Full text
136 Ac a Linguis ica Li huanica XC
SIMONAS NOREIKIS
Uni e sidad de Helsinki
ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2895-5880 Di ecciones de
in es igaciones Mokslinių: inoug ų is o inė y
compa a i amoji kalbo y a, onomas ika.
DOI: doi.o g/10.35321/all90-06 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o
TARIAMAI FINOUGRIŠKOS No obs an e, en la ac ualidad no hay ninguna in o mación sob e el o igen de los esiduos.
KILMS LIETUVOS
VANDENVARDŽIAI
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
ANOTACIÓN el
El obje i o del es udio comp oba Aleksand o Vanago y o os kalbininkų lle ados a cabo
Li uania anden a džių in es igaciones du an e es ablecida su inoug išką kilmę compa ando
andenų a dus con simila men e sonambancios ac uales inoug iškais apelia i os y e i ica
palab as. Se c ee que al compa a i a no es con iable, pues o que se habla de posibles
con ac os de lenguas, ocu idos an es de 4000 años, cuandoe bal os y inoug os enían o a
es uc u a onológica. Debido a es a azón ue ealizada una econs ucción
his ó ica- onologica de las o mas compa ables y se pudo de e mina si de la econs uida
o ma inoug iška pudo issi u ulio i o ma lie u iška. Recibiendo una espues a nega i a, la
su ku iuo lyginamas Lie u os anden a dis, y a a ojamas inoug iškų ie o a džių da y-
boje (seman inis k i e ijus). Neigiamo a sakymo a eju inoug iškos kilmės galimybė aip
posibilidad de o igen inoug iškos ue echazada. También ue e i icada, o apelación, bien ue
echazada. Galinamen e ue e i icada compa a i o inoug iško apelia i o o igen y en algunos
casos esul ó que comúninis palab a en inoug ų lenguas es skolinys de o os lenguas y su gió
más a de negu yko numanomi bal ų y inoug ų lenguas con ac os en ac ual e i o io de Li uania.
Apliquius lis aduzos mé odos, ish y us dichosus anden a džius y de nue o nus ačius sus
e imologías esul ó, que odas has a šiol habiendo poco c eíimas. Basándose en los más
ecien es es udios a queológicos se puede a i ma , que Li uania en gene al no puede se
pied a de iempos iempos inoug ų subs a o.
Sin emba go no desca a es o, que en Li uania puede se nue os iempos de inoug ų ( odų
(k ie inių)) ik inių žodžių, cuyos au o de es e a ículo ieškos oliau s udijuodamas
dok o an ū oje. ESMINIAI VOZŽIAI: inoug ai, subs a os, anden a džiai, onomas ika, lengua de con ac os.
S aipsniai / A icles 137
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
ANNOTATION
The s udy aims o e i y he Finno-Ug ic e ymology o 40 Li huanian hyd onyms appella i es
sugges ed by Aleksand as Vanagas and o he linguis s compa ing hem o Finno-Ug ic
and p ope names ha sound simila . Howe e , such a compa a ion is no languages had
sui able as he supposed con ac s ook place 4000 ye s ago when Bal ic and Finno-Ug ic
di e en phonological s uc u es. Po lo an o, he e was made his o ical-phonological
econs uc ion o he compa ed o ms and sc u inised i he Li huanian o m could ha e been
de eloped om he econs uc ed Finnou-Ug ic o m. I he answe was nega i e, hen he
Finno-Ug ic e ymology was ejec able. I was also e i ied i he Finno-Ug ic appella i e o
which a Li huanian hyd onym was compa ed was used in Finno-Ug ic oponym o ma ion. In case
o a nega i e answe he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. Finalmen e, he e ymology o
he compa ed FinnoUg ic appella i e was e i ied and in some cases i appea ed ha hey
we e loanwo ds om o he languages bo owed la e han he supposed con ac s be ween
Bal s and Finno-
Ug ians ook place in Li huania.
A e in es iga ing he sugges ed e ymologies i appea ed ha all o hem we e w ong.
Acco ding o ecen a chaeological da a i can be claimed ha he e canno be Finno-Ug ic
subs a e in Li huania om he S one Age.
Ne e heless, i is no excluded ha in Li huania he e could be Finno-Ug ic
(Vo icK ee in) p ope names, which he au ho o he a icle is looking o in his PhD
s udies. KEYWORDS: Finno-Ug ic, subs a e, hyd onyms, onomas ics, language con ac s.
1. ĮVADAS
A ículo des inado a inoug iškais conside ados análisis c í ico de Li uania
anden a džių y publicándose 2018 años Helsinkio uni e si e e suomių kalba
pa ašy o y ab id o magis o abajo pag indu, con el obje i o ape cib a los
lec o es Li uáneos con los esul ados des e abajo (No eikis 2018).
Li uania oda ía gayas con icción, que 2000 m. p . K ., an es de bal os
ad enimien o en ac ual Li uania e i o io, en ella i ían inoug ai ac uales
suomios, es ų y o as naciones an eceso ías, y inoug iškos o igen
anden a džiai es la p ueba del úl imo hecho. Es a eo ía p opues a concep o se
conside a an o noabeji ada, que sob e es o incluso se esc ibe en manualêlios de
his o ia, po ejemplo, manualêly Laikas 7, donde se mencionan conc e os ejemplos
2004: 37).
Įsi ikinimas dėl daba inėje Lie u os e i o ijoje gy enusių inoug ų pa em as
de ales anden a džių Ja à, Kdė, Tilkà (Laikas 7 eo ía de con inuinum, según la
. y. iki indoeu opiečių-bal ų en gy enę šukinės ke amikos kul ū os a s o ai,
SIMONAS NOREIKIS
138 Ac a Linguis ica Li huanica XC kė sob e 40 hid onimų, a los cuales o eció
kalbėjo inoug ų kalbomis. Remdamasis šia eo ija, Aleksand as Vanagas pa ei-
inoug išką o igen aškinimą. Úl imamen e iempo la eo ía con inuinumo empieza a
pe de ak ualidad, ya noemanoma, que inoug a i ía ac ual en e i o io de
Li uania. El a queólogo Val e io Lango opina, los con ac os de lenguas bal as y
inoug as comenza on en el ac ual e i o io de Rusia (į occiden e de Moscú) y más
a de la in e acción de lenguas ocu ió en la ac ual Le onia y Es onia (Lang 2016).
Po consiguien e, zumbando solo a a és del p isma de la ciencia a queológica, se
puede duda , que Li uania pudie a se de o igen inoug iškos anden a džių.
cual has a i elines cul u a ce ámica i ie on pe sonas, El obje i o e i ica de
es e es udio se p esen a Li uania anden a džių inoug iškas e imologías desde
el pun o de is a lingüo i o. Vanago o ecidas e imologías iene de ec os, pues o
elegidos Li uania anden a džius él compa ó con suomių, es ų, ka elų y o os inų
apelia i os y ik iniais palab as. El es udio ue insu icien e, po que es udiinėjami
posibles muy an iguos con ac os de lenguas. Es impo an e sabe la his o ia del
desa ollo de las lenguas compa adas y ealiza compa adas o mas
econs ucción. Po lo an o, en el es udio ealizado se plan ean las siguien es
p egun as: 1. A ago p opo cionan compa aciones de Li uania anden a džių con
inoug iškais apelia i os y e i iciais palab as son p eciziški? 2. ¿Vanago
p esen an se aguas a dji de o igen inoug iškos son de pied a siglo iempos?
3. ¿En Li uania en gene al puede habe inoug ichos luga eso a des?
Šal iniai, en los que Vanagas p esen a o puedas inoug iškus hid onimus, se
p esen an en el capí ulo del a ículo Analizė.
Algunos Vanago inoug iškais conside ados anden a džius ue on b e emen e
ap a ę Vy au as Rimša (1995) y Ka is A as Liukonenas (Liukkonen 2003), quienes y
o ecie on bal iškos kilmės aiškinimą, qué pada y a wi hou de alesnių
komen a ų kon e encijų p anešimų ezėse. Po lo an o, el obje i o de es e
abajo examina en p o undidad cada Vanago suge omó inoug iškos o igen de explicación caso.
2. METODAI
Como ya ue mencionado Į ade, Vanagas Li uania anden a djiam inoug iškos
o igen explicaciones o ecė compa ándolos con ac uales inoug ų apelia i os, sin
emba go de eso no bas a, cuando se habla de posibles 4000 años de an igüedad
kadangi uo me u iek bal ų, iek inoug ų kalbų one inė iš aiška bu o ki okia.
