scieee Open visual document viewer

Laimutis Bilkis. Linkmenų bažnyčios XVIII amžiaus metrikų oikonimai, neišlikę iki šių dienų

Vytautas Kardelis

Full text

Recenzijos / Re iews 335 VYTAUTAS KARDELIS Vilniaus uni e si e as As di eções de pesquisas acadêmicas: dialec ologia, dialec ome ia, a ian iškumas em língua, his ó ia da língua, kogni y inė semân ica. DOI: doi.o g/10.35321/all90-14 Laimu is Bilkis LINKMEN CAŽNYČIOS XVIII SÉCHA METRIK OIKONIMAI, NEIŠLIK INI DIEN Vilnius: Li u ians kalbos ins i u o, 2023, 183 p. DOI.o g/10.35321/e-pub.65.linkmenu-is o iniai-oikonimai ISBN 978-609-411-350-5 Peguei 2023 no inal do ano oi publicada dias do ins i u o de língua Li uânia Bal as línguas e nome do cen o de pesquisas do uncioná io cien í ico sênio d . Laimučio Bilkio, p o esionalaus i k uopš aus lie u ių ie o a džių y ėjo, mo- nog a ija Linkmenų bažnyčios XVIII amžiaus me ikų oikonimai, neišlikę iki šių Monog a ia Liñkmenų dedicada à p imei a menção da his ó ia em on es 650-sis ani e sá ios. Ela oi edi ada em o ma o ele ônico e es á acessí el aos lei o es na in e ne ende eço: h ps://lki.l /wp-con en /uploads/2023/12/laimu isbilkis-linkmenu-oikonimai-monog a ia-2023.pd . Solidžios 183-jas páginas de monog a ia acima de Liñkmenų ig eja o og a a, ei a p óp io monog a ia au o iaus. No mesmo ex o há ilus ações, po exemplo, ao in e essan e ano U enos, Labano o, Su ainiškio, Linkmenų e Kuk iškių pa apijos mapa agmen a (p. 13), Linkmenų bažnyčios 17401760 anos k ikš o e jung u ių me ikų knygų (LkmII, LJnII) i šeliai (p. 1812), bem como 18 agmen os de me ikų knygų. Há e gene end inimus supildanços e ilus uojan es es a ís icos diagões. Encan ado amen e, que Liñkmenų ig exas me ikų li os ao au o da monog a ia há 20 anos ansmi iu pesquisado his ó icas oponimía Vidas Ga liauskas, simboliška, VYTAUTAS KARDELIS 336 Ac a Linguis ica Li huanica XC que es udo apa eceu em 2023 anos, quando Liñkmenys š enčia g ažų jubiliejų 650-ąsias menção na on e his ó ica. Po an o, como diz o p óp io au o : [p] is a omas es udo, en e ou as coisas, é e modlus p ocu a con ibui à e elação da his ó ia espei á el do município e seus a edo es, pouco a quem se conhecem ac os análise e publicação (p. 9). Monog a ia cons i ui P a a mė, Į adas, onde ap esen a-se esumo de pesquisas, nsacoma impo ância e mo i ação de escolha de obje o de pesquisa, ambém indica-se abalho obje i o, a e as, acêp is e me odologia. A mais impo an e, analí ica e in es iga i a pa e da monog a ia cons i ui qua o seções: Vie o a dines o iginais oikonimai, Asmen a dines o iginais oikonimai, Apelia y ines o iginais oikonimai e Neaiškias o iginais oikonimai. P imei o capí ulo ainda spli ha em ais posky ius: Iš anden a džių kilę oikonimai, į a diję išnykusios gy enamąsias ie as, Va ian iškai a o i anden a dinės kilmės oikonimai, į a dijė daba esančios a ba a puka iu bu usios gy enamą ie as, Neaiškaus s a uso a diniai kilmės oikonimai, O oniminės kilmės oikonimai. Segundo o seqüé io subky ia: Oikonimai, į a diję išnykusios gy enamąsias, Va ian iškai a o i oikonimai, į a diję daba esančias gy enamąsias, Neaiškaus s a uso oikonimai. Te cei o capí ulo subdi idido em ais posky ius: Oikonimai, į a diję ex inguidos habi ações, Va ian iškai a o i oikonimai, į a diję ago a exis en es habi ações, Neaiškaus s a uso oikonimai. Qua o capí ulo em posky ius nespa isomas. Além disso, o p imei o, o segundo e o e cei o capí ulos e minam apibend inimais. O inal da monog a ia ap esen a-se esumos e conc e as conclusões. Também adiciona on es e usada li e a u a, é su u inamen os lis a, sum auka inglês, odykles de localo a dzes e pessoais. A monog a ia em oda esse ipo de abalhos ob igalom o apa elho cien í ico. O olume de abalho co esponde aos equisi os le an ados pa a a monog a ia. Monog a iias língua cien í ica, sklandi e egulamen inga. A es