Full text
136 Ac a Linguis ica Li huanica XC
SIMONAS NOREIKIS
Uni e sidade de Helsinki
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2895-5880 Di eções de
pesquisas Mokslinių: inoug ų is o inė i kompa amoji
kalbo y a, onomas ika.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-06
TARIAMAI FINOUGRIŠKOS
KILMS LIETUVOS
VANDENVARDŽIAI
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
ANOTACIA
Obje i o do es udo e i ica Aleksand o Vanago e ou os kalbininkų ealizados du an e
pesquisas de Li uânia anden a džių es abelecida a sua inoug išką kilmę compa ando nomes de
andenų com simila men e soambanciais a uais inoug iškais apelia i os e e i ica ia pala as.
Ac edi a-se que al compa ação não é con iá el, pois ala-se de possí eis con ac os de
línguas, oco idos an es de 4000 anos, quandoe bal as e inoug ų línguas inham ou a que a
es u u a onológica. Po es a azão oi ealizada uma econs ução his ó ico- onológica das
o mas compa á eis e es abelecida se podia da econs uída o ma inoug iška issi u ulio i a
o ma lie u iška. Recebendo a espos a nega i a, a possibilidade de o igem inoug iška oi
su ku iuo lyginamas Lie u os anden a dis, y a a ojamas inoug iškų ie o a džių da y-
boje (seman inis k i e ijus). Neigiamo a sakymo a eju inoug iškos kilmės galimybė aip
ejei ada. Também oi e i icado se o apelo, ambém oi ejei ado. Galinhosamen e oi
e i icada compa a i o inoug iško apelia i o o igem e em alguns casos e elou-se que
comun inis pala a inoug ų línguas é skolinys de ou os línguas e apa eceu mais a de negu
yko numanomi bal ų e inoug ų línguas con ac os na a ual e i ó io da Li uânia.
P a aikius lis adosus mé odos, ish y us o necus anden a džius e de no o nus ačius
suas e imologias explicou, que odas a é šiol ha iam sido descon iimas. Com base nos mais
ecen es es udos a queológicos pode a i ma -se, que na Li uânia em ge al não pode se
subs a o de inoug ų empos do século de ped a.
No en an o não desca a isso, que na Li uânia pode se no os empos de inoug ões ( odų
(k ie inių)) pala as ce as, das quais o au o des e a igo ieškos con inuando es udando em
dou o ado. ESMINIAI VOODŽIAI: inoug ai, subs a os, anden a džiai, onomas ika, línguas con ac os.
S aipsniai / A icles 137
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
ANNOTATION
The s udy aims o e i y he Finno-Ug ic e ymology o 40 Li huanian hyd onyms appella i es
sugges ed by Aleksand as Vanagas and o he linguis s compa ing hem o Finno-Ug ic
and p ope names ha sound simila . Howe e , such a compa ison is no languages had
sui able as he supposed con ac s ook place 4000 ye s ago when Bal ic and Finno-Ug ic
di e en phonological s uc u es. The e o e, he e was made his o ical-phonological
econs uc ion o he compa ed o ms and sc u inised i he Li huanian o m could ha e been
de eloped om he econs uc ed Finnou-Ug ic o m. I he answe was nega i e, hen he
Finno-Ug ic e ymology was ejec able. I was also e i ied i he Finno-Ug ic appella i e o
which a Li huanian hyd onym was compa ed was used in Finno-Ug ic oponym o ma ion. In case
o a nega i e answe he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. Finalmen e, he e ymology o
he compa ed FinnoUg ic appella i e was e i ied and in some cases i appea ed ha hey
we e loanwo ds om o he languages bo owed la e han he supposed con ac s be ween
Bal s and Finno-
Ug ians ook place in Li huania.
A e in es iga ing he sugges ed e ymologies i appea ed ha all o hem we e w ong.
Acco ding o ecen a chaeological da a i can be claimed ha he e canno be Finno-Ug ic
subs a e in Li huania om he S one Age.
Ne e heless, i is no excluded ha in Li huania he e could be Finno-Ug ic
(Vo icK ee in) p ope names, which he au ho o he a icle is looking o in his PhD
s udies. KEYWORDS: Finno-Ug ic, subs a e, hyd onyms, onomas ics, language con ac s.
1. ĮVADAS
O a igo des ina-se à análise c í ica dos anden a dzs li uanos conside ados
inoug iškais e publicá el anos 2018 Helsinke uni e si e e em suomi esc i o e
apegado abalho magis o, com o obje i o ape cebe os lei o as Li uães com os
esul ados des e abalho (No eikis 2018).
na Li uânia ainda ainda gaias con icção, que 2000 m. p . K ., an es dos bal os
chega em em a ual e i ó io da Li uânia, nela i iam inoug a a uais suomias,
es ų e ou as nações p o ê iai, e inoug iškos o igem anden a džiai é a p o a do
úl imo a o. Es a eo ia p opos a no concei o é conside ada ão nãoabeji ada,
que sob e isso a é se esc e e guiêlios da his ó ia, po exemplo, guiêly Laikas 7,
onde mencionam conc e us exemplos desses anden a džių Ja à, Kdė, Tilkà
2004: 37).
Įsi ikinimas dėl daba inėje Lie u os e i o ijoje gy enusių inoug ų pa em as
(Laikas 7 eo ia da con inuidade, segundo a qual a é i elines cul u a ce âmica
. y. iki indoeu opiečių-bal ų en gy enę šukinės ke amikos kul ū os a s o ai,
SIMONAS NOREIKIS
138 Ac a Linguis ica Li huanica XC kė sob e 40 hid onimų, aos quais o e eceu
kalbėjo inoug ų kalbomis. Remdamasis šia eo ija, Aleksand as Vanagas pa ei-
inoug išką o igem de explicação. Úl imamen e a eo ia da con ínuidade começa a
pe de ak ualidade, já nãoemanoma, que inoug a i ia na a ual e i ó io da
Li uânia. A queólogo Val e io Lango opinou, con a os de línguas bal as e
inoug ões começa am no a ual e i ó io da Rússia (į ociden e de Moscou) e mais
a de in e ação de línguas oco eu na a ual Le ônia e Es ônia (Lang 2016).
Po an o, olhando somen e a a és do p ismê da ciência a queologia, pode
du ida -se que na Li uânia pudesse se inoug iškos o igem anden a džių.
i em pessoas, O obje i o e i ica des e es udo é ap esen ado Li huanian
anden a džių inoug iškas e imologijas lingo y os pon o de is a. Vanago
p opos a e imologias em de iciências, uma ez que escolhidos Li uânia
anden a džius ele compa ou com suomių, es ų, ka elų e ou os inų apelia i os e
e i iciais pala as. A pesquisa oi insu icien e, po que in es iginham-se
possí eis mui o elhos con a os de línguas. É impo an e sabe a his ó ia de
desen ol imen o das línguas compa adas e ealiza o mas compa adas
econs ução. Po conseguin e, o inqué i o e ec uado le an a as seguin es
ques ões: 1. A A ago o necidos compa a i os de anden a džių Li uânia com
inoug iškais apelia i os e e i iciais pala as são p eciziški? 2. Se Vanago
ap esen am on es de o igem inoug iška são de ped a século empos?
3. Se á na Li uânia em ge al pode ha e inoug ichos localo a dzes?
Esal iniai, nos quais Vanagas p is a o possi elmen e inoug iškus
hid onimus, ap esen am-se a igo capí ulo Analizė.
Alguns quais Vanago inoug iškais conside ados anden a džius o am
b e emen e ap a ę Vy au as Rimša (1995) e Ka is A as Liukonenas (Liukkonen
2003), que e o e ece am bal iškos kilmės aiškinimą, que pada y a wi hou
de alesnių komen a ų kon e encijų p anešimų ezėse. Po an o, o obje i o
des e abalho examina em p o undidade cada Vanago suge omá caso de explicação de o igem inoug iška.
2. METODO
Como já oi mencionado Į ade, Vanagas Li uaniam anden a djiam inoug iškos
o igem explicaçãoimas o e eceu compa ando eles com a uais inoug ų apelia i os,
po ém isso não bas a, quando se ala sob e possí eis 4000 anos de idade con ac os,
kadangi uo me u iek bal ų, iek inoug ų kalbų one inė iš aiška bu o ki okia.