Todėl pi masis žingsnis, ku į eikia ženg i analizuojan Vanago pa eik us
palyginimus – ekons uo i lie u iško anden a džio p abal išką o mą bei
A ículos A icles 139 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
con ac os, inoug iškojo apelia i o o e dade o de la palab a o mą inoug ų
p okalbėje pasi elkian his o inės-lyginamosios onologijos me odą. Resul ado
puede se al simila men e supues as o mas de palab as p okalbėse se ían muy
di e en es y posible caso de p és amo se ellas se ían issi u uliojusios como
comple amen e o a o ma. Es e mé odo p omo ió usa An ė Aikioas es udios de
los opo a dzos samios de Finlandia, cuando e a popula de o igen ambiguškios los
opo a dzis alo a como samios de o igen compa ándolos con ac uales palab as
de lenguas samias o incluso sin b inda compa ación (Aikio 2007: 160). Él señaló
a ención a lo que que p okalbės samios y ac uales lenguas samios la es uc u a
onológica ma cadamen e di ie en, po lo que hay que ealiza his ó ica- onológica
econs ucción ( en mismo: 164), as la cual samios e imología pudie a se
negigada. Según analogía es e mé odo pod ía se aplicado y inoug iškais
conside ados análisis de Li uania anden a džių. Ve i icando inoug iškos
e imologías idoneidad ambién neišleis ina de ojos el aspec o seman ís ico. Si
desde el pun o de is a onológico el o igen c eíble, ella necesa iamen e c ei á
desde el pun o de is a semán ico. Po ejemplo, luga o a dis es compa ado con
inoug ų apelia i , que inoug ų oponimijoje luga o a džių da yboje
ne a ojamo. Galinamen e hay que e i ica inoug iško apelia i o, con el cual se
compa a Li uania anden a dis, kilmę y adimosi iempo. Ese apelia i o puede
apa ece esąs skolinys en las mismas lenguas inoug ų, en su gidas más a de negu
inoug ai al ez i ía ac ual Li uania e i o io. En onces Li uania anden a džio inoug iška e imologija c onologicamen e pun o de is a es a mes ina.
3. ANALIZ En es a pa e se analiza án anden a dji, los cuales Vanagas y o os
cien í icos p esa a como inoug iškos o igen. Vanagas los mencionó en a ios de
sus abajos, de los cuales Zigmas Zinke ičius (2005: 29) compuso, en su opinión,
más espe ė inos anden a dž de o igen iniška lis a y a i mó que la mayo pa e
de esos anden a dž o igen iniška no plan eaba dudas, pe o nog indó, po qué. En
es e a ículo se p esen a á una lis a anden a džių, cuyo g an pa e basada
an e io men e menė u Zinke ičiaus są ašu, sin emba go en él se á incluida y más
anden a džių, que mencionan en o as uen es. Po ejemplo, upė a dis Tilkà ue
mencionado en manualėly his o ia Laikas 7 (2004: 37). La lis a Zinke ičiaus ambién
se á complemen ada po o os Vanago (1975: 406407) minimais anden a džiais.
S aipsnio an aš ėse pa eikiami suki čiuo i anden a džiai kaip
Vanago (1981) e imologiniame žodyne (jeigu hid onimai šiame šal inyje neki -
čiuojami, s aipsnyje jie aip pa ki čiuojami nebus).
SIMONAS NOREIKIS
140 Ac a Linguis ica Li huanica XC
PAV. Más ikė ini de o igen iniška hid onimai según Zinke ičių (2005: 30)
3.1. Ilmdas (láge as)
Vanagas (1970: 106) no da una explicación de o igen inoug iškos, sólo compa an
anden a dį con o os nomb es de aguas li uanas, ales como Ìlma Didžióji, Emis y
a ibuye él a un cie o ipo, que se cons i uye p eesagos -ėdpagalba. Sin emba go, en
su dicciona io e imologico Vanagas (1981: 129) es e anden a dį ya oma a compa a
con los locales de Le onia Ilmāde, Ilmede (upė), Ilma (pueblas), Ilmā es (pie a), Ilme e
(pueblas), los cuales Janis Endzelynas, su už u, compa a con los locales de Es onia
Ilma -salu, Ilm-soo, Ilma-soo (Endīnszel: 1956 359). Desde el pun o de is a onológico la
compa ación Ilmdo con an e io men e mencionados a ículo de Le onia y Es onia no
es ap opiada, pues o que en Li u iškoje na do o ma hay la gosis ė, que según
his o icas onología dėsnius no pudo exsi u ulio i de umposios e a a y la gos ā.
O a bandaus , nea mes ina, que la iškieji andenų a dai pueden ene esa pačia
šaknį, sólo o os p iesagas. También hay que señala e la a ención en el hecho de que
inoug ų p okalbėje ki is ue ijado p ime a en skiemenyje, y eže o a do Ilmdas
ki čiuojamas an asis skiemuo.
S aipsniai / A icles 141
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Finas lenguas a eale son opo a des, cuyas aíz Ilmai su nomb e signi ica que
el luga es más al a compa ándola con los obje os que es án al ededo (Aikio
2007: 176). Aplink Ilmdą hay y o os eje os, sin emba go opog á icamen e ellos
es án en ame mismo ni el. Po lo an o, opinión, que Ilmdas puede pe enece a
es e ipo de locales de los inlandeses, ejec ina.
Fonologicamen e y desde el pun o de is a de la ipología de los opo a díos
Ilmdas es más bien de bal iškos o igen y sie ino con los nomb es Ìlma Didžióji,
Emis, Emė y Amė (plg. lie u ių elm i alm i ‘lė ai ekė i). JUME PRECEPTIÓN
pa eldė a iš indoeu opiečių p okalbės (Rudzī e 1993: 135); nemažai indoeu o-
pie iškų anden adžių suda y i su šaknimi *el- / *ol-. Be o, lie u ių kalboje
APOPHONÍNIA A ~ e al e nación, conocida e ~ i al e nación (pa y example, kẽl i ~ ki i).
3.2. Ýmas a (upė)
Vanagas (1981: 129130): Ýmas a ~ es ų ie o a dis Imas u ald. Es ų
ie o a džių są ade (EKNRe s. .1 Imas u, Ima e e) se acla a que oponimo
puede es a elacionado con los apellidos *Ima, *Immo(i) y suomių asmen a džiu Himanen:
Himas( )en.
La compa ación con es ų localo a džiais desde el pun o de is a onológico es
p oblemá ico, pues o que en la o ma li ians upė a džio Ymas a es la gasis ozis
y, a es ų Imas u umpasis i. Ýmas a ambién no puede se asociada con suomių
inų *h (es ų kalboje dažnai išnykęs) y a kilęs iš inoug ų p okalbės *š, odėl į
bal ų kalbas bū ų pa ekusi o ma **Šima- i lie u iškas a das bū ų **Šimas a.
Himanen, pues o 3.3. Ja à (upė i eže as), Ja lka (upė) Vanagas (1981: 134) indica
Ja õs i e y eže ą, ambién Ja lkos i e ę como inougiškos o igen
andena džius y elaciona ellos con suomių jä i ‘eže as. Vanagas (1971: 149) es a
sąsaja baseja en lo que en La ijoje exis en sudu iniai luga o a džiai, cuyo
segundo dėmeno es -(j)e is, -(j)ē is, kilęs de inas p okalbės *jä i. Sin emba go
es a compa ación no es adecuada. Menė i La ijos luga o a džiai son de o igen
ly ių, y los mismos obje os es án en la his ó ica ly ių apoble en e e i o io
Rygos įlankosok an ėje. En ie o a djias apa ece peculia idad onológica de la
lengua líbia p iebalsio ex inción po p iebalsio ( inų p okalbės *jä i > ly ių
p okalbės *jä o > Ku žemės ly ių jō a, Salacos ly ių jä u) (Kallio 4647 2016:). 1
Es os Aquí y adelan e en el a ículo s. . sub e bum (in oducción palab a dicodyne).
SIMONAS NOREIKIS
142 Ac a Linguis ica Li huanica XC
pe miimai acon eció a de, sob e el XV c., y an es de eso lí ios lengua
a osena poco eseci aba del es ų lengua ( enid: 6061). Po lo an o, la
nologiniu požiū iu, kadangi Lie u oje galimi inoug iški anden a džiai a si a-
compa ación es inadecuada ch odo 2000 m. p . K ., ly iškos o mas su gido 3500
eže as y a oli nuo ly ių gy enamojo a ealo, odėl palyginimas a ealiniu- ipolo-
m. más a de. Además, Ja õs i e ė e giniu desde el pun o de is a onomas icas no es adecuado.
