Tariamai finougriškos kilmės Lietuvos vandenvardžiai

136 Ac a Linguis ica Li huanica XC SIMONAS NOREIKIS Uni e si à di Helsinki ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2895-5880 Di ezioni di ice che scien i iche: inoug ų is o inė i kompa amoji kalbo y a, onomas ika. DOI: doi.o g/10.35321/all90-06 TARIAMAI FINOUGRIŠKOS KILMS LIETUVOS VANDENVARDŽIAI Li huanian Hyd onyms o Allegedly Finno-Ug ic O igin ANOTATIA Obie i o dello s udio e i ica e Aleksand o Vanago e al i kalbininkų e e ua i du an e le ice che dei Li uani anden a džių de e mina a la lo o inoug išką kilmę pa agonando i nomi dei andenų con similmen e suambanziali a uali inoug iškai apelia i i e es i pa ole. Si i iene che ale pa agone non sia a idabile, poiché si pa la di possibili con a i linguis ici, a enu i p ima 4000 anni, quandoe bal ų e inoug ų lingue a e ano un'al a s u u a onologica. A causa di ques a agione è s a a e e ua a delle pa agonabili o me s o ica- onologica icos uzione e de e mina a se dalla icos ui a inoug iška o ma po e a issi u ulio i lie u iška o ma. Rice endo la ispos a nega i a, la possibili à di o igine inoug iška è s a a espin a. Anche è su ku iuo lyginamas Lie u os anden a dis, y a a ojamas inoug iškų ie o a džių da y- boje (seman inis k i e ijus). Neigiamo a sakymo a eju inoug iškos kilmės galimybė aip s a o e i ica o se l'appello, pu e è s a a espin a. Glioalmen e è s a o e i ica o l'o igine del pa agonabile inoug iško apelia i o e in alcuni casi isul ò che comuneis pa ola nelle inoug ų lingue è skolinys da al i lingue e appa so più a di negu yko numanomi bal ų e inoug ų lingue con a i nell'a uale e i o io Li uano. P a achius elenca us me odi, is y us accon us anden a džius e da nuo o nus ačius le lo o e imologijas spiegò, che u e ino šiol enu e poco c edibili. Sulla base dei più ecen i s udi a cheologici si può a e ma e, che in Li uania in gene ale non può esse e subs a o inoug ų dei empi della pie a. Tu a ia non esclude ques o, che in Li uania può esse e nuo i empi dei inoug ų ( odų (k ie inių)) ik inių žodžių, dei quali ques 'a icolo au o ius ieškos oliau s udiodamas dok o an ū oje. ESMINIAI VODŽIAI: inoug ai, subs a as, anden a džiai, onomas ika, kalbų kon ak ai. S aipsniai / A icles 137 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai ANNOTATION The s udy aims o e i y he Finno-Ug ic e ymology o 40 Li huanian hyd onyms appella i es sugges ed by Aleksand as Vanagas and o he linguis s compa ing hem o Finno-Ug ic and p ope names ha sound simila . Howe e , such a compa ison is no languages had sui able as he supposed con ac s ook place 4000 ye s ago when Bal ic and Finno-Ug ic di e en phonological s uc u es. The e o e, he e was made his o ical-phonological econs uc ion o he compa ed o ms and sc u inised i he Li huanian o m could ha e been de eloped om he econs uc ed Finnou-Ug ic o m. I he answe was nega i e, hen he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. I was also e i ied i he Finno-Ug ic appella i e o which a Li huanian hyd onym was compa ed was used in Finno-Ug ic oponym o ma ion. In case o a nega i e answe he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. In ine, he e ymology o he compa ed FinnoUg ic appella i e was e i ied and in some cases i appea ed ha hey we e loanwo ds om o he languages bo owed la e han he supposed con ac s be ween Bal s and Finno- Ug ians ook place in Li huania. A e in es iga ing he sugges ed e ymologies i appea ed ha all o hem we e w ong. Acco ding o ecen a chaeological da a i can be claimed ha he e canno be Finno-Ug ic subs a e in Li huania om he S one Age. Ne e heless, i is no excluded ha in Li huania he e could be Finno-Ug ic (Vo icK ee in) p ope names, which he au ho o he a icle is looking o in his PhD s udies. KEYWORDS: Finno-Ug ic, subs a e, hyd onyms, onomas ics, language con ac s. 1. ĮVADAS L'a icolo è des ina o a analisi c i ica dei anden a dżi li uani enu i inoug iškai e pubblicabile nel 2018 uni e si à di Helsinki in suomi sc i o e apposi o la o o magis o, al ine app ende e i le o i Li uani con i isul a i di ques o la o o (No eikis 2018). in Li uania anco a anco a gajus con inzione, che 2000 m. p . K ., p ima dei bal i all'a i o in a uale e i o io Li uania, in essa i e ano inoug i a uali suomi, es ų e al e nazioni p oë iai, a inoug iškos o igine anden a džiai è la p o a dell'ul imo a o. Ques a eo ia p opos a conce o è conside a a an o inabeji a a, che di ques o pe sino si sc i e nei manuėli della s o ia, ad esempio, guidėly Laikas 7, nel quale engono indica i conc e is di ali anden a džių 2004: 37). Įsi ikinimas dėl daba inėje Lie u os e i o ijoje gy enusių inoug ų pa em as pa yzdžiai Ja à, Kdė, Tilkà (Laikas 7 eo ia della con inui ù, secondo la quale ino a . y. iki indoeu opiečių-bal ų en gy enę šukinės ke amikos kul ū os a s o ai, SIMONAS NOREIKIS 138 Ac a Linguis ica Li huanica XC kė su 40 hid onimų, ai quali p oposeė inoug išką kalbėjo inoug ų kalbomis. Remdamasis šia eo ija, Aleksand as Vanagas pa ei- o igine deškinimą. Ul imamen e il con inuinumo eo ia comincia a pe de e a uali à, già nonemanoma, che inoug a i esse nell'a uale e i o io della Li uania. L'a cheologo Val e io Lango opinione, i con a i delle lingue bal e e inoug ă iniziò nel a uale e i o io della Russia (į ad o es da Mosca) e successi amen e le lingue in e connessione a enne nell'a uale Le onia e Es onia (Lang 2016). Pe an o, ziacchiando solo a a e so il p isma della scienza a cheologica, si può dubi a e, che in Li uania po esse o esse e inoug iškos o igine anden a džių. wi elinės ce amikų kul ū os gy enę žmonės, ques o scopo di e i ica e Li huanian engono p esen a i anden a džių inoug iškas e imologijas kalbo y os. Vanago p opos e e imologie ha di e i di, poiché seleziona i Li uania anden a džius egli pa agona o con suomių, es ų, ka elų e al i inų apelia i i e ik iniais pa ole. L'indagine e a insu icien e, pe ché s udiinėjami possibili mol o ecchi con a i linguis ici. Impo an e sape e la s o ia di s iluppo delle lingue pa agonabili e e e ua e pa agonabili o me icos uzione. Pe an o, l'indagine condo a solle a le seguen i domande: 1. A ago o ni i compa azioni dei Li uani anden a džių con inoug iškai apelia i i e e i ica eie pa ole sono p eciziški? 