Todėl pi masis žingsnis, ku į eikia ženg i analizuojan Vanago pa eik us
palyginimus – ekons uo i lie u iško anden a džio p abal išką o mą bei
A igos A icles 139 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
inoug iškojo apelia i o ou e dadei a pala a o mą inoug ų p okalbėje
pasi elizando me odą da onologia his ó ica-lyginamosios. Resul ado pode se al
simila men e supos as o mas de pala as p okalbésias se iam mui o di e en es e
possí el caso de emp és imo elas se iam issi u uliojusios como comple amen e de
ou a o ma. Es e mé odo oi incen i ado a usa An ė Aikioas nos es udos de
localo á dios samios da Finlândia, quando e a popula de o igem ambiguškias e os
localo á dios como de o igem samios compa ando-os com a uais pala as de
línguas samias ou mesmo sem o nece uma compa ação (Aikio 2007: 160). Ele
chamou a a enção pa a o a o de que p okalbés samios e a uais línguas samias
es u u a onológica di e em ma cadamen e, po isso é p eciso ealiza
his ó ica- onológica econs ução ( enbid: 164), após a qual samios e imologia
pode ia se negada. Segundo analogia es e mé odo pode ia se aplicado e
inoug iškais conside ados análise de anden a džių Li uânia. Ve i icando
inoug iškos e imologia ambém não pe mi ida de olhos aspec o seman ís ico. Se
do pon o de is a onológico a o igem con ence, ela não necessa iamen e
con ence á do pon o de is a semân ico. Po exemplo, localo á dis é compa ado
com inoug ų apelia i , que inoug ų oponimijoje localo a džių da yboje
não ojamo. Galinamen e é p eciso e i ica inoug iško apelia i o, com o qual se
compa a Li uânia anden a dis, kilmę e adimosi laiką. Aquele apelia i o pode
apa ece esąs skolinys nas mesmas línguas inoug ų, em que su gi am mais a de
negu inoug ai possi elmen e i iam a ual e i ó io da Li uânia. En ão Li uânia anden a džio inoug iška e imologija ch onologiniu pon o de is a é a mes ina.
3. ANALIZ Nes a pa e se ão analisados anden a džiai, que Vanagas e ou os
cien is as ap esen am como inoug iškos o igem. Vanagas os mencionou em
á ios seus abalhos, dos quais Zigmas Zinke ičius (2005: 29) compôs, em sua
opinião, a mais espe ė inas lis a de anden a dzs de o igem iniška e a i mou que
a maio pa e daqueles anden a dzs o igem iniška não susci a dú idas, po ém
nãog andou, po quê. Nes e a igo se á ap esen ada uma lis a anden a džių,
cuja maio pa e baseada an e io men e mencionė u Zinke ičiaus są ašu, po ém
em ele se á incluída e mais anden a džių, que mencionam em ou as on es. Po
exemplo, upė a dis Tilkà oi mencionado no manual de his ó ia Laikas 7 (2004: 37). A
lis a Zinke ičiaus ambém se á complemen ada po ou os Vanago (1975: 406407)
minimais anden a džiais.
S aipsnio an aš ėse pa eikiami suki čiuo i anden a džiai kaip
Vanago (1981) e imologiniame žodyne (jeigu hid onimai šiame šal inyje neki -
čiuojami, s aipsnyje jie aip pa ki čiuojami nebus).
SIMONAS NOREIKIS
140 Ac a Linguis ica Li huanica XC
PAV. Mais p o á eis hid onimas de o igem inlandesa de aco do Zinke ičių (2005: 30)
3.1. Ilmdas (láge as)
Vanagas (1970: 106) não o nece explicação de o igem inoug iška, só compa a
anden a dį com ou os nomes de águas li uanas, ais como Ìlma Didžióji, Emis e
a ibui-o a um ce o ipo, que cons i uído p eesagos -ėdpagalba. No en an o, em seu
ocodyne e imológico Vanagas (1981: 129) es e anden a dį já oma a compa a com
os localo a džiais da Le ônia Ilmāde, Ilmede (upė), Ilma (aldeia), Ilmā es (pie a), Ilme e
(aldeia), que Janis Endzelynas, seu u nž u, compa a com os localo a džiais da Es ija
Ilma -salu, Ilm-soo, Ilma-soo (Endīnszel: 1956 359). Do pon o de is a onológico a
compa ação Ilmdo com an e io men e mencionados a igo locais da Le ônia e da
Es ônia não é adequada, uma ez que na li a iškoje a do o ma há longis ozis ė, que
segundo his o icas onologias dėsnius não pôde issi u ulio i de umposios e a a e
longosios ā. Po ou o lado, nãomes ina, que la iškiai andenų a dai pode e aquela
mesma šaknį, só ou o p eessagas. Também chama-se a a enção pa a o a o de que
inoug ų p okalbėje ki is oi ixado p imei a no skiemenyje, e eže o a do Ilmdas
ki čiuojamas an asis skiemuo.
S aipsniai / A icles 141
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Finų kalbų a eale são opo a džių, cujas aiz Ilmai seu nome signi ica que o
luga é a mais al a compa ando ją com os obje os p óximos (Aikio 2007: 176).
Aplink Ilmdą há e ou os eže ų, po ém opog a icamen e eles es ão no ame
mesmo ní el. Po an o, a opinião, que Ilmadas pode pe ence a es e ipo de
locais inlands, eme em.
Do pon o de is a onologicamen e e ipologia de locaisnomes Ilmdas é mais bem
de o igem bal iška e sie ina com os nomes Ìlma Didžióji, Emis, Emė e Amė (plg.
lie u ių elm i alm i ‘lė ai ekė i). Nele ap esença apo oninė a ~ e al e nnacija,
pa eldė a iš indoeu opiečių p okalbės (Rudzī e 1993: 135); nemažai indoeu o-
pie iškų anden adžių suda y i su šaknimi *el- / *ol-. Be o, lie u ių kalboje
conhecida e ~ i al e nnacija (pa yପରି, kẽl i ~ ki i).
3.2. Ýmas a (upė)
Vanagas (1981: 129130): Ýmas a ~ es ų ie o a dis Imas u ald. Es ų
ie o a džių są ade (EKNRe s. .1 Imas u, Ima e e) escla ece que oponima
pode se elacionado com os nomes *Ima, *Immo(i) e suomių asmen a džiu Himanen:
Himas( )en.
A compa ação com es ų localo i žiais do pon o de is a onológico é p oblemá ico,
uma ez que na o ma de upė a džio Li uãos Ymas a é longgasis ozis y, e es ų
Imas u umpasis i. Ýmas a ambém não pode se associada com suomių Himanen,
inų *h (es ų kalboje dažnai išnykęs) y a kilęs iš inoug ų p okalbės *š, odėl į
bal ų kalbas bū ų pa ekusi o ma **Šima- i lie u iškas a das bū ų **Šimas a.
uma ez 3.3. Ja à (upė i eže as), Ja lka (upė) Vanagas (1981: 134) indica Ja õs io e
eže ą, ambém Ja lkos io como inougiškos o igem andena džius e liga-os com
suomių jä i ‘eže as. Vanagas (1971: 149) es a sąsaja baseia no que na Le ônia
exis ia sudu iniai luga o a džiai, cujo segundo dėmeno é -(j)e is, -(j)ē is, kilęs do
inas p okalbės *jä i. No en an o, es a compa ação não é ap op iada. Menė i
La ijos localo a džiai são de o igem lí ios, e os p óp ios obje os es ão na
his o icamen e lí ios ab igado no e i ó io Rygos įlankos ok anėje. Nos
ie o a dji apa ece-se peculia idade onológica da língua lí ias p iebalsio
ex inção po p iebalsio ( inų p okalbės *jä i > ly ių p okalbės *jä o > Ku žemės
ly ių jō a, Salacos ly ių jä u) (Kallio 4647 2016:). 1 Es es Aqui e pos e io men e no
a igo s. . sub e bum (en i ulinis pala a dicodyne).
SIMONAS NOREIKIS
142 Ac a Linguis ica Li huanica XC
pe modimai oco eu a de, ce ca de XV a., e an es disso lí ios língua
a osena pouco esiscy ė do es ų língua (en ão: 6061). Po an o, a
nologiniu požiū iu, kadangi Lie u oje galimi inoug iški anden a džiai a si a-
compa ação é inadequada ch odo 2000 m. b . K ., ly iškos o mas su gido 3500 m.
eže as y a oli nuo ly ių gy enamojo a ealo, odėl palyginimas a ealiniu- ipolo-
mais a de. Além disso, Ja õs ioė e giniu do pon o de is a onomas icas não é adequado.
