowych liczbę tych samych imion i nazwisk występujących w określeniach wieloczłonowych. Bardziej szczegółowe statystyki można znaleźć na stronie vardai.vlkk.lt. Imiona zebrano z rejestru imion obywateli Republiki Litewskiej, otrzymanego w 2006 r. od Służby Rejestru Mieszkańców za pośrednictwem Państwowej Komisji Języka Litewskiego i uzupełnianego do 2018 r. (włącznie). Nie wszystkie imiona i nazwiska uwzględniono w badaniu, ponieważ uzyskany zbiór onimów z XX–XXI w. nie obejmował imion osób zmarłych. Dlatego imiona i nazwiska nie przedstawiają statystyki ilościowej, choć ich częstość odzwierciedla tendencje popularności imion. Imionami całego okresu (dalej – CO) nazywano imiona i nazwiska nadawane dziekams nuo XX a. pradžios iki 2018 m. (imtinai). Taip pat išskirti vardai, kuriais pavadinta: – W okresie niepodległej Litwy (dalej – NLL); są to imiona nadawane w latach 1918–1939, gdy Litwa była niepodległa, a także przypisane do nich imiona nadane przed 1918 r. oraz w latach 1940–1943, traktowane jako imiona osobowe okresów przejściowych. – W okresie sowieckim (dalej – SL); są to imiona nadawane w latach 1944–1985, gdy Litwa była okupowana przez Związek Radziecki, z wyłączeniem nadanych w latach 1986–1989, gdy na Litwie dominował duch niepodległości, ponieważ takie rozumienie okresu sowieckiego występuje w pracach historyków, por. Švedas (2009). – W okresie wyzwolonej Litwy (dalej – ILL); są to imiona nadawane w latach 1990–2018, gdy Litwa stała się niepodległa, a także, jak wspomniano, przypisane do nich imiona z wcześniejszego okresu – z lat 1986–1989³. Okresy wyodrębniono w celu ukazania cech imion XX–XXI w., przyjmując, że zmienność zasobu imion zależy od rozwoju społeczeństwa, kultury i polityki, na który wpływają również inne przyczyny – religia, narodowość, więzi pokrewieństwa, klasa społeczna (Gerhards 2010). Zmiany zasobu imion badano, analizując odsetek grup pochodzenia poszczególnych i powtarzających się imion osobowych oraz ich zmiany w poszczególnych okresach. W ten sposób dążono do ukazania jego różnorodności i tendencji w nadawaniu imion w kontekście całości analizowanych onimów. 3 W tych samych okresach badano litewskie imiona przyrodnicze oraz derywaty utworzone w (Sinkevičiūtė 2018; 2020). Artykuły / Articles 235 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) Przedmiotem badania są imiona zapożyczone z zakończeniem -ij-, przejęte z innych języków i zadomowione w litewskim zasobie imion: mają formy odpowiadające systemowi języka litewskiego, por. im. os. Aurelija, Lijus, Remigijus, Rija. Ze względu na formę i pochodzenie przeanalizowano wspólnie warianty imion, skróty z zakończeniem -ij-, powstałe w wyniku aferezy, por. avd. Licija < Felicija, Natolijus < Anatolijus, Tilija < Otilija. Pochodzenie zapożyczonych imion ustalono i opublikowano w LVKŽ, na stronie vardai.vlkk.lt, dlatego dalej go nie powtarzano, z wyjątkiem poszczególnych przypadków. Badany inwentarz obejmował wszystkie imiona obywateli LR odpowiadające systemowi języka litewskiego, wśród których znalazły się również antroponimy4 nadane obywatelom LR, dla których język litewski nie jest językiem ojczystym. Dlatego wyniki badań ukazują tendencje zmian imiennictwa całej Litwy. Identifikuojant tyrimo objektą problemiška buvo skirti priesagų vedinius, nes dalis pabaigos -ijturinčių vardų gali būti ne tik skolinti, bet ir lietuvių języku za pomocą sufiksów -utvediniai i deminutywnego sufiksu -ut-. Jako kryteria ich wyodrębnienia wybrano kontekst imion osobowych, a w poszczególnych przypadkach także wpływ języka5, z którego imię mogło zostać przejęte. Na tej podstawie za derywaty uznano onimy istniejące obok imion, które mają antroponimy. Dlatego tokį patį kamieną su kitu baigmeniu, o Lietuvoje paplitę jų pamatu galintys būti za derywaty uznano na przykład avd. Alfonsija, ponieważ na Litwie nadawano avd. Alfonsas, Alfonsa, Alfonsė, a także Alfonsina, choć w języku francuskim i angielskim używany jest awd. Alphonsia (BTN, NB), lub awd. Alvenija, ponieważ na Litwie nadano awd. Alvis, Alva, Alvė, a także Alvita, Alveta, choć w języku angielskim używany jest awd. Alvenia (BTN). Zapożyczone awd. Pochodzenie Alfonsiji i Alveniji uznano za wtórne, dlatego imiona te nie zostały włączone do inwentarza badanych onimów. Ze względu na kontekst powstania za zapożyczone uznano onimy, które zostały rozszerzone zakończeniem -iji w języku, w którym powstały, lub są imionami osób innej płci, utworzonymi od imienia o tym samym rdzeniu. Dlatego za zapożyczone uznawano na przykład avd. Nadija, które jest imieniem słowiańskim, powstałym albo w języku rosyjskim jako skrót od avd. Nadieżda Nadia, albo przejętym z języka ukraińskiego (Trijniak 2005: 244), chociaż w litewskim zasobie imion występuje avd. Nada, Nadė. Do imion zapożyczonych zaliczono avd. Marcelija, utworzone na podstawie używanego na Litwie avd. Marcelijus, które z przyrostkiem zostało przejęte z języka łacińskiego (LVKŽ 228), chociaż na Litwie nadawane są avd. Marcela, Marcelė, Marcelius, Marcelis, a także Marcelina. Gdy imię z zakończeniem -ij jest szeroko rozpowszechnione w kilku językach, takie imiona osobowe również uznawano za zapożyczone. Takie są, 4 Do inwentarza imion nie włączono nietypowych dla języka litewskiego form imion, niemających zwykłych końcówek wskazujących na płeć ani zapisanych zbitkami liter, wariantów imion używanych w mówionym języku litewskim lub ich przekształceń, z wyjątkiem tradycji zalecającej nazywanie dzieci imionami osobowymi (zob. LVKŽ), por. avd. Kastancija obok Konstancija, a także imiona osobowe pochodzące od nazw miejscowości, por. avd. Kaspija < Kaspija, por. Morze Kaspijskie. 