2. È Vanago p esen a i acque a dži di o igine inoug iška sono di pie a e à empi? 3. Può in Li uania in gene ale esse inoug iškų loco a džių? Šal iniai, nei quali Vanagas p is a o po imai inoug iškus hid onimus, engono o ni i nell'a icolo sezione Analizė. Alcuni quali Vanago inoug iškais conside a i anden a džius sono s a i b e emen e ap a ę Vy au as Rimša (1995) e Ka is A as Liukonenas (Liukkonen 2003), che e hanno p opos o bal iškos kilmės aiškinimą, kas pada y a be de alesnių komen a ų kon e encijų p anešimų ezėse. Pe an o lo scopo di ques o la o o esamina e in p o ondi à ogni Vanago sugge omà inoug iškos o igine spiegazione caso. 2. METODA Come è s a o già menziona o Į ade, Vanagas Li uani anden a džiam inoug iškos kilmės aiškinimus o ì pa agonandoli con a uali inoug ų apelia i i, u a ia di ques o non bas a, quando si pa la di possibili 4000 anni di ecchio con a i, kadangi uo me u iek bal ų, iek inoug ų kalbų one inė iš aiška bu o ki okia. Todėl pi masis žingsnis, ku į eikia ženg i analizuojan Vanago pa eik us palyginimus – ekons uo i lie u iško anden a džio p abal išką o mą bei A icoli A icles 139 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai inoug iškojo apelia i o o e o e o pa ola o mą inoug ų p okalbėje pasi elkian his o inės-lyginamosios onologijos me odą. Risul a o può esse e ale similmen e p esun a o me di pa ole p okalbėse sa ebbe o mol o di e se e possibile caso di p es inimosi esse sa ebbe o issi u uliojusios come u a un'al a o ma. Ques o me odo ha inco aggia o l'uso An ė Aikios nei s udi dei luoghio a di sami della Finlandia, quando e a popola e di o igine non chia a i luoghio a di da alu a e come di o igine sami con on andoli con le a uali pa ole delle lingue sami o pe sino senza o ni e la compa azione (Aikio 2007: 160). Egli ichiamò l'a enzione al a o che la p okalbia sami e delle a uali lingue sami la s u u a onologica di e isce no e olmen e, quindi bisogna e e ua e s o ica- onologica icos uzione ( eneb : 164), dopo la quale sami e imologia po ebbe esse e nega a. Secondo analogia ques o me odo po ebbe esse e applica o e inoug iškai enu i analisi dei anden a džių Li uani. Ve i icando inoug iškos e imologia anche idonimi à nonleis ina da occhiı aspe o seman ico. Se dal pun o di is a onologico l'o igine con ince, lei necessa iamen e con ince à dal pun o di is a seman ico. Ad esempio, il loco a dis è pa agona o con inoug ų apelia i , che inoug ų oponimijoje loco a džių da yboje ne a ojamas. Giacimen i bisogna e i ica e inoug iško apelia y o, con cui si con on a Li uania anden a dis, kilmę e adimosi empo. Quell'appellia i o può appa i e esąs skolinys negli s essi inoug ų linguaggi, appa se in successi e negu inoug ai possibilmen e i e ano nell'a uale e i o io della Li uania. Allo a Li uania anden a džio inoug iška e imologija ch onologiniu pun o di is a è a mes ina. 3. ANALIZ In ques a pa e sa anno analizza i anden a dji, che Vanagas e al i scienzia i p esen ano come inoug iškos o igine. Vanagas li ha menziona i in a i suoi la o i, dei quali Zigmas Zinke ičius (2005: 29) compilò, nella sua opinione, la più c edė ini anden a džių di o igine inisca e a e mò che la maggio pa e di quei anden a džių o igine iniška non pone dubbi, pe ò non basindè, pe ché. In ques o a icolo sa à p esen a o un elenco anden a džių, la cui maggio pa e basa a p eceden emen e menė u Zinke ičiaus są ašu, u a ia in esso sa à inclusa e più anden a džių, che minimi in al e on i. Pe esempio, upė a dis Tilkà è s a o menziona o nella guida della s o ia Laikas 7 (2004: 37). La lis a Zinke ičiaus sa à anche comple a a dagli al i Vanago (1975: 406407) minimais anden a džiais. S aipsnio an aš ėse pa eikiami suki čiuo i anden a džiai kaip Vanago (1981) e imologiniame žodyne (jeigu hid onimai šiame šal inyje neki - čiuojami, s aipsnyje jie aip pa ki čiuojami nebus). SIMONAS NOREIKIS 140 Ac a Linguis ica Li huanica XC PAV. Mos us i ini o iginis iniska hid onima secondo Zinke ičių (2005: 30) 3.1. Ilmdas (lìže as) Vanagas (1970: 106) non o nisce spiegazione dell'o igine inoug iška, solo pa agona a anden a dį con al i nomi delle acque li uane, ali come Ìlma Didžióji, Emis e a ibuisce lo a un ce o ipo, che iene cos i ui o p eesagos -ėdpagalba. Tu a ia nel suo ocodyne e imologico Vanagas (1981: 129) ques o andeno dì già p ende a pa agona e con i loco a džiais le ini Ilmāde, Ilmede (upė), Ilma (paimas), Ilmā es (pie a), Ilme e (paimas), che Janis Endzelynas, nel suo u nž u, pa agonano con i loco a džiais es iji Ilma -salu, Ilm-soo, Ilma-soo (Endīnszel: 1956 359). Dal pun o di is a onologico il con on o Ilmdo con p eceden emen e indica i a icolo dei loco a di le oni e es ioni non è ada o, poiché nella li e iškoje a do o ma c'è il lungoi oce ė, che secondo s o iche onologia dėsnius non po e a issi u ulio i da umposios e a a e lungosios ā. Al o can o, non me e in discussione che la iškieji andenų a dai possono a e e quella pačia šaknį, solo al i p eesagi. Anche si ichiama l'a enzione al a o che inoug ų p okalbėje ki is è s a o issa o nella p ima skiemenyje, e eže o a do Ilmdas ki čiuojamas an asis skiemuo. S aipsniai / A icles 141 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Finų kalbų a eale sono loco a džių, le cui adice Ilmai il lo o nome signi ica che il luogo è più al o compa u ją con gli ogge i ci cos an i (Aikio 2007: 176). Aplink Ilmdą ci sono e al i eže ų, u a ia opog a icamen e essi sono nello s esso s esso li ello. Pe an o opinè, che Ilmdas può appa ene e a ques o ipo di loco a dzii ini, espinge. Dal pun o di is a onologico e ipologia dei loco a di Ilmdas è piu os o di o igine bal iška e sie ina con i nomi Ìlma Didžióji, Emis, Emė e Amė (plg. lie u ių elm i alm i ‘lė ai ekė i). Nele si app ezza apo oninė a ~ e al e nnacija, pa eldė a iš indoeu opiečių p okalbės (Rudzī e 1993: 135); nemažai indoeu o- pie iškų anden adžių suda y i su šaknimi *el- / *ol-. Be o, lie u ių kalboje conosciu a e ~ i al e nnacija (pa yପରି, kẽl i ~ ki i). 3.2. Ýmas a (upė) Vanagas (1981: 129130): Ýmas a ~ es ų ie o a dis Imas u ald. Es ų ie o a džių są ade (EKNRe s. .1 Imas u, Ima e e) si spiega che oponimo può esse e co ela o con i nomi *Ima, *Immo(i) e suomių asmen a džiu Himanen: Himas( )en. Il con on o con es ų loco a džiais dal pun o di is a onologico è p oblema ico, poiché nella o ma Li uania upė a džio Ymas a è longgasis ocis y, o es ų Imas u umpasis i. Ýmas a anche non può esse e lega a con suomių Himanen, poiché 3.3. inų *h (es ų kalboje dažnai išnykęs) y a kilęs iš inoug ų p okalbės *š, odėl į bal ų kalbas bū ų pa ekusi o ma **Šima- i lie u iškas a das bū ų **Šimas a. Ja à (upė i eže as), Ja lka (upė) Vanagas (1981: 134) indica Ja õs iume e eže ą, anche Ja lkos iume come inougiškos o igine andena džius e le collega con suomių jä i ‘eže as. Vanagas (1971: 149) ques a sąsają g indzia nel a o che in Le onia esis iscono sudu iniai loco a džiai, il cui secondo dėmeno è -(j)e is, -(j)ē is, kilęs dal inų p okalbės *jä i. Tu a ia ques o pa agone non è app op ia o. Menė i La ijos loco a džiai sono di ly ių o igine, e gli s essi ogge i sono nella s o ica ly ių abi a oia e i o io Rygos įlankos okkan ėje. Nei ie o a dgi si mani es a la ca a e is ica onologica della lingua libbia p iebalsio es inzione po p iebalsio ( inų p okalbės *jä i > ly ių p okalbės *jä o > Ku žemės ly ių jō a, Salacos ly ių jä u) (Kallio 4647 2016:). 