Vale a pena no a , que inos *jä i o igem não es á a é o im aiški. Empenhou-se
a é que essa pala a seja de o igem bal iškos (Nuu inen 1989); ele oi ligado com
bal os *jau ā (lie u ių jáu a), que inų p okalbėje i o *jäw ä (EVE s. . jä i), e
mais a de de ido me a ezės i o *jä i. Di ícil é imagina como, em caso de
possí el elagamen o e ospec i o, dele podia exsi u ulio i Ja à. Galia elmen e
andan a dis Ja à ki čiuo no úl imo skiemenyje, o que con con con adiuja
inų kalbų dėsniams. Enquan opu Ja lka eikiau é um anden a dis de o igem
sla iškos, que sie inas com sla ų pagonių de o nome Ja il(k)o. Na Le ônia es ando
aldeia Jē īla siejamo com des e deus nome (Būga III 639), po an o sla iškos o igem
possibilidade é onde que į ikinamesnė.
Baigian de e ia ac escen a que Vanagas (1981: 134) chama a enção em Gus a o
Leidingo ela us p ūsų-jo ingių ie o a džius Ja cke, Ja a, A ke, Ja ke Fliess
(Leyding 1959: 43), mas seus yšio com Ja à de aliau nekomen ou. Po an o, em
in es igações pos e io es ale ia e i ica -se se Ja à não es á elacionado com es es localo i zes.
3.4. K ė (upė)
Vanagas (1975: 405): K ė ~ es ų käwe ‘g ei as, eiklus (Wiedemann 1869: 278, 425), kadangi
Kazimie as Būga (III 615) ligou es a sé ie la iškų ie o a džių com es išku pala a.
Būgos o necidos la iški luga o a džiai aqui não se ão a ados, pois eles não se
ligam com o ema do a igo. Enquan o isso K ė do pon o de is a onológica his ó ica
não pode se associada com es ų käwe. Fe dinando J. Vydemano dada o ma käwe é
o ma de g au apnojo, e na a ual es ų kalboje usada o ma é käbe (kilmininkas
käbeda) (EESe s. . käbe). Es a o ma da pala a inas p okalbėje *käpedä, da qual
ba gu ou podia issi u ulio i *Kēwijā bal ų p okalbėjė. Vanagas (1981: 154) ap esen ou
não mais inoug iškos, mas la iškos o igem explicação, que pa ece c edenciames o.
3.5. Kdė, Kidẽlė (upė)
Vanagas (1981: 156): Kdė ~ la ių apelia y ai ķidas, ķides, ķidi < ly ių Ķidu ga em
kid(ūd) ‘žu ų idu iai, ža nos; kas no s mažas, nes a bus’; ~ es ų ie o a dis
A igos A icles 143 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Kide-maa (Endzelīns 1961: 378); ~ upė a dis Ķidu ga ~ ly ių kid(ūd) (Rudzī e
1961: 185).
Pi miausia eikia a k eip i dėmesį į Vanago pa eik us ik inius žodžius.
a ian ą Ķīdu ga su ilguoju ī (LGIA VD). A base de dados de localo a dzes da Es ija
(KNAB) não há e dadei a da pala a Kidemaa, lá pode encon a só Kiidemaa com
ilguoju ii. Po isso du ida-se se o upė a dis Kdė com an e io men e mencionados
a igo locais de Le ônia e Es ônia é adequadamen e ligado pon o de is a
onológico.
Do pon o de is a onomas ica inoug iška o igem ambém é du idosa, uma ez que
inas a dyne não há localo a des, cujo de e minan e se ia ly ių kid(ūd) e seus
co esponden es em ou as inas línguas, po exemplo, suomias ki a ‘ yklė,
ge klė, bu na, es ų kida, kidu id. ‘žiaunos e suomios kidukse ‘žiaunos. Vol gangas P.
Šmidas chamou a a enção no a o de que la ians ķidas, ķides, ķidi é a di as
skolinys; se ele i esse en ado em bal os p okalbę, la iško co esponden e se ia
*cid-, e explicou po que Kdė pode se de Li u iška o igem (Schmid 1988: 165 166). No
ocabulá io e imológico de Vanago ambém inclui os nomes Skidẽlė, Skidupỹs e
Skidulỹs ~ sks i ‘skleis is em países; i i; kedė i, e ė i, b igz i; plis i, sklis i,
con endo sinonimo ks i ‘p adė i kedė i, d iks i, plyš i, ska i (LKŽe). Šmidas esses
pala as compa ou com ou o pala a Li u išku (s)kedžius. Po an o Kdė segundo
analogia pode se associada com kis i. Além disso, Rimša (1995: 97) conside a que Kdė
podia su gi do eiksmazônio kidén i ‘keden i. A ogan e ques ão, se
anden a džiai dos li uanos podia encon a -se de pala as (s)kis i, kidén i,
deixando abe o a in es igado es onomas icos dos li uanos. No en an o, pode
a i ma -se que Kdė não é água a dis do subs a o inoug ų dos empos da ped a.
3.6. Kigus, Kigas (upė)
Vanagas (1981: 157): Kigus ~ Ke g-oze o (~ suomių kä ki ‘genỹs, es ų kä g
‘juodàsis genỹs (Vasme 1934: 380)); ~ Ky gus (upė A changelsko na egião (Čaše
2010); ~ es ų kõ ge ‘aukš as (Šlia as 1996: 50). Pa elhamen o com suomių kä ki
al ez seja adequado, uma ez que apelia i o em co espondemų em ou as
inoug ų línguas (SES; UEW), po ém de possí el emp ésinimosi caso mais
espe ė ino lie u iškas co espondência **Kegus. Šlia as (1996: 50) oi indicado e
al upė a džio a ian e, que mais p o a elmen e é an inė žemai iška o ma. A
compa ância com Ky gus é du idosa, uma ez que sua o igem inoug iška é
o necida compa ando es e upė a dį com á ios inoug iškais apelia i os e não sigilinho em
jų, kaip ie o a džių, da ybos, seman ikos speci iką bei is o inės onologijos
dėsningumus.
SIMONAS NOREIKIS
144 Ac a Linguis ica Li huanica XC inas seman iniu, kadangi upė eka pe lygumas.
Šlia o palyginimas galbū bū ų inkamas onologiniu požiū iu, ačiau a mes-
Šmidas chamou a a enção pa a o a o de que upė a dis pode se elacionado com
ga sažodžiu k gu (žąsų skleidžiamas ga sas) e de ele suda y u eiksmažodžiu
k gau i (Schmid 1988: 166). Po causa des a compa ação adequação a ques ão é
deixada abe a aos onomas os li uanos.
3.7. K ė, la ialmen e Ķi e (upė)
Rio Kė ė co e a a és Li uânia e Le ônia e i ó io. Būga (III 229) ap esen ou es e
upė a dį conside a de o igem iniška (plg. ly ių ki , suomių ki i ‘akmuo). La iško
co esponden e Ķi e indica a dly ą des e nome kelmę. Se o nome i esse caído
em bal os p okalbę, la iška o ma se ia **Ci e. Também é necessá io chama a
a enção no a o de que an o na Li uânia, quan o na Le ônia es e upė a dis em
ou a a ian e, no qual šaknies balsis y ī é ilgas: lie u ių Ky ė e la ių Kī e. A
úl ima o ma da La ijos ie o a džių duomenų bazėje (LGIA VD) indica-se como
pag indinė, ou as upė a džio o mas Ķī es s au s, Ķī ī e. Longis šaknies ozis
não pe mi e des e nome sie i com inų *ki i, kadangi emp inan e šaknies ozis
neilgėja. Laimu ė Baluodė la išką o mą Ķī ī e elaciona com apelia i o ķī ī e
‘pempė, que é pe es ų kalbą a ėjęs skolinys de okiečių žemaičių kalbos (kiwi )
(Balode 2015: 58). Po an o ele al ez seja um indi e o inismo, mas isso só
p essupos o.
No en an o Vanagas (1981: 158) não bo a e bal iškos o igem bem liga com apelia i ais
ký is, ky ýnas ‘ki mėly ė o koks abalas, ky ýnas ‘smulkus andens gy ūnėlis,
in uzo ija. Se a o ma do nome com ilguoju balsiu é pi minė, isso al ez essa
sąsaja é ap op iada. Mas em qualque caso, isso pa ece mais con incen e, do que
inoug iška o igem.