5 Na zapożyczony zasób imion w XX wieku najbardziej wpływał język rosyjski, a od końca XX wieku – języki angielski i włoski, zob. dalej. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 236 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV na przykład, avd. Evija, używane w języku angielskim, por. avd. Evia (BTN, NB), włoskie, por. avd. Evia (De Felice 1996: 162), łotewskie, por. avd. Evija (Siliņš 1990: 122) i gdzie indziej, choć na Litwie rozpowszechnione avd. Eva. Słowotwórstwo imion tego rodzaju za pomocą przyrostków uznawano za wtórne, a onimy te badano razem z innymi Dėl to skolintų vardų su baigmeniu -ijinventorius yra sąlygiškas, nes dalis zapożyczonymi imionami. imiona mogły powstać z innych przyczyn, niż sądzono. Chociaż nie ma dokładnych ilościowych danych statystycznych dotyczących imion XX w., wyodrębnione okresy badawcze pomagają uwidocznić tendencje zmian imion i świadczą o wspólnych cechach imiennictwa poszczególnych okresów. STAN BADAŃ NAD ZAPOŻYCZONYMI IMIONAMI NA LITWIE Pożyczone nazwiska osobowe w litewskim zasobie imienniczym nie doczekały się systematycznej analizy: brakuje prac, w których badano by odrębną grupę pochodzenia lub struktury pożyczonych imion. W związku z tym niewiele wiadomo o zmianach w inwentarzu pożyczonych nazwisk osobowych. Nazwiska osobowe pożyczone z innych języków występowały na Litwie do chrztu w 1387 r. (Zinkevičius 2005; 2008: 343–351), po którym imiona te rozpowszechniły się i utrwaliły w zasobie imienniczym. Vitalija Maciejauskienė (1991: 31–49) ustaliła, że w procesie kształtowania się dwuczłonowego litewskiego systemu nazywania osób, w zapisach pochodzących od XVII w., w pozycji pierwszego członu dominowały imiona chrzcielne, powszechnie używane od XVIII w. Do początku XX w. imiona dzieci były imionami chrzcielnymi, później pojawiły się narodowe nazwiska osobowe, nowe pożyczone imiona, przeróbki, derywaty oraz imiona utworzone. Ze źródeł historycznych wynika, że pożyczone imiona z zakończeniem -ij rozpowszechniły się na Litwie po chrzcie, a poszczególne nazwiska osobowe zyskały popularność po umocnieniu się chrześcijaństwa. Zigmas Zinkevičius (1977: 52) ustalił, że na początku XVII w. w mieście Wilnie częste było greckie avd. Sofija i łacińskie avd. Lucja. Według Liudasa Jovaišy (2005: 147–184), w metrykach chrztów Litwy z pierwszej połowy XVII w. najczęściej występowały wśród kobiet greckie imiona wł. Zofia, Anastazja oraz łacińskie imiona wł. Apolonia, Lucja, Cecylia, natomiast w imiennictwie mężczyzn w poszczególnych regionach częstsze były imiona hebrajskie wł. Eliasz, Zachariasz. Wskazują one, że po ugruntowaniu się zapożyczonych nazw osobowych w imiennictwie kobiet pojawiły się częste zapożyczone imiona z przyrostkiem -ij-, podczas gdy onimy z tym przyrostkiem nie rozpowszechniły się w imiennictwie mężczyzn. W XVII w. moda na imiona kobiet zmieniała się szybciej niż moda na imiona mężczyzn (Zinkevičius 1977: 52–53), co świadczy o uniwersalium widocznym w imionach innych języków, ponieważ powszechnie imiennictwo mężczyzn jest bardziej stałe (Alford 1988: 150–155). Zmiana imion kobiet jest widoczna w zwiększeniu się w Wilnie w drugiej połowie XVII w. liczby łacińskich imion wł. Konstancija (Zinkevičius 1977: 52–53), w parafii Nemunaitis – łacińska nazwa osobowa. Rozalija (Jegelevičius 2002: 299) oraz zmniejszeniem się popularności wcześniej wymienionych imion żeńskich. Straipsniai / Articles 237 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) popularności. Zatem w drugiej połowie XVII w. zapożyczone imiona męskie z zakończeniem -ij pozostały rzadsze niż żeńskie, a w zbiorze imion żeńskich najczęstsze były zapożyczone greckie i łacińskie nazwy osobowe. Częstość imion na Litwie w XVIII–XIX w. nie była badana. Ustalono, że pod koniec XX w. – w XXI w. częste były łacińskie nazwy osobowe nowo narodzonych dziewczynek. Viktorija, Emilija (Sinkevičiūtė 2012; 2014a), natomiast zapożyczone nazwy osobowe nowo narodzonych chłopców z zakończeniem -ij nie rozpowszechniły się (Sinkevičiūtė 2012; 2014). Wskazuje to, że na Litwie również w późniejszych wiekach popularne były zapożyczone imiona żeńskie z zakończeniem -ij-, najczęściej łacińskie i greckie nazwy osobowe, natomiast w zbiorze imion męskich pod względem częstości, podobnie