1 Ques i Qui e successi amen e nell'a icolo s. . sub e bum (in i olinis pa ola dicodyne). SIMONAS NOREIKIS 142 Ac a Linguis ica Li huanica XC pe mu ime a enu o a di, ci ca XV a., e p ima di ques o li ians lingua a osena poco esis y ė dal es ų kalbos ( eneb: 6061). Pe an o il con on o è nologiniu požiū iu, kadangi Lie u oje galimi inoug iški anden a džiai a si a- inapp op ia o ch odo 2000 m. b . K ., ly iškos o me appa so 3500 m. più a di. eže as y a oli nuo ly ių gy enamojo a ealo, odėl palyginimas a ealiniu- ipolo- Ol e a ques o, Ja õs upė e giniu dal pun o di is a onomas icos non è ada o. Vale la pena no a e che inų *jä i l'o igine non è ino a u o a chiški. Addi i u a si è i enu o che ques a pa ola bal iškos o igine (Nuu inen 1989); egli è s a o collega o con bal ų *jau ā (lie u ių jáu a), che inų p okalbėje i o *jäw ä (EVE s. . jä i), e successi amen e pe me a ezės i o *jä i. Di icile immagina e come in caso di possibile i e si o del p es i o da lui po esse issi u ulio i Ja à. Gli ul imi andan a dis Ja à ki čiuo o nell'ul imo skiemenyje, cosí con a jauja inų kalbų dėsniams. Men epu Ja lka piu os o è anden a dis di o igine sla iška, che sie ina con sla ų pagonių die o nome Ja il(k)o. In Le onia si o a il illaggio Jē īla siega o con ques o die o nome (Būga III 639), quindi sla iškos o igine possibili à è do 'è cosa į ikinamesnė. Baigian do ebbe aggiunge e che Vanagas (1981: 134) ichiama a enzione a Gus a o Leidingo accon us p ūsų-jo ingių ie o a džius Ja cke, Ja a, A ke, Ja ke Fliess (Leyding 1959: 43), ma il lo o yšio con Ja à de agliiau nekommen a. Pe an o in ul e io i ice che al ebbe e i ica e se Ja à non è lega o con ques i oponimi. 3.4. K ė (upė) Vanagas (1975: 405): K ė ~ es ų käwe ‘g ei as, eiklus (Wiedemann 1869: 278, 425), poiché Kazimie as Būga (III 615) ha collega o ques a ila la iškų ie o a džių con es išku pa ola. Būgos ipo a i la iški loco a džiai qui non sa anno a a i, pe ché essi non lega i a ema dell'a icolo. Men epu K ė s o ica dal pun o di is a onologico non può esse e collega a con es ų käwe. Fe dinando J. Vydemano da a o ma käwe è o ma di debbno g ado, e nella a uale es ų kalboje u ilizza a o ma è käbe (kilmininkas käbeda) (EESe s. . käbe). Ques a o ma della pa ola inų p okalbėje *käpedä, da cui ba gu o po e a issi u ulio i *Kēwijā bal ų p okalbėjė. Vanagas (1981: 154) ha p esen a o non più inoug iškos, ma la iškos o igine spegnimen o, che semb a c edulames o. 3.5. Kdė, Kidẽlė (upė) Vanagas (1981: 156): Kdė ~ la ių apelia y ai ķidas, ķides, ķidi < ly ių Ķidu ga ha kid(ūd) ‘žu ų idu iai, ža nos; kas no s mažas, nes a bus’; ~ es ų ie o a dis A icoli A icles 143 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Kide-maa (Endzelīns 1961: 378); ~ upė a dis Ķidu ga ~ ly ių kid(ūd) (Rudzī e 1961: 185). Pi miausia eikia a k eip i dėmesį į Vanago pa eik us ik inius žodžius. a ian e Ķīdu ga su ilguoju ī (LGIA VD). La base da i dei loco a daggi dell'Es ia (KNAB) non esis e del e o della pa ola Kidemaa, lì si può o a e solo Kiidemaa con ilguoju ii. Pe ques o dubi a o, se upė a dis Kdė con p eceden emen e indica i a icolo dei luoghio a ji della Le onia e dell'Es ia è adegua amen e collega o dal pun o di is a onologico. Dal pun o di is a onomas ica inoug iška o igine è anche dubbia, poiché inų a dyne non esis e loco a džių, il cui de e minan e osse ly ių kid(ūd) e i suoi co ispondmen in al e inų lingue, ad esempio, suomių ki a ‘ yklė, ge klė, bu na, es ų kida, kidu id. ‘žiaunos e suomi kidukse ‘žiaunos. Vol gangas P. Šmidas a i ò l'a enzione sul a o che la ių ķidas, ķides, ķidi è a di as skolinys; se egli osse en a o in bal ų p okalbę, la iškas co ispondenza sa ebbe *cid-, e ha spiega o pe ché Kdė può esse e di Li u iška o igine (Schmid 1988: 165 166). Nel diziona io e imologico di Vanago sono anche ipo a i i nomi Skidẽlė, Skidupỹs e Skidulỹs ~ sks i ‘skleis is į šalis; i i; kedė i, e ė i, b igz i; plis i, sklis i, a en e sinonimo ks i ‘p adė i kedė i, d iks i, plyš i, ska i (LKŽe). Šmidas ques i pa oležius pa agona a con un al o lie u išku pa olažiu (s)kedžius. Pe an o Kdė secondo analogia può esse e collega a con kis i. Inol e, Rimša (1995: 97) i iene che Kdė po ebbe de i a e dal eiksmazzodio kidén i ‘keden i. A i an e ques ione, se li a ians anden a džiai po e a o a si da pa ole (s)kis i, kidén i, lasciandosi ape o a ice ca o i onomas ica li a ians. Tu a ia si può a e ma e che Kdė non è pie a e à empių inoug ų subs a o anden a dis. 3.6. Kigus, Kigas (upė) Vanagas (1981: 157): Kigus ~ Ke g-oze o (~ suomių kä ki ‘genỹs, es ų kä g ‘juodàsis genỹs (Vasme 1934: 380)); ~ Ky gus (upė A changelsko nella (Čaše 2010); ~ es ų kõ ge ‘aukš as (Šlia as 1996: 50). Pa agonazione con suomių kä ki o se è adegua o, poiché appellia i o ha co ispondmenų in al e inoug ų lingue (SES; UEW), u a ia di possibile p es inimosi caso più ikė inas lie u iškas co ispondmen o **Kegus. Šlia as (1996: 50) è s a o indica o e ale upė a džio a ian ą, che p obabilmen e è an inė žemai iška o ma. Il pa agonamen o con Ky gus è dubboso, poiché la sua inoug iška o igine iene o ni a pa agonando ques o upė a dį con a i a i inoug iškai appellia i i e non igilendo in jų, kaip ie o a džių, da ybos, seman ikos speci iką bei is o inės onologijos dėsningumus. SIMONAS NOREIKIS 144 Ac a Linguis ica Li huanica XC inas seman iniu, kadangi upė eka pe lygumas. Šlia o palyginimas galbū bū ų inkamas onologiniu požiū iu, ačiau a mes- Šmida ha so olinea o il a o che upė a dis può esse e collega o con ga sažodžiu k gu (žąsų skleidžiamas ga sas) e da lui suda y u eiksmažodžiu k gau i (Schmid 1988: 166). A causa di ques a pa agone app op ia ezza la ques ione iene lascia a ape a onomas em Li uanei. 3.7. K ė, la ialmen e Ķi e (upė) Il iume K ė passa a a e so Li uania e Le onia e i o io. Būga (III 229) sugge ì ques o upė a į conside a e di o igine iniška (plg. ly ių ki , suomių ki i ‘akmuo). La išco co ispondenza Ķi e indica a di ą ques o nome kilmę. Se il nome sa ebbe en a o in bal ų p okalbę, la iška o ma sa ebbe **Ci e. Anche necessa io a i a e a enzione al a o che sia in Li uania, sia in Le onia ques o upė a dis ha un'al a a ian e, nel quale šaknies balsis y ī è ilgas: lie u ių Ky ė e la ių Kī e. L'ul ima o ma della La ijas ie o a džių duomenų bazėje (LGIA VD) indica a come pag indinė, al e upė a džio o me Ķī es s au s, Ķī ī e. Lungis chicnies oce non lascia ques o nome sie i con inų *ki i, poiché p es inan e chicnies oce neilgėja. Laimu ė Baluodė la išką o mą Ķī ī e collega con apelia i ķī ī e ‘pempė, che è pe es ų kalbą a ėjęs skolinys da okiečių žemaičių kalbos (kiwi ) (Balode 2015: 58). Pe an o egli o se è un indi e o inismo, ma ques o solo assunzione. Tu a ia Vanagas (1981: 158) non me e e bal iškos o igini bei collega con apelia i i ký is, ky ýnas ‘ki mėly ė a koks abalas, ky ýnas ‘smulkus andens gy ūnėlis, in uzo ija. Se la o ma del nome con ilguoju balsiu è pi minė, ques o o se ques a sąsaja è adegua a. Ma in quale caso, ques o semb a più con incen e, che inoug iška o igine. 