Vale la pena no a , que inos *jä i o igen no es á has a el inal aiški. Incluso se
pensó que es a palab a es de bal iškos o igen (Nuu inen 1989); él ha sido asociado
con bal os *jau ā (lie u ių jáu a), quien inų p okalbėje i o *jäw ä (EVE s. .
jä i), y más a de debido me a ezės i o *jä i. Es di ícil imagina se, como de
un posible de olución del p és amo en caso de él pod ían exsi u ulio i Ja à.
Galinamen e andan a dis Ja à ki čiuo o en el úl imo skiemenyje, lo que con
con aduja inos idiomas dėsniams. Mien aspu Ja lka eikiau es o igen sla iškos
anden a dis, que sie inas con sla ų pagonių die o nomb e Ja il(k)o. La ia en el
que se encuen a el pueblo Jē īla siejamos con és e dios de nomb e (Būga III 639),
po lo que sla iškos o igen posibilidad es donde qué į ikinamesnė.
Baigian debe ía añadi que Vanagas (1981: 134) señala a ención a Gus a o Leidingo
ela us p ūsų-jo ingių ie o a džius Ja cke, Ja a, A ke, Ja ke Fliess (Leyding 1959:
43), pe o sus yšio con Ja à de alliau nekomen oa. Po lo an o, en u u as
in es igaciones ald ía comp oba se si Ja à no es á elacionado con es os opo ó dios.
3.4. K ė (upė)
Vanagas (1975: 405): K ė ~ es ų käwe ‘g ei as, eiklus (Wiedemann 1869: 278, 425), pues o
Kazimie as Būga (III 615) unió es a ila la iškų ie o a džių con es išku palab a. Būgos
incluidos la iški ie o a džiai aquí no se án examinados, po que ellos no elinjané
con el ema del a ículo. Mien aspues K ė his ó icas pun o de is a onológica no
puede se asociada con es ų käwe. Fe dinando J. Vydemano dada o ma käwe es
o ma de g ado débilnojo, y en la ac ual es ų kalboje u ilizada o ma es käbe
(kilmininkas käbeda) (EESe s. . käbe). Es a o ma de la palab a inos p okalbėje
*käpedä, de la cual ba gu o podía exsi u ulio i *Kēwijā bal ų p okalbėjė. Vanagas
(1981: 154) p opo cionó nebe inoug iškos, pe o la iškos de o igen explicación, que
pa ece c eíames e .
3.5. Kdė, Kidẽlė (upė)
Vanagas (1981: 156): Kdė ~ la ių apelia y ai ķidas, ķides, ķidi < ly ių Ķidu ga iene
kid(ūd) ‘žu ų idu iai, ža nos; kas no s mažas, nes a bus’; ~ es ų ie o a dis
A ículos A icles 143 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Kide-maa (Endzelīns 1961: 378); ~ upė a dis Ķidu ga ~ ly ių kid(ūd) (Rudzī e
1961: 185).
Pi miausia eikia a k eip i dėmesį į Vanago pa eik us ik inius žodžius.
a ian ą Ķīdu ga con ilguoju ī (LGIA VD). La base de da os de luga eso a zos de
Es onia (KNAB) no hay e dade a de la palab a Kidemaa, allí se puede encon a sólo
Kiidemaa con ilguoju ii. Debido a es o dudo se, si upė a dis Kdė con an e io men e
mencionados a ículo luga eso a žiais de Le onia y Es onia es adecuadamen e
asociado desde el pun o de is a onológico.
Desde el pun o de is a onomas ica inoug iška o igen ambién dudosa, pues o que
inas a dyne no hay luga o a des, cuyo de e minan e ue a ly ių kid(ūd) y sus
co espondien es en o as inas lenguas, po ejemplo, suomios ki a ‘ yklė, ge klė,
bu na, es ų kida, kidu id. ‘žiaunos y suomios kidukse ‘žiaunos. Vol gangas P.
Šmidas señaló al hecho de que los la ios ķidas, ķides, ķidi es ėly as skolinys; si él
hubie a en ado en bal os p okalbę, la iško equi alen e se ía *cid-, y explicó, po
qué Kdė puede se de Li u iška o igen (Schmid 1988: 165 166). En el dicciona io
e imológico de Vanago ambién apa ecen los nomb es Skidẽlė, Skidupỹs y Skidulỹs ~
sks i ‘skleis is a países; i i; kedė i, e ė i, b igz i; plis i, sklis i, que iene
sinónimo ks i ‘p adė i kedė i, d iks i, plyš i, ska i (LKŽe). Šmidas es os
palab asžius compa an con o o lie u išku palab asiju (s)kedžius. Po lo an o Kdė
según analogía puede se asociada con kis i. Además, Rimša (1995: 97) conside a que
Kdė pudo su gi de el accionmajo dio kidén i ‘keden i. A isan e cues ión, si los
Li uanos anden a džiai pudo encon a se de palab as (s)kis i, kidén i, dejándose
abie o a los in es igado es onomas icos de Li uania. Sin emba go puede a i ma se
que Kdė no es á pied a del iempoas inoug ų subs a o anden a dis.
3.6. Kigus, Kigas (upė)
Vanagas (1981: 157): Kigus ~ Ke g-oze o (~ suomių kä ki ‘genỹs, es ų kä g
‘juodàsis genỹs (Vasme 1934: 380)); ~ Ky gus (upė A changelsko en la egión
(Čaše 2010); ~ es os al a ‘aukš as (Šlia as 1996: 50). Pa compa acion con
suomios kä ki quizás sea ap opiado, pues o que apelia i iene co espondimen
de en o as inoug as lenguas (SES; UEW), sin emba go de un posible p es inimosi
caso más ikė inas lie u iškas co espondimen **Kegus. Šlia as (1996: 50) ue
indicás y al upė a džio a ian e, que p obablemen e es an inė žemai iška
o ma. La compa a i a con Ky gus es dudosa, pues o que su inoug iška o igen
se p opo ciona compa ando es e upė a dį con a ios inoug iškais apelia i os y no igiilin a
jų, kaip ie o a džių, da ybos, seman ikos speci iką bei is o inės onologijos
dėsningumus.
SIMONAS NOREIKIS
144 Ac a Linguis ica Li huanica XC inas seman iniu, kadangi upė eka pe lygumas.
Šlia o palyginimas galbū bū ų inkamas onologiniu požiū iu, ačiau a mes-
Šmidas señaló al hecho de que upė a dis puede se elacionado con ga sažodžiu k gu
(žąsų skleidžiamas ga s) y de él suda y u eiksmažodžiu k gau i (Schmid 1988: 166).
Debido a es a compa ación idoneidad cues ión se deja abie a a onomas ems
li uanos.
3.7. K ė, la iškai Ķi e (upė)
Ri e ė K ė luye a a és Li uania y Le onia e i o io. Būga (III 229) o eció es e
upė a dį conside a de o igen iniška (plg. ly ių ki , suomių ki i ‘akmuo). La iško
equi alen e Ķi e indica a dly ą es e nomb e kilmę. Si el nomb e hubie a en ado
en bal os p okalbę, la iška o ma se ía **Ci e. También es necesa io llama la
a ención en el hecho de que an o Li uania, como La ijoje es e upė a dis iene
o a a ian eą, en el que šaknies balsis y ī es ilgas: lie u ių Ky ė y la ių Kī e. La
úl ima o ma de la La ijos ie o a džių duomenų bazėje (LGIA VD) se indica como
pag indinė, o as upė a džio o mas Ķī es s au s, Ķī ī e. Longosis šaknies oz
no dejaja des e nomb e sie i con inų *ki i, pues o que p es inan e šaknies oz
neilgėja. Laimu ė Baluodė la išką o mą Ķī ī e elaciona con apelia i ķī ī e
‘pempė, que es pe es ų kalbą a ėjęs skolinys de okiečių žemaičių kalbos (kiwi )
(Balode 2015: 58). Po lo an o él quizás sea un indi ec o inismo, pe o eso sólo
suposición.
Sin emba go Vanagas (1981: 158) no desca a y bal iškos de o igen bei elaciona con
apelia i is ký is, ky ýnas ‘ki mėly ė o algún abalas, ky ýnas ‘smulkus agua
gy ūnėlis, in uzo ija. Si la o ma del nomb e con ilguoju balsiu es pi minė, es o
quizás es a sąsiaga es adecuada. Pe o po algún caso, es o pa ece más
con incen e, que inoug iška o igen.