3.8. Kõkė (upė)
Vanagas (1975: 405) a i ma que esse upė a džio inoug iška o igem é bas an e
dúbida. Em sua pala a e imologicamen e (Vanagas 1981: 161162) es e anden a dį
ele compa a com kele u la iškų oponimų com šaknimi Kāk-, cuja pa e Būga (III
623) ligou com suomių köykky ‘sulinkęs, kup o as. Do pon o de is a da onologia
his ó ica a compa ação com es e suomių apelia i o é comple amen e
acassado, uma ez que sua o ma inų p okalbėje e a *keükkü, da qual
di icilmen e ou podia issi u ulio i o ma *Kāk-. Além disso, ilgas p iebalsis po ilgojo skiemens apa eceu mais a de do que yko bal ų e inų
S aipsniai / A icles 151
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Va das Pe na à y a su p iesaga -a a, ku i dažnai su inkama bal ų anden-
a džių leksikoje (lie u ių kalboje ji dažnai keičiama naujesne o ma -u a).
Vanagas (1970: 101) esc e e que de mui os nomes, que e minam galūnėmis -a a
-u a, kamieno signi icado hoje não éaiški. / Pe na à é um deles. Paulius A is ė
esc e e que a Es ônia e a Finlândia localo i zii Pä ni Pe ngali se ex ingussias
subs a a de língua desconhecida (A is e 1981: 17). Apelia i o pä nä oco e só em
inas línguas (SES s. . pä nä), po an o pode se que isso seja subs a ino
pala a. Assim pode aze p essupos ão, que Pe na à e Pé nokė não é de
inoug ų o igem, mas pode se o iginę de um idioma ex ingukusios subs a o.
3.21. Pladis (upė)
Vanagas (1981: 258) no e imologico dicode o e ece du inoug iškos o igem aiškinimos.
P imei o, Vanagas baseia-se Rudzy ės (Rudzī e 1968: 189) e An uono B eidako
(B eidaks 1973: 100) explicando que La galos upė Pyldys ups (la iška o ma Pilda)
pode se elacionado com es ų põld ‘laukas3. Pyldys é ap esen ado como la galių
ienaskai os mo e iškosios giminės kilmininkas (ž . Leikuma 2003: 13). No en an o,
Vanago ap esen ado a compa ação do nome Piladis com la galių Pylda é inadequada,
pois o úl imo su giu só após es ų a ik aus imen o em La galą início do século XIX
(Mela 2001).
Também não se ia jus o e o nome Pladis p ismgina ion es ų kalbos o mai põld. Finų p okalbėje oi
o ma *pël o, e a p óp ia pala a é skolinys de ge manų p okalbės (< * elþa) ‘laukas, di a (EVE s. .
pel o). Di icu encon a uma jus i icada explicação, como de pel o põld < *pël o podia issi u ulio i
o ma Pladis /. Vanagas em pala a e imologicamen e ambém le an ou hipó ese, que Pladis sie inas
com la iškais luga es de nomes Pīlags, Pīladzis e pan. Eles são compos os de semelhan es inas
skolinių-apelia i ų, cujas pi minė o ma é ly ių pīlõg ‘še mukšnis. Es es emp és imos são amplamen e
di undidos e encon am-se p incipalmen e Ku šo, Žiemgalos e Vidžemės a mėse (Zeps 1962: 165166). No
en an o, eles não se encon am la galių a mėse (excep o algumas šnek as Vidžemės on ei a). O
iacho Pladžio es á na localidade Paš i inio, que ambém pe ence à his ó ica e i ó io de Žiemgalos.
In elizmen e, não há in o mações sob e os anden a džius si uados no e i ó io Žiemgalos,
cons i uídos da pala a pīlõg. 3 Apesa de o es a gumen os sob e a ligação en e Pilda e põld,
ninguém oi chamando a a enção pa a o a o de que nos a mėse dos sulos es os em ez do loaninho
ge manos põld ‘laukas onde que mais eqüen emen e é usado inos eldinys nu m ‘laukas, pie a, po o
que a ligação en e la galian e dadei o pala a e es as apelia i o pode se e paneig as. S aipsnio au o
esol e es a ques ão olimesnėse dok o an ū os es údios, elacionadas com a Le ônia inas o igem
localo a džiais.
SIMONAS NOREIKIS
152 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Do pon o de is a one ís ica es u u a é di ícil encon a conexão en e o
nome Pladis e apelia i os kamienos pīlādz-, pīlāg-, pīlag-, pīlaģ a ian ų. Kamienois
bals ī o iginalalo kalboje (ly ių) e em odas as o mas de pala as da língua
la ias semp e é ilgas. Enquan o isso, na língua li uana esse oz é umpas Ly ių
pīlõg i o nou longos de ido ao mudança onológica *š > *h > (plg. suomių pihlaja,
es ų pihlakas). Anks y ojoje inų p okalbėje šaknis oi *pišla-, po ém lie u iško
nome o mae não š pėdsakų. Po an o, o nome Piladis não pode ece com
nenhuma o ma da língua inų. Po ou o lado, Pladis pode se in iksinis da inys,
duk y us lie u ių anden a džiuose. Kamienas pil- gali bū i daik a a džio pils
a ba eiksmažodžio pl i edinys. Iš abiejų leng ai galima suda y i anden a -
po que in iksas -ady a p odžius, po exemplo, Pil-ẽlė < Li u ians pils, Pil-ãšius < pl i
(Vanagas 1981: 258). Em seu mais an igo abalho Vanagas (1970: 71) nomeu Pladis
lemb a com pas a aisiais nomes. Sob e a possí el o igem inoug ų ele zazemen a
só em isnaço. Vanagas econhece que, do pon o de is a one ico, ly iškos o mas
e de eles o madas la iškos o mas malgu ou pode se elacionadas com Pladis.
No en an o, ele az p essupos o que Pladis pode se elacionado com o nome
la iškuoju Piladzis (segundo ele, é a o ma li uanizada Pīladzis). In elizmen e,
nãoaaplica, qual que é a localo ė e onde ela es á, po que o som i o nou umpas.
Enquan o isso Vanagas (1981: 258) no diccioná io e imológico esc e e apenas sob e a possí el inoug ų kelmę, e pa alelas com os nomes Pilẽlė e Pilãšius não nu e ados,
no s jos paaiškinamos plačiau. Todėl šiuo a eju links ama p i a i bal iškajai
e imologijai.
3.22. Púožas (láge as)
Vanagas (1981: 268): Púožas ~ La galos d a o nome Puožu-māja. Segundo es udioso, a
o ma puožišsi u uliojo de o mas pāz-, pāž-. Sua alegação ele baseia no a o de que
la galių alboje bal os ā i s a uo. Minė ą eže o a dą ele compa a com ou os
locais la ios, po exemplo, Pāze (pie a), Pāzis (3 obje os di e en es) e Pāzs, Pāžupe
(upė), que são compos os do la iu pala a pāzis < pāź ‘uola (Vanagas pala a pāź
ma cou como suomišką, embo a de e dade isso é Vydemano Es ų okiečių línguas
ocodine consumida o ma pāź, em suomi kalų kalba egula o ma é paasi
(Wiedemann 1869: 858). A disseminação da pala a pāzis em a mãs da língua la ia não
é g ande, ele é usado apenas Li onijos (Vidžemės) a mėse (Zeps 1962: 160). Vanago
minimos Pāz-, Pāž ie o ės é Ku še (LGIA VD). Além disso, o suomių paasi e seus
Puožas i Puožu-māja y a ski ingose is o inėse ie o ėse. Púožo eže o e-
i o ijoje nė a uolų, odėl siejimas su inų *paasi y a seman iškai nepag įs as.
equi alen es em ou as inas línguas são conside ados ge maniškos kilmės (<
*spāđa, EESe s. . paas). Da ando p essupos o, que inoug ai i o é compa aus
Lie u oje iki bal ų a sik aus ymo, jie ik iausiai ne u ėjo žodžio *paasi, ku is
A igos A icles 153 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
ecen emen e apossolin o, em Suomijos e i ó io en ekęs depois de que inoug ai
supos amen e apossi ou na Li uânia. Na língua Li uânica o caso da ação
one ís ica *paasi > *puožneįmanomas (ypač *s > *ž). Vanagas nomeu Puožas ligou
com ecen es o mas de línguas inas, que são sa a ankiškos one icas esul ado
do desen ol imen o. Aikio obse a que os nomes de e ia se compa ados não com as
o mas a uais, mas com as econs uídas (Aikio 2007: 164). A pala a paasi
compa ação com anks esne o ma *spāđa indica, que Púožas com iom nãousijęs.