3.8. Kõkė (upė) Vanagas (1975: 405) sos iene che ques o upė a džio inoug iška o igine è piu os o dubbio. Nel ocodyne e imologico (Vanagas Sa o 1981: 161162) ques o anden a dì egli con on a con kele u la iškų oponimų con šaknimi Kāk-, cui pa e Būga (III 623) legò con suomių köykky ‘sulinkęs, kup o as. Dal pun o di is a della onologia s o ica il con on o con ques o inomių apelia i o è comple amen e s uggesso, poiché la sua o ma inų p okalbėje e a *keükkü, da cui di icilmen e o po e a issi u ulio i o ma *Kāk-. Inol e, ilgas p iebalsis po ilgojo skiemens appa e più a di che yko bal ų e inų S aipsniai / A icles 151 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Va das Pe na à y a su p iesaga -a a, ku i dažnai su inkama bal ų anden- a džių leksikoje (lie u ių kalboje ji dažnai keičiama naujesne o ma -u a). Vanagas (1970: 101) sc i e che di mol i nomi, che iniscono galūnėmis -a a -u a, kamieno signi ica o oggi nonaiški. / Pe na à è uno di lo o. Paulius A is ė sc isse che Es ia e la Finlandia loco a džiai Pä ni Pe ngali esse e isc i i in un linguaggio sconosciu o (A is e 1981: 17). Appellia i o pä nä accade solo in delle lingue (SES s. . pä nä), quindi può esse e che sia ques o subs a ico e bo. Quindi si può a e p esunidà, che Pe na à e Pé nokė non è di inoug ų o igine, ma può esse e o iginée da isc i o di una lingua scompa sa. 3.21. Pladis (upė) Vanagas (1981: 258) nel e odyne e imologico p opone du inoug iškos o igine aiškinimus. Innanzi u o, Vanagas si basa sulla p opos a Rudzy ės (Rudzī e 1968: 189) e An uono B eidako (B eidaks 1973: 100) spiegando che La galos upė Pyldys ups (la iška o ma Pilda) può esse e collega o con es ų põld ‘laukas3. Pyldys iene p esen a o come la galių ienaskai os mo e iškosios giminės kilmininkas (ž . Leikuma 2003: 13). Tu a ia Vanago da o il nome Piladis con l'a galių Pylda è inapp op ia o, poiché l'ul imo è appa so solo dopo es ų a i aus imo in La galą all'inizio XIX secolo (Mela 2001). Anch'io non sa ebbe gius o e il nome Pladis appa ginazione es ų kalbos o mai põld. Finų p okalbėje e a o ma *pël o, e lo s esso pa ola è skolinys da ge manų p okalbės (< * elþa) ‘paukas, di a (EVE s. . pel o). Di ku o a e agiona ą spiegazione, come da pel o põld < *pël o po e a issi u ulio i o ma Pladis /. Vanagas e imologico dicodyne ha anche solle a o ipo esi, che Pladis sie inas con la iškais luoghi dei nomi Pīlags, Pīladzis e pan. Essi sono cos i ui i da simili inų skolinių-apelia i ų, la cui pi minė o ma è ly ių pīlõg ‘še mukšnis. Ques i debi o i sono ampiamen e di usi e si o ano p incipalmen e Ku šo, Žiemgalos e Vidžemės a mėse (Zeps 1962: 165166). Tu a ia lo o non si o a la galių a mėse (ecce o qualche šnek as Vidžemės con ine). Pladžio b oelis è nella zona Paš i inio, che appa iene anche s o ica e i o iale Žiemgalos. Pu oppo, non c'è in o mazione su Žiemgalos e i o io p esen i anden a džius, cos i ui i dalla pa ola pīlõg. 3 Nonos an e o i a gomen i pe il legame a Pilda e põld, nessuno è s a o a i a o a enzione al a o che nei a mėse dei sud es us al pos o ge manic bo oinio põld ‘laukas do e cos' è più equen emen e usa o inų eldinys nu m ‘laukas, pie a, pe co che il legame a la galian e oino e es ų apelia i o può esse e e negaig as. S aipsnio au o e ques o p oblema isol e olimesnėse dok o an ū os s udi nelle ela i e con la Le onia inų o igine loco a džiais. SIMONAS NOREIKIS 152 Ac a Linguis ica Li huanica XC S u u a one ica dal pun o di is a di icile o a e connessione a il nome Pladis e apelia i ų kamienų pīlādz-, pīlāg-, pīlag-, pīlaģ a ian ų. Kamienois bals ī o iginalalo kalboje (ly ių) e in u e le o me di pa ole della lingua la is e semp e è ilgas. Men e al con a io in linguaggi li uani ques o oce è umpas Ly ių pīlõg i di enne longhi a causa del cambiamen o onologico *š > *h > (plg. suomių pihlaja, es ų pihlakas). Anks y ojoje inų p okalbėje šaknis e a *pišla-, pe ò lie u iško il nome o mae non š pėdsakų. Pe an o il nome Piladis non può lega e con nessuna o ma della inų lingua. D'al a pa e, Pladis può esse e in ixsinis da inys, pe ché duk y us lie u ių anden a džiuose. Kamienas pil- gali bū i daik a a džio pils a ba eiksmažodžio pl i edinys. Iš abiejų leng ai galima suda y i anden a - in ixas -ady a p odžius, ad esempio, Pil-ẽlė < lie u ių pils, Pil-ãšius < pl i (Vanagas 1981: 258). Nel suo an ico la o o Vanagas (1970: 71) il nome Pladis pa egna con las a aisiais su dai. Ci ca la possibile o igine inoug ų egli occupa solo in isnašo. Vanagas iconosce che dal pun o di is a one ico ly iškos o me e da lo o o ma e la iškos o me di icilmen e o possono esse e associa e con Pladis. Tu a ia egli a p esunzione, che Pladis può esse e lega o al la iškuoju nome Piladzis (pe ò suo, è la o ma li uanizza a Pīladzis). S o una amen e, nonaaccla a, quale sia ques a loco è e do e lei è, pe ché il suono i è di en a o umpas. Men epuò Vanagas (1981: 258) nel diziona io e imologico sc isse solo di po imą inoug ų kilmę, e pa alleles con i nomi Pilẽlė e Pilãšius non indica i, no s jos paaiškinamos plačiau. Todėl šiuo a eju links ama p i a i bal iškajai e imologijai. 3.22. Púožas (l'ege as) Vanagas (1981: 268): Púožas ~ La galos d a o nome Puožu-māja. Secondo scienzia o e, o ma puožišsi u uliojo da o me pāz-, pāž-. La sua esi egli basa in ciò, che la galių kalboje bal ų ā i s a uo. Minė ą eže o a dą egli con on a con al i locali la ians, ad esempio, Pāze (pie a), Pāzis (3 di e si ogge i) e Pāzs, Pāžupe (upė), che cos i uiscono dal la ius pa ola pāzis < pāź ‘uola (Vanagas pa ola pāź ma cò come suomišką, anche se in e i à ques o è Vydemano Es ų okiečių lingue dicodine usi a a o ma pāź, suoni kalų kalba egolaina o ma è paasi (Wiedemann 1869: 858). La di usione della pa ola pāzis nelle a messe della lingua la ia non è g ande, è usa o solo Li onijas (Vidžemės) a mėse (Zeps 1962: 160). Vanago minimos Pāz-, Pāž ie o ės è Ku še (LGIA VD). Inol e, il suomių paasi e i suo equi alen i in al e inų lingue sono Puožas i Puožu-māja y a ski ingose is o inėse ie o ėse. Púožo eže o e- i o ijoje nė a uolų, odėl siejimas su inų *paasi y a seman iškai nepag įs as. conside a i ge maniškos kilmės (< *spāđa, EESe s. . paas). Da endo assunidà, che inoug ai i o è pa agus ecen emen e pascolin o, in Suomijos e i o y pa ekęs Lie u oje iki bal ų a sik aus ymo, jie ik iausiai ne u ėjo žodžio *paasi, ku is A icoli A icles 153 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai dopo quello, quando inoug ai p esumibilmen