Lietuvių ir latvių kalbų virpamųjų sonantų formantės skirtingose pozicijose: akustinis ir statistinis tyrimas

100 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII JOLITA URBANAVIČIENĖ Lie u ių kalbos ins i u as ORCID id: o cid.o g/0000-0002-5514-2263 Las di ecciones de in es igaciones cien í icas: expe imen al oné ica, acús ica del lenguaje, onología, lexicog a ía, geoling is ica, socioling is ica. JANA TAPERTE Uni e sidad de La ia Ins i u o de La ians del idioma ORCID id: o cid.o g/0009-0009-1723-0666 Di ecciones de in es igaciones Mokslinių: expe imen al oné ica, acús ica del lenguaje, onología. DOI: doi.o g/10.35321/all88-05 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o LIETUVI Y LATVI KALB VIRPAMJ SONANT FORMANTS SKIRTINGOSE POZIJOSE: AKUSTINIS IR STATISTINIS TYRIMAS Li huanian and La ian T ills: An Acous ic and S a is ical S udy o Fo man S uc u e ANOTACIÓN el A ículosnyje p esen a se ac uales bal os lenguas i pamųjų sonan ų lie. [ ], [ j] y la. [ ] o mančių y imas, median e el cual p e ende compa a p e okalinėje (<R>VR), in e okalinėje (V<R>V) y pos okalinėje (RV<R>) posiciones de is a ų sonan ų F1, F2, F3 y F4 o man es, examina su ki imą de esos di e en es balsios con ex o, iz yškin i [ ] y [ j] o mančių di e encias en lenguas li ias y la ias así como de e mina di e encias es adís ico signi ica i idad. El es udio mues a que según desc end ido p ime os dos lizuo o lie. [ ] i pala alizuo o lie. [ j]. Pozicija skiemenyje s a is iškai eikšmingą į aką da o o mancios signi icmes la. [ ] ocupa in e piné padė į en e nepala alie u ias lengua i pamųjų sonan ų pi majai o man e, y la ių kalboje a odos los cua o o man ėms. Nume ado que el A ículos A icles 101 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas sonan ų o man ėms da o panašią į aką: pi moji o man ė susijusi su g e a esančio balsio con ex o de los balsios ade imos ac ual de las lenguas bal as i pamųjų subilím, y la segunda y olesnės o man és depende de la balsio ade imo ila. ESMINIAI VOODŽIAI: bal os idiomas, i pamasis sonan a, o man és, es adís ico signi ica i oumas, posición skiemenyje, elia ización, pala alización. ANNOTATION The pape deals wi h he o man s uc u e o ills in he con empo a y Bal ic languages Li h. [ ], [ j] and La . [ ]. The aim o he pape is o compa e he o man s uc u e o ends ills (F1, F2, F3 and F4) in p e ocalic (<R>VR), in e ocalic (V<R>V) and pos ocalic (RV<R>) posi ions and i s a ia ion in he con ex o di e en owels, o highligh he o o man dynamics in Li huanian and La ian and o de e mine he s a is ical signi icance o he di e ences. The s udy shows ha acco ding o he a e age alues o he i s wo o man s, La . [ ] occupies an in e media e posi ion be ween non-pala alized Li h. [ ] and pala alized Li h. [ j] Syllable posi ion has a s a is ically signi ican in luence on he i s o man o ills in Li huanian and on all ou o man s in La ian. Acco ding o he esul s, he con ex o adjacen owels has a simila in luence on he o man s o ills second and in bo h languages: he i s o man is ela ed o he heigh o he adjacen owel, and he subsequen o man s depend on he backness o he adjacen owel. KEYWORDS: Bal ic languages, ills, o man s, s a is ical signi icance, syllable posi ion, ela iza ion, pala aliza ion. 1.WATERNI BALTIL LABB VIRPAMJ SONANT TYRIM APŽVALGA Vi pamieji sonan os en compa ación con o as g upos de sonan os en abajos de oné ica expe imen al li uanas y la ias y inė i bene mins usiai. Com de conocimien os sob e i pamųjų sonan s [ ], [ j]1 a iculiacines y espec ines peculia idades se pueden encon a en los más impo an es come cios de oné ica: menciona Li u ias kalbos g ama ika (Ul ydas e al. 1965), ambién Elzės Mikalauskai ės (1975), Vale ijos Vai ke ičiū ės (2001), An onio Pak3), (200 As ana Kazlauskienės (2018) abajos. Todos los li uanos bend inés de la lengua p iebalsios can idadidad y espec icos signos 1 S aipsnyje u ilizados in e nacionales one icas abėcėlės (TFA) esc i u as. Pa enkan esc i os se bas ase Es a ubinas comisiones de lenguas li uanas el 8 de julio de 2021 d. p o ocolinio nu a imo PN. N -14 (k-25), en el cual p esen adas ecomendaciones sob e TFA adap adón bend ines lenguas li uanas a las unidades sono as ma ca . Plačiau ž .: h ps lkk.l / lkk-nu a imai/://p ookoliniai-nu a imai/ ekomendacija-del- a p au ines- one ines-abeceles-p- i aikymo-bend ines-lie u iu-kalbos-ga siniams- ie- ne ams-zyme i. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 102 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII ins umen almen e examina i Sigi os De eške ičiū ės dise ación del idioma Lie u ių p iedažnių juos oje, ene gía balsių akus inės ypa ybės (2013). Ji nus a ė, kad i pamųjų sonan ų [ ], [ j] spek as y a di uziškas, . y. ene gijos susi elkimo s i ys išsidėsčiusios plačioje aumen a en el campo de las ecuencias medianas (20004000 Hz) (De eške ičiū ė 2013: 136137). También se de e minó que pala alizuo am ib pamajam sonan [ j] ca ac e ís icos más al as ecuencias que nepala alizuo am [ ], plg.: [ ] = 13001700 Hz, [ j] = 17002000 Hz. S. De eške ičiū ė ealizada esul ados de análisis de du ación mos a on que de odos los lengua li uanos p iebalsių i pamieji sonan as son más co as2 (De eške ičiū ė 2013: 138). Ry is Amb aze ičius y As a Leskauskai ė en monog a ía cien í ica P iebalsių akus inės ypa ybės: pala alizacija i balsingumas (Amb aze ičius, Leskauskai ė 2014) jun o a o os p iebalsių examina on i pamųjų sonan ų acus ines peculia idades y es ablecie on que uno de los indicado es más impo an es de pala alizaciones es F2 lokusai, y p iebalsių balsingumą debe ía in e p e a se kompleksiškai no exis e en odos los casos un único dis in i o con iable de duli y ska džiųjų p iebalsi. 