Po an o, pode aze conclusão que Púožas não é localo á is de subs a o inoug ão de empos de ped a.
3.23. Roba à, Robã ė (upė)
Vanagas (1981: 279) a i ma que es e upė a dis p o a elmen e é inoug izma e
compa a-o com o hid onim le ão Rabba -Esse , ligando-o com ly ių e es ų aba
‘pelkė, ly ių aba -suo ‘pelkė, apa-suo ‘klampi pelkė. Es ų aba é emp ésinys de
an iga escandina os línguas (EESe s. . aba). Skoliniai de línguas escandina os
en a am em inas línguas só IIIVIII a. (Kallio 2015: 26), po an o c onologicamen e
pon o de is a alega , que Roba à é ped es empos de empo subs a o inoug ų
hid onimas, não.
Vanagas insinua que Vladimi as N. Topo o o e ece ki okį in e p e ação de
o igem, mas em de alhes ela não desc e e (Topo o 1977: 84). Na on e p imá ia
ê-se que es e cien is a o e ece indoeu opie išką kelmę. A e i icação da
p essupos a de Topo o o não se elaciona com o ema des e a igo, po an o, no
u u o a ela chama a a enção é p opos a a ou os pesquisado es.
3.24. Rujà (upė)
Vanagas (1981: 283): Rujà ~ la iški ie o a džiai Rūja, Rūjupe, Rūjas, que Būga
(III 617) conside a inoug izmais. Segundo Vanago, inoug iškąją kilmę ambém
con i ma e la ių upė a dis Ruoja, p ūsų Rogys, Royenn, Roigen < *Rōjis
(*Rōja-), la ių āja ‘supu ęs, ne ekąs ūdyno anduo e kašubų aja ‘bala,
pu as, pelkė. Duas das úl imas apelações o am conside adas de o igem
inoug iška, plg. suomių uoja ‘liūnas, bala, es ų oe ‘liūnijos, klampynės,
(Bedna czuk 1976: 51), ačiau San e is Jun ila, g įsdamas is o inės onologijos
dumblina ėkmė dėsniais, es a p essupos a ejei a (Jun ila 2015: 20). Mais
283) eiškė abejones dėl upė a džio Rujà yšio su la iškais ie o a džiais ūj-,
kadangi lie u ių upės a do o ma su umpuoju šaknies balsiu u. Manan , kad
a de e o p óp io Vanagas (1981: seu įž alga co e inga, upė a džio Rujà inoug iška kilmė é eme ama.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 154
Suomių uoja o ma inų p okalbėje oi * ooja, e longosis šaknies ozis é
ėly as eiškinys. Finoug ų p okalbėje es a o ma de pala a podia se
* owaja * oηaja * oγaja (s aipsnio au o iaus con e sação pessoal com A.
Aikiou dados), po an o ambém an e io men e menciona la ių, p ūsų e
kašubų apelia y ai e pala as e i icadas ba gu ou pode se inoug iškos o igem. /
3.25. Sikià (upė)
Vanagas a i ma que upė a dis Sikià (Sỹkė) sie inas com li uanos apelia i ios
sỹkas, sỹkis, que o am conside ados iniškais skoliniais, plg. suomių siika
(Vanagas 1975: 404405). No en an o, nas p óp ias línguas inas siika é conside ado
ge manų skoliniu, e lie u ių apelia i ų sỹkas, sỹkis conexão com inų e ge manų
pala as não é cla o (LÄGLOS III 231), po an o Sikià não pode se ped es laikų
inoug ų subs a o anden a dis.
3.26. Suosà (upė)
Vanagas (1981: 320): Suosà ~ ka elų Suasjä i. No e Suomijoje (Enon ekiö) são ês
eže ai, in i ulini Suasjä i. Vanagas nepaneigia e bal iškosios e imologias e o nece
compa ação, po exemplo, com a pala a saũsas e ou os Li u iškais apelia i os, o que
pa ece c edeninamio. Eže ai, chamados Suasjä i, es ão longe da Li uânia, po an o
a ealiniu- ipologiniu pon o de is a eles não podem se associados com Suosa. Além
disso, Suasjä i é, ko ge o, *Suas- *Suassilpnojo laipnsnio o ma. 3.27. Šakšỹs (eže as),
Šakšlė (upė) Vanagas (1981: 324325) es es anden a džių kelmę empo não éiaškia. Ele
não menciona que a eqüen e o ma do nome Šakšỹs é Šekšỹs (TLE IV 167). Būga (III 627)
es e nome a ibui aos li uanos e la ians šakš( )- šekš( )- anden a džių g upei. Eles
associam-se com apela i os li uanos šẽkš is ‘lenk ais nagais medinės šakės su užgaliu
zazakalyje pelams sem i e šekš a ‘žemėje ilgai gulėjęs o andenyje mi ks an is
iš i usio medžio kamienas su kelmu (LKŽe).
Vanagas ambém az p essupos ão de que o nome do lago Šakšỹs é de inoug ų
o igem. Ele compa a anden a dí com E genijaus M. Pospelo o necidos nomes
de andenos: Šokšos eže as Mokšos upės basine e no e Šokšos upės, cuja bacia
d eixa do Onego eže o a é Mezenės A changelsko na á ea (Pospelo 1970: dinimus
S aipsniai / A icles 155
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
99–100). Pospelo as aip pa mini okius andens elkinių geog a inius pa a-
como ma ių šokš ‘upės a šaka e mansių šoš ‘maža upė, upelis. Toliau
s aipsnyje ik inama, a Vanago ap ašomos pa alelės su Pospelo o pa eik omis
p ielinksninėmis cons uções e apelia i ios são co e igas. Ma ių šokš é o iginęs
do U al p okalbės *sojakamieno (UEW s. . *soja), o -kšy a p eesaga. Em ou as
línguas do U al amília es a o ma semelhan e a U al p okalbės o ma e é usada
sem p ensaga. Sua co espondência em línguas inas não exis e. Mansių šoš não
exis e *soja co espondência. A co espondência co e a, po exemplo, n'idioma
dos mansios do no e é aj . A pala a šoš pi minė o ma *čoč, po que mansių *š
issi u uliojo de *č (Sammallah i 1988: 511512). Po an o, aqui minimi mansias e
ma ias apelia i ai po azões one ínicas não podem se associados com
p abal iška o ma *šakš- *šekš-. / Do pon o de is a da onologia his o ica pode
ejei a Šakšỹs ~ Šekšỹs elação com os mencionados inoug ų apelia i os.
Galinamen e de e ia ac escen a que a ~ e kai a em pala as bal as é um equen e eiškinys. Po essas azões o nome pode se conside ado bal išku.
3.28. Šladis (upė)
Vanagas (1981: 331) baseia-se Juozo Šlia o (1970: 263) hipó ese de que *šilady a
o iginęs de o ma *šilddėl local na a mėje populia ios anap iksės e que sua
on e de o igem é ly ių pala a sīlda ‘ il as. Vanagas ambém conside ou em
Schildas io nomeá em Ca elândia (Vasme 1934: 36). Ele chamou a enção ambém
ao a o de que ly ių sīlda é bal iškas pala a em línguas inas: bal ų * il as > suomių sil a ‘ il as
(Thomsen 1890: 98).
Šilda nes e caso não é um exemplo adequado, po que é ka elų anden a dis,
cons i uído do apelia i o šilda ‘ il as, no qual se apa ece s > š kai a,
ca ac e ís ica da língua ka elų, po ém ela ep esen a não al já elha eiškinį.