e apposi o in Li uania. nelle lingue li e is e caso di aido one ica *paasi > *puožneįmanomas (ypač *s > *ž). Vanagas il nome Puožas collegò con ecen emen eene in delle lingue o me, che sono sa a ankiškos one ische s iluppo isul a o. Aikio osse a che i nomi do ebbe esse e pa agona i non con le o me a uali, ma con le icos ui e (Aikio 2007: 164). La pa ola paasi pa agione con anks esne o ma *spāđa indica, che Púožas con ii nonusijęs. Pe an o si può a e conclusione, che Púožas non è pie e e à empių inoug ų subs a o loco a dis. 3.23. Roba à, Robã ė (upė) Vanagas (1981: 279) sos iene che ques o iėnomis p obabilmen e è inoug izma e con on a lo con il la io hid onim Rabba -Esse , lega iamo con ly ių e es ų aba ‘pelkė, ly ių aba -suo ‘pelkė, apa-suo ‘klampi pelkė. Es ų aba è bo oinys da an ica scandina ų lingue (EESe s. . aba). Skoliniai da scandina ų lingue passò negli inų lingbi solo IIIVIII a. (Kallio 2015: 26), quindi c onologicamen e da un pun o di is a a e ma e, che Roba à è pie es e à dei subs a o inoug ų hid onima, non è possibile. Vanagas insinua che Vladimi as N. Topo o p opone un al oį o igine spagnimą, ma nei de agli la non desc i e (Topo o 1977: 84). Nella on e p ima ia si ede che ques o s udioso p opone indoeu opie išką kelmę. Topo o o assunzione e i ica non si i e isce con il ema di ques o a icolo, quindi in u u o ad essa a i a e a enzione iene p opos a agli al i ice ca o i. 3.24. Rujà (upė) Vanagas (1981: 283): Rujà ~ la iški ie o a džiai Rūja, Rūjupe, Rūjas, cui Būga (III 617) conside a inoug izmais. Secondo Vanago, inoug iškąją kilmę con e ma anche e la ių upė a dis Ruoja, p ūsų Rogys, Royenn, Roigen < *Rōjis (*Rōja-), la ių āja ‘supu ęs, ne ekąs ūdyno anduo bei kašubų aja ‘bala, pu as, pelkė. Due degli ul imi appella i i sono s a i conside a i di o igine inoug iška, plg. suomių uoja ‘liūnas, bala, es ų oe ‘liūnijos, klampynės, dumblina ėkmė (Bedna czuk 1976: 51), ačiau San e is Jun ila, g įsdamas is o inės onologijos dėsniais, ques a p olaidą a me a (Jun ila 2015: 20). Più a di e s esso Vanagas 283) eiškė abejones dėl upė a džio Rujà yšio su la iškais ie o a džiais ūj-, kadangi lie u ių upės a do o ma su umpuoju šaknies balsiu u. Manan , kad (1981: il suo įž alga co e inga, upė a džio Rujà inoug iška kilmė è espin a. SIMONAS NOREIKIS Ac a Linguis ica Li huanica XC 154 Suomių uoja o ma inų p okalbėje e a * ooja, e il lungis šaknies oice è ėly as eiškinys. Finoug ų p okalbėje ques a o ma di pa ola po e a esse e * owaja * oηaja * oγaja (s aipsnio au o eus pe sonale chiacchie io con A. Aikiou da i), quindi anche p eceden emen e menziona i la ių, p ūsų e kašubų apelia y ai e es i le pa ole a gu o può esse e inoug iškos o igine. / 3.25. Sikià (upė) Vanagas sos iene che upė a dis Sikià (Sỹkė) sie inas con i li uani apelia i i sỹkas, sỹkis, che e ano conside a i iniškais skoliniais, plg. suomių siika (Vanagas 1975: 404405). Tu a ia nelle s esse lingue inne siika conside a o ge manų skoliniu, e Li uanei apelia i ų sỹkas, sỹkis connessione con inų e ge manų pa ole non è chia o (LÄGLOS III 231), quindi Sikià non può esse e pie es laikų inoug ų subs a o anden a dis. 3.26. Suosà (upė) Vanagas (1981: 320): Suosà ~ ka elų Suasjä i. No d Suomijoje (Enon ekiö) sono e eže ai, chiamini Suasjä i. Vanagas nepaneigia e bal iškosios e imologijos bei o nisce pa agione, ad esempio, con la pa ola saũsas e al i Li u iškai apelia i i, che semb a a endibilmen e. Eže ai, chiama i Suasjä i, sono a o i dal Li uania, quindi a ealiniu- ipologiniu pun o di is a essi non possono esse e collega i con Suosa. Be, Suasjä i è, ko c edo, *Suas- *Suassilpnojo laipnsnio o ma. / 3.27. Šakšỹs (eže as), Šakšlė (upė) Vanagas (1981: 324325) ques i anden a džių kilmę empo non lichiškia. Egli non menziona che equen e o ma del nome Šakšỹs è Šekšỹs (TLE IV 167). Būga (III 627) ques o nome lo a ibuisce ai li uani e la ians šakš( )- šekš( )- anden a džių g upei. Essi sono associa i con appella i i li uani šẽkš is ‘lenk ais nagais medinės šakės su užgaliu zazakalyje pelams sem i e šekš a ‘zemėje ilgai gulėjęs a andenyje mi ks an is iš i usio medžio kamienas su kelmu (LKŽe). Vanagas a anche assun ione, che il nome ege o Šakšỹs è di inoug ų o igine. Egli con on a anden a dì con E genijaus M. Pospelo o ni i anden nomi: Šokšos eže as Mokšos upės basine e no e Šokšos upės, il cui bacino d egiasi dal Onego eže o ino Mezenės A changelsko egione (Pospelo 1970: dinimus come ma ių šokš S aipsniai / A icles 155 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 99–100). Pospelo as aip pa mini okius andens elkinių geog a inius pa a- ‘upės a šaka e mansių šoš ‘maža upė, upelis. Toliau p ielinksninėmis cos uzioni e s aipsnyje ik inama, a Vanago ap ašomos pa alelės su Pospelo o pa eik omis appellia i i sono gius e. Ma ių šokš è o iginęs dal U alo p okalbės *sojakamieno (UEW s. . *soja), o -kšy a p eesaga. In al e lingue dell'U al amiglia ques a o ma simile a U al p okalbės o ma e iene u ilizza a senza p ecessuga. La sua co ispondenza in delle lingue non esis e. Mansių šoš non *soja co ispondenza. Il co e o co isponden e, ad esempio, n'albi mansi no d è aj . La pa ola šoš pi minė o ma *čoč, pe ché mansių *š issi u uliojo da *č (Sammallah i 1988: 511512). Pe an o qui minimi mansių e ma ių appellia i i pe agioni one iche non possono esse e associa i con p abal iška o ma *šakš- *šekš-. / Dal pun o di is a della onologia s o ica si può espinge e Šakšỹs ~ Šekšỹs connessione con menė i inoug ų apelia i i. Gallieni do ebbe aggiunge e, che a ~ e kai a bal ų pa ole in è equen e eiškinys. A causa di ques e agioni il nome si può i ene e bal išku. 3.28. Šladis (upė) Vanagas (1981: 331) si basa Juozo Šlia o (1970: 263) sull'ipo esi, che *šilady a o igęs da o ma *šilddėl localmen e a mėje populia ios anap iksės e che la sua on e di o igine è ly ių pa ola sīlda ‘ il as. Vanagas ha anche p eso in conside azione il nome del iume Schildas in Ca elìa (Vasme 1934: 36). Egli a i ò a enzione anche al a o che ly ių sīlda è bal iškas pa ola in lingue inų: bal ų * il as > suomių sil a ‘ il as (Thomsen 1890: 98). Šilda in ques o caso non è un idoneo esempio, pe ché è ka elų anden a dis, cos i ui o dall'appellia i o šilda ‘ il as, in cui si app ezza s > š kai a, ca a e is ica lingua ka elų, u a ia essa app esen a non ale già l'an ica eiškinį. Quindi pa agione con ques a o ma non è un adegua o esempio di s iluppo onologico dal pun o di is a c onologico. Ly ių sīlda, come e p ima di ques o menziona a ka elų šilda, de i a a da inų *sil a e è bal ų skolinys. Anche qualo a osse a enu o il p es i o i o nabile, poco p obabile che po esse a eni e s > š cambiamen o. Pe an o il con on o con inų *sil a ediniais non è idoneo. Vanden a dis Pladis a iamo mol o similmen e come Šladis e ha p