u u a da monog a ia bem Gla o a, cla ski e consequekli: nos p imei os ês capí ios, endo em con a a kelmę, analisam-se oikonimai, į a diję ex inguidos habi ações locais, a ian iškai a o i oikonimai, į a diję ago a exis en es habi ações locais, e neaiškaus s a uso oikonimai. Cada capí ulo e mina-se ge alend inho, onde da imagemgidade e cla idade é ap esen adas e já mencionadas diag amas es a ís icas. Ti imų esumo é concisa, mas monog a ia é su icen e. Obje i o do abalho [i]den i ica ex in os, i. e. a é nossos dias neišlicusius, XVIII século Liñkmenų pa apijos oikonimus, e ela suas peculia idades de aida e ca ac e ís icas de o igem, daquele modo complemen ando in en ó io de nomes de luga es de habi ações li uanos no os dados (16 p.). A im de implemen a monog a ia, le an am-se as seguin es a e as: 1) [i]š indicada pe íodo ab angen es Liñkmenų bažnyčios me ikų knygų iš el is nomes de habi ações, não endo co espondmenų a puka io Lie u os i ėlesnėje oikonimijoje; 2) [p]agal Laimu is Bilkis. Linkmenų bažnyčios XVIII amžiaus me ikų oikonimai, neišlikę iki šių dienų Re iews Re iews 337 / (a in oca ijo ex inguida assen amen o, ou o am emanescen es a ian e do nome), início do consumo, causa de ex incção, kai os na u eza, discu i as mais impo an es peculia idades da esc i a, isanaliza a aibas e desc e e as ligações com as bases de o igem e i iciais e gené icos p esen es pala as (16 p.). Não deixando em la gos de edžiojimen os pode só cons a a -se, que o obje i o da in es igação alcançado, escla ece a e as cump idas. Os mé odos de es udo indica ais: desc i omasis, econs uções, conclusões base i pasi elkiama es a ís ica analě. Os mé odos escolhidos de p incípio aplicam adequadamen e. Tendo em con a os objec i os do es udo, as a e as e os mé odos aplicados, bem como a análise ealizada, as gene alizações de capí ulos da monog a ia e as conclusões da conclusão da in es igação não le an am dú idas. Embo a aqui mais de alhe écnica, mas mui o p a a ças localo a dzes e pe sonalo a dzes odykles, sma kamen e acili ando abalho lei o ou. Kokių embo a essenciais objecções ou impo an es obse ações emá icas, que pode iam incomoda in es igado es de locais ou de ou a especialização linguis as, lei anços ealizada in es igação, dize neišeina análise ealizada co e iciamen e e mo i ouo ai. lou á el que o monóg a o au o ėmėsi mui o do his ó ico a dyno pesquisas. Sabe-se o a o de que es udos de nome his ó ico p ecisam não só de g ande a ida, me iculosidade e paci ybės ecolhando empi inę ma e ialá, mas e co esponden es compe ências iman is linguis iciamen e examina ma e ialá. Com es es assun os, como que só mencionada, monog a ia au o do essencial susi a kė. Dėkinga ci cuns ância aqui oi ainda e a que [i]šliko bemaž odos XVIII século (e a dini) bažny iniai me ikai. Liñkmenų ig eja gua dadas (ou gua dados) des as me ikas li os: 17081940 anos c íš o (LkmK I) e 17161739 m. jung u ių (LkmJnI), 1740 1760 anos c íš o (LkmK II) e jung u ių (LkmJnII), 17601795 anos jung u ių (LkmJnIII) e 17601790 anos de mo e (LkmM ) e 17601790 m. (LkmK III) (12 p.). possibilidades de e mina sua localização, s a us A monog a ia de Es e Colego Laimucius Bilkio, na minha comp eensão, impo an e não só do es udo de locais e não só no con ex o linguís ico adicional (no s um obje i os, como já mencionado: [a]p a i as mais impo an es peculia idades da esc i a, isanalisa o abalho e desc e e a elação com base de pala as e i icá eis e gené icas (p. 16)). Aqui não só só esc i a, da yba e e imologia. Impo an e e de gozo, que a monog a ia não nãožsida o em sala, cujo in e io só linguís ico. Ainda mais impo an e e aleg a a, que monog a ia, apesa de sólida es u u a, aiškios analises e en endidos esul ados, não é baig inis in es igação, cujo ema esgo ado a é o im. O mais impo an e e aleg e é que a monog a ia ab e e deixa