2019 años publicados en el Ins i u o de lengua Li uanas y LU La ians Ins i u o de lengua de la se ie de cien í icos Bal ų kalbų p adžioje kolek y inėse monog a ijose pi mą ka ą bandy a palygin i lie u ių i la ių kalbų i pamuosius sonan us: monog a ijoje Balsių i ga sų są eikos ga synas XXI a. ins umen inis y imas se puede encon a i pamųjų sonan ų dinaminių spek og amų pa yzdžių (ž . Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, 53, 6.41–6.48 pa .), o monog a ijoje P iebalsių ins umen inis y imas pa eik os Ind ičāne 2019: 52 i pamųjų p iebalsių o mančių eikšmės ski ingų balsių kon eks e p e okalinėje CVC pozicijoje (U bana ičienė, Ind ičāne, Ja osla ienė, G igo je s 2019: 206–220). Los p ime os es udios ins umen ales de las sonan ías i pamíos de la lengua le onia se asocian con Elmā u Liepa, que calculó la longi ud de las sonan ías (Liepa 1970), ambién analizó el sonan o i pamojo [ ] peculia idades one icas dusliųjų p iebalsių con ex o (Liepa 1957). Dacė Ma kus y Ju is G igo je as en lib o de Fonē ikas pē īšanas un isualizēšanas me odes I (Ma kus, G igo je s 2002) examina on la es uc u a de los o man es sonan ų i pamųjų la ių kalbos, ape u a y cie e de ases, o ma i os du mę, pe eigą. J. G igo je , basándose en cinco in o man as da os, analizaba la ians lengua sonan o [ ], p onunciado sime iškuos CVC junginiuose, acús icas peculia idades (G igo je s 2012). En 20122016 el ins i u o de la lengua la ia ue ejecu ado el p oyec o Acous ic cha ac e is ics o he sound sys em o S anda d 2 LU. Du an e el es udio S. De eške ičiū ė de e minó que en compa ación con o as clases de p obalsias sona as son las más co as sus elaciones de du ación disminuėjančia seka izsidės o así: a ika os: exploss amieji: pučia imo phases, pučiamųjų p iebalsių a ikulia impo an e icacija du a ion, y al padeci sonan us a iculi 138a g 2013:139. mieji : sonan ai = 2 : 1,6 : 1,5 : 1. Ano au o ės, sp ogs amieji p iebalsiai i a ika os u i kelias a- S aipsniai / A icles 103 Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas La ian by age g oups (líde J. G igo je as), du an e el cual ue compa ado a di e en es g upos de edad in o man as (515 m., 1639 m., 4059 m., 6080 m.) sonan ai [l, ʎ, m, n, ɲ, ], jų spek inės cha ak e is ikos RVR (sonan as – balsis – sonan as) i VRV (balsis – sonan as – balsis) junginiuose, p e okalinėje i pos - p onunciados ocalinemen e posiciones (ž . Tape e 2013; 2014; 2014a; 2015; Čei ane, Ind ičāne, Tape e 2014). Resumiendo ealizados es udios de las ac uales sonan ías i pamijas de lenguas bal as puede cons a a se que, po una pa e, las sonan ías i pamías de lenguas bal as se es udian cons an emen e y po sepa ado en di e sos aspec os, po o a pa e, los sonan ías i pamucios de lenguas li uanas y la ias acos umb an es udia se al lado de o as sonan ías, sin ene en cuen a sus dis in as a iculiacines y acús icas peculia idades, aplicando di e en es mé odos a las clases da nė a analizuo os ski ingose pozicijose iš a ų i pamųjų sonan ų akus inės ypa ybės3. de sonan ías, y los es udios de sonan ías i ginales la inas y li uanas de lenguas bal as casi no exis en, así ambién en la posición in e en a p e okalin (R>VR), pos okalin (V>R>R). El obje i o del a ículo išanaliza i pamųjų sonan ų o mančių F1, F2, F3 y F4 signi icados, compa a sus di e enciasumas di e en es balsios con ex os, es ablece di e encias s a is icinio signi ica i umo así como exlyškin i o mančių dinamikos endencias en lenguas Li u ias y la ias. Du an e el es udio se esol e án los siguien es p oblemas: 1) discu idas lenguas bal as sonan as i pamųjų a iculiacionales y acús icas peculia idades, su es a us onológico; 2) de e minadas ac uales lenguas bal as i pamųjų sonan ų lie. [ ], [ j] y la. [ ] o mando F1, F2, F3 y F4 signi icados p e ocaliné, in e ocaliné y pos ocaliné posiciones; 3) compa ada i pamųjų sonan os o mancios signi icados de di e en es balsios con ex o; 4) se es udió la signi icancia es adís ica de las di e encias o mancias ealizando una ac o ial dispe sión análisis y Bon e oni es á 5) de e mina ac o es, que decidan o mando cambios. La in es igación se lle a a cabo sob e la base de da os in o man ų y ų. 2. EMPIRIN MEDŽAGA Du an e el es udio analiza los sonan ai i pamieji de lenguas Li uanas y la ias, p onuncia i isoliuo os RVR ipo skiemenyse: aquí R lie. [ , j], la. [ ], o V umpasis 3 Se a ando de compensa sis emá icos compa a i os sonan os de lenguas bal as 20212022 m. Li u ian Language ins i u e ue ejecu ado el p oyec o de in es igación de ciencia Daba inių bal ų kalbų ga synas XXI a. p incipio: compa a i is sonan ų akus inis i pe cep y inis y imas (Bal Son, eg. N . S-LIP-21-7). P ojek ó apoyó el Consejo de ciencia de Li uania. Je e del p oyec o d . Joli a U bana ičienė. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 104 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII o ilgasis balsis: lie. [ɪ, iː, eː, ɛ, æː, , ɑː, ɔ, ɔ, oː, oː, , , uː uː] y la. [i(ː); e(ː); æ(ː); ɑ(ː); ɔ(ː); u(ː)]4. Analizada 30 de lenguas li uanas y 24 de lenguas la ias: lie. : i [ jɪ ], i i [ɪ jɪ]; e [ jɛ ], e e [ɛ jɛ]; a [ ], a a [ ]; o [ ɔ ], o o [ɔ ɔ]; u [ ], u u [ ]; y [ jiː ], y y [iː jiː]; ė [ jeː ], ė ė [eː jeː]; e [ jæː ], e e [æː jæː]; a [ ɑː ], a a [ɑː ɑː]; o [ oː ], o o [oː oː]; ū [ uː ], ū ū [uː uː]; io [ jɔ ], io io [ɔ jɔ]; io [ joː ], io io [oː joː]; iu [ j ], iu iu [ j]; iū [ juː ], iū iū [uː juː]; la. : i [ i ], i i [i i]; [ e ], e e [e e e ]; [ æ ], e a [æ e ɑ]; [ ɑ ], a a [ɑ ɑ]; o [ ɔ ], o o [ɔ ɔ]; u [ u ], u u [u u]; ī [ iː ], ī ī [iː iː]; ē [ eː ], ē ē [eː eː]; ē [ æː ], ē ā [æː ɑː]; ā [ ɑː ], ā ā [ɑː ɑː]; o [ ɔː ], o o [ɔː ɔː]; ū [ uː ], ū ū [uː uː]. Ti os es posiciones: p e okalinė (<R>VR), in e okalinė (V<R>V) y pos okalinė (RV<R>). Ti iamuosius compuños iz a é 12 in o man os homb es5: 6 na acol os li uanos y 6 na acol os le íos (2142 m. siglo). In o man ai son kilę de di e en es Li uania y Le onia egionsų y habla bend ine lengua. Si na i a a mė y hace in luencia á in o man ų lengua, jun o sumėjus de odos in o man ų da os a minées peculia idades ni eliuojamas. Cada compues o in o man a p onunció po 3 eces neu alia in onación y no maliu empo de habla (hablos g ei is bei in onación son unos de ac o es, demian es [ ] alo onos apa ición, éase Lade oged 2003: 149). Del o al ex i pa ~1458 RVR junginių: 810 de lenguas Li uanas y 648 de lenguas la ias. Fo mančių signi icanzas medidas p og ama P aa (Boe sma, Weenink 2018), da os ob enidos p ocesados p og ama Mic oso Excel ( . 13, Mic oso Co po a ion), cálculos es adís icos ealizados p og ama SPSS ( . 22, IBM Co po a ion). 3. FORMANČI MATAVIMO METODICIA En el p og ama P aa a sida ius el es udio RVR segmen ó *.wa o man u se opciona comando View&Edi , la cual p esionada en pan alla se e el segmen o seleccionado oscilog ama a iba y especog ama abajo. Basándonos en es os dibujinos 4 A k eip ina a ención, que según la in e nacional one ica abėcėlės p incipios apun an los balsius de lenguas li uanas y la ias usados di e en es signos, plačiau é. Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, Ind ičāne 2019: 17. 5 El es udio desc i o en el a ículo u iliza los p oyec os Daba inių bal ų kalbų ga synas XXI a. comienzos: compa a i as sonan ų akus inis i pe cep y inis y imas (Bal Son, eg. N S-LIP-21-7) g abaciones de sonido. Las g abaciones de ambos idiomas ealizadas u ilizando un po á il digi al de al a esolución dic a oná Tascam DR-100MK II y un mic ó ono ijado en la cabeza AKG C 520. El ni el de digi alización de señal de sonido 44,1 kHz, ni el de quan a ización 16 bi es. S aipsniai / A icles 105 Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas ma cima i pamojo sonan o es able a ka pa (ž . 1 ig.) y paselenkama comando Fo man Fo man lis ing, la cual p opo ciona ma cado sonido in e alo o mančių F1F4 exp esiones digi ales. 1 PAV. Segmen o la. [ i ] oscilog ama (baixo) y espec og ama (supe ije) del p og ama P aa lange De la lis a sugene ada se escogen el sonido midu io o man és: imama idu inė o man és signi icación, y no s aciona ios sonido a ka pos o mančių idu kis. Todas las encon adas mediu ías o man és alo es, suundados con 10 Hz p ecisión, se ans ie en al p og ama Excel. En es e p og ama se calcula: (1) la media de odas las ealizaciones del mismo in o man e; 2) de odos los in o man sonan o, p onunciados en la misma posición, mediu kis; 3) de odos in o man os al mismo balsio en o no en el que se p onunció sonan o idu kis. Basándose en los da os ecibidos ue nub aisiji os g á icos y en el p og ama SPSS ealizados es udios es adís icos: un ak o inė dispe sinė analizė ANOVA, Bon e oni es as y pos hoc cálculos. Una ac o ís ica dispe si a análisisé ANOVA se aplica, cuando hay que e alua imčių namų imčių medias idu kių bei bend ojo idu kio ski umą i nus a y i, a a p jų esama s a is iš- kai eikšmingo ski umo (Čekana ičius, Mu auskas 2004). Nus ačius, kad lygi- di e encia es adís icamen e signi ica i amen e, hay que ealiza p uebas adicionales pa a de e mina conc e as besigniancias oma . Tam en es e a ículo se u iliza es de Bon e oni, seleccionado de SPSS en el p og ama exis en es pos hoc c i e ios. En la ealización de Bon e oni es ą d i6 omas independien es (p.ej., p e okalinė y in e okalinė, p e okalinė y pos okalinė, in e okalinė y pos okalinė 6 Bon e oni c i e io aplicable, cuando imčių son muchos, po que en onces es adís icamen e signi ica i a di e encia de medias no ixuxu, aunque los e dade os imčių p omedio se y di ie en (Čekana ičius, Mu auskas 2002). JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 106 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII posiciones) compa adas aplicando C i e ios S juden o. Los pa es compa ados di ie en signi ica i amen e si el ni el de signi icancia p < 0,05, los pa es es adís icamen e signi ica i amen e no- siski ia, jei p ≥ 0,05 (išsamiau apie s a is inių y imų ezul a us ž . „Rezul a ų“ skil yje). 4. VIRPAMŲJŲ SONANTŲ AKUSTINĖS IR ARTICULIACINS YPATYBS En las iendas de oné ica se hace hincapié en que a los sonan es ibpamiá icos (ki aip ib an ams) le ca ac e iza una ac i a del lenguaje o gan ib acion con a o o pasi ųjį o ganą, nulem a condiciones ae odinamicas (Lade oged, Maddieson 1996: 217). Vi pamųjų sonan ų a ikulacijos kliū is es a yama: liežu io galiukas i pėdamas aquí a si enkia į al eoles [...], aquí nue amen e de ellos a šoka [...] 