eesagą -ad-, che è p odu i i nei anden a dži lie u ių. Vanago (1970: 72) in un lib o, des ina a li e ians hid onimų s uk ū om, Šladis menziona o come uno a il nome, suda y o con ques a p eesaga, pa yzdžių. Nel suo e imologico dizodyne (1981: 331) Vanagas o nisce solo possibili co ispondmenis della lingua inoug ų. Tu a ia il nome può esse e a o dalla pa ola šlas (Rimša 1995: 98). Da lui è sus o ma a mol i a i al i nomi (pa iamen e, ies nome Šl-upis, eže ų a dai Šl-eže is o Šlas), o- dėl Šladis gali p iklausy i ai pačiai g upei, aigi bal iška e imologija skamba į ikinamiau. SIMONAS NOREIKIS 156 Ac a Linguis ica Li huanica XC 3.29. Šuojà (upė), Suojà (upė) e Suojỹs (eže as) Secondo Vanago (1981: 320, 336), ques a pa ola può esse e di o igine inoug ų, e i suoi co isponden i nelle a uali lingue ină po ebbe o anche esse e Šuo, Šuo-ja i, Šuo-oze o, Šuoju (pas a ąjį Vanagas p opone conside a e suomišku). Vanago ipo a i nomi in e i à sono o me di pa ole della lingua ka elų, nelle quali inų s paki o in š. Minė i nomi ela i i con ka elų šuo o suomių suo. Tu a ia il nome Šuoju imanga neaiškus, pe ché suona non suomiškai. Spėjama che sia ques a o ma di pa ola della lingua ka elų, nella quale anche a enne s > š e a > u cambiamen i. Suomiška o ma sa ebbe *Suoja. Du an e l'au o e dell'a icolo chiacchie a con inoug ų a dyno y ėju Pauliu Rahkonenu a ques o anden a džiu è s a o p opos o samių kilmės aiškinimas. Vanago pa agimi non sono a idabili pe an o, che nelle sue p opos e di inišku co ispondmensi š è il seconda io suono. Quindi, dal pun o di is a one iniu-is o ico è impossibile che il nome Šuojà sia co ela o con i nomi ca elų. La s u u a one ica della pa ola suo è anche al a: suomių suo < ėly oji inų p okalbė *soo < anks y oji suomių p okalbė *soγi * oγi (Saa iki i 2006: 269270 /). Di icu immagina e, come bal iškosios o me po e a issi u ulio i da anks i ųjų suomiškų o mų. D'al a pa e, A is ė indica che inų *soo può esse e una pa ola paleoeu opie iško subs a o (A is e 1971: 256). Res a non chia a, se lie u iški nomi con lui ela i i. Vanagas (1981: 320) eže o a dą Suojỹs i upė a dį Suojà lega con ka elų Suo-jä i e suomi suo ‘pelkė. Šių a dų e imologinę analizę si può esegui e così come e p eceden emen e nell'a icolo menziona o nome Šuojà caso. Vanagas (1981: 320) si basa Būga (I 523), che spiega il nome la ių Suoja e imologiją. Il suo co isponden e li e išco sa ebbe Šuojà. Secondo Būgo, la ians Suoja e lie u ians Šuojà può esse e collega i con jo ingią lingua pa ola *sōjā ( eikšmė nenu ody a), da cui p obabilmen e de i a o lenkiškas eže o nome Sajno < sla ų *Sajьno < jo ingių *Sōjinan (*Sjāō + -in- + -an). (1988 Vanagas: 47) ha so olinea o il a o che alcuni di se en ionali Li uania anden a džius possono esse e spiega i aka ų bal ų gy enamajame pasi aikančiais a dais (pa yčiams, Dabikinė siau ės Lie u oje p obabilmen e sie ina con ecchia p ūsų lingua pa ola debican ‘didelis). Pe ques a agione l'in e p e azione Būgo semb a con incen e. Il bal ico e imologico nome Šuojà spiegazione semb a onda o pe le agioni p eceden emen e indica e. Men epuò il nome Suojà e imologija imanga neaiški, u a ia il nome associazione con inų apelia i i e ik iniais pa ole semb a one iniu pun o di is a non idoneo. S aipsniai / A icles 157 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 3.30. Ta añdė (upė) Vanagas (1981: 340) la con on a con upe della Le onia, il cui ly iškas nome è Tē and (Rudzī e 1968: 192). Valen inas Kipa skis ques o nome lo conside a inoug išku e lo iden i ica con i suomi Ty än ö, ly ių õõ a ‘de a e es ų Tõ andi küla (Kipa sky 1939: 236). Palyginamen o Li uanei Ta añdė ~ ly ių Tē and dal pun o di is a c onologico è inapp op ia o. Se il pa agone di Kipa skio è co e o, ques o one inė ly ių o ma del nome è da e o del u o nesena. Li i pa liamo po p iebalsio cominciano nyk i, accon o Pe io Kallioo, solo a XV a. ine (Kallio 2016: 4647, 6061). Ta andė è oli nuo bal ų i ly ių kalbų kon ak ų a ealo, odėl šis upė a dis negali bū i e - inamas kaip inoug ų subs a o a das. Vanagas (1975: 405) nome Ta añdė ha anche collega o con i iumi della Russia se en ionale nome Ta anda. Tiksli iè luogo non s abili o (Ma adudina 1965: 11). Egli si basa anche sui Būgos (III 621) ipo a i la iškai loco a di con a ixsu -nd- (plg. inų *-n A, *-n O). Būga li o nisce come inų a dus. Vanagas p opone e un'al a a ian e. secondo lui, Ta añdė può esse e collega a con il cognome pe sonale Ta anda, bal a usių Ta anda (ž . Vanago usa o on e dei cognomi pe sonali Bi yla 1969: 409). Tu a ia non indica ali apelia i ì come a añdžius, a añdė ‘plepys, a ánda ‘k ailys (LKŽe). Mikolajus V. Bi yla indica anche la pa ola a an a ‘kalbus žmogus (dėl dell'ul imo appellia i o s . kalbumą, beldimą, s i dulia imą (LKŽe) della Mel’ničenko 1961). Visi šie žodžiai gali bū i onoma opėjiniai, nes lie u ių kal- boje y a nemažai žodžių su onoma opėjine o ma a a-, eiškiančių, pa yzdžiui, a mica ussa di Ja osla lio. Ta añdė è non solo iės, ma e del illaggio, pe cui eka iė, nome. Può esse e che al illaggio il nome sia s a o p ima da o dalle pe sone, chiama e Ta anda, e solo dopo ques o pa ola è s a a comincia a usa e come nome del iume. Il nome Ta añdė ki čiuojamas an ajame skiemenyje, e ques o a gomen o es imonija con o inoug išką kilmę. P iesagos -n A la di usione si appie i ica alle lingue bal iche inas e Pe mie (Hakulinen 1979: 200), pe ò il su isso -and aip neppu e non è s anie a alle lingue bal as (Būga III 847). A gumen ai pe Ta andè nome bal išką kilmę sono abbas anza o i. Ol e a ques o, il iè co e mol o più lon ano dal gnomos s o ici inoug ų abi a i o a ealo. Quindi bal iška o igine è kun cos in con incinamesnė. 3.31. Té e ė, la ialmen e Tē e e (upė) Té e ė (la ių Tē e e) è in Le onia, ma nedidelė la sua a ka pa eka Li uania e inas La ijos pasieniu. Vanagas (1981: 344) e imologiniame žodyne upė a dį lygina su la išku miško a du Ta as es mežs. Pasak jo, šis y a inų kilmės, i lygin- con es iškai nomi Ta wes , Ta es , Te es e Ta as u kihelkond. Egli a assunzione, che ale s esso segno abbia e ka elų nomi Te a-lambi e Te a-jä i. SIMONAS NOREIKIS Ac a Linguis ica Li huanica XC 158 Pas a ieji du a dai ik iausiai suda y i iš apelia y o e a ‘de a’, ku is inų nelle lingue può esse e bal iškas skolinys (Kalima 1936: 168). Te a può anche esse e di o igini scandina iškos, u a ia in ogni caso è a di esnis skolinys inų linguaggi (i. i. paskolin as dopo che 2000 m. b. K .). Vanagas si basa su Lau io Ke unen che e y a de i i dal e mine a as ‘ au as (Ke unen 1955: 223). Vanago p obabilmen e si ic a o nendo ques 'indicazione, poiché Ke unenes analizza a solo i nomi con a -. La pa ola a as nelle lingue ină conside a o bal išku skoliniu (< bal ų * au as (Kalima 1936: 166)), e la o ma a as è isul a o me a ezès. Ta as e a p odu i o būdo nimo loco a dji, almeno in Suomijoje (pa y a oin, Ta as-joki, Ta as-jä i). Té e ė è s a a associa a con a di debi o i nei linguaggi inni, quindi ques o nome del iume non può esse e alu a o come anden a dis del subs a o inoug ų dei empi di pie a. Nė a ondamen o nega e la bal iška a do Té e ė kilmę. Būga (III 847) indica che ques o può esse e p eesaginis da inys Te -e -ė e con on a lo con la ių loco a džiu Te ende, che è di ku šiškos o igine. 