jak wcześniej, nieco wyróżniają się hebrajskie zapożyczone nazwy osobowe z zakończeniem -ij-. Badając zapożyczone imiona litewskie, zwrócono uwagę na rozpowszechnione antroponimy z zakończeniem -ij-. Jednym z nich jest antroponim Marija, którego użycie w kulturach zachodniej i bizantyjskiej, pojawienie się na Litwie, pochodzenie i warianty w gwarach litewskich omówił Antanas Salys (1983: 101–104)6. Pochodzenie części badanych imion przedstawiono w LVKŽ, gdzie podano również warianty gwarowe, a antroponimy z LVKŽ stały się imionami zalecanymi ta jų trumpinių, variantų. Taigi skolintų vardų su baigmeniu -ijinventorius yra do używania zgodnie z tradycją. Zinkevičius (2008: 352–483) również przedstawił pochodzenie części zapożyczonych imion z zakończeniem -ij7, natomiast pochodzenie wszystkich zapożyczonych imion nadawanych dzieciom w XX–XXI w. podano na stronie vardai.vlkk.lt, gdzie podanozidentyfikowano. Należy dodać, że w XX–XXI w. wśród imion ocenianych z punktu widzenia kultury teko ir skolintų asmenvardžių su baigmeniu -ij-. LVKŽ pateikti neišplitę, pavyzjęzyka za obce językowi litewskiemu uznawano na przykład antroponimy Honorijus, Asterija (Maciejauskienė 1989: 83). Jonas Klimavičius (2004: 16–25) uważał, że funkcji identyfikacyjnej nie mają na przykład antroponimy Adria, Sidonia, Ameliusz, Liwiusz. Takie uwagi badaczy świadczą o staraniach, by chronić litewski zasób imion przed wpływem imion z innych języków. Z drugiej strony niu -ijnėra išplitę ir dėl to atrodo neįprasti. Taigi skolintų vardų su baigmeniu -ijinventorius nustatytas, nors tirtas netaka ich ocena wskazuje, że część nazw osobowych z takim zakończeniem. Onimy z tym zakończeniem, rozpowszechnione na Litwie od czasu przyjęcia chrześcijaństwa, są bardziej charakterystyczne dla żeńskiego zasobu imion. Chociaż mody w zakresie nazw osobowych się zmieniały, w żeńskim zasobie imion najczęstsze były imiona greckie i łacińskie, natomiast w męskim – nieco częściej występowały imiona hebrajskie. 6 Salys (1983: 81–86) przedstawił avd. Jurijus, litewskiego wariantu avd. Jurgis, omawiając pochodzenie oraz historię rozpowszechnienia w innych językach, a także tendencje w zapisie. Także w przedstawionym przez Salisa (1983: 118–122) avd. Motiejus w opisie wspominany jest rozpowszechniony na Litwie od końca XX wieku jego wariant Matijas, Matijus. 7 Paminėjo ir iš jų atsiradusias pavardes, bet jos Lietuvos vardyne nėra dažnos. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 238 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV ZAPOŻYCZONE IMIONA Z ZAKOŃCZENIEM -IJWEDŁUG POCHODZENIA Zapożyczone imiona z zakończeniem -ijpowstały w różnych językach. Greckie i łacińskie imiona osobowe z zakończeniem -ij-, z których część rozpowszechniła się na Litwie od XVII wieku, powstały przez rozszerzenie apelatywów tych języków przyrostkiem łac. -ius, gr. -ιος, który między innymi pełnił funkcję patronimiczną i wszedł w skład złożonych przyrostków, za pomocą których tworzy się imiona osobowe (Leumann 1977: 288–302; Weiss 2009: 274– 278). Onimy o takiej strukturze są częste w rzymskim systemie imienniczym, który wpłynął na imiona całej Europy (Salway 1994: 136–137), a na ich wzór, przez dodanie zakończenia -ius, latynizowano inne imiona (Gottschald 1982: 61–63). Wiele litewskich zapożyczonych nazw osobowych z zakończeniem -ij do połowy XX wieku przejęto od sąsiadów, Słowian zachodnich i wschodnich, u których po rozłamie na religię katolicką i prawosławną utrwaliły się różne imiona świętych, a ich formy stały się odmienne wskutek rozwoju języka i tradycji używania form (Biryla 1966; Malec 1994; Slednikov 2013: 266–267; Leibring 2016: 204). Wiele litewskich form chrześcijańskich nazw osobowych przejęto z polskiego zasobu imion, do którego zapożyczone imiona z -ius uległy licznym zmianom (Malec 1994: 68–71; wraz z literaturą). W związku z tym formy polskich, a także litewskich, imion chrześcijańskich różnią się od form imion w innych językach. Nazwy osobowe z zakończeniem -ij są częste w języku rosyjskim, białoruskim i innych językach wschodniosłowiańskich, a imiona żeńskie i męskie różnią się jedynie końcówką (Biryla 1966: 324; Suslova, Superanskaja 1991: 11, 100). Dodanie zakończenia -ij w języku rosyjskim doprowadziło również do powstania nowych imion, które rozpowszechniły się w innych językach. Onimy te trudno odróżnić od derywatów sufiksalnych, nazw osobowych z zakończeniem -ij-, przejętych z innych języków, por. susidariusių lietuvių kalboje (žr. anksčiau). Lietuvoje paplitę ir daugiau skolintų antroponimy. Mija, Marija, Sandija, Tobijas, co wskazuje na różnorodność zasobu imion. Część nowych zapożyczonych imion z zakończeniem -ij jest używana na Litwie od końca XX wieku, ponieważ wraz ze wzrostem wpływu mediów8 nazwy osobowe są intensywniej zapożyczane bezpośrednio z innych języków, najczęściej z angielskiego (Gerhards, Hackenbroch 2000: 518– 520). Chociaż dzieci często nazywa się imionami krewnych, przyjaciół