72). Liežu io galiukui p isilie us p ie al eolių, susida o užda umos azė, o jam a si aukus – a i umos azė (Lade oged, Maddieson 1996: 218). Tokių i pesių, (Pake ys 2003: например, lie u ių bend inėje kalboje may be one o wo (Gi denis 2003: 25), la ių bend inėje kal wo a ba ys (Laua 1997: 48), y lie u ių a mėse iki penkai kių7 (Mikalausė 1975: 53). Según el núme o i pesios (a dūžių) en la one ís ica in e nacional abėcėlėje se dis inguen ienadūžiai (angl. Tap o Flap) y muchosiadūžiai (angl. T ill) ib an a (IPA 2015)8. Li u ias y la ias lengua i pamieji sonan as se conside an plu iadūžiais, pe o la lenguau io núme o i pesių no es g ande, noexcija 2–3 i pesių (Š age is 2022: 59)9. El p ime i pescio suele se algo más la go que i pesios más lejanos (Lade oged, Maddieson 1996: 218). El núme o de i pesios depende de a ios ac o es: de la in onación (pab ėž inas onas aumen a i pesios núme os), de g e imų balsios (šalia lūpinių balsių p esen o [ ] iene más i pesias), de p iegaidės ( i agalis [ ] se p esume con más i as)10 , de a mės (i kai us aluc aičių iš a as [ ] end án más i pesias, que, po ejemplo, de los aka os aluc ai [ ė] (Mikalaus 1975: 53). Pese a que se ha no ado que al inal de la palab a ales lenguaju o galiuko dūžių es i más que la palab a 7 Sin emba go en compa ación con o os idiomas (lenkų, usų) de las lenguas li uanas [ ], [ j] es silpnesni (Mikalauskai ė 1975: 53). 8 En o as lenguas aún exis e e o leksinio [] (p.ej., ingles hablado), u ulia inio [] (p.ej., ancūzų hablado) (IPA 2015). 9 Según E. Š age io, menką dūžių núme o eje cida condiciona las azones onológicas [...]. Según es e pa áme o de la lengua li uana i pamaj sonan ui joks o o sonido neoponuoja, po lo que [...] in e p e ación del sonido nepasicaičia, si lo a iculiuojamos 12, o 4-5 dūžiais (Š age is 2022: 59). 10 En ki čiuo os i agales doba sios sonan as pailgėja has a semilgios, ej.: piš as [2ˈpjɪ s], is i [2ˈʋjɪ jsj jɪ] (DLKG 2005: 29). A ículos A icles 107 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas en p incipio (Vai ke ičiū ė 2001: 114). Po deci nepala alizuo a [ ] el galiuc de la lengua ambién ib a más ue e que po deci [ j]. Es cie o, a la mayo ía de es as da ūks a objek y ių bal ų kalbų duomenų – nė a a lik a ins umen inių y i- mų a ba jie bu o a lik i daba jau pasenusiomis echnologijomis11. a i maciones con i ma odo 2 PAV. Vipamojo sonan o [ ] espec og amas: cua o de i pesios espec a (kai ėje) y de un i pesio espec a (dešinėje) Pala alizuo o [ j] a iculación equie en adicionales condiciones ae odinámicas: el ex emo de la lengua no sólo se ap oxima a los al eoli (kad susida ía ib amien o), sino y su pa e mediana ele ada en al o, y los cos ados de la pa e mediana de la lengua más ocan del du o gomu io pak aščius que diciendo [ ] (Mikalauskai ė 1975: 54; Lade oged, Maddieson 1996: 221; Vai ke ičiū ė 2001: 114). Sudingė esnė a iculación pala alizuo o [ j] lemb a meno núme o i pesias que al deci no pala alizuo o [ ]. V. Vai ke ičiū ė es obse ada y meno g ado de p iebalsio [ j] ska dum, que puede explica se [ j] a iculacionis peculia idades: liežu is, lídamasis al gomu io, cons i uye obs aū į, que al ence la del ai e exhaleado de los pulmones causa más más šlamesias que diciendo [ j] (Vai ke ičiū ė 2001: 114). Vaka ų Ku žemės y ex anje os la ios en lengua como acul a i is oneElzbie os Mikalauskai ės (1975: 157158, 176), Alisės Laua (1997: 4849) en genog amas y pala og amas. mos / / a ian as y a išlikęs pala alizuo as la. [ j] (ž . LVG 2013: 68; Ma kus, 11 Tam ik ų ekspe imen inių duomenų apie bal ų kalbų i pamuosius sonan us eikia, p z., Desa o unadamen e, ellas hechas ap oximadamen e XX a. mediodía. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 108 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII Auziņa 2013: 19), que di ie e del bend inés de la lengua [ ] según o mancios signi icados pala alizuo o [ j] p ime a o man é es más baja, y o as o man és más al as que nepala alizuo o [ ], plg. :F1 [ ] ~500 Hz, [ j] ~350400 Hz; F2 [ ] ~1350 Hz, [ j] ~17501800 Hz; F3 [ ] ~20002500 Hz, [ j] ~25003000 Hz (LVG 2013: 68). Según el ac i o lenguaje pada gą (ž . 1 len elę) las sona as i pamieji de las lenguas li uanas y la ias laiky ini p edeakiniais de la lengua, según pasi ųjį al eoliniais (Mikalauskai ė 1975: 5354; Pake ys 2003: 73; Bace ičiū ė 2008: 59; Kazlauskienė 57; Laua 1998: 48; LVG 2013: 68). En el con ex o de las lenguas del mundo sonan us ib amucios de lenguas bal as se pueden a ibui al eoliniams apikaliniams12 (ku ių a ikuliacijoje pa icipa el galiuk del lengu io). En la lengua la ias cons a solo un i pamasis sonan a, y en la lengua li ue a espec o pala alizació di e en es i pamieji sonan as ienen sa a ankiškų onemų s a us ž i / j/ (plačiau. Vi pamųjų sonan ų onologinė in e p e acija /). 1 LENTELĖ. Daba inių bal ų kalbų i pamųjų sonan ų klasi ikacija Modo de A iculación A iculación luga ak y usis kalbos pada gas pasy usis kalbos pada gas liežu io p iešakiniai (apikaliniai) al eoliniai sonan ai i pamieji lie., la. lie/. j/ / Abu lie u ių kalbos i pamieji sonan ai [ ] i [ j] pagal a imo ie ą p iski ia- mi al eoliniams. Pag indinis jų a ikuliacijos ski umas – a ian pala alizuo ą [ j] la pa e mediu ina de la lengua se ele a lige amen e al u a, du e ojo gomu io hacia, po lo que al e ada bu nos e mės o ma (ž . 34 ig., plg. Pake ys 2003: 74). 