3.32. Tilkà (upė) Vanagas (1981: 345): Tilkà ~ la ians illaggi nomi Tilk(u)sā i, Tilkainis, Tilkas < ly ių ilk, suomių ilkka ‘lašas (Būga III 618). Vanagas anche compa azione o nisce ka elų eže o nome Tilkus. Finų * ilkka è ga sažodinės o igine pa ola (SES s. . ilkka), da cui è kilę e eiksmažodžiai, ad esempio, es ų ilkuda ‘ a ė i, lašė i. Tu a ia * ilkka è una pa ola di o igine successnè, poiché anks y ojoje inų p okalbėje non può esse e ilgojo p iebalsio (in ques o caso kk) po ilgo skiemens (Jun ila 2015a: 195). Ol e a ques o, in esso non a enu o * i- > sipaki imas. Pe an o dal pun o di is a one ica s o ica ques o upė a dis non può esse e alu a o come subs a o inoug ų di pie a secolo. Men epu il nome ca elico del lago Tilkus compos o non da ilkka ‘lašas, e da ilkku ‘zemės uožas (plg. salmi ‘sąsiau is > salmes) (s apsnio pokalbis su Denisu Kuzminu). Dėl anksčiau s aipsnyje minė ų p iežasčių paly- au o iaus asmeniškas ginimas con ilkku è anche non idoneo. Vanagas (1981: 345) galiausiai eigia, kad „bene į ikinamiau bū ų sie i su lie- u ių lk i ‘ il i, im i’.“ A icoli A icles 159 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 3.33. Ug a (upė) Ug a inizia in Le onia e in Li uania en a a in K iauną. In Le onia anche usa o il nome Ug a, pe ò in Li uania più di uso il nome K iaunnų upẽlė, la sua in ako nome K iaunẽlė. Minė i upė a džiai sono a do K iaunà ediniai. Secondo Vanago (1981: 352), Ug a può esse e di inoug ų o igine. Egli pa egna upė a dį con il iès Ug a nome in Russia. La posizione di ques a i a non s abili a, u a ia Vanagas la menziona come inoug išką. In una delle on i il nome del iume Ug a non menzione, pe ò minimi al i nomi con -g - (plačiau z . Se eb enniko 1970: 58). Smolensko e Kalugos campi eka iė, chiama a Ug a. Secondo Makso Fasme io, Ug a è di bal iškos o igine (Vasme 1987: 147). Mokslininkas la iden i ica con la ians Uog e, li e ians Ungu upė. I pa agoni di Fasme io in ques o a icolo non sa anno discussi, poiché essi di e amen e non lega i al ema del la o o. Tu a ia ina a enzione alla no a di Fasme , che Ug a non può esse e collega a con usėnų ug y ‘ eng ai, poiché nella locali à, nella quale è menziona a unė, non è mai issu o ung ai. To almen e possibile, che a Le onia e Li uania o a i nomi di Ug a e Russia ekančios upės nomo Ug a nessun leggio non c'è, e lo o sono omonimai. Ug os upės il nome di o igine imane non chia aški, quindi a e ma e, che egli è inoug iškas, non si può. 3.34. ka, kis (upė) Vanagas (1975: 405; 1981: 355): ka ~ es ų u g ‘upelis > la ių u ga (Zeps 1962: 199), da cui sono s a i cos i ui i e la iški ie o a džiai (Balode 64), pe ò ali nomi si o ano solo nell'ex ex-li io esidenziale. kis è midu io Li uania, . i. olle dal menė a e i o io. U ėda (upė) Žodyne Vanagas (1981: 256) sos iene che U ėda g eičiausiai sie ina con Aujėdà up. 3.35. Egli con on a anche upė a dį e con es ų Ueda, Uueda (Vanagas 1975: 405). Tu a ia Uueda one icamen e ido a o ma del pe sonaggio Uue oa, che è sudu ino e bo uue ‘naujo + oa ‘kamba io. Šį Vanago compa azione con es išku ie o a džiu ha commen a o Ennas E ni sas e sca ò ale possibili à che i li uani U ėda possa a e e qualcosa in comune con es ų Uueda (E ni s 1979: 132). A en iamo a ciò che l'an as dėmen o es ų loco a dyje nel pe sonale Uue oa oa è apelia i o uba ‘kamba ys o ma linksnio del kilmininko, e lo s esso apelia i o è laikų subs a ą. Bal iška o igine semb a c edinamesnė. SIMONAS NOREIKIS 160 Ac a Linguis ica Li huanica XC ge manų kilmės (SES s. . upa), odėl negalima kalbė i apie akmens amžiaus 3.36. Výgala (upė) Vanagas (1975: 405): li auens Výgala ~ es ų Vigala. Anche se ques i acqua a dzi suona mol o simili, essi sono compos i in modi di e si. Es ų Vigala cos i uisce con o man u -la, eiškiančiu luogo. La pa ola igā ‘ilga d ėgna inse uba a due coll ų, pailgas pelkė as lėnis è nel linguaggio ly ių, ques a pa ola sicu amen e a e a co ispondmenį e es ų linguaggio (EKNRe s. . Vigala). Vygala Li uaniana po e a esse e o ma a da p odu aus lingua Li uania o man o -gala (plg. A iógala, Baisógala, Gimbógala e k .). Tu a ia l'o igine Vy o man o imane non chia a. Fo se ques o è o se elipsè da Vijogala. 3.37. Vičiu is, Vičiu ė, la iškai Vi ca a (upė) Vanagas (1981: 387) sos iene che Vičiu is è li uanizza a o ma la ių o žiemgalių (p iesaga -a ie o a džiuose spesso cin a e so -u -) (Vanagas 1970: 238; 1981: 387). Vanagas e imologico dicodyne ašo: la ių kalbos ly yje i ca y a p ieš užpakalinės eilės balsį a, ques o c non può esse e, sakysim, iš [minkš ojo] k. Vadinasi, e imologizuojamoji acinnis do ebbe esse e i c-. Con ques a asse zione si può acce a e, poiché in lingua la ia c p ima za alinnejes ow oį po ì esse e de i ęs dal minkš ojo k (pa yみに, kiau s ~ cau s). Toliau Vanagas p opone inoug iška o igmę basandosi al momen o non pubblica o 1977 anno Šlia o man aščiu (pubblica o dopo Šlia o mo e 1996 anni nel suo accol a a icoli (ž . Šlia as 1996: 50) au . pas .). Vanagas con on a il nome di Vi čiu io con es iškai loco a džiais Vi sa küla, Vi s-jä , Vi su ald, che sono legjami con es išku apelia y u i s ‘klanas, s u ų duobė (Ke unen 1955: 238). Anche nella lingua la ia c'è il e mine i ca ‘s u os, conside a o inų skoliniu (Zeps 1962: 206207). A p ima is a il nome Vi čiu io può a e e qualcosa in comune con le inų lingue, u a ia può esse e non un oponimo di o igine subs a o, e un indi e o inizmas, i. e. oponimo, cos i ui o dal inų p es ino (Balode 2015). Da un pun o di is a seman ico ques o iėnome anche non solle a dubbi, poiché sia bal ų, sia inų a eale si possono o a e seman icamen e simili iė a džių: Mỹžupis, Škupis e inomių Paskajoki (paska ‘šūdas, ‘ jokiupė). Tu a ia bisogna conside a e il a o che Vičiu is è uno di pa allele Lielupės in akų, che hanno Li u išką e la išką a dą, ad esempio, Li u ių Š ė ~ la ių S ē e, lie u ių Šeš ė ~ la ių Sese e, lie u ių Vege ~ la ių A icoli A icles 167 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Rimša Vy au as 1995: Pseudosuomug iški bal ų ie o a džiai. – Bal is ica VII: Bal is ica VII S a p au iskais bal is u kong ess 1995. g. 13.