3.8. Kõkė (upė)
Vanagas (1975: 405) a i ma que es e upė a džio inoug iška o igen es bas an e
dudosa. En el ocodyne e imologico (Vanagas Sa o 1981: 161162) es e anden a dį él
compa a con kele u la iškų oponimų con šaknimi Kāk-, cuya pa e Būga (III 623)
inculó con suomių köykky ‘sulinkęs, kup o as. Desde el pun o de is a de la
onología his ó ica la compa ación con es e suomių apelia i o es comple amen e
acasado, pues o que su o ma inų p okalbėje ue *keükkü, de la cual apenas o
podía dessi u ulio i o ma *Kāk-. Además, ilgas p iebalsis po ilgojo skiemens su gió más a de que yko bal ų y inų
S aipsniai / A icles 151
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Va das Pe na à y a su p iesaga -a a, ku i dažnai su inkama bal ų anden-
a džių leksikoje (lie u ių kalboje ji dažnai keičiama naujesne o ma -u a).
Vanagas (1970: 101) esc ibe que de muchos nomb es, quienes e minan galūnėmis
-a a -u a, kamieno signi icado hoy noáški. / Pe na à es uno de ellos. Paulius A is ė
esc ibió que las Es ías y Finlandia luga o a zii Pä ni Pe ngali se ex ingusios
subs a os de lengua desconocida (A is e 1981: 17). Apelia i o pä nä pasea solo en
inas lenguas (SES s. . pä nä), po lo que puede se , que es subs a ino palab a.
Así se puede hace p esunción, que Pe na à y Pé nokė no es á inoug ų o igen,
pe o puede se o iginę de un ex inguusios idioma subs a o.
3.21. Pladis (upė)
Vanagas (1981: 258) en el ocodyne e imologico o ece du inoug iškos o igen
aiškinimus. En p ime luga , Vanagas se basa en la p opues a de Rudzy ės (Rudzī e
1968: 189) y An uono B eidako (B eidaks 1973: 100) explicando que La galos upė Pyldys
ups (la iška o ma Pilda) puede es a elacionado con es ų põld ‘laukas3. Pyldys se
p esen a como la galių ienaskai os mo e iškosios giminės kilmininkas (ž . Leikuma
2003: 13). Sin emba go Vanago dado el nomb e Piladis con la la galių Pylda es
inap opiada, ya que el úl imo su gió sólo después es ų a isk aus imien o a La galą
p incipios del siglo XIX (Mela 2001).
También no se ía jus o y el nomb e Pladis p o umpinamien o es ų kalbos o mai põld. Finų p okalbėje
ue o ma *pël o, y el p opio palab a es skolinys de ge manų p okalbės (< * elþa) ‘laukas, di a (EVE s. .
pel o). Es di ícilku encon a azonadú explicacion, como de pel o põld < *pël o podía issi u ulio i
o ma Pladis /. Vanagas en el ocodyne e imologico ambién le an ó hipó esis, que Pladis sie inas con
la iškais luga eso ios nomb es Pīlags, Pīladzis y pan. Ellos es án compues os de pa ecidos inos
skolinių-apelia i ų, cuyas p ima ia o ma es ly ių pīlõg ‘še mukšnis. Es os p és amos son ampliamen e
apli é y se encuen an p incipalmen e Ku šo, Žiemgalos y Vidžemės a mėse (Zeps 1962: 165166). Sin
emba go sus no se encuen a la galių a mėse (excep o unas šnek as Vidžemės on e a). Pladžio
a oelis es á en la localidad Paš i inio, que ambién pe enece a la his ó ica e i o io de Žiemgalos.
Desa o unadamen e, no hay in o mación sob e Ziemgalos e i o io p esen es anden a džius,
compuy us de la palab a pīlõg. 3 A pesa sólidos a gumen os sob e la conexión en e Pilda y põld, nadie
ha señalado a ención a lo que en a mėse de los su eños es os en luga de ge manos p es inio põld
‘laukas donde que más ecuen e es u ilizado inos eldinys nu m ‘laukas, pie a, po lo que la conexión
en e la gales cie oino palab a y es as apelia i o puede se y paneig as. S aipsnio au o es a
cues ión soluciona olimesnėse doc o an ū os es udiosías, elacionadas con las Le iones inas o igen
luga o a džiais.
SIMONAS NOREIKIS
152 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Es uc u as one ís icas pun o de is a es di ícil encon a conexión en e el
nomb e Pladis y apelia i os kamienos pīlādz-, pīlāg-, pīlag-, pīlaģ a ian ų.
Kamienois bals ī o iginalalo kalboje (ly ių) y en odas las la ias palab as de
o mas siemp e es ilgas. Mien as an o en lenguas li uanas es e oz es umpas
Ly ių pīlõg i se hizo la gas debido al cambio onológico *š > *h > (plg. suomių
pihlaja, es ų pihlakas). Anks y ojoje inų p okalbėje šaknis ue *pišla-, sin
emba go Li u iško nomo o mae no š pėdsakų. Po lo an o, el nomb e Piladis no
puede a a con ninguna o ma de la lengua inų. Po o o lado, Pladis puede se
duk y us lie u ių anden a džiuose. Kamienas pil- gali bū i daik a a džio pils
a ba eiksmažodžio pl i edinys. Iš abiejų leng ai galima suda y i anden a -
in iksinis da inys, po que in iksas -ady a p odžius, po ejemplo, Pil-ẽlė < lie u ių
pils, Pil-ãšius < pl i (Vanagas 1981: 258). En su más emp enien e abajo Vanagas
(1970: 71) el nomb e Pladis log a con las a aisiais su dos. Sob e puisim inoug ų
o igmn él zazmenciona solo en isnašo. Vanagas econoce que desde el pun o de
is a one ico ly iškos o mas y de ellas o madas la iškos o mas apenas o
pueden se elacionadas con Pladis. Sin emba go él hace suposición, que Pladis
puede es a elacionado con el la iškuoju nomb e Piladzis (según él, es o ma
li uanizada Pīladzis). Desa o unadamen e, noaaplica, qué clase es es a localidad
y donde ella es á, po qué el sonido i se con i ió umpas. Mien aspues Vanagas (1981: 258) en el dicciona io e imológico esc ibo sólo sob e puimą inoug ų kilmę, y pa alelas con los nomb es Pilẽlė y Pilãšius no deno ados,
no s jos paaiškinamos plačiau. Todėl šiuo a eju links ama p i a i bal iškajai
e imologijai.
3.22. Púožas (láge as)
Vanagas (1981: 268): Púožas ~ La galos d a o nomb e Puožu-māja. Según académico,
o ma puožišsi u uliojo de o mas pāz-, pāž-. Su a i macióní él basa en lo que
la galių calboje bal os ā i s a uo. Minė ą eže o a dą él compa a con o os la ios
opo a dijos, po ejemplo, Pāze (pie a), Pāzis (3 di e en es obje os) y Pāzs, Pāžupe
(upė), que o man de la ias palab a pāzis < pāź ‘uola (Vanagas palab a pāź ma có
como suomišką, aunque de hecho es Vydemano Es ų okiečių lenguas diccione
consumida o ma pāź, suomi kalų kalba egula o ma es paasi (Wiedemann 1869: 858).
La di usión de la palab a pāzis en a mís icas de la lengua le onia no es g ande, se
u iliza sólo en a mís icas de Li onía (Vidžemės) (Zeps 1962: 160). Vanago minimos
Pāz-, Pāž ie o ės es Ku še (LGIA VD). Además, el suomių paasi y sus equi alen es en
Puožas i Puožu-māja y a ski ingose is o inėse ie o ėse. Púožo eže o e-
i o ijoje nė a uolų, odėl siejimas su inų *paasi y a seman iškai nepag įs as.
o as inas lenguas se conside an ge maniškos kilmės (< *spāđa, EESe s. . paas).
Da án admisidą, que inoug ai i o es compa aus ecien emen e pasolin o, á
Lie u oje iki bal ų a sik aus ymo, jie ik iausiai ne u ėjo žodžio *paasi, ku is
A ículos A icles 153 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Suomijos e i o iiją en ekęs despues de que inoug ai supues amen e apasionó
Li uania. En lenguas Li u ias caso de aida one ís ica *paasi > *puožneįmanomas
(ypač *s > *ž). Vanagas el nomb e Puožas asoció con ecien es o mas inas de
lenguas, que son sa a ankiškos one ines desa ollo esul ado. Aikio señala que los
nomb es debe ía compa a se no con las o mas ac uales, sino con las
econs uidas (Aikio 2007: 164). La palab a paasi compa ación con anks esne o ma
*spāđa indica, que Púožas con jomas nousijęs. Po lo an o se puede hace
deducción, que Púožas no es pied a del siglo iempos inoug ų subs a o opo a dis.