lub ważnych osób, imion szuka się także w książkach i publikowanych w internecie wykazach onimów (Blount 2015: 621–623). W związku z tym wzrasta liczba nowych imion zapożyczonych. Taka zmiana jest zjawiskiem powszechnym, ponieważ leksyka proprialna jest przejmowana z jednego języka do drugiego łatwiej niż leksyka pospolita (Ainiala, Saarelma, Sjöblom 2016: 136–137). Zapożyczone imiona z zakończeniem -ij zostały pogrupowane i wyodrębniono imiona łacińskie, por. n.os. Remigijus, Virginija, greckie, por. n.os. Egidijus, Stefanija, hebrajskie, por. 8 Za pośrednictwem mediów nie tylko rozpowszechniają się nowe imiona, lecz także wpływają one na indywidualizowanie skojarzeń z imionami nabytych przez rodziców lub tworzą stereotypy wizerunków imion w społeczeństwie (Vandebosch 1998: 244–247). Artykuły / Articles 239 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) n.os. Solomonija, Zacharijus, germańskie, por. avd. Amelija, Otiljus, słowiańskie, por. avd. Nadija, Radijus, romańskie, por. avd. Alicija, Ksaverijus, rozpowszechnione z języków wschodnich, por. avd. Sandijus, Varakija, o różnie wyjaśnianym pochodzeniu, por. avd. Arijus, Otolija i inne grupy antroponimów o różnym pochodzeniu. Do tych grup zaliczono skróty powstałe w wyniku aferezy imion o wspomnianym pochodzeniu, por. avd. Femija < Eufemija, lub krótsze warianty onimów, por. avd. Nastasija < Anastasija, mające zakończenie -ij-. Część imion mających dwa wyjaśnienia pochodzenia, które są również skrótami częstych nazw osobowych, powstałymi w wyniku rozpowszechnienia zapożyczonego imienia z zakończeniem -ij-, por. nazw. os. Marija < Marijona, przypisano wyłącznie do grupy pochodzenia tego ostatniego, ponieważ drugie pochodzenie implikuje popularność imienia. Grupy imion łacińskich, greckich, hebrajskich, germańskich i słowiańskich zwykle wyróżnia się również w pracach innych badaczy ze względu na ich znaczny udział w tworzeniu zasobu oraz wpływ na litewski zasób imienniczy (LVKŽ; Zinkevičius 2008: 343–483). Pozostałe wyodrębnione grupy utworzono na podstawie tendencji do nadawania badanych imion. Nazwy osobowe powstałe w językach romańskich, zaliczane do ogólnego zbioru imion zapożyczonych (LVKŽ; Zinkevičius 2008: 480–483), postanowiono wyodrębnić do jednej grupy, ponieważ onimy łączy pokrewieństwo języków, a coraz częściej występują one w litewskich (Sinkevičiūtė, Griniūtė 2014), podobnie jak w zasobach imienniczych innych języków europejskich, na przykład niemieckiego (Gerhards 2010: 130–146). Badając zapożyczone nazwy osobowe z zakończeniem -ijrasti z języka włoskiego, por. nazw. os. Ornelija, Salezijus, Į vieną grupę išskirti Rytų kultūros šalyse susidarę onimai, ryškinant tolimą jų susidarymo arealą. Pagal Lietuvoje paplitusius asmenvardžius, ši grupė apihiszpańskiego, por. nazw. os. Ksawery, Nurija9, francuski, por. awd. Alicjus, Aliodija oraz portugalski, por. avd. Romarija, imiona pochodzenia językowego. ma arabskie, por. avd. Razija, irańskie (perskie), por. avd. Darija, Dariusz i indyjskie, por. wyżej wym. Prija, Sandijus, imiona pochodzenia. Większość powtarzających się onimów w tej grupie (93,4 proc. antroponimów kobiet i 99,8 proc. antroponimów mężczyzn) stanowią avd. Darija, Darius10, co wskazuje na peryferyjny charakter innych imion oraz wpływ języka greckiego na zasób imion. Ponadto wyodrębniono imiona osobowe mające kilka, najczęściej – dwa, równoważne wyjaśnienia pochodzenia. W ten sposób dążono do uwypuklenia wielkości części imion o wielu źródłach pochodzenia w zasobie imion. Liczby żeńskich (w tabelach – K) i męskich (w tabelach – M) imion osobowych VL, NLL, SL i ILL, podzielonych według grup pochodzenia, najpierw poszczególnych jednostek, a w nawiasach – wraz z powtarzającymi się imionami, w badanych okresach przedstawiono w tabeli 1. Wyłącznie grafika służy jos matyti procentinės skirtingos kilmės asmenvardžių dalys, pirma nurodžius atskirų vienetų, skliaustuose – su pasikartojančiais vardais dalis. Paskutinė verdo wskazania liczb imion i ich udziałów w każdym okresie. 9 O imionach pochodzenia hiszpańskiego w zasobie imion obywateli RL zob. Sinkevičiūtė, Griniūtė 2014. 10 Avd. Dariusz, od którego pochodzi forma imienia żeńskiego Daria, został przejęty z języka perskiego do języka greckiego, z którego wraz z innymi imionami greckimi rozpowszechnił się w innych językach (BTN). DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 240 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV 1 LEN t ELė. Zapożyczone antroponimy z zakończeniem -ij według grup pochodzenia Imiona według pochodzenia Płeć Imiona łacińskie Imiona greckie Imiona hebrajskie Imiona germańskie Imiona słowiańskie Imiona romańskie Imiona języków wschodnich Imiona o różnych wyjaśnieniach pochodzenia Kitos kilimiona łącznie Imiona NLL M 97 (24577) 35,8 % (36,2 %) 114 (28439) 42,1 % (41,8 %) 10 (13279) 3,7 % (19,5 %) 5 (538) 1,8 % (0,8 %) 7 (36) 2,6 % (0,1 %) 5 (871) 1,8 % (1,3 %) 12 (66) 4,4 % (0,1 %) 20 (154) 7,4 % (0,2 %) 1 (2) 0,4 % (0 %) 271 (67962) 100 % V 55 (977) 32,7 % (26,5 %) 82 (2639) 48,8 % (71,6 %) 15 (49) 8,9 % (1,3 %) 3 (3) 1,8 % (0,1 %) 5 (7) 3 % (0,2 %) 1 (2) 0,6 % (0,05 %) 1 (2) 0,6 % (0,05 %) 6 (7) 3,6 % (0,2 %) 0168 (3686) 100 % SL imiona M 101 (52582) 36,1 % (66,2 %) 110 (14521) 39,3 % (18,3 %) 5 (10611) 1,8 % (13,3 %) 6 (433) 2,1 % (0,5 %) 4 (50) 1,4 % (0,1 %) 7 (832) 2,5 % (1 %) 21 (141) 7,5 % (0,2 %) 22 (292) 7,9 % (0,4 %) 4 (5) 1,4 % (0) 280 (79467) 100 % V 72 (30781) 36,7 % (48,9 %) 89 (31608) 45,4 % (50,2 %) 10 (24) 5,1 % (0 %) 2 (22) 1 % (0 %) 4 (18) 2 % (0 %) 3 (3) 1,5 % (0 %) 1 (293) 0,5 % (0,5 %) 12 (235) 6,1 % (0,4 %) 3 (20) 1,5 % (0 %) 196 (63004) 100 % Imiona ILL M 85 (45786) 36,2 % (68,3 %) 71 (7198) 30,2 % (10,7 %) 15 (6240) 6,4 % (9,3 %) 9 (2778) 3,8 % (4,2 %) 2 (13) 0,9 % (0 %) 11 (293) 4,7 % (0,4 %) 13 (1085) 5,5 % (1,6 %) 23 (3714) 9,8 % (5,5 %) 6 (8) 2,5 % (0 %) 235 (67115) 100 % V 72 (12595) 45,6 % (51,8 %) 42 (7469) 26,5 % (30,7 %) 12 (125) 7,6 % (0,5 %) 4 (22) 2,5 % (0,1 %) 0 3 (6) 1,9 % (0 %) 2 (226) 1,3 % (0,9 %) 21 (3852) 13,3 % (15,9 %) 2 (11) 1,3 % (0,1 %) 158 (24306) 100 % VL imiona M 144 (122945) 33,1 % (57,3 %) 166 (50158) 38,2 % (23,4 %) 18 (30130) 4,1 % (14 %) 10 (3749) 2,3 % (1,8 %) 9 (99) 2 % (0,1 %) 13 (1996) 3 % (0,9 %) 32 (1292) 7,4 % (0,6 %) 33 (4160) 7,6 % (1,9 %) 10 (15) 2,3 % (0 %) 435 (214544) 100 % V 109 (44353) 34,9 % (48,8 %) 130 (41716) 41,7 % (45,8 %) 25 (198) 8,1 % (0,2 %) 6 (47) 1,9 % (0,1 %) 6 (25) 1,9 % (0 %) 5 (11) 1,6 % (0 %) 2 (521) 0,6 % (0,6 %) 26 (4094) 8,3 % (4,5 %) 3 (31) 1 % (0 %) 312 (90996) 100 % Artykuły / Articles 247 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) Z ostatniej kolumny tabeli 2 wynika, że niepowtarzające się specyficzne formy onimów stanowią ponad jedną trzecią zasobu imion VL – 37,7 proc. zapożyczonych imion kobiet i 37,5 proc. zapożyczonych imion mężczyzn z przyrostkiem -ij-. Udział omawianych imion NLL na Litwie był największy, natomiast w SL i szczególnie ILL – zmniejszał się, intensywniej w zasobie imion mężczyzn. Najwięcej niepowtarzających się imion osobowych stanowią specyficzne formy przejęte z języka rosyjskiego: w VL obejmują one 70,1 proc. omawianych form imion kobiet i 87,2 proc. omawianych form imion mężczyzn. Liczba tych imion osobowych zmniejszała się w SL i ILL; w zasobie imion kobiet ich udział wyraźniej zmniejszył się w SL, a w zasobie imion mężczyzn – w ILL. Chociaż znaczną część takich onimów nadano obywatelom RL, których językiem ojczystym nie jest język litewski14, to tendencja ta pokazuje, że na Litwie zmniejsza się różnorodność specyficznych form imion zapożyczonych z języka rosyjskiego z przyrostkiem -ij-. W zasobie imion kobiet pod względem liczebności wyróżnia się grupa imion przejętych z języka angielskiego i włoskiego, a w zasobie imion mężczyzn – z języka włoskiego; jej udział zwiększał się w SL i szczególnie ILL. Niemniej jednak grupy niepowtarzających się form imion przejętych z innych języków nigdy nie dorównały różnorodnością grupie specyficznych form przejętych z języka rosyjskiego. Powtarzające się specyficzne formy imion obejmowały niewielką część wszystkich zapożyczonych imion osobowych z zakończeniem -ij, ponieważ stanowiły 4,3 proc. onimów żeńskich i 9,3 proc. męskich (zob. tabelę 2). W zasobie imion żeńskich, w porównaniu z NLL, ich udział zmniejszał się w SL, a następnie wzrastał w ILL. W zasobie imion męskich te antroponimy w NLL, gdy zapożyczone imiona z zakończeniem -ij były rzadkie, stanowiły 36 proc., a później ich udział malał. Zatem specyficzne formy imion nie miały wyraźnego wpływu ilościowego na zmienność zapożyczonych imion osobowych z zakończeniem -ij. Najczęściej powtarzające się imiona osobowe to specyficzne formy języka rosyjskiego, dominujące w VL: obejmują 92,5 proc. żeńskiego i 98,8 proc. męskiego zasobu imion. O wielkości grupy żeńskich onimów w NLL decydowała popularność avd. Jevgenija 668, Anastasija 546, Klavdija 530, Jevdokija 526, Taisija 206, Jefrosinija 151, Agafija 148, Feodosija 136. W SL udział imion tej grupy zmniejszał się, por. częstość avd. Klavdija 231, Jevdokija 109, Taisija 94, a także najczęściej rozpowszechnionych avd. Jevgenija 864, Anastasija 548 liczba rosła nieznacznie. ILL udział tych imion nadal się zmniejszał, a wielkość grupy utrzymała się dzięki rozpowszechnianiu się avd. Anastasija 2230, a także avd. Jevgenija 293, Taisija 152 pod względem częstości. NLL zapożyczone imiona męskie z zakończeniem -ij były rzadkie (zob. tabelę 1), lecz większość z nich stanowiły avd przejęte z języka rosyjskiego. Vasilijus 365, Jurijus 183, Grigorijus 179, Jevgenijus 174, Dmitrijus 80. SL wraz z rozpowszechnieniem się zapożyczonych imion z zakończeniem -ijformy przejęte z języka rosyjskiego pozostały najczęstszą grupą specyficznych form imion, przy wzroście popularności avd. Jurijus 2657, Jevgenijus 1240, Vasilijus 860, Dmitrijus 707, Grigorijus 349, Dimitrijus 155. Odsetek tych onimów w ILL malał, chociaż 14 Tę tendencję ukazują antroponimy obywateli LR z pierwszej połowy i połowy XX w., gdy przy rejestracji dzieci podawano ich narodowość, najczęściej – rosjanin, rosjanka, a później podawanie narodowości stało się nieobowiązkowe. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 248 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV šios grupės vardai ir toliau dominavo dėl avd. Dmitrijus 252, Jevgenijus 238, Jurij 151 pod względem częstości. Zatem specyficzne formy powtarzających się imion przejęte z języka rosyjskiego stanowiły większość wyodrębnionych onimów w VL, chociaż ich odsetek malał w porównaniu z SL. Ich zmienność pokazuje, że w litewskim zasobie imion słabnie wpływ specyficznych imion przejętych z języka rosyjskiego z zakończeniem -ij, a także w zasobie imion nielitewskich. Z tej zmienności imion wynika również, że przy spadku popularności antroponimów i braku rozpowszechniania się nowych onimów wielkość grupy zależy od częstości poszczególnych imion, którą uwidaczniają avd. Przypadek Anastasija w ILL. Specyficzne formy przejęte z języków innych niż rosyjski stanowiły niewielką część powtarzających się imion – 7,5 proc. onimów żeńskich i 1,2 proc. męskich. W NLL ta grupa imion nie obejmowała więcej niż 2 proc. badanych imion żeńskich i 1 proc. męskich. Ich udział wzrastał w imiennictwie kobiet, gdy częstsze stały się imiona przejęte z języka angielskiego, por. avd. Kamilija 11, włoskiego, por. avd. Erminija 13, i prawdopodobnie z różnych języków, por. avd. Saverija 21, imiona przejęte z języków. Omawiane imiona męskie w SL były rzadsze niż żeńskie; spośród nich nieco wyróżniały się imiona przejęte z języka włoskiego ze względu na avd. Erminijus 13, Elvijus 11 pod względem częstości. W imiennictwie kobiet ILL nadal wzrastał udział imion przejętych z języka angielskiego, por. dalis, plg. avd. Elvijus 20, Orijus 18. Tai rodo, kad moterų vardyne nuo SL, vyavd. Kamilija 208, Evija 137, Alisija 43, włoskiego, por. avd. Elvija 30, Giulija 10, udział specyficznych form imion przejętych z języków. W imiennictwie glų, italų, vyrų – iš italų kalbų perimtų vardų dažnumui. mężczyzn ILL również wzrastał udział form imion przejętych z języka włoskiego – od ILL coraz częściej powtarzają się specyficzne formy imion nieprzejęte z języka rosyjskiego. Największą część imiennictwa obejmują one ILL, w imiennictwie kobiet zwiększywszy udział przejętych z anTak więc specyficzne formy przejęte z innych języków, choć wyróżniały się vardyne nuo SL, vyrų – nuo ILL daugėjo ne iš rusų kalbos perimtų specifinių vardų formų, kurių įvairovė didžiausia buvo ILL, išplitus moterų iš anglų, italų, różnorodnością i obejmowały niemal jedną trzecią zapożyczonych imion z zakończeniem -ijinwentarza, były jednak rzadkie – stanowiły peryferię powtarzających się imion. Wśród zapożyczonych imion z zakończeniem -ij-, pojedynczych jednostek i powtarzających się onimów najczęstsze są specyficzne formy przejęte z języka rosyjskiego, których udział z czasem malał. Kobiet i mężczyzn – formom przejętym z języków włoskich, choć nie były one częste. Od końca XX wieku, wraz ze wzrostem udziału imion przejętych z języków angielskiego i włoskiego, litewskie imiennictwo staje się podobne do imiennictwa innych narodów europejskich (Wolffsohn 2000: 28–30). PODSUMOWANIE Po zbadaniu według pochodzenia inwentarza zapożyczonych imion z zakończeniem -ijustalono, że jego trzon stanowią antroponimy łacińskie i greckie, bardziej różnorodne i częstsze niż onimy innych grup pochodzeniowych. Artykuły / Articles 249 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) Frekwencja onimów łacińskich i greckich jest większa niż ich różnorodność. Można przypuszczać, że imiona tego pochodzenia mogą dominować w całym zapożyczonym zasobie imienniczym Litwy, a najczęstsze antroponimy tych grup miały największy wpływ na powstawanie nowych onimów z zakończeniem -ij. W XX–XXI w. zwiększał się udział imion łacińskich, a zmniejszał greckich. Udział poszczególnych imion łacińskich wzrastał stopniowo, natomiast udział powtarzających się imion tego pochodzenia zwiększył się najbardziej w SL, a później rósł już mniej wyraźnie. Udział poszczególnych imion greckich zmniejszył się wyraźniej w ILL, chociaż powtarzające się imiona greckie od SL obejmują coraz mniejszą część zasobu imienniczego, a proces ten trwa w ILL. W zasobie imion męskich, mniejszym niż żeński, zmiany są wyraźniejsze. Ta zmiana wskazuje, że najpierw słabnie frekwencja popularnych onimów, następnie zmniejsza się ich różnorodność, a zmiany zapoczątkowane w SL są wyraźniejsze w mniejszym inwentarzu. Takie tendencje zmian mogą być charakterystyczne również dla całego zasobu imienniczego Litwy. Rosnący w VL udział powtarzających się imion łacińskich wskazuje na ich znaczenie w litewskim imiennictwie, zwłaszcza kobiecym. Duża różnorodność imion przejętych z NLL, utrwalone tradycje ich używania, zachowana, wahająca się lub powracająca