de lado pe spec i as de pesquisa, expõe ques ões e p oblemas, aos quais no u u o ainda necessi a á não mui a a enção. Pa a mim pessoalmen e o am impo an es e in e essan es algumas aspec os de pe spec i a de u u as pesquisas. O p imei o deles his ó icas socioling is icas, elacionado sob e udo com sace do es, pilžiusiais me ikų li os. Aqui inse i ei longaoką ci ação: [A]ki aizdu, que esc i a não de um sace do e, pois isso se e le e em alguns esc i os. LkmK I pelo menos a é 1723 ano ealmen e esc e eu já mencionado Kazimie as Gonsio o skis. VYTAUTAS KARDELIS 338 Ac a Linguis ica Li huanica XC Mais a de ba is ijadas pessoas ci a mais algumas pessoas: An anas Rosa (An onius Rosa) 1731, Jacúbas Kazimie as Sado skis (Iacob Casimi us sadowski) 1732, 1733, monge S eponas V ozbi a ičius (F S ephan W ozbi owicz) 1738, monge P ancicus Leso a (F : F anciscus Lasso a) 1738, 1739, Pe as Pliščinskis (Pe isz Plcynski) 1739, Mykolas Toplickis (Nicolaus Toplicki) 1739. LkmK II ixa não só Kazimie o Šuke ičiaus apon amen os. As insc ições ainda ealizadas camendo ia ( ica o) de Ch is opho us Lukoše ičius (K zysz o Wiszniowski) 1743, camendo ia ( ica o) de Liñkmenus And iejs Vaino a ičius (And eas Woyna owicz) 1743-1757, monge Luud iko Toplicki (F a e Ludo inski) 1746, monge P anciano Ma ijono Bogdowski (F . Bogdanski F anciscanus) 1747, Ma iano Samuel Vianowski (Samuel Wiszniowski) 1757, Pa linus P anciuszko Vik o o ich (Vic o F anciscanowski) 1759, e Juce Iacowiecki (Dominik S anichowski) 1757, 1758, Augus inowski (F anski) 1759, e c. Po ou o lado, não se pode desca a que em alguns casos as g a ações pude am ealiza e não os p óp ios k ikš iję ou uokę me ikuose indica d asininkai, e ou os pessoas da ig eja asun os a kę (p. 1718) Oikonimai monog a ia con iimai esnag inė i baseado adicionalmen e p incípio es u u al: oné ica, mo ologia, da yba. Mui o impo an e, que seja mos ado e en a izado a ian iškumo dos locais. E do a ian iškumo su ge ques ão, quan o oikonimų a ian es de e minam as es u u acionais sujei as e quan o esc e e oja. Aqui é aquela, meu en endimen o, di ícil e nãobem dêinga, mas impo an e pe spec i a de es udo his o icamen e socioling is ica. Tu bū di ícil espe a -se que hou esse quaisque dados sob e as pessoas que ize am as g a ações educacão, linguas p oção ou dados biog a icos, mas às ezes a chy ai e ela isokiausių no icedades. Kadaspec o socioling is ico in e essan e e impo an e, empenha ei mos a com um exemplo: monog a ijoje habi uais e mos one os escopiam kabu ėse, exemplo., mono ongiza imas. O au o 24a ano ação g akščiai saído da si uação: [O]ikonimų insc i au o es das peculia idades da esc i a conside i inos assun os in oduzindo e mos (mono ongiza imas, olimoji asimiliacija, asimiliacija, hipe no malizmas, ienbalsinimas) são ap esen ados com kabu ėmis, po que isso não são na u ais em língua i a que yks an ys one iniai eiškiniai (p. 30). Mas aqui, meu en endimen o, e e i ica a pe spec i a do es udo: são ealmen e não es es na u ais enômenos one iniai oco en es numa linguagem i a? Se ealmen e assim, en ão a olhada ol a-se pa a os esc ip o es: quais condições, quais mo i os, quais con ex os pode iam de e mina a ian iškidade? Com es as ques ões di e amen e ligada mais um ou o aspec o de pe spec i a que em his ó icas socioling is ikos, elacionado com o localo a dzes sla inim. Au o mui as onde no ex o usa es e e mo e, p ecisa en ende , não du ida po causa do p óp io p ocesso, plg.: [R]ekons uída Laimu is Bilkis. Linkmenų bažnyčios XVIII amžiaus me ikų oikonimai, neišlikę iki šių dienų Re isões Re iews 339 endo em con a em mui os abalhos de oponimica e an oponimica his ó icas li uanas já em des aqueus modos de onimų sla inimo, la yninimo1 e ou o de dis o ção, conc e os ou os casos são discu idos analisando sepa ados nomes de ida (p. 20). Me pa ece, aqui