3.23. Roba à, Robã ė (upė)
Vanagas (1981: 279) a i ma que es e upė a dis p obablemen e es inoug izma y
compa a lo con el hid onim le ón Rabba -Esse , elacionam con ly ių y es ų aba
‘pelkė, ly ių aba -suo ‘pelkė, apa-suo ‘klampi pelkė. Es ų aba es p es inys de
la an igua escandina ų lenguas (EESe s. . aba). Skoliniai de escandina os lenguas
en a on en inas lenguas sólo IIIVIII a. (Kallio 2015: 26), po lo que c onologicamen e
pun o de is a a i ma , que Roba à es ped es iemposas subs a o inoug ų
hid onimas, no puede.
Vanagas insinúa que Vladimi as N. Topo o p opone o ookį o igen acla imien o,
pe o en de alles la no desc ibe (Topo o 1977: 84). En la uen e p ima ia se e que
es e es udioso p opone indoeu opie išką kilmę. La comp obación de suposición de
Topo o o no se elaciona con el ema de es e a ículo, po lo que en el u u o a
ella llama la a ención se p opone a o os in es igado es.
3.24. Rujà (upė)
Vanagas (1981: 283): Rujà ~ la iški ie o a džiai Rūja, Rūjupe, Rūjas, los cuales
Būga (III 617) conside a inoug izmais. Según Vanago, inoug iškąją kilmę
ambién con i ma y la ių upė a dis Ruoja, p ūsų Rogys, Royenn, Roigen <
*Rōjis (*Rōja-), la ių āja ‘supu ęs, ne ekąs ūdyno anduo y kašubų aja
‘bala, pu as, pelkė. Dos de los úl imos apela i os ue on conside ados de
o igen inoug iškos, plg. suomios uoja ‘liūnas, bala, es ų oe ‘liūnijos,
(Bedna czuk 1976: 51), ačiau San e is Jun ila, g įsdamas is o inės onologijos
klampynės, dumblina ėkmė dėsniais, es a p esunción la desca a (Jun ila 2015:
283) eiškė abejones dėl upė a džio Rujà yšio su la iškais ie o a džiais ūj-,
kadangi lie u ių upės a do o ma su umpuoju šaknies balsiu u. Manan , kad
20). Más a de y el mismo Vanagas (1981: su įž alga eisinga, upė a džio Rujà inoug iška kilmė es eme ama.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 154
Suomių uoja o ma inų p okalbėje ue * ooja, y la gosis šaknies oz es
ėly as eiškinys. Finoug ų p okalbėje es a o ma de palab a pudo se * owaja
* oηaja * oγaja (s aipsnio au o iaus con e sación pe sonal con A. Aikiou
da os), po lo que ambién an es menciona la ias, p ūsų y kašubų apelia y ai y
e i ica palab as a gu o puede se inoug iškos o igen. /
3.25. Sikià (upė)
Vanagas a i ma que upė a dis Sikià (Sỹkė) sie inas con los li uanos apelia i os
sỹkas, sỹkis, que ue on conside ados iniškais skoliniais, plg. suomių siika
(Vanagas 1975: 404405). Sin emba go en las mismas lenguas inas siika se conside a
ge manos skoliniu, y Li uanies apelia i ų sỹkas, sỹkis conexión con inas y
ge manų palab as no es á cla o (LÄGLOS III 231), po lo que Sikià no puede se
pied a del siglo ino inoug ų subs a o anden a dis.
3.26. Suosà (upė)
Vanagas (1981: 320): Suosà ~ ka elų Suasjä i. No e Suomijoje (Enon ekiö) son es
eže ai, nomb ini Suasjä i. Vanagas nepaneigia y bal iškosios e imologías además
p opo ciona compa ación, po ejemplo, con la palab aju saũsas y o os Li u iškais
apelia i i , lo que pa ece c eínamio. Eže ai, llamados Suasjä i, es án lejanos de
Li uania, po lo que a ealiniu- ipologiniu pun o de is a ellos no pueden se asociados
con Suosa. Además, Suasjä i es, ko ge o, *Suas- *Suassilpnojo laipnsnio o ma. 3.27.
Šakšỹs (eže as), Šakšlė (upė) Vanagas (1981: 324325) es os anden a džių kilmę iempo
no loaiškia. Él no menciona que ecuen e o ma del nomb e Šakšỹs es Šekšỹs (TLE IV
167). Būga (III 627) es e nomb e lo a ibuye li uanos y la ios šakš( )- šekš( )-
anden a džių g upei. Ellos se asocian con apela i os li uanos šẽkš is ‘lenk ais nagais
medinės šakės su zaggaliu zazakalyje pelams sem i y šekš a ‘žemėje ilgai gulėjęs o
andenyje mi ks an is izcu ido á bol kamienas con kelmu (LKŽe).
Vanagas ambién hace asuncióną de que el nomb e eje o Šakšỹs es de inoug ų
o igen. Él compa a anden a dí con E genijaus M. Pospelo dados los nomb es de
andenų: Šokšos eže as Mokšos upės basine y no enos Šokšos upės, cuya cuenca
d ieja desde el Onego eže o has a Mezenės A changelsko en el ámbi o (Pospelo
S aipsniai / A icles 155
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
99–100). Pospelo as aip pa mini okius andens elkinių geog a inius pa a-
1970: dinimus como ma ių šokš ‘upės a šaka y mansių šoš ‘maža upė, upelis. Toliau
s aipsnyje ik inama, a Vanago ap ašomos pa alelės su Pospelo o pa eik omis
p ielinksninėmis cons ucciones y apelia i i os son co ec as. Ma ių šokš es
o iginęs de U alo p okalbės *sojakamieno (UEW s. . *soja), o -kšy a p iesaga. En
o as lenguas del U al amilia es a o ma simila a la U al p okalbės o ma y se
u iliza sin p ensaga. Su co espondien emens inas no hablan. Mansių šoš no hay
*soja equi alen e. El equi alen e co ec o, po ejemplo, no es e mansios en el
idioma es aj . La palab a šoš pi minė o ma *čoč, po que mansių *š issi u uliojo
de *č (Sammallah i 1988: 511512). Po lo an o aquí minimi mansios y ma ios
apelia i ai po azones one icas no pueden se asociados con p abal iška
o ma *šakš- *šekš-. / Desde el pun o de is a de la onología his o ica se puede
echaza Šakšỹs ~ Šekšỹs conexión con menė os inoug ų apelia i os.
Galinamen e debe ía añadi que a ~ e kai a en palab as bal as es ecuen e eiškinys. Debido a es as azones el nomb e puede conside a se bal išku.
3.28. Šladis (upė)
Vanagas (1981: 331) se basa Juozo Šlia o (1970: 263) hipó esis, que *šilady a kilęs de
la o ma *šilddėl local en a mėje populia ios anap iksės y que su uen e de
o igen es ly ių palab a sīlda ‘ il as. Vanagas ambién u o en cuen a a la
Schildas i e s nomb e (Vasme 1934: 36). Él señalóé ambién al hecho de que ly ių
sīlda es bal iškas palab a en lenguas inas: bal ų * il as > suomių sil a ‘ il as
(Thomsen 1890: 98).
Šilda en es e caso no es un buen ejemplo, po que es ka elų anden a dis,
compues o de apelia i o šilda ‘ il as, en el que pase eiškia s > š kai a,
ca ac e ís ica de lenguas ka elų, sin emba go ella ep esen a no al ya ieja
eiškinį. Así compa ación con es a o ma no es adecuado del desa ollo
onológico desde el pun o de is a c onológico ejemplo. Ly ių sīlda, como y an es
de es o mencionadoji ka elų šilda, o iginada de inas *sil a y es bal ų skolinys.
