scieee Open visual document viewer

Tariamai finougriškos kilmės Lietuvos vandenvardžiai

Simonas Noreikis

Abstract

Tyrimo tikslas – patikrinti Aleksandro Vanago ir kitų kalbininkų vykdytų Lietuvos vandenvardžių tyrimų metu nustatytą jų finougrišką kilmę lyginant vandenų vardus su panašiai skambančiais dabartiniais finougriškais apeliatyvais ir tikriniais žodžiais. Manoma, kad toks lyginimas nėra patikimas, kadangi kalbama apie galimus kalbų kontaktus, vykusius prieš 4000 metų, kuomet baltų ir finougrų kalbos turėjo kitokią fonologinę struktūrą. Dėl šios priežasties buvo atlikta lyginamų formų istorinė-fonologinė rekonstrukcija ir nustatyta, ar iš rekonstruotos finougriškos formos galėjo išsirutulioti lietuviška forma. Gavus neigiamą atsakymą, finougriškos kilmės galimybė buvo atmesta. Taip pat buvo tikrinta, ar apeliatyvas, su kuriuo lyginamas Lietuvos vandenvardis, yra vartojamas finougriškų vietovardžių daryboje (semantinis kriterijus). Neigiamo atsakymo atveju finougriškos kilmės galimybė taip pat buvo atmesta. Galiausiai buvo tikrinama lyginamojo finougriško apeliatyvo kilmė ir kai kuriais atvejais paaiškėjo, kad bendrinis žodis finougrų kalbose yra skolinys iš kitų kalbų ir atsirado vėliau, negu vyko numanomi baltų ir finougrų kalbų kontaktai dabartinėje Lietuvos teritorijoje. Pritaikius išvardintus metodus, ištyrus pateiktus vandenvardžius ir iš naujo nustačius jų etimologijas paaiškėjo, kad visos iki šiol buvusios nepatikimos. Remiantis naujausiais archeologiniais tyrimais galima teigti, kad Lietuvoje apskritai negali būti akmens amžiaus laikų finougrų substrato. Tačiau neatmestina tai, kad Lietuvoje gali būti naujųjų laikų finougrų (vodų (krievinių)) tikrinių žodžių, kurių šio straipsnio autorius ieškos toliau studijuodamas  doktorantūroje.

Full text

136 Ac a Linguis ica Li huanica XC SIMONAS NOREIKIS Uni e sidad de Helsinki ORCID id: o cid.o g/0000-0003-2895-5880 Di ecciones de in es igaciones Mokslinių: inoug ų is o inė y compa a i amoji kalbo y a, onomas ika. DOI: doi.o g/10.35321/all90-06 El Consejo de Adminis ación y Adminis ación de la Unión Eu opea (CEEA) ha decidido ap oba el Reglamen o (CE) n.o TARIAMAI FINOUGRIŠKOS No obs an e, en la ac ualidad no hay ninguna in o mación sob e el o igen de los esiduos. KILMS LIETUVOS VANDENVARDŽIAI Li huanian Hyd onyms o Allegedly Finno-Ug ic O igin ANOTACIÓN el El obje i o del es udio comp oba Aleksand o Vanago y o os kalbininkų lle ados a cabo Li uania anden a džių in es igaciones du an e es ablecida su inoug išką kilmę compa ando andenų a dus con simila men e sonambancios ac uales inoug iškais apelia i os y e i ica palab as. Se c ee que al compa a i a no es con iable, pues o que se habla de posibles con ac os de lenguas, ocu idos an es de 4000 años, cuandoe bal os y inoug os enían o a es uc u a onológica. Debido a es a azón ue ealizada una econs ucción his ó ica- onologica de las o mas compa ables y se pudo de e mina si de la econs uida o ma inoug iška pudo issi u ulio i o ma lie u iška. Recibiendo una espues a nega i a, la su ku iuo lyginamas Lie u os anden a dis, y a a ojamas inoug iškų ie o a džių da y- boje (seman inis k i e ijus). Neigiamo a sakymo a eju inoug iškos kilmės galimybė aip posibilidad de o igen inoug iškos ue echazada. También ue e i icada, o apelación, bien ue echazada. Galinamen e ue e i icada compa a i o inoug iško apelia i o o igen y en algunos casos esul ó que comúninis palab a en inoug ų lenguas es skolinys de o os lenguas y su gió más a de negu yko numanomi bal ų y inoug ų lenguas con ac os en ac ual e i o io de Li