Assim compa ação com es a o ma não é adequado de desen ol imen o
onológico c onologicamen e pon o de is a exemplo. Ly ių sīlda, como e an es
disso mencionadoji ka elų šilda, de i ada de inų *sil a e é bal ų skolinys. Mesmo
se i esse oco ido o emp és imo e e so, é pouco p o á el que pudesse
oco e s > š mudança. Po an o, a compa ação com inos *sil a ediniais não é
ap op iada. Vanden a dis Pladis aleado mui o simila men e como Šladis e em
p eesagą -ad-, que é p odu i nos anden a djios li uãos. Vanago (1970: 72) em li o,
adi oje aos li uãos hid onimais es u u as, Šladis mencionado como um dos
nome, suda y o com essa p eesaga, exemplos. Em seu dicioná io e imologico (1981:
331) Vanagas o nece apenas possí eis co espondmenis do idioma inoug ų. No
en an o o nome pode se ei o da pala a šlas (Rimša 1995: 98). De ele é susci ada mui a de á ios ou os nomes (pa y example, o io nome Šl-upis, eže ų a dai Šl-eže is ou Šlas), o-
dėl Šladis gali p iklausy i ai pačiai g upei, aigi bal iška e imologija skamba
į ikinamiau.
SIMONAS NOREIKIS
156 Ac a Linguis ica Li huanica XC
3.29. Šuojà (upė), Suojà (upė) e Suojỹs (eže as) Segundo Vanago (1981: 320, 336), es a
pala a pode se de o igem inoug ų, e seus equi alen es nas a uais línguas inas
ambém pode iam se Šuo, Šuo-ja i, Šuo-oze o, Šuoju (pas a Vanagas suge e
conside a suomišku). Vanago lis ados nomes de e dade são o mas de pala as da
língua ka elų, nas quais inų s paki o em š. Minė i nomes elacionados com ka elų šuo
ou suomių suo. No en an o, o nome Šuoju pe manece neaiškus, pois soa não
suomiškai. Spėjama que isso é uma o ma de pala a da língua ka elų, na qual
ambém acon eceu s > š e a > u mudanças. Suomiška o ma se ia *Suoja. Du an e a
con e sa do au o do a igo com inoug ų a dyno y ėju Pauliu Rahkonen es e
anden a džiu oi p opos o samių kilmės aiškinimas. Vanago compa ações não são
con iá eis de ido a que em suas p opos as iniškues co espondmenys š é o
segundo som. Assim, de pon o de is a one iniu-his ó ico é impossí el que o nome
Šuojà seja elacionado com nomes ca elų. A es u u a one ís ica da pala a suo
ambém ou o: suomių suo < ėly oji inų p okalbė *soo < anks y oji suomių
p okalbė *soγi * oγi (Saa iki i 2006: 269270 /). Di ícil imagina como as bal iškosios
o mas podiam issi u ulio i de anks i ųjų suomiškų o mų. Po ou o lado, A is ė
indica que inų *soo pode se pala a paleoeu opie iško subs a o (A is e 1971: 256).
Pe manece não limpo, se lie u iški nomes com ele elacionados. Vanagas (1981: 320) é
um lago nomeado Suojỹs e upė a dį Suojà liga com ka elų
Suo-jä i e suomias suo ‘pelkė. Šių a dų e imologinę analizę pode ealiza assim
mesmo, como e an e io men e no a igo mencionado nome Šuojà caso. Vanagas
(1981: 320) baseia-se Būga (I 523), que explica la ių nome Suoja e imologiją. Seu
co esponden e Li u išco se ia Šuojà. Segundo Būgo, la ians Suoja e Li huanian
Šuojà pode se elacionado com a pala a de língua jo ingias *sōjā ( eikšmė
nenu ody a), do qual p o a elmen e de i ulo o lenkiškas eže o nome Sajno <
sla ų *Sajьno < jo ingių *Sōjinan (*Sjāō + -in- + -an). (1988 Vanagas: 47) chamou a
a enção pa a o a o de que alguns do no e da Li uânia anden a džius podem se
explicados aka ų bal ų gy enamajame a eale pasi aikančiais a dais (pa yčiams,
Dabikinė no no e da Li uânia p o a elmen e sie ina com a elhos p ūsų linguagem
pala a debican ‘didelis). Po es a azão a explicação Būgos pa ece con incen e.
O bál ico e imologico do nome Šuojà explicação pa ece jus i icado po azões
an e io men e mencionadas. Enquan opujo nome Suojà e imologia pe manece
neaiški, po ém nome associação com inas apelia i os e e i iciais pala as
pa ece one iniu pon o de is a inadequado.
S aipsniai / A icles 157
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.30. Ta añdė (upė)
Vanagas (1981: 340) a compa a com a upe da Le ônia, cuja ly iško nome é Tē and
(Rudzī e 1968: 192). Valen inas Kipa skis conside a es e nome a inoug išku e
iden i ica-o com os suomios Ty än ö, ly ių õõ a ‘de a e es ų Tõ andi küla
(Kipa sky 1939: 236). Palyginamen o Li uãos Ta añdė ~ ly ių Tē and
c onologicamen e pon o de is a é inadequado. Se a compa ação de Kipa skio é
co e a, isso one inė ly ių o ma do nome é ealmen e comple amen e nesena.
Ly ios alboje po p iebalsio começa am nyk i, segundo Pe io Kallioo, só no im XV a. (Kallio 2016: 4647, 6061). Ta andė é
oli nuo bal ų i ly ių kalbų kon ak ų a ealo, odėl šis upė a dis negali bū i e -
inamas kaip inoug ų subs a o a das.
Vanagas (1975: 405) nomeu Ta añdė ambém ligou com os ios do no oes e da Rússia
nomeando Ta anda. Tiksli io luga não es abelecido (Ma adudina 1965: 11). Ele
ambém se baseia em Būgos (III 621) dados le iškais localo a džiais com a ixus -nd-
(plg. inų *-n A, *-n O). Būga os ap esen a como inos nomes. Vanagas o e ece e
ou a opção. Segundo ele, Ta añdė pode se associada com o pessoalnomiu Ta anda,
bal a usių Ta anda (ž . Vanago usado on e de pessoais Bi yla 1969: 409). No en an o
ele não deno a ais apelia i os como a añdžius, a añdė ‘plepys, a ánda ‘k ailys
(LKŽe). Mikolajus V. Bi yla ambém indica os ussos Ja osla lio a mės pala aí
a an a ‘kalbus žmogus (dėl do úl imo apelia i o s . kalbumą, beldimą, s i dulia imą
Mel’ničenko 1961). Visi šie žodžiai gali bū i onoma opėjiniai, nes lie u ių kal-
boje y a nemažai žodžių su onoma opėjine o ma a a-, eiškiančių, pa yzdžiui,
(LKŽe). Ta añdė é não só io, mas ambém a aldeia, po qual eka io, nome. Pode se
que a ila nomeá p imei o enha dado pessoas, chamadas Ta anda, e só depois disso
es a pala a oi começada a usa como nome do io. O nome Ta añdė ki čiuojamas
an ajame skiemenyje, e es e a gumen o liudija con a inoug išką kilmę.
P iesagos -n A p e alência apislimi a-se às línguas inas do Bál ico e Pe mian
(Hakulinen 1979: 200), po ém p e ixaga -and aip mesmo não é es anha às línguas
bal as (Būga III 847). A gumen ai po Ta andês nome bal išką kilmę são
su icien emen e o es. Além disso, upė co e mui o mais longe do conhecidos
his ó icos inoug ų habi á el a ealo. En ão bal iška o igem é onde que en incinamesnė.
3.31. Té e ė, la iamen e Tē e e (upė)
Té e ė (la ių Tē e e) es á na La ijoje, mas nedidelė sua a ka pa eka Li uânia e
La ijos pasieniu. Vanagas (1981: 344) e imologiniame žodyne upė a dį lygina
su la išku miško a du Ta as es mežs. Pasak jo, šis y a inų kilmės, i lygin-
inas com es iškais a dais Ta wes , Ta es , Te es e Ta as u kihelkond. Ele az
p essupos ão, que al mesmo a ibu o em e ka elų nomes Te a-lambi e Te a-jä i.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 158
Pas a ieji du a dai ik iausiai suda y i iš apelia y o e a ‘de a’, ku is inų
nas línguas pode se bal iškas skolinys (Kalima 1936: 168). Te a ambém pode se
de o igem escandina iška, po ém em qualque caso é a di esnis skolinys inų
línguas (i. i. passinolin as mais a de do que 2000 m. b. K .). Vanagas baseia-se na
opinião de Lau io Ke unene de que e y a em da pala a a as ‘ au as
(Ke unen 1955: 223). Vanago p o a elmen e se ic a em o nece es a
e e ência, pois Ke unenas analisou só nomes com a -.