Incluso si hubie a ocu ido un p és amo eg esi o, poco p obable es que pudie a
ocu i s > š cambio. Po consiguien e la compa ación con inos *sil a ediniais no
es ap opiada. Vanden a dis Pladis a iamos muy simila men e como Šladis y iene
p eesagą -ad-, que es p oduc i en Li u ias anden a djiuose. Vanago (1970: 72) en
el lib o, des o ada a Li u ias hid onimų es uc u as, Šladis mencionado como
uno de el nomb e, suda y o con es a p eesaga, ejemplos. Su en la palab a
e imológica (1981: 331) Vanagas p opo ciona sólo posibles co espondimenis del
inoug ų idioma. Sin emba go el nomb e puede se hecho de la palab a šlas (Rimša 1995: 98). De él es susde ę muchos di e sos o os nomb es (pa y example, el ío nomb e Šl-upis, eže ų a dai Šl-eže is o Šlas), o-
dėl Šladis gali p iklausy i ai pačiai g upei, aigi bal iška e imologija skamba
į ikinamiau.
SIMONAS NOREIKIS
156 Ac a Linguis ica Li huanica XC
3.29. Šuojà (upė), Suojà (upė) y Suojỹs (eže as) Según Vanago (1981: 320, 336), es a
palab a puede se de o igen inoug ų, y sus equi alen es en las ac uales lenguas
inas ambién pod ían se Šuo, Šuo-ja i, Šuo-oze o, Šuoju (pas a ąjį Vanagas
p opone conside a suomišku). Vanago los nomb es de e dad son de o mas de
palab as de la lengua ka elų, en las cuales inų s paki o en š. Minė i apodos
elacionados con ka elų šuo o suomių suo. Sin emba go el nomb e Šuoju pe manece
neaiškus, po que suena no suomiškai. Spėjama que es o es o ma de palab a de la
lengua ka elų, en la que ambién ocu ió s > š y a > u cambios. Suomiška o ma se ía
*Suoja. A ículo au o ious con e sación con inoug ų a dyno i ėju Pauliu
Rahkonen du an e es e anden a djiu ue o ecido samių o igen acla enima.
Vanago compa aciones no son con iables debido a que en sus o ecidos iniškues
co espondimenis š es el segundo sonido. Así, desde el pun o de is a
one iniu-his ó ico es imposible que el nomb e Šuojà es u ie a elacionado con
ka elų apellidos. La es uc u a one ís ica de la palab a suo ambién o o: suomių
suo < ėly oji inų p okalbė *soo < anks y oji suomių p okalbė *soγi * oγi (Saa iki i
2006: 269270 /). Es di ícil imagina se, cómo bal iškosios o mas podían issi u ulio i de
emp i ųjų suomiškų o mų. Po o o lado, A is ė indica que inos *soo puede se
palab a paleoeu opie iško subs a o (A is e 1971: 256). Pe manece no loaišku, si
lie u iški apellidos con él elacionados. Vanagas (1981: 320) eje o a dą Suojỹs e upė a dį Suojà uneja con ka elų
Suo-jä i y su su […]pelkė[…]. Es os nomb es análisis e imológica se puede lle a a
cabo así mismo, como y an e io men e en el a ículo mencionado nomb e Šuojà
caso. Vanagas (1981: 320) se basa Būga (I 523), que explica el nomb e la ių Suoja
e imologiją. Su equi alen e lie u išco se ía Šuojà. Según Būgo, los la ios Suoja y
los Li uanos Šuojà pueden es a elacionados con la palab a de la jo ingios *sōjā
( eikšmė nenu ody a), del cual p obablemen e dessi u ulio el lenkiškas eže o
nomb e Sajno < sla ų *Sajьno < jo ingių *Sōjinan (*Sjāō + -in- + -an). (1988
Vanagas: 47) señaló a lo que algunos del no e de Li uania anden a džius se pueden
explica aka ų bal ų habi adaje pasi aikančiais a dais (pa yčiams, Dabikinė n. l.
p obablemen e sie ina con la ieja p ūsų lengua palab aju debican ‘didelis). Debido
a es a azón la explicación Būgos pa ece con incen e.
Bal iškasis e imologico nudo Šuojà acla iman pa ece jus i icado po las
an e io men e mencionadas azones. Mien aspue o el nomb e Suojà
e imologija pe manece noaiški, sin emba go el nomb e asociado con inos
apelia i os y e i iciais palab as pa ece one iniu pun o de is a no ap opiado.
S aipsniai / A icles 157
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.30. Ta añdė (upė)
Vanagas (1981: 340) ją compa a con el upe de Le onia, cuya ly iško nomb e es
Tē and (Rudzī e 1968: 192). Valen inas Kipa skis es e nomb e lo conside a
inoug išku y iden i ica lo con suomių Ty än ö, ly ių õõ a ‘de a y es ų
Tõ andi küla (Kipa sky 1939: 236). Palyginim Li uanos Ta añdė ~ ly ių Tē and
ch onologiniu pun o de is a es no ap opiado. Si la compa ación de Kipa skio es
co ec a, es o one inė ly ių o ma del nomb e es ealmen e del odo nesena.
Ly ians en habla po p iebalsio empeza on nyk i, según Pe io Kallioo, sólo a inales XV a. (Kallio 2016: 4647, 6061). Ta andė es
oli nuo bal ų i ly ių kalbų kon ak ų a ealo, odėl šis upė a dis negali bū i e -
inamas kaip inoug ų subs a o a das.
Vanagas (1975: 405) a dà Ta añdė ambién inculó con los íos del no e
occiden ales de Rusia llamado Ta anda. Tiksli ío luga no es ablecida (Ma adudina
1965: 11). Él ambién se basa en Būgos (III 621) dados le iškais luga o a si con a ixsu
-nd- (plg. inų *-n A, *-n O). Būga los p esen a como inos nomb es. Vanagas
p opone y o a opción. según él, Ta añdė puede se asociada con el nomb e pe sonal
Ta anda, bal a usių Ta anda (ž . Vanago u ilizado uen e de nomb es pe sonales
Bi yla 1969: 409). Sin emba go no menciona ales apelia i os como a añdžius,
a añdė ‘plepys, a ánda ‘k ailys (LKŽe). Mikolajus V. Bi yla ambién indica usas
Ja osla lio a mės palab aí a an a ‘kalbus žmogus (dėl del úl imo apelia i o ž .
Mel’ničenko 1961). Visi šie žodžiai gali bū i onoma opėjiniai, nes lie u ių kal-
boje y a nemažai žodžių su onoma opėjine o ma a a-, eiškiančių, pa yzdžiui,
kalbumą, beldimą, s i dulia imą (LKŽe). Ta añdė es no solo i e s, sino y al pueblo,
po el cual eka ė, nomb e. Puede se que al pueblo el nomb e p ime o le die on
pe sonas, llamadas Ta anda, y sólo después de eso es a palab a ue empezada a
usa como nomb e del ío. Nomb e Ta añdė ki čiuojamos an ajame skiemenyje, y
es e a gumen o es imonija con a inoug išką kilmę. P iesagos -n A la
p e alencia se ap io a a las lenguas inas bál icas y de Pe mian (Hakulinen 1979: 200),
pe o el ap esaga -and aip ni es á ajena a lenguas bal as (Būga III 847). A gumen ai
po Ta andés nomb e bal išką kilmę son su icien emen e ue es. Además, el ío
co ien e mucho más lejos del conocidos his ó icos inoug ų habi a i o a ealo. Así bal iška o igen es donde algo c eyinamesnė.
3.31. Té e ė, la iškai Tē e e (upė)
Té e ė (la ių Tē e e) es á en La ijoje, pe o nedidelė su a ka pa eka Li uania y
La ijos pasieniu. Vanagas (1981: 344) e imologiniame žodyne upė a dį lygina
su la išku miško a du Ta as es mežs. Pasak jo, šis y a inų kilmės, i lygin-
inas con es iškais a dais Ta wes , Ta es , Te es y Ta as u kihelkond. Él hace
p esunción, que al mismo a ibu o iene y ka elų nomb es Te a-lambi y Te a-jä i.
SIMONAS NOREIKIS
Ac a Linguis ica Li huanica XC 158
Pas a ieji du a dai ik iausiai suda y i iš apelia y o e a ‘de a’, ku is inų
en lenguas puede se bal iškas skolinys (Kalima 1936: 168). Te a ambién puede
se de o igen escandina iškos, sin emba go en cualquie caso es a dly esnis
skolinys inų lenguas (i. y. pasollin as más a de que 2000 m. b. K .). Vanagas se
basa en la opinión de Lau io Ke unen de que e y a p o iene de la palab a a as
‘ au as (Ke unen 1955: 223). Vanago segu amen e asi il a al p opo ciona es a
e e encia, ya que Ke unenes analizaba sólo nomb es con a -.
La palab a a as en lenguas inas se conside a bal išku skoliniu (< bal ų
* au as (Kalima 1936: 166)), y la o ma a as es esul ado me a ezés. Ta as
ue p oduc i os būdo nis loco a djios, al menos en Suomijoje (pa y a oin,
Ta as-joki, Ta as-jä i).