não é ão simples, pois sla inismo é p ocesso, ad e iasi pe spec i a pasidomece na u ais em li ojoje alboje yks ančių one inių eiškinių, ašybos, za ašy ojų in encijų (seja possí el), sla inimo con ex ų pla esnių e conc e amen e elacionados com Linkmenimis sąsajami. O segundo impo an e aspec o, não negligenciando acabado de discu ido his o icas socioling is ikos dėmen, é a ian iškumo de locais ó dios. Já mencionei, que impo an e an agem da monog a ia é a de que mui a a enção é dada à a ian iškumu: não só a a iijuan es o mas one icas ou mo ológicas, mas isso pa icula men e impo an e a ian iškai a o iem oikonimam. Es a análise é ú il não an o localia no sen ido, mas impo an e mais amplas eó icas de localo a dzes de es udo e a é e nogenezes de es udos. Pa yzdys: *Kal iai, *Ka oliai (← lie . kál is, ka õlius, ka õlis) ago a Cijõnai (p. 101102, 134) se desses dados de a ian idades, paliudijimen os não, não se ia di ícil pensa que Cijonai é um elho, p imis luga o a dis, e sua e imologia apoi a socioling is inė in e p e ação pode ia conduzi a klys kel. E em ge al com a a ian iškum dos locais são elacionadas duas ques ões: 1) po que um dos a ija usių (konku a usių?) locais desapa eceu? A es a pe gun a o au o o nece espos as mo i adas e con incen es de mais conclusadose. Es a ques ão, na u almen e, mais ácil do que o segundo di ícil: 2) po que em ge al suspi ou a ian es de locais (concu uojan es a ian es?)? O au o ac edi a que [I]s o inių a ian ų gausą p o a elmen e lėmė o que eles nas me icas o am insc i os do i oosios linguagem (ischi dus de habi an es locais pa icipigos nas ce imigas), não o am no minados, uni ikuados, codi ikuados. Pode-se conco da dou os pesquisado es conėjimo, que a ian iškidade pode e encon ado e po causa de pa es de assen amen o ( ienkiemių, sklypų) sepa os nomes de a osenos (p. 133). Tas e dade, mas, meu en endimen o, aqui só iccalnio cimaūnė, po que a e u-me spė i, que o su gimen o a ian iškumo é nemenkai kompleksiškas eiškinys. Como uma des e complexo dedá eis pode-se lemb a me ikas ildy ojus. No en an o, pode ia se is o, e qual a si uação a ual ou os nomes de luga na a ual língua í ida ambém a iam? En ão aqui ejo nemenką pe spec i a de u u as pesquisas. Como ins umen o écnico al ez encaixasse al mé odo de análise: in es igamojoje pa e da monog a ia odos os li os oikonimai são a ados jun os. Tal escolha do au o é comple amen e possí el e comp eensí el. No u u o al ez osse possí el pensa e sob e al e na i a: ag upa oikonimas e suas a ian es segundo li os e compa a ecip ocamen e al ez em yskė ų ainda quaisque dėsningumų. 1 Pa yškin a meu V. K. VYTAUTAS KARDELIS 340 Ac a Linguis ica Li huanica XC I pasku inė su pe spek y omis susijusi min is: monog a ijoje įdė a 1812 me- aqueles pa óquias mapa-apio agmen os. Se ia mui o in e essan e e alioso e e odo o mapa, e ainda mais in e essan e se ia um mapa con empo âneo, onde e -se-ia a é es es dias neišlikem oikonimai e suas elação geog á ica com os a uais e udo isso em o ma o digi al! Não é di ícil en ende , que aqui susc i o assun os não são aqueles, dos quais al a monog a ia. Eles são ipo gai és, pelas quais o au o da monog a ia nãoa anaudicialmen e ma ca u u os a a e de pesquisas e a si mesmo, e a ou os pesquisado es. Colegos Laimučio Bilkio monog a ia, sem a dú ida, é aliosa e in e essan e não só oikonimų pesquisado es, mas ambém dialec ologos, his o iikos de linguagem, e nogenezês pesquisado es, his o iikos. Eu mesmo sendo linkmeniškis aleg o-me des e T abalho Colego e linkiu con inua com sucesso con inua as pesquisas me ikų do século XVIII da Linkmenų ig eja. Į eik a 2024 m. maio 6 d. VYTAUTAS KARDELIS Vilniaus uni e si e as Faculdade de Filologia Taikomosios kalbo y os ins i u o Lie u ių kalbos ka ed a Uni e si e o g. 5, LT-01131 Vilnius, Lie u a y au as.ka de[email p o ec ed]