A pala a a as em línguas inas é conside ada bal išku skoliniu (< bal ų
* au as (Kalima 1936: 166)), e a o ma a as é esul ado me a ezês. Ta as oi
p odu i o būdo nis loco a djias, pelo menos na Suomijoje (pa y ais,
Ta as-joki, Ta as-jä i).
Té e ė oi associada com a di os emp és imos em línguas inas,
po an o es e nome do io não pode se in e p e ado como água a dis do
subs a o inoug ų dos empos de ped a.
Nė a pag indo nega a bal išką nome Té e ė kilmę. Būga (III 847) indica que isso
pode se p é-esaginis da inys Te -e -ė e compa a-o com la ians localo a džiu
Te ende, que é ku šiškos o igem.
3.32. Tilkà (upė)
Vanagas (1981: 345): Tilkà ~ la ians nomes de aldeias Tilk(u)sā i, Tilkainis,
Tilkas < ly ių ilk, suomių ilkka ‘lašas (Būga III 618). Vanagas ambém
compa ação o nece ka elų ecze o nome Tilkus.
Finų * ilkka é ga sažodinės o igem pala a (SES s. . ilkka), do qual é kilę e
eiksmažodžiai, po exemplo, es ų ilkuda ‘ a ė i, lašė i. No en an o * ilkka é
pala a de o igem mais a de, pois anks y ojoje inų p okalbėje não pode se
ilgojo p iebalsio (nes e caso kk) po ilgo skiemens (Jun ila 2015a: 195). Além disso,
nele não oco eu * i- > sipaki imas. Po an o, do pon o de is a oné ica his ó ica
es e upė a dis não pode se a aliado como subs a o de inoug ų de ped a século.
Enquan opu o nome do lezei o ca elų Tilkus compos o não de ilkka ‘lašas, e de
ilkku ‘zemės uožas (plg. salmi ‘sąsiau is > salmes) (s aipsnio au o iaus
pokalbis su Denisu Kuzminu). Dėl anksčiau s aipsnyje minė ų p iežasčių paly-
asmeniškas ginimas com ilkku ambém não é adequado.
Vanagas (1981: 345) galiausiai eigia, kad „bene į ikinamiau bū ų sie i su lie-
u ių lk i ‘ il i, im i’.“
A igos A icles 159 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.33. Ug a (upė)
Ug a começa na Le ônia e na Li uânia emi e em K iauną. Na Le ônia ambém é usado o
nome Ug a, po ém na Li uânia mais di undido nome K iaunnų upẽlė, sua in ako nome
K iaunẽlė. Minė i upė a džiai são a do K iaunà ediniai. Segundo Vanago (1981: 352),
Ug a pode se de inoug ų o igem. Ele compa a upė a dį com o io Ug a nome na
Rússia. Nes a io luga não es abelecido, po ém Vanagas a menciona como
inoug išką. Em uma das on es o nome do io Ug a não menção, po ém minimi ou os
nomes com -g - (plačiau e Se eb enniko 1970: 58). Smolensko e Kalugos campos eka
ioė, chama-se Ug a. Segundo Makso Fasme io, Ug a é de o igem bal iška (Vasme
1987: 147). Mokslininkas a apa ina com la ians Uog e, lie u ians Ungu upė. As
compa ações de Fasme io nes e a igo não se ão discu idas, pois elas di e amen e
não se elacionam com o ema do abalho. No en an o, é ina a enção à no a de
Fasme , que Ug a não pode se associada com usėnų ug y ‘ eng ai, pois na
localidade, na qual es á mencionada a io, nunca não i ia ung a. To almen e possí el,
que en e a Le ônia e Li uânia encon ados nomes de Ug a e Rusijoje ekančios upės
nome de Ug a nenhum lašio não, e eles são homonimai. Ug os upės nome de o igem
pe manece não ébaški, po an o a i ma , que ele é inoug iškas, não.
3.34. ka, kis (upė)
Vanagas (1975: 405; 1981: 355): ka ~ es ų u g ‘upelis > la ių u ga (Zeps 1962: 199), da
qual o am cons i uídos e la iški ie o a džiai (Balode 64), po ém ais nomes
encon am-se só no ex- e i ó io habi amojoje ly ių. kis es á midu io da Li uânia,
i. y. olo do mencionada e i ó io.
3.35. U ėda (upė) Žodyne Vanagas (1981: 256) a i ma que U ėda g eičiausiai sie ina
com Aujėdà up. Ele ambém compa a upė a dį e com es ų Ueda, Uueda (Vanagas
1975: 405). No en an o Uueda one icamen e eduzida o ma do pessoal Uue oa, que
é sudu ino da pala a uue ‘naujo + oa ‘kamba io. Šį Vanago compa ação com
es išku ie o a džiu comen ou Ennas E ni sas e ejei ou al possibilidade de que
Li uânia U ėda possa e algo em comum com es ų Uueda (E ni s 1979: 132). A i a-se
a a enção ao a o de que an as dėmen o es ų localo a die no pessoalo a die
Uue oa oa é apelia i o uba ‘kamba ys o ma linksni do kilmininko, e o p óp io
apelia i o é laikų subs a ą. Bal iška o igem pa ece con iinamesė.
SIMONAS NOREIKIS
160 Ac a Linguis ica Li huanica XC
ge manų kilmės (SES s. . upa), odėl negalima kalbė i apie akmens amžiaus
3.36. Výgala (upė)
Vanagas (1975: 405): lie u ių Výgala ~ es ų Vigala. Embo a esses água a dzes
soem mui o semelhan es, eles es ão compos os de manei as di e en es. Es ų
Vigala cons i ui-se com o man u -la, eiškiančiu luga . A pala a igā ‘ilga
d ėgna inse uba en e dois col os, pailgas pelkė as lėnis es á li ios em ala, es a
pala a p o a elmen e inha co espondmenį e es ų alboje (EKNRe s. . Vigala).
Li u ians Vygala podia se cons i uída de p odu aus li u ians lingua o man o
-gala (plg. A iógala, Baisógala, Gimbógala e k .). No en an o, a o igem Vy o man o
pe manece não ób ia. Tal ez isso seja elipsê de Vijogala.
3.37. Vičiu is, Vičiu ė, la iškai Vi ca a (upė) Vanagas (1981: 387) a i ma que
Vičiu is é li uanizada la ių ou žiemgalių o ma (p iesaga -a ie o a džiuose
equen emen e cin a į -u -) (Vanagas 1970: 238; 1981: 387). Vanagas no dicioná io
e imologico aço: la ių kalbos ly yje i ca y a an es zazakalinės eilės balsį a,
isso c não pode se , digimos, de [minkš ojo] k. Vadinasi, a aiz
e imologizuojamoji de e ia se i c-. Com es a a i mação não se pode
conco da , uma ez que em la ias c an es zazakalinės ilei as oį galį se
o iginęs de minkš ojo k (pa yみに, kiau as ~ cau s).
Toliau Vanagas suge e uma o igem inoug iška baseando-se na época inédi o 1977
ano Šlia o hand aščiu (publicado após Šlia o mo e 1996 ano em sua coleção de
a igos (ž . Šlia as 1996: 50) au . pas .). Vanagas compa a o nome de Vi čiu io com
es iškais localo a diais Vi sa küla, Vi s-jä , Vi su ald, que são ligados com
es išku apelia y u i s ‘klanas, s u ų duobė (Ke unen 1955: 238). Também na
língua la ia há a pala a i ca ‘s u os, conside ada inų skoliniu (Zeps 1962:
206207). A p imei a is a o nome Vi čiu io pode e algo em comum com as línguas
inas, po ém isso pode se não subs a o de o igem oponímis, e um indi e o
inizma, i. e. oponímis, compos o de inos emp és imo (Balode 2015). Do pon o de
is a semân ico es e iėnomi ambém não susci a dú idas, uma ez que an o
bal ų, quan o inų a eale pode encon a semân icamen e semelhan es iėnomi:
Mỹžupis, Škupis e suomių Paskajoki (paska ‘šūdas, ‘ jokiupė).
No en an o é p eciso conside a o a o de que Vičiu is é um dos pa alelos
Lielupės in akų, que em Li u išką e la išką a dą, po exemplo, lie u ių Š ė
~ la ių S ē e, lie u ių Šeš ė ~ la ių Sese e, lie u ių Vege ~ la ių
A igos A icles 167 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Rimša Vy au as 1995: Pseudosuomug iški bal ų ie o a džiai. – Bal is ica VII:
Bal is ica VII S a p au iskais bal is u kong ess 1995. g. 13.–15. jūnijā: e e ā u ēzes, Rīga:
La iešu alodas ins i ū s, 97–98.