Té e ė ue asociada con a dy es p és amos inancie os en lenguas inas,
po lo que es e nomb e de ío no puede se in e p e ado como agua a dis
del subs a o inoug ų iempos de pied a.
Nė a mo i o neig i la bal iška nambo Té e ė kilmę. Būga (III 847) indica que es o
puede se p isesaginis da inys Te -e -ė y compa a lo con la ių luga o a džiu
Te ende, que es ku šiškos o igen.
3.32. Tilkà (upė)
Vanagas (1981: 345): Tilkà ~ la ių kaimų nomb es Tilk(u)sā i, Tilkainis, Tilkas <
ly ių ilk, suomių ilkka ‘lašas (Būga III 618). Vanagas ambién compa ación
p opo ciona ka elų eže o nomb e Tilkus.
Finų * ilkka es ga sažodinės o igen palab a (SES s. . ilkka), del cual son kilę y
eiksmažodžiai, po ejemplo, es ų ilkuda ‘ a ė i, lašė i. Sin emba go * ilkka es
palab a de o igen a dnés, pues o anks y ojoje inų p okalbėje no puede se
ilgojo p iebalsio (en es e caso kk) po ilgo skiemens (Jun ila 2015a: 195). Además, en él
no hubo * i- > sipaki imas. Po lo an o, desde el pun o de is a oné ica his ó ica
es e upė a dis no puede se e aluado como pied a siglo inoug ų subs a os.
Mien aspueso nomb e del lago ca elų Tilkus compues o no de ilkka ‘lašas, y de
ilkku ‘zemės uožas (plg. salmi ‘sąsiau is > salmes) (s apsnio au o iaus
pokalbis su Denisu Kuzminu). Dėl anksčiau s aipsnyje minė ų p iežasčių paly-
asmeniškas ginimas con ilkku ambién no es adecuado.
Vanagas (1981: 345) galiausiai eigia, kad „bene į ikinamiau bū ų sie i su lie-
u ių lk i ‘ il i, im i’.“
A ículos A icles 159 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
3.33. Ug a (upė)
Ug a empieza en Le onia y Li uania enlaza en K iauną. Le onia ambién se u iliza el
nomb e Ug a, pe o Li uania más di undido nomb e K iaunnų upẽlė, su in ako nomb e
K iaunẽlė. Minė i upė a džiai son na do K iaunà ediniai. Según Vanago (1981: 352),
Ug a puede se de inoug ų o igen. Él compa a upė a dį con el ío Ug a nomb e en
Rusia. Es a luga del ío no es ablecida, sin emba go Vanagas la menciona como
inoug išką. En una de las uen es el nomb e del ío Ug a no mención, pe o minimi
o os nomb es con -g - (plačiau é. Se eb enniko 1970: 58). Smolensko y Kalugos
ámbi os eka i e ė, llamada Ug a. Según Makso Fasme io, Ug a es de bal iškos
o igen (Vasme 1987: 147). Mokslininkas la iden i ica con los le oneses Uog e, los
Li uanos Ungu upė. Las compa aciones de Fasme io en es e a ículo no se án
discu idas, ya que ellas di ec amen e no se elacionan con el ema del abajo. Sin
emba go ina a ención a la no a de Fasme , que Ug a no puede se asociada con
usėnų ug y ‘ eng ai, pues o que en la localidad, en la cual se menciona el ío, nunca
no i ía ung a. Absolu amen e posible, que en e Le onia y Li uania encon ados
nomb es de Ug a y Rusia ekančios ías de nomb e Ug a ningún enlace no hay, y ellos
son homonimai. Ug os upės nomb e de o igen pe manece neceški, po lo an o a i ma , que él es inoug iškas, no puede.
3.34. ka, kis (upė)
Vanagas (1975: 405; 1981: 355): ka ~ es ų u g ‘upelis > la ių u ga (Zeps 1962: 199), de la
cual ue on compues os y la iški ie o a džiai (Balode 64), pe o ales nomb es se
encuen an sólo en la ex-an igua zona de asen amien o ly ių. kis es á del medio de
Li uania, i. y. on o del mencionada e i o io.
U ėda (upė) Zodyne Vanagas (1981: 256) a i ma que U ėda g eičiausiai sie ina con
Aujėdà up. 3.35. Él ambién alinea upė a dį y con es ų Ueda, Uueda (Vanagas 1975:
405). Sin emba go Uueda oné icamen e educida o ma pe sonal del nomb e
Uue oa, que es sudu ino palab a uue ‘naujo + oa ‘kamba io. Šį Vanago
compa ación con es išku ie o a džiu comen ó Ennas E ni sas y echazó al
posibilidad que los Li uáneos U ėda pueda ene algo en común con es ų Uueda
(E ni s 1979: 132). A aiga la a ención al hecho de que an as dėmuo es ų
localo a día en pe sonalo a día Uue oa oa es apelia i o uba ‘kamba ys o ma
del limninko, y el mismo apelia i o es laikų subs a ą. Bal iška o igen pa ece
SIMONAS NOREIKIS
160 Ac a Linguis ica Li huanica XC
ge manų kilmės (SES s. . upa), odėl negalima kalbė i apie akmens amžiaus
c einamesnė.
3.36. Výgala (upė)
Vanagas (1975: 405): lie u ių Výgala ~ es ų Vigala. Aunque es os aguas a dji suena
muy simila es, ellos es án compues os de di e en es mane as. Es ų Vigala
o mamos con o man u -la, eiškiančiu luga . La palab a igā ‘ilga d ėgna
inse uba en e dos col as, pailgas pelkė as lėnis es á ly ių diálogo, es a palab a
p obablemen e enía co espondimenį y es ų diálogo (EKNRe s. . Vigala).
Lie u ių Vygala podía se o malizada de p oduc aus idioma lie u ių o man o
-gala (plg. A iógala, Baisógala, Gimbógala y k .). Sin emba go, el o igen Vy o man o
pe manece no cla oški. Tal ez es o es elipsé de Vijogala.
3.37. Vičiu is, Vičiu ė, la iškai Vi ca a (upė) Vanagas (1981: 387) sos iene que
Vičiu is es li uanizada la ių o ziemgalių o ma (p iesaga -a ie o a džiuose a
menudo kin a en -u -) (Vanagas 1970: 238; 1981: 387). Vanagas en el dicciona io
e imologico ašo: la ių kalbos ly yje i ca y a an e zazakalinės eilės balsį a,
es o c no puede se , digamos, de [minkš ojo] k. Vadinasi, la aíz
e imologizuojamoji debe ía se i c-. Con es a ase e ación no se puede
acep a , pues o que en la ias habla c an es zazakalinės ilės balsį galį se
o iginęs de minkš ojo k (pa yみに, kiau s ~ cau s).
Toliau Vanagas p opone inoug išką o igmę basándose en el en onces no publicado
1977 año Šlia o hand aščiu (publicado después Šlia o mue e 1996 años en su
colección de a ículos (ž . Šlia as 1996: 50) au . pas .). Vanagas compa a el nomb e
de Vi čiu io con es iškais localo a džiais Vi sa küla, Vi s-jä , Vi su ald, que
son asocijami con es išku apelia y u i s ‘klanas, s u ų duobė (Ke unen 1955:
238). También en la lengua la ia hay la palab a i ca ‘s u os, conside ado inų
skoliniu (Zeps 1962: 206207). A p ime a is a el nomb e Vi čiu io puede ene algo en
común con las lenguas inas, sin emba go puede se no un opónimo de o igen
subs a o, y un indi ec o inizma, i. e. opónimo, compues o de inos p és amo
(Balode 2015). Desde el pun o de is a semán ico es e ėpe a dis ambién no causa
dudas, pues o que an o bal ų como inų a eale se puede encon a
semán icamen e simila es ėpe a džių: Mỹžupis, Škupis y suomių Paskajoki (paska ‘šūdas, ‘ jokiupė).
Sin emba go hay que ene en cuen a el hecho de que Vičiu is es uno de
pa alelos Lielupės in akų, que iene lie u išką y la išką a dą, po ejemplo,
lie u ių Š ė ~ la ių S ē e, lie u ių Šeš ė ~ la ių Sese e, lie u ių Vege ~ la ių
A ículos A icles 167 /
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Rimša Vy au as 1995: Pseudosuomug iški bal ų ie o a džiai. – Bal is ica VII:
Bal is ica VII S a p au iskais bal is u kong ess 1995. g. 13.–15. jūnijā: e e ā u ēzes, Rīga:
La iešu alodas ins i ū s, 97–98.