popularność, por. im. wł. Wiktoria, są głównymi przyczynami, dla których imiona łacińskie są najczęstsze w inwentarzu litewskich zapożyczonych imion z zakończeniem -ij. Grupy innych imion i poszczególnych jednostek są mniejsze, a największa różnorodność wśród nich występuje w grupach imion hebrajskich, o dwojakiej interpretacji pochodzenia oraz onimów kobiecych przejętych z języków wschodnich. Ponieważ różnorodność imion w wielu grupach najwyraźniej wzrosła w ILL, może to być systemowe zjawisko litewskiego imiennictwa, bodziec do rozpowszechniania derywatów z zakończeniem -ij-. Peryferyjny charakter mniejszych grup imion uwidocznił się po uwzględnieniu čius asmenvardžius, nes išskyrus moterų hebrajiškus vardus dėl avd. Marija powtarzającej się popularności; inne onimy obejmują niewielki udział powtarzających się imion. Zatem wiele grup imion innego pochodzenia składa się z nierozpowszechnionych imion osobowych, a częste imiona innego pochodzenia niż łacińskie lub greckie są pojedynczymi przypadkami, co może być charakterystyczne także dla całego litewskiego imiennictwa. Wahania udziałów obejmowanych przez mniejsze grupy powtarzających się imion ujawniły, że od popularności poszczególnych onimów zależy udział ich grupy w imiennictwie. Specyficzne formy imion przejęte z innych języków obejmują niemal jedną trzecią niepowtarzających się onimów, jednak nie są częste i należy je uznać za peryferię zasobu imiennego. Wynika z nich, że imiona, które w innych językach przyjęły inną formę, z wyjątkiem bardziej charakterystycznego dla osób nielitewskich avd. Anastasija, nie rozpowszechniły się szerzej niż imiona mające w Litwie tradycję używania sięgającą kilku stuleci, co może być właściwe również innym grupom antroponimów. Wśród specyficznych form imion przejętych z innych języków dominują formy przejęte z języka rosyjskiego. Z biegiem czasu ich udział malał, chociaż specyficzne formy przejęte z innych języków, najczęstsze w ILL, po rozpowszechnieniu się wśród kobiet – z języka angielskiego, wśród mężczyzn – z języka włoskiego kalbų perimtiems onimams, nebuvo itin dažnos. Jų kaita atspindi didėjančią DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 250 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV różnorodność imion w ILL i wskazują, że od końca XX wieku litewski zasób imienny jest najbardziej kształtowany przez onimy angielskie i włoskie, choć ich wpływ nie dorównuje wpływowi imion przejętych z języka rosyjskiego. LITERATŪRA Ainiala Terhi, Saarelma Mina, Sjöblom Paula 2016: Names in Focus. Studia Fennica Linguistica 17, Helsinki: Finnish Literature Society. DOI: 10.21435/sflin.17. Alford Richard D. 1988: Naming and Identity. A Cross-Cultural Study of Personal Naming Practices, New Haven, Connecticut: HRAF. Balode Laimute, Plēsuma Ieva 2015: Retie personvārdi Latvijā trešās tūkstošgades sākumā. – Onomastica Lettica, 4. laidiens, Rīga: LU Latviešu valodas institūts, 220–251. Biryla 1966 – Бiрыла Мiкалай В. 1966: Беларуская антрапанiмiя, Miск: Навука i тэхнiка. Blount Benjamin 2015: Personal Names. – The Oxford Handbook of the Word, J. R. Taylor (ed.), Oxford University Press: Oxford, 616–633. DOI: 10.1093/ oxfordhb/9780199641604.013.011. BTN – Behind the name [interneto svetainė]: [the etymology and history of first names]. Prieiga internete: https://www.behindthename.com/top/ [žiūrėta 2020-11-15]. Bush Stephen J. 2020: Ambivalence, Avoidance, and Appeal: Alliterative Aspects of Anglo Anthroponyms. Names 68(3), 141–155. DOI: 10.1080/00277738.2020.1775471. De Felice Emidio 1996: Dizionario dei nomi italiani, Moncalieri, Torino: Pozzo Gros Monti S. p. A. Gerhards Jürgen 2010: Die Moderne und ihre Vornamen. Eine Einladung in die Kultursoziologie, 2 Auflage, Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, Springer Fachmedien. Gerhards Jürgen, Hackenbroch Rolf 2000: Trends and Causes of Cultural Modernization. An Empirical Study of First Names. – International Sociology 15(3), 501–531. Gottschald Max 1982: Deutsche Namenkunde. Unsere Familiennamen. Fünfte verbesserte Auflage mit einer Einführung in die Familiennamenkunde von Rudolf Schützeichel, Berlin, New York: Walter de Gruyter. Straipsniai / Articles 251 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) Jegelevičius Sigitas 2002: Nemunaitis ir jo parapija, 1 kn., Vilnius: Katalikų akademija. Jovaiša Liudas 2005: Krikšto vardai XVII a. pirmos pusės Lietuvoje. – Šventieji vyrai, šventosios moterys. Šventųjų gerbimas LDK XV–XVII a., sud. M. Paknys, Vilnius: Aidai, 147–184. Klimavičius Jonas 2004: Tarptautiniai žodžiai lietuviškoje reklamoje. – Reklamos kalba, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 14–32. Leibring Katharina 2016: Given Names in European Naming Systems. – The Oxford Handbook of Names and Naming, C. Hough (ed.), Oxford University Press: Oxford, 199–213. DOI: 10.1093/oxfordhb/9780199656431.013.51. Leumann Manu 1977: Lateinische Lautund Formenlehre, München: C. H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung. LVKŽ – Kuzavinis Kazimieras, Savukynas Bronys, Lietuvių vardų kilmės žodynas, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2007. NB – Nameberry [interneto svetainė]: [the #1 baby name site, by a wide margin]. Prieiga internete: https://nameberry.com/popular_names [žiūrėta 2020-11-15]. Maciejauskienė Vitalija 1989: Ne visi vardai puošia vardyną. – Kalbos kultūra 57, 82–86. Maciejauskienė Vitalija 1991: Lietuvių pavardžių susidarymas, Vilnius: Mokslas. Malec Maria 1994: Imiona chrześcijańskie w średniowiecznej Polsce, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN. Salys Antanas 1983: Rinktiniai raštai 2, Roma: Lietuvos Katalikų Mokslo Akademija. Salway Benet 1994: What’s in a Name? A Survey of Roman Onomastic Practice from c. 700 B.C. to A.D. 700. – Journal of Roman Studies 84, 124–145. Siliņš Klāvs 1990: Latviešu personvārdu vārdnīca, Rīga: Zinātne. Sinkevičiūtė Daiva 2012: 2011 m. populiariausių vardų davimo tendencijos. – Gimtoji kalba 7, 3–8. Sinkevičiūtė Daiva 2014: Populiariausi 1991–2010 m. berniukų vardai ir jų davimo tendencijos. – Gimtoji kalba 6, 3–8. Sinkevičiūtė Daiva 2014a: Populiariausi 1991–2010 m. mergaičių vardai ir jų davimo tendencijos. – Gimtoji kalba 7, 3–8. Sinkevičiūtė Daiva 2018: Litewskie imiona pochodzenia związanego z naturą: Trendy ostatniego stulecia. – Onomastica Uralica 13, 243–257. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ 252 Acta Linguistica Lithuanica LXXXIV Sinkevičiūtė Daiva 2020: Tendencje w tworzeniu i użyciu imion bałtyckich z sufiksem -(i)utin na Litwie. – Badania onomastyczne II / Onomastic Investigations II, L. Balode, Chr. Zschieschang (red.), Ryga: Instytut Języka Łotewskiego LU, 240–259. Sinkevičiūtė Daiva, Griniūtė Vaida 2014: Imiona hiszpańskie w litewskim imiennictwie w latach 1991–2010. – Język standardowy 87, 1–17. Slednikov 2013 – Slednikov Aleksiej G. O przekazie w języku łacińskim антропонимов иноязычного происхождения. – Проблемы истории, филологии, культуры 41(3), 262–269. Suslova, Superanskaja 1991 – Суслова Анна В., Суперанская Александра В. О русских именах, Ленинград: Лениздат. Švedas Aurimas 2009: W niewoli matrycy, sowiecka historiografia litewska, 1944–1985, Amsterdam, Nowy Jork: Rodopi. Trijniak 2005 – Трійняк Іван І. Słownik ukraińskich imion, Kijów: Dowira. Vandebosch Heidi 1998: The Influence of Media on Given Names. – Names 46(4), 243–262. DOI: 10.1179/nam.1998.46.4.243. vardai.vlkk.lt – strona internetowa dotycząca imion obywateli Republiki Litewskiej, Wilno: Państwowa Komisja Języka Litewskiego, Uniwersytet Wileński [dostęp: 2020-09-15]. Weiss Michael 2009: Outline of the Historical and Comparative Grammar of Latin, Ann Arbor, New York: Beech Stave Press. Wolffsohn Michael 2001: Nomen est omen. Wybór imion jako wskaźnik: metody i możliwości „historycznej demoskopii”. – Name und Gesellschaft. Społeczne i historyczne aspekty nadawania imion i rozwoju imion, J. Eichhoff, W. Seibicke, M. Wolffsohn (red.), Mannheim i in. : Dudenverlag. Zinkevičius Zigmas 1977: Antroponimika litewska. Litewskie imiona osobowe Wilna na początku XVII w., Wilno: Mokslas. Zinkevičius Zigmas 2005: Początki chrześcijaństwa na Litwie. Chrześcijaństwo wschodnie według danych onomastycznych, Wilno: Akademia Katolicka. Zinkevičius Zigmas 2008: Litewskie imiona osobowe, Wilno: Instytut Języka Litewskiego. Straipsniai / Articles 253 Skolintų vardų su baigmeniu -ijkaita Lietuvos vardyne (kilmės aspektas) Rozwój zapożyczonych imion kończących się na -ij w języku litewskim (pochodzenie) PODSUMOWANIE Analiza pochodzenia litewskich zapożyczonych imion kończących się na -ij pokazuje, że ich trzon stanowiły imiona łacińskie i greckie, w większości używane od 1. połowy XX wieku. Ich frekwencja jest większa niż ich różnorodność. W ciągu XX–XXI wieku liczba imion pochodzenia łacińskiego wzrosła, podczas gdy liczba imion pochodzenia greckiego zmalała. Zmiany te były bardziej widoczne w stosunkowo mniejszej grupie imion męskich niż wśród imion żeńskich. Pochodzenie innych grup imion było bardziej zróżnicowane, mimo że grupy te były znacznie mniej liczne. Wahania ich liczebności pokazują, że frekwencja różnych grup imion zależy od popularności poszczególnych imion. Spośród różnych okresów wyróżnia się okres poprzedzający odzyskanie przez Litwę niepodległości, charakteryzujący się większą różnorodnością imion. Konkretne formy zaczerpnięte z innych języków były dość zróżnicowane, lecz zarazem rzadkie, a zatem należały do peryferii litewskiego systemu imion. Wśród konkretnych form zapożyczonych z innych języków przeważają formy pochodzenia rosyjskiego, mimo że ich liczba nieznacznie zmalała wraz z rozpowszechnieniem form imion zaczerpniętych z języka angielskiego i włoskiego. Nadesłano 17 lutego 2021 r. DAIVA SINKEVIČIŪTĖ Katedra Bałtystyki Instytut Języków i Kultur Bałtyckich Vilniaus universitetas ul. Universiteto 5, Wilno LT-01513, Litwa daiva.sinkeviciut[email protected]