Rudzī e, Ma a 1968: Somug iskie hid onīmi La ijas PSR i o ijā. La iešu leksikas
a īs ība. Zinā niskie aks i 86, Rīga: Zinā ne, 175198. Sai ia ik Janne 2006: Subs a a
U alica. S udies on Finno-Ug ian Subs a e in No he n Russian Dialec s, Helsinki: Helsingin
yliopis o. Saa nis o Ma i 2003: Ka jalan geologia. Ka jalan luonnonmaiseman syn y. Ka jalan
syn y. Viipu in läänin his o ia 1, ed. by M. Saa nis o, Ka jalaisen Kul uu in Edis ämissää iö,
Ka jalan Ki japaino Oy/Ka jala-leh i, 2180. Sammallah i Pekka 1988: His o ical phonology o
he U alic languages. The U alic languages: Desc ip ion, His o y and Fo eign In luences, ed. D.
Sino , Se . Handbuch de O ien alis ik, Sec. 8: Handbook o U alic and Cen al Asian S udies, 1,
Leiden: E. J. B ill, Schmid Wol gang P. 1988: Noch einmal zu F age eines wes innischen
Subs a s in Li auen. Zei sch i ü Os o schung. Lände und Völke im ös lichen
478–554.
Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174.
Se eb enniko Bo is A. 1970: Серебренников, Бориц А. Почему трудно
разрешить проблему происхождения верхних слоёв севернорусской гидронимии
[Počemu udno az eši p oblemu p oischoždenija e chnich slojo se e no usskoj
gid onimii]. Вопросы языкознания [Vop osy jazykoznanija] 1, 4459. Šlia as Juozas 1970:
Subs a as Žeimelio apylinkės a dyne e a mėje. K aš o y a, ed. B. Vai ke ičius, 263270.
Šlia as Juozas 1996: Žiemgalių pėdsakais, Vilnius: Žiemgalos d augija. Thomsen Vilhelm
1890: Be ø inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) sp og: en
sp oghis o isk unde søgelse, Københa n: Blanco Lunos. TLE IV Ta ybų Lie u os
Enciklopedija 4 (SimnoŽ o ūnė), Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 1988.
Topo o Vladimi N. 1977: Топоров, Владимир Н. К фракийско балтийским языковым
паралеллям [K akijsko bal ijskim jazyko ym pa alelliam]. Balkanski ling is ički
zbi nik [Balkanskij lin is ičeskij sbo nik], o . ed. T. V. Цивьян [o . ed. T. V. Ci jan],
Moscou: Наука [Mosc a: Nauka], 59116. Vanagas Aleksand as 1970: Li uânia TSR
hid onimų da yba, Vilnius: Min is.
SIMONAS NOREIKIS
168 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Vanagas Aleksand as 1975: К проблеме финно-угорского субстрата в литовской
топонимии [K p obleme inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike]. Cong essus
Te ius In e na ionalis Fenno-Ug is a um. Tallinnae habi us 17.23. VIII. 1970. I. Ac a
Linguis ica Pa s, Tallinn: Valgus, 404405.
Vanagas Aleksand as 1981: Li u ians hid onimų e imologins žodynas, Vilnius: Mokslas.
Vanagas Aleksand as 1988: Li u ians anden a džiai, se . Líba e pessoas, Vilnius:
Lógico.
Max Vasme 1934: Bei äge zu his o ischen Völke kunde Os eu opas. 2. Die ehemali-
ge Ausb ei ung de Wes innen in den heu igen sla ischen Lände n, Be lin: Akademie de
Wissenscha en.
Vasme Max 1987: Фасмер, Макс. E imológico словарь русского языка 4 (T Ящyp)
[E imologiчeskij slo a usskogo jazyka 4 (TJašču )], pe eвод с немецкого и
дополнения О. Н. Трубачева, ред. M. A. Оборина [pe e od s nemeckogo i dopolnenija O.
N. T ubače a, ed. M. A. Obo ina], Москва: Прогресс [Mosc a: P og ess]. Wiedemann
Fe dinand J. 1869: Ehs nisch-deu sches Wö e buch, S . Pe e sbu g. Zeps Valdis J.
1962: La ian and Finnic Linguis ic Con e gences, Blooming on: Indiana Uni e si y; The
Hague: Mou on and Co.
Zinke ičius Zigmas 2005: Li u ians nau os kilmė, Vilnius: Mokslo i enciklopedijų
leidybos ins i u as.
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
SUMARY
This a icle is based on he au ho s Mas e Thesis w i en in Finnish and submi ed a he
Uni e si y o Helsinki in 2018. The opic is Li huanian hyd onyms supposed o be Finno-Ug ic and
he aim was a c i ical analysis o such hyd onyms, and he esul was ha in Li huania he e
a e no Finno-Ug ic hyd onyms. This opic is impo an o Li huanian onomas ics. Howe e , in
Li huania, he e a e no many people wi h knowledge o Finnish. Thus, his a icle makes i
possible o Li huanian eade s o see he esul s o he Mas e
Thesis by he au ho .
In Li huania, i is s ill belie ed ha be o e he a i al o he Bal s o he nowadays e i o y
o Li huania he e li ed Finno-Ug ians and hey mus ha e le hei aces in he oponyms.
The supposed ime o his e en is 2000 BC. Thus, Aleksand as Vanagas p oposed
S aipsniai / A icles 169
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Finno-Ug ic e ymologies o a ious Li huanian hyd onyms which in his opinion sound simila o
mode n Finnic appella i es and p ope names. I he in es iga ed hyd onyms a e imes
a esul o 4000 yea s old language con ac s, hen he Bal ic and Finnic languages o hose
sounded di e en . Thus, he his o ical-phonological me hod will be applied in his Such me hods
wo k as well as seman ical and onomas ic me hods compa ing Bal ic and Finnic oponyms.
we e applied by Aikio in in es iga ing supposed Samic oponyms in Finland whe e he e was a
end o p opose Samic e ymology o oponyms wi h unclea e ymology some imes e en
wi hou compa ing hem o a Samic appella i e o a p ope name. Ele pagou a enção ao ac
ha p o o-Samic was phonologically di e en han mode n Samic languages and he in i ed o
econs uc p o o-Samic o ms i s and only hen compa e hem o Finnish oponyms. A
econs uc ed o m may indica e ha Samic e ymology is w ong. This me hod is sui able also
in he case o supposed Finno-Ug ic hyd onyms in
Li huania.
In he Mas e Thesis and his a icle, he e we e e ised o e 40 Li huanian hyd onyms o
which Vanagas sugges ed Finno-Ug ic e ymologies. All he e ymologies by Vanagas we e
ejec ed o he ollowing easons: His o ical-phonological. The econs uc ed o ms o he
compa ed hyd onyms o FinnoUg ic appella i es and p ope names a e so di e en ha he
de elopmen om one o m o ano he would be possible.
Seman ical. A Li huanian hyd onym is compa ed o an appella i e which is no used in
he o ma ion o Finno-Ug ic oponyms.
Ch onological. A Finno-Ug ic appella i e, which a Li huanian hyd onym is compa ed o, is a
bo owing om o he languages (la e han he S one Age). In addi ion, all he hyd onyms
p esen ed by Vanagas a e e y di e en and i is impossible o classi y hem in any way (by
cons uc ion, seman ics e c.). In conclusion, in Li huania, he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms o
he S one Age. Ne e heless, he p esence o Finnic p ope names is possible on he
Li huanian-La ian bo de land, b ough by K ee ins (Vo ic) who li ed in Bauska egion om he
15 h cen u y. Bauska é si uado no a away om he bo de , which du ing he cen u ies was no
e y p ecise and he e we e small changes in i . I means ha K ee in could ha e ans e ed
hei p ope names o he e i o ies o p esen -day Li huania. Thus, u he esea ch should be
concen a ed on seeking K ee in names in No he n Li huania.
In oducida 2024 m. maio 2 d.
SIMONAS NOREIKIS
Uni e sidade de Helsinki
Suomių kalbos, inų-ug ų i skandina ų kalbų i li e a ū ų ins i u as
PL25 (Unioninka u 40)
00014 Uni e si y o Helsinki
simonas.no eikis@helsinki. i