Rudzī e, Ma a 1968: Somug iskie hid onīmi La ijas PSR i o ijā. La iešu leksikas
a īs ība. Zinā niskie aks i 86, Rīga: Zinā ne, 175198. Sai ia ik Janne 2006: Subs a a
U alica. S udies on Finno-Ug ian Subs a e in No he n Russian Dialec s, Helsinki: Helsingin
yliopis o. Saa nis o Ma i 2003: Ka jalan geologia. Ka jalan luonnonmaiseman syn y. Ka jalan
syn y. Viipu in läänin his o ia 1, ed. by M. Saa nis o, Ka jalaisen Kul uu in Edis ämissää iö,
Ka jalan Ki japaino Oy/Ka jala-leh i, 2180. Sammallah i Pekka 1988: His o ical phonology o
he U alic languages. The U alic languages: Desc ip ion, His o y and Fo eign In luences, ed. D.
Sino , Se . Handbuch de O ien alis ik, Sec. 8: Handbook o U alic and Cen al Asian S udies, 1,
Leiden: E. J. B ill, Schmid Wol gang P. 1988: Noch einmal zu F age eines wes innischen
Subs a s in Li auen. Zei sch i ü Os o schung. Lände und Völke im ös lichen
478–554.
Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174. El Consejo de Minis os de las
Comunidades Eu opeas ha adop ado una decisión sob e la concesión de la ayuda.
Se eb enniko Bo is A. 1970: Серебренников, Бориц А. Почему трудно
разрешить проблему происхождения верхних слоёв севернорусской гидронимии
[Počemu udno az eši p oblemu p oischoždenija e chnich slojo se e no usskoj
gid onimii]. Вопросы языкознания [Vop osy jazykoznanija] 1, 4459. Šlia as Juozas 1970:
Subs a as Žeimelio apylinkės a dyne y a mėje. K aš o y a, ed. B. Vai ke ičius, 263270.
Šlia as Juozas 1996: Žiemgalių pėdsakais, Vilnius: Žiemgalos d augija. Thomsen Vilhelm
1890: Be ø inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) sp og: en
sp oghis o isk unde søgelse, Københa n: Blanco Lunos. TLE IV Ta ybų Lie u os
Enciklopedija 4 (SimnoŽ o ūnė), Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 1988.
Topo o Vladimi N. 1977: Топоров, Владимир Н. К фракийско балтийским языковым
паралеллям [K akijsko bal ijskim jazyko ym pa alelliam]. Balkanski ling is ički
zbi nik [Balkanskij lin is ičeskij sbo nik], o . o den. T. V. Цивьян [o . ed. T. V.
Ci jan], Moscú: Наука [Mosc a: Nauka], 59116. Vanagas Aleksand as 1970: Lie u os TSR
hid onimų da yba, Vilnius: Min is.
SIMONAS NOREIKIS
168 Ac a Linguis ica Li huanica XC
Vanagas Aleksand as 1975: K p oblema inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike
[K p oblema inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike]. Cong essus Te ius
In e na ionalis Fenno-Ug is a um. Tallinnae habi us 17.23. VIII. 1970. I. Ac a Linguis ica
Pa s, Tallinn: Valgus, 404405.
Vanagas Aleksand as 1981: Li u ias hid onimų e imologins žodynas, Vilnius: Mokslas.
Vanagas Aleksand as 1988: Li u ias anden a džiai, se . Lengba i pe sonas, Vilnius:
La ciencia.
Max Vasme 1934: Bei äge zu his o ischen Völke kunde Os eu opas. 2. Die ehemali-
ge Ausb ei ung de Wes innen in den heu igen sla ischen Lände n, Be lin: Akademie de
Wissenscha en.
Vasme Max 1987: Фасмер, Макс. E imológico словарь русского языка 4 (T Ящyp)
[E imologiчeskij slo a usskogo jazyka 4 (TJašču )], pe eвод с немецкого и
дополнения О. Н. Трубачева, ред. M. A. Obo ina [pe e od s nemeckogo i dopolnenija O. N.
T ubače a, ed. M. A. Obo ina], Moscú: Прогресс [Mosc a: P og ess]. Wiedemann
Fe dinand J. 1869: Ehs nisch-deu sches Wö e buch, S . Pe e sbu g. Zeps Valdis J.
1962: La ian and Finnic Linguis ic Con e gences, Blooming on: Indiana Uni e si y; The
Hague: Mou on and Co.
Zinke ičius Zigmas 2005: Li u ians nau os kilmė, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų
leidybos ins i u as.
Li huanian Hyd onyms
o Allegedly Finno-Ug ic O igin
SUMARY
This a icle is based on he au ho s Mas e Thesis w i en in Finnish and submi ed a he
Uni e si y o Helsinki in 2018. The opic is Li huanian hyd onyms supposed o be Finno-Ug ic and
he aim was a c i ical analysis o such hyd onyms, and he esul was ha in Li huania he e
a e no Finno-Ug ic hyd onyms. This opic is impo an o Li huanian onomas ics. Howe e , in
Li huania, he e a e no many people wi h knowledge o Finnish. Thus, his a icle makes i
possible o Li huanian eade s o see he esul s o he Mas e
Thesis by he au ho .
In Li huania, i is s ill belie ed ha be o e he a i al o he Bal s o he nowadays e i o y
o Li huania he e li ed Finno-Ug ians and hey mus ha e le hei aces in he oponyms.
The supposed ime o his e en is 2000 BC. Thus, Aleksand as Vanagas p oposed
S aipsniai / A icles 169
Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai
Finno-Ug ic e ymologies o a ious Li huanian hyd onyms which in his opinion sound simila o
mode n Finnic appella i es and p ope names. I he in es iga ed hyd onyms a e imes
a esul o 4000 yea s old language con ac s, hen he Bal ic and Finnic languages o hose
sounded di e en . Thus, he his o ical-phonological me hod will be applied in his Such me hods
wo k as well as seman ical and onomas ic me hods compa ing Bal ic and Finnic oponyms.
we e applied by Aikio in in es iga ing supposed Samic oponyms in Finland whe e he e was a
end o p opose Samic e ymology o oponyms wi h unclea e ymology some imes e en
wi hou compa ing hem o a Samic appella i e o a p ope name. Él pagó a ención a he ac
ha p o o-Samic was phonologically di e en han mode n Samic languages and he in i ed o
econs uc p o o-Samic o ms i s and only hen compa e hem o Finnish oponyms. A
econs uc ed o m may indica e ha Samic e ymology is w ong. This me hod is sui able also
in he case o supposed Finno-Ug ic hyd onyms in
Li huania.
In he Mas e Thesis and his a icle, he e we e e ised o e 40 Li huanian hyd onyms o
which Vanagas sugges ed Finno-Ug ic e ymologies. All he e ymologies by Vanagas we e
ejec ed o he ollowing easons: His o ical-phonological. The econs uc ed o ms o he
compa ed hyd onyms o FinnoUg ic appella i es and p ope names a e so di e en ha he
de elopmen om one o m o ano he would be possible.
Seman ical. A Li huanian hyd onym is compa ed o an appella i e which is no used in
he o ma ion o Finno-Ug ic oponyms.
Ch onological. A Finno-Ug ic appella i e, which a Li huanian hyd onym is compa ed o, is a
bo owing om o he languages (la e han he S one Age). In addi ion, all he hyd onyms
p esen ed by Vanagas a e e y di e en and i is impossible o classi y hem in any way (by
cons uc ion, seman ics e c.). In conclusion, in Li huania, he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms o
he S one Age. Ne e heless, he p esence o Finnic p ope names is possible on he
Li huanian-La ian bo de land, b ough by K ee ins (Vo ic) who li ed in Bauska egion om he
15 h cen u y. Bauska is si ua ed no a away om he bo de , which du ing he cen u ies was
no e y p ecise and he e we e small changes in i . I means ha K ee in could ha e ans e ed
hei p ope names o he e i o ies o p esen -day Li huania. Thus, u he esea ch should be
concen a ed on seeking K ee in names in No he n Li huania.
Į eik a 2024 m. mayo 2 d.
SIMONAS NOREIKIS
de la Uni e sidad de Helsinki
Suomių kalbos, inų-ug ų i skandina ų kalbų i li e a ū ų ins i u as
PL25 (Unioninka u 40)
00014 Uni e si y o Helsinki
simonas.no eikis@helsinki. i