–15. jūnijā: e e ā u ēzes, Rīga: La iešu alodas ins i ū s, 97–98. Rudzī e, Ma a 1968: Somug iskie hid onīmi La ijas PSR i o ijā. La iešu leksikas a īs ība. Zinā niskie aks i 86, Rīga: Zinā ne, 175198. Sai ia ik Janne 2006: Subs a a U alica. S udies on Finno-Ug ian Subs a e in No he n Russian Dialec s, Helsinki: Helsingin yliopis o. Saa nis o Ma i 2003: Ka jalan geologia. Ka jalan luonnonmaiseman syn y. Ka jalan syn y. Viipu in läänin his o ia 1, ed. by M. Saa nis o, Ka jalaisen Kul uu in Edis ämissää iö, Ka jalan Ki japaino Oy/Ka jala-leh i, 2180. Sammallah i Pekka 1988: His o ical phonology o he U alic languages. The U alic languages: Desc ip ion, His o y and Fo eign In luences, ed. D. Sino , Se . Handbuch de O ien alis ik, Sec. 8: Handbook o U alic and Cen al Asian S udies, 1, Leiden: E. J. B ill, Schmid Wol gang P. 1988: Noch einmal zu F age eines wes innischen Subs a s in Li auen. Zei sch i ü Os o schung. Lände und Völke im ös lichen 478–554. Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174. Se eb enniko Bo is A. 1970: Серебренников, Бориц А. Почему трудно разрешить проблему происхождения верхних слоёв севернорусской гидронимии [Počemu udno az eši p oblememu p oischoždenija e chnich slojo se e no usskoj gid onimii]. Вопросы языкознания [Vop osy jazykoznanija] 1, 4459. Šlia as Juozas 1970: Subs a as Žeimelio apylinkės a dyne e a mėje. K aš o y a, ed. B. Vai ke ičius, 263270. Šlia as Juozas 1996: Žiemgalių pėdsakais, Vilnius: Žiemgalos d augija. Thomsen Vilhelm 1890: Be ø inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) sp og: en sp oghis o isk unde søgelse, Københa n: Blanco Lunos. TLE IV Ta ybų Lie u os Enciklopedija 4 (SimnoŽ o ūnė), Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 1988. Topo o Vladimi N. 1977: Топоров, Владимир Н. К фракийско балтийским языковым паралеллям [K akijsko bal ijskim jazyko ym pa alelliam]. Balkanski ling is ički zbi nik [Balkanskij lin is ičeskij sbo nik], o . ed. T. V. Цивьян [o . ed. T. V. Ci jan], Москва: Наука [Mosc a: Nauka], 59116. Vanagas Aleksand as 1970: Li uania TSR hid onimų da yba, Vilnius: Min is. SIMONAS NOREIKIS 168 Ac a Linguis ica Li huanica XC Vanagas Aleksand as 1975: K p obleme inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike [K p obleme inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike]. Cong essus Te ius In e na ionalis Fenno-Ug is a um. Tallinnae habi us 17.23. VIII. 1970. I. Ac a Linguis ica Pa s, Tallinn: Valgus, 404405. Vanagas Aleksand as 1981: Lie u ių hid onimų e imologins žodynas, Vilnius: Mokslas. Vanagas Aleksand as 1988: Lie u ių anden a džiai, se . Laba i pe sone, Vilnius: Scuola. Max Vasme 1934: Bei äge zu his o ischen Völke kunde Os eu opas. 2. Die ehemali- ge Ausb ei ung de Wes innen in den heu igen sla ischen Lände n, Be lin: Akademie de Wissenscha en. Vasme Max 1987: Фасмер, Макс. E imologico sl a ь usso lingua 4 (T Ящyp) [E imologičeskij slo a usskogo jazyka 4 (TJašču )], pe e od s edesco i дополнения О. Н. Трубачева, ред. M. A. Оборина [pe e od s nemeckogo i dopolnenija O. N. T ubače a, ed. M. A. Obo ina], Москва: Прогресс [Mosc a: P og ess]. Wiedemann Fe dinand J. 1869: Ehs nisch-deu sches Wö e buch, S . Pe e sbu g. Zeps Valdis J. 1962: La ian and Finnic Linguis ic Con e gences, Blooming on: Indiana Uni e si y; The Hague: Mou on and Co. Zinke ičius Zigmas 2005: Li u ians nau os kilmė, Vilnius: Mokslo i encyclopedijų leidybos ins i u as. Li huanian Hyd onyms o Allegedly Finno-Ug ic O igin SUMARY This a icle is based on he au ho s Mas e Thesis w i en in Finnish and submi ed a he Uni e si y o Helsinki in 2018. The opic is Li huanian hyd onyms supposed o be Finno-Ug ic and he aim was a c i ical analysis o such hyd onyms, and he esul was ha in Li huania he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms. This opic is impo an o Li huanian onomas ics. Howe e , in Li huania, he e a e no many people wi h knowledge o Finnish. Thus, his a icle makes i possible o Li huanian eade s o see he esul s o he Mas e Thesis by he au ho . In Li huania, i is s ill belie ed ha be o e he a i al o he Bal s o he nowadays e i o y o Li huania he e li ed Finno-Ug ians and hey mus ha e le hei aces in he oponyms. The supposed ime o his e en is 2000 BC. Thus, Aleksand as Vanagas p oposed S aipsniai / A icles 169 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Finno-Ug ic e imologies o a ious Li huanian hyd onyms which in his opinion sound simila o mode n Finnic appella i es and p ope names. I he in es iga ed hyd onyms a e imes a esul o 4000 yea s old language con ac s, hen he Bal ic and Finnic languages o hose sounded di e en . Thus, he his o ical-phonological me hod will be applied in his Such me hods wo k as well as seman ical and onomas ic me hods compa ing Bal ic and Finnic oponyms. we e applied by Aikio in in es iga ing supposed Samic oponyms in Finland whe e he e was a end o p opose Samic e ymology o oponyms wi h unclea e ymology some imes e en wi hou compa ing hem o a Samic appella i e o a p ope name. Ha paga o a enzione al ac che p o o-Samic was phonologically di e en han mode n Samic languages and he in i ed o econs uc p o o-Samic o ms i s and only hen compa e hem o Finnish oponyms. A econs uc ed o m may indica e ha Samic e ymology is w ong. This me hod is sui able also in he case o supposed Finno-Ug ic hyd onyms in Li huania. In he Mas e Thesis and his a icle, he e we e e ised o e 40 Li huanian hyd onyms o which Vanagas sugges ed Finno-Ug ic e ymologies. All he e ymologies by Vanagas we e ejec ed o he ollowing easons: His o ical-phonological. The econs uc ed o ms o he compa ed hyd onyms o Finno-Ug ic appella i es and p ope names a e so di e en ha he de elopmen om one o m o ano he would be possible. Seman ical. A Li huanian hyd onym is compa ed o an appella i e which is no used in he o ma ion o Finno-Ug ic oponyms. Ch onological. A Finno-Ug ic appella i e, which a Li huanian hyd onym is compa ed o, is a bo owing om o he languages (la e han he S one Age). In addi ion, all he hyd onyms p esen ed by Vanagas a e e y di e en and i is impossible o classi y hem in any way (by cons uc ion, seman ics e c.). In conclusion, in Li huania, he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms o he S one Age. Ne e heless, he p esence o Finnic p ope names is possible on he Li huanian-La ian bo de land, b ough by K ee ins (Vo ic) who li ed in Bauska egion om he 15 h cen u y. Bauska is si ua ed no a away om he bo de , which du ing he cen u ies was no e y p ecise and he e we e small changes in i . I means ha K ee in could ha e ans e ed hei p ope names o he e i o ies o p esen -day Li huania. Thus, u he esea ch should be concen a ed on seeking K ee in names in No he n Li huania. Į eik a 2024 m. maggio 2 d. SIMONAS NOREIKIS dell'Uni e si à di Helsinki Suomių kalbos, inų-ug ų i skandina ų kalbų i li e a ū ų ins i u as PL25 (Unioninka u 40) 00014 Uni e si y o Helsinki simonas.no eikis@helsinki. i