12 R. Amb aze ičius y A. Leskauskai ė (2014: 165) de las lenguas li uanas no pala alizuo a [ ] a ibuye apikaliniams al eoliniams o pos al eoliniams ib an ams, y pala alizuo a [ j] apikaliniams o laminaliniams al eoliniams o pos al eoliniams ib an ams. de los la ios ib an ą [ ] A. Laua (1997: 48) a ibuye apikaliniams, y La ių kalbos g ama ika laminaliniams, i.e. los cuales hablando ac i os lengüe io p iešakinė pa e (LVG 2013: 62). A ículos A icles 115 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas pala alizuo o [ j], plg.: p e okalinée posición en lie. [ ] F2 = 1240 Hz, la. [ ] F2 = 1450 Hz, lie. [ j] F2 = 1750 Hz. Se puede a i ma que con espec o a pala alización la. [ ] es alegado minkščiau que lie. [ ], pe o kiečiau ni lie. [ j] Con el in de de e mina si las o man és F1F4 de las sonan ías i pamías de las lenguas bál icas di ie en en di e en es posiciones (p e okaliné, in e okaliné y pos okaliné) y si esas di e encias son es adís icamen e signi ica i as, SPSS e pée ue ealizada un ac o inė dispe sinė analizė ANOVA (ž . abelę 4). los esul ados de los es udios del sonan o i pa o io no pala alizuado [ ] de la lengua li a ia mos a on que de la posición depende i in o mancias F1 y F4 sus di e encias son es adís icamen e signi ica i as (las ni eles de signi icancia de ski umos son p = 0,006 y p < 0,001, espec i amen e). En ski ing posi ions ambién es adís icamen e signi ica i amen e empeo ado li ians del lenguaje pala alizuo o i pamojo sonan o [ j] F1 y F3 o man ės (p signi icado es p < 0,001 y p = 0,041 espec i amen e). Iš y us la ias lengua i pamojo sonan o [ ] o man es en dis in as posiciones ha encon ado que de odos o mancios signi icados es adís icamen e signi ica i amen e dependen de la posición menos signi ica i amen e di e encia o man ės F2 signi icanzas ( éase Tabel 4ę). 4 LENTEL. Los esul ados de análisis dispe si a uni ac o ina que o man F1F4 de los sonan os i pamíos de las lenguas bal as ac uales ( o man és, que al compa a los зафиксировать статистически значимые различия, ma cadas de g is colo ) Fo man ė lengua Li u ias lengua La ias [ ] [ j] [ ] p signi icado p signi icado p signi icado F1 0,006 < 0,001 < 0,001 F2 0,095 0,358 0,022 El núme o de miemb os de la Comisión es el siguien e: F3 0,189 0,041 < 0,001 F4 < 0,001 0,345 < 0,001 U ilizando Bon e oni es ą (plg. Čekana ičius, Mu auskas 2004) ue ealizado lie. [ ] i la. [ ] o mancios F1F4 pos hoc compa acion de conc e os compa ables g upos den o de, i. y. p e okaliné ica, in e okaliné ica y pos okaliné ica posiciones. Los esul ados del es mos a on que los signi ica i os de F1 de la o man e [ ] no pala alizuado de Li uania di e ían es adís icamen e signi ica i amen e p e okaliné y pos okaliné posición (p = 0,012), así como in e okaliné y pos okaliné posición (p = 0,020), y p e okaliné y in e okaliné posiciones F1umai no son signi ica i os. Ta p lie. [ ] o mando F2 y F3 de di e encia signi ica i a no es ablecida, y o man é F4 signi ica i amen e di ie e en odas las posiciones (le el de eikšmen u p < 0,001), excep o in e okaliné y pos okaliné posiciones. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 116 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII La ių kalbos i pamojo sonan o [ ] pos hoc y imo ezul a ai odo s a- is i icamen e signi ica i as di e encias de o man és F1 en odas las posiciones ( eikšmin o igual muo iguales p < 0,001), excep o in e okaliné y pos okaliné posiciones (p = 0,812). Fo man és F2 las di e encias signi ica i as зафиксироваться sólo compa ando p e okalinę y pos okalinę posiciones (p = 0,021), o os casos p signi icado excede 0,05 lími e y no indica una di e encia signi ica i a. Fo mančių F3 y F4 los da os ambién di ie en signi ica i amen e en odas las posiciones (p < 0,001), excep o p e okalinę y in e okalinę o mančių di e encias en es as posiciones equi ūs p = 0,112 (pa a F3 o man ės) y p = 0,350 (pa a F4 o man ės). Así esumiendo los esul ados de análisis dispe si a un ac o ial de los sonan és i pamijos F1F4 o man es de las lenguas li uanas y le onas se puede a i ma que en odas las posiciones di e encia signi ica i amen e ambos lenguas i pamijos sonan és [ ] p ime a o man é la ias del lenguaje [ ] F1 es más al a y se asocia con mayo g ado de elia ización que las lenguas li uanas [ ] F1. También зафиксировать o mančių F3 y F4 ski umai, que sie ini con g e a exis en es balsios con ex o, es o ale paanaliza se a en jiau. 6.2. Bal ų kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingų balsių kon eks e de las lenguas Li u ias nepala alizuo o i pamojo sonan o [ ] o mančių F1 F4 signi icaciones i as zapakalinių balsių [, ɑː, ɔ, oː, , uː] con ex o, o pala alizuo as sonan as [ j] no sólo con a p iešakinius, sino ambién con a sup iekus zapakalinius balsius [iː, iː, eː, ɛ, æː, ɔː, oː, oː, uː]. del idioma la ios i pamasis sonan a [ ] analizado an o an e zazakalinius balsius [ɑ(ː); ɔ(ː); u(ː)], an o an e p iešakinius balsius [i(ː); e(ː); æ(ː)], po que pala alizacijai él indi e en iškas. Los esul ados del es udio, adjun ados 1315 ig., mues an que lie. [ ] p ime as o p ieš de medio y in e io man ės F1 eikšmė es i žemesnė p ieš aukš u inius balsius [ʊ, uː], o aukš esnė – ascenso balsius [ɔ, oː, , ɑː]. Simila men e kin a y la. [ ] la p ime a o man és F1 de signi icados k ei ė: jun o a al asu ines balsias [i, u] F1 es i la más baja, de medio ascenso balsias [e, ɔ] con ex o p omedio, y jun o al bajoupa i o sonan o [ j] F1 de inių balsių [æ, ɑ] i pamojo [ ] F1 o man ė y a aukščiausia (plg. analogiškus J. G igo je o (2012: 286–287) ezul a us). Lie. pala alizuo o [ j] F1 eikšmės y a mažesnės už nepala alizuo ų ek i alen ų – nesiekia 500 Hz. Mažesnės i - signi icados ambién za iksuadas an e al asu ines (así mismo y sup iešak] balsius, y al asėlesnės an es de bajosu ines [ɛ, æ]. Cabe a ae la a ención que in e ocalinesa posición [ j] p ime a o man é es i más baja que p e okalinesa posición an esakinių balsių apsup is aún más humillaba F1 (C . Fig. 14). A ículos A icles 117 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas 13 PAV. de Li uania i pamojo nepala alizuo o sonan o [ ] o man ės di e en es balsios con ex o: homb es da os 14 PAV. Li u ias del lenguaje i pamojo pala alizuo o sonan o [ j] o man ės di e en es balsios con ex o: homb es da os 15 PAV. La ias del lenguaje i pamojo sonan o [ ] o man ės ski ingų balsių kon eks e: y ų duomenys JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 118 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII de las lenguas Li uanias i pamųjų sonan ų [ ] y [ j] segunda o man é di e encia signi ica i amen e: nepala alizuo o [ ] ella issidėschiusi 12401310 Hz diapazone, a pala alizuo o [ j] 17501860 Hz diapazone (ž . abel 3ę, 13 ig.14). Nepala alizuo o [ ] F2 es i más baja an e lūpinius balsius [, uː, ɔ, oː] y más al a an es nelūpinius balsius [, ɑː] es o indica que lūpinamien o humillaba F2 signi icado. Incluso y an e sup iešakėjusius zaqualinos balsius [, uː, ɔ, oː] i pamojo sonan o [ j] F2 la signi icación es más baja que an e an eakinius balsius [ɪ, iː, eː, ɛ, æː] ( ig. 14). En las lenguas la ias i pamojo sonan o [ ], como y lie u ių [ ], la segunda o man é más baja signi icación ixada al lado zazakalinės hilės balsių [ɔ, u], más al a al lado p iešakinės hilės balsių [i, e] (ž . 15 igu a.). Nó ese que la lengua la ias i pamasis sonan a [ ] según F2 signi icado ocupa in e pinę padė į en e nepala alizuo o lie. [ ] i pala alizuo o lie. [ j] su segunda o man é kin a 14001450 Hz diapazone. La dinámica de la e ce a o man e an o en li uanos como en la ios idiomas eplicaba la segunda o man e ajec o ía: an es an esakinesa ilas balsius F3 signi icanzas son más al as, y an es zadkalinesa ilas balsius más bajas ( é . 1315 Ke i ajai o man ei būdingas didesnis a ian iškumas a p jos eikšmių ski - ingose pozicijose. Ypač a ijuoja lie. [ ] F4 eikšmė (ž . 13 pa .), plg.: 3270 Hz igu a.). p e ocaliné ica posición, 3610 Hz in e ocaliné ica posición y 3720 Hz pos ocaliné ica posición (ž . ablelę 3). Pod ia deci se que en e F4 o man és dažnio i g e imų balsių kokybės nė a aki aizdžios ko eliacijos. Tačiau la. [ ] i lie. pala alizuo o [ j] F4 o man ė kin a nuosekliau – ji egulia iai žemėja lūpinių (la ios de la lengua caso) y sup iešakėjusių lūpinių (lie u ių de la lengua caso) balsios con ex o. Es udios de las sonan es i pamías de las lenguas bal as en di e en es con ex os de balsios mos a on que la dinámica de la p ime a o man e in luye la subida del balsio más adelan e (p ieš al osu inos balsius F1 deg adada, an es bajosu inos ele ada), y la segunda y pos e io es o mancias dependen de la siguien e balsioes (užpakalinas oces F2 o man ę deg adina, an esakinia paaukš ina). Nó ese que sup iešakėję ase inías ocías menkiau paaukš ina F2 o man ę que oponakinías ocías. Los esul ados del es udio ealizado, que mues an los li uanos y la ios lenguajes i pamųjų sonan ų [ ], [ j] o mančių ki imą en di e en es posiciones y di e en es con ex os de alsios, esumidos en la abla 5: A ículos A icles 119 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas 5 LENTEL. Ac ualmen e bal os lenguas i pamųjų sonan ų F1F4 o man és en di e en es posiciones Fo man ės Lie. [ ] Lie. [ j] La. [ ] Apibend in os o mančių eikšmės (Hz) F1 450 360 510 F2 1280 1810 1430 F3 2370 2690 2250 F4 3530 3750 3120 Fo mančių cambio de di ección en ski ing [R]VR V[R]V RV[R] posiciones ( o man és, que al compa a los se ijan di e encias es adís icamen e signi ica i as, ma cadas con colo g is) F1 F1 en con ex o de F2 F3 F4 Fo mančių ki imo di ección en con ex os di e en es balsios al asu ines balsios, bajosu ines balsios con ex o al osu ines balsios con ex o, bajosu ines balsios con ex o en el con ex o de al asu inos balsios, ↗ žemu inių balsių kon eks e F2F4 Vi con ex o, Vu con ex o Vi con ex o, Vu con ex o Vi con ex o, sup iešakėjusių Vu en con ex o JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 120 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII IŠVADOS 1. Palyginus apibend in as o mancios signi icmes (ž . 5 ablelę) se de e minó que la más al a F1 o man és signi icmien o ca ac e ís ica lie. [ ] y sie ina con elia izaci ina an ine pala alización, y ja, o žemiausia F1 o man ės eikšmė nus a y a lie. [ j], ku iam elia izacija nebūdinga. Aukščiausia F2 o man ės eikšmė apskaičiuo a lie. [ j] i aiškin- más baja F2 o man ė ca ac e ís ica nepala alizuo am lie. [ ] El es udio con i mó que las la ias de la lengua [ ] p ime os dos o mancias es uc u a a ima neu aliajam [], plg. :F1 = 510 Hz, F2 = 1430 Hz (ž . LVG 2013: 68), y los o man és sonan os i pamųjų de Li uania son pola izados debido a las pala alizaciones exis en es en el idioma li uanos. 2. Pozicia compuinyje ([R]VR V[R]V RV[R]) hace in luencia á la es uc u a o mancia de los sonan os i pamųjų de las lenguas bal as. En las lenguas li a ias de la posición i in pe ene la p ime a o man é, más indi e en iška la segunda o man ėms. Los esul ados del es udio pe mi en a i ma que lie. [ ] y [ j] o man ės, compa ando [R]VR V[R]V RV[R] posiciones, a ía simila men e: F1 baja, F2F4 al u a; de las la ias [ ] o man és p e okalinée ė. La ių kalboje p e okalinė, in e okalinė i pos okalinė sonan o [ ] pozicija da o s a is iškai eikšmingą į aką isoms ke u ioms o man- posición es i más al as, pos okalinée posición emiausios. 3. El con ex o de los balsios adjun os an o de Li uania como de las lenguas la ias i pamiais sonan es o man i os ki imui iene simila in luencia: la p ime a o man é elacionada con el balsio encilim del g e a (p ieš al u inius balsius F1 žemėja, an es žemu inius aukš ėja), y la segunda y más lejanas o man ės nuoš ina pe enecen al g e imo balsio balinius eilės (užpakaliniai F2 o man ę pažemina, p iešakiniai paauk). Es as co elaciones no con i ma ino sólo lie. [ ] F4 o man és da os. In es imas mos é, que sup iešakėję zainalinas ocías menkiau paaukš ina lie. [ j] F2 o man ę ni g e imi oponakiniai ocías. Los esul ados del es udio ealizado mues an que la. [ ] según apibend in as o mancien es signi icmes ocupa in e pinę padė į en e nepala alizuo o lie. [ ] i pala alizuo o lie. [ j], y es a conclusión se co elaciona con los esul ados de o as in es igaciones de lenguas bal as p ibalsias17. Du an e la in es igación se de e minó que di e en e posición (p e okaliné, 17 Plg. conclusiones de es udios de ni eles de lokus de p iebalsios de lenguas bal as, las cuales a i man que lie u ių kalbos pala alizuo i ankieji p iebalsiai pagal F2 lokusų eikšmės išsidės o koo dinačių plakš umos i šuje, nepala alizuo i apa inėje dalyje, a la ių kalbos ankieji p iebalsiai pe cen ą pa į. Tales signi icados del locus F2 pueden basa se en el pun o de is a de a iculación: la a iculación de p iebalsios de la lengua la ia ocupa posiciones cen ales, y la a iculación de p iebalsios de la lengua li uana ca ac e iza una cie a pola ización según el signo de (ne) u ėjimą adicional de a iculación (Ja osla ienė, G igo je s, U bana ičienė, Ind ičāne 2019: 190). S aipsniai / A icles 121 Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas in e okalinė, pos okalinė) de los li uanos y la ios i pamųjų sonan ų o man es ac úan di e en emen e: compa ando [R]VR V[R]V RV[R] posiciones la ias [ ] o man ės žemėja, de los idiomas li uanos [ ] y [ j] aukš ėja (išsky us F1). Sin emba go, el con ex o de balsios ade imen os a la es uc u a o man ina de los sonan os i pamíos de las lenguas bal as hace una in luencia simila . LITERATŪRA Amb aze ičius Ry is, Leskauskai ė As a 2014: P iebalsių akus inės ypa ybės: pala alizacija i balsingumas, Kaunas: Technologija. Bace ičiū ė Rima 2008: Fone ikos e minai: žodynėlis i mokomosios užduo ys, Vilnius: Vilniaus pedagoginio uni e si e o leidykla. Boe sma Paul, Weenink Da id 2018: P aa : Doing phone ics by compu e ( e sion 6.0.43). P ieiga in e ne e: h p://www.p aa .o g/. Bo den Glo ia J., Ha is Ka he ine S., Raphael Law ence J. 1994: Speech Science P ime . Physiology, Acous ics, and Pe cep ion o Speech, 3 d edi ion, Bal imo e: Williams & Wilkins. Čei ane Sol eiga, Ind ičāne Inese, Tape e Jana 2014: Locus equa ions o La ian Consonan s. – Linguis ica Le ica 22, 29–47. P ieiga in e ne e: h p://www.lu- la i.l /zu nals-linguis ica-le ica. Čekana ičius Vydas, Mu auskas Gediminas 2004: S a is ika i jos aikymai 2, Vilnius: TEV. De eške ičiū ė Sigi a 2013: Lie u ių kalbos p iebalsių akus inės ypa ybės: huma- ni a inių mokslų dak a o dise acija, Vy au o Didžiojo uni e si e as, Lie u ių kalbos ins i u as. DLKG – Daba inės lie u ių kalbos g ama ika, ed. V. Amb azas, 4-as pa ais. leidimas, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as, 2005. Gi denis Aleksas 2003: Teo iniai lie u ių onologijos pag indai, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as. G igo je s Ju is 2012: Acous ic cha ac e is ics o he La ian sono an s. – Bal is ica 47(2), 267–292. P ieiga in e ne e: h p://www.bal is ica.l /index.php/ bal is ica/issue/ iew/106. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 122 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII IPA In e na ional Phone ic Associa ion, 2015. La Asociación In e nacional de Foné ica (IPA) es la o ganización in e nacional que se enca ga de la elabo ación y el seguimien o de las de iniciones oné icas. Acceso en In e ne : h pswww.in e na ionalphone icassocia ion.o g/con en :// ull-ipa-cha . Ja osla ienė Ju gi a, G igo je s Ju is, U bana ičienė Joli a, Ind ičāne Inese 2019: Bal ų kalbų ga synas y imas XXI a. p adžioje: Balsių i ga sų są eikos ins umen inis: mokslo monog a ija su ga sinėmis ilius acijomis, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P ieiga in e ne e: h p://lki.l /e-publikacijos/. Johnson Kei h 2003: Acous ic & audi o y phone ics, 2nd edi ion, Ox o d: Blackwell Publishe s. Kazlauskienė As a 2018: Bend inės lie u ių kalbos oné ica y onologijos undamen os, Kaunas: Vy au as Didžiojo uni e sidadas. Kodzaso Sand o V., K i no a Olga F. 2001: Кодзасов, Сандро В., Кривнова, Ольга Ф. Общая фонетика [Obščaja one ika], Москва: Российский государственный гуманитарный университет [Mosc a: Rossijskij gosuda s ennyj gumani a nyj uni e si e ]. Lade oged Pe e 2003: Phone ic da a analysis: An in oduc ion o ieldwo k and ins umen al echniques, Malden, MA & Ox o d: Blackwell. Lade oged Pe e , Maddieson Ian 1996: The sounds o he wo lds languages, Ox o d: Blackwell Publishe s. Laua Alise 1997: La iešu li e ā ās alodas onē ika, Rīga: Z aigzne ABC. Liepa Elmā s 1957: Daži mode ni la iešu li e ā ās alodas onēmu pa eiz unas jau ājumi: dise ācija iloloģijas zinā ņu kandidā a g āda iegu ei, Rīga: Rīgas Pedagoģiskais ins i ū s. Liepa Elmā s 1970: Skaneņu can idad. La iešu alodas s uk ū as jau ājumi, Rīga: LVU, 3988. LVG La iešu alodas g ama ika, au . I. Auziņa, I. B eņķe, J. G igo je s, I. Ind ičāne, B. I ulāne, A. Kalnača, L. Lauze, I. Lokmane, D. Ma kus, D. Nī iņa, G. Smil niece, B. Valko ska, A. Vulāne, Rīga: LU La iešu alodas ins i ū s, 2013. Maddieson Ian 1984: Pa e ns o Sounds, Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess. Es e es el p ime lib o de Ian Maddieson que se ha publicado en su p ime a edición. Ma kus Dace, Auziņa Ilze 2013: Fonē ika. La iešu aloda, ed. A. Veisbe g, Rīga: LU Akadēmiskais apgāds. Ma kus Dace, G igo je s Ju is 2002: Fonē ikas pē īšanas un isualizēšanas me odes, 1 g ām., Rīga: Rasa ABC. Mikalauskai ė Elzbie a 1975: Lie u ių kalbos one ikos da bai, Vilnius: Mokslas. Pake ys An anas 2003: Li u ias bend ines lengua oné ica, Vilnius: Enciklopedia. A ículos A icles 123 / Lie u ių i la ių kalbų i pamųjų sonan ų o man ės ski ingose pozicijose: akus inis i s a is inis y imas Scobbie James M. 2006: (R) as a a iable. Encyclopedia o Language & Linguis ics, 2nd edi ion, ed. K. B own, ol. 10, Ox o d: Else ie , 337344. Solé Ma ia-Josep 2002: Ae odynamic cha ac e is ics o ills and phonological pa e ning. Jou nal o Phone ics 30(4), 665688. Š age is E aldas 2022: Ekspe imen inė one ika, Vilnius: Vilniaus uni e si ys publykla. Tape e Jana 2013: La iešu alodas nazālo slēdzeņu akus iskās īpašības. Valoda 2013: aloda de di e en es cul u as con ex oš a 23, Dauga pils: DU akademiskais apgāds 281–289. Saule, Tape e Jana 2014: Locus equa ions and he place o a icula ion o he La ian sono an s. Bal is ica 49(1), 7199. Acceda a In e ne : h p://www.bal is ica.l /index. phpbal is ica/issue/10/ iew9. Tape e Jana 2014a: La iešu alodas la e ālo sp audzeņu akus isks aks u ojums o man u ecuma g upā no 16 līdz 39 gadiem. – Linguis ica Le ica 22, 158–172. Tape e Jana 2015: Spec al ea u es o nasals in S anda d La ian. – Bal is ica 50(1), in115128. Acceso en In e ne : h p:www.bal is ica.l index.php/bal is ica://issue/ iew/111. Tape e Jana 2016: Acous ic p ope ies o ill in S anda d La ian (da a om speake s o di e en age g oups). In e na ional Scien i ic Con e ence dedica ed o he 80 h anni e sa y o bi h o p o esso Aleksas Gi denis (19362011) T ans o ma ions o con empo a y Bal ic languages and dialec s, 2016 Oc obe 1921, Vilnius, Li huania. TARTIS Educomoji a ies y ki chiación p og ama TARTIS. Acceso en in e ne : h p a is. du.l / one ika-i - a is/.igudziu- obulinimas/ga su-ypa ybes Ul ydas e al. Lie u ių kalbos g ama ika 1: Foné ica y mo ologija (daik a a dis, būd a dis, skai a dis, į a dis), ed. K. Ul ydas, Vilnius: Min is, 1965. U bana ičienė Joli a, Ind ičāne Inese, Ja osla ienė Ju gi a, G igo je s Ju is 2019: Bal ų kalbų ga synas XXI a. p adžioje: P iebalsių ins umen inis y imas: mokslo monog a ija su ga sinėmis ilus acijomis, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as. P iega en in e ne : h psdoi.o g/10.35321/e-pub.2.://bal u-ga synas. Vai ke ičiū ė Vale ija 2001: Lie u os kalbos a ies undamen os y dicciona io, Vilnius: P adai. Vásquez Ca anza, Luz Ma ina 2006: On he phone ic ealiza ion and dis ibu ion o Cos a Rican ho ics. Filología y Lingüís ica 32(2), 291309. JOLITA URBANAVIČIENĖ, JANA TAPERTE 124 Ac a Linguis ica Li huanica LXXXVIII VLKK Es a ybinė lie u ių kalbos komisija. P ieiga: en In e ne : h ps:// lkk.l / lkk-nu- a imai/p o okoliniai-nu a imai/ ekomendacija-del- a p au ines- one ines-abe- celes-p i aikymo-bend ines-lie u iu-kalbos-ga siniams- iene ams-zyme i [žiū ė a 2022-10-15]. Zinde Le R. 1979: Зиндер, Лев Р. Общая фонетика [Obščaja one ika], Москва: Vyššia škola [Mosc a: Vysšaja škola]. Li huanian and La ian T ills: An Acous ic and S a is ical S udy o Fo man S uc u e SUMARY The objec o his s udy is he ills o con empo a y Bal ic languages p oduced in p e ocalic (<R>VR), in e ocalic (V<R>V) and pos ocalic (RV<R>) posi ions. El aim o he pape es analiza he s uc u e o he i s ou o man s, pa a compa a su a ia ion in he con ex o di e en owels, pa a de e mina he s a is ical signi icance o he di e ences and o highligh he s uc u e o o man s in Li huanian and La ian. The da a o 12 male speake s (6 na i e Li huanian speake s and 6 na i e La ian speake s aged 2142) we e analyzed; in o al, 1458 ealiza ions (810 Li huanian and 648 La ian) we e s udied. Fo man The ollowing ends in he s uc u e o F1F4 alues we e measu ed using P aa , he ob ained da a we e p ocessed using Mic oso Excel, s a is ical analysis was pe o med using SPSS. ha e been de e mined: 1. Acco ding o he o man da e, La . [ ] occupies an in e media e posi ion be ween non-pala alized Li h. [ ] and pala alized Li h. [ j], and his conclusion co ela es wi h he esul s o o he s udies o consonan s in he Bal ic languages. 2. Li h. [ ] has he highes F1 alue, which is associa ed wi h ela iza ion, and he lowes F1 alue is ound in Li h. [ j] Li h. [ j] has he highes F2 alue, which can be explained by seconda y pala aliza ion, while he lowes F2 is cha ac e is ic o non-pala alized Li h. [ ] La . [ ] occupies an in e media e posi ion be ween non-pala alized Li h. [ ] and pala alized Li h. [ j] 3. In Li huanian, F1 alues mainly depend on syllable posi ion, and F2 alues a e he leas a iable. In La ian, he syllable posi ion o [ ] has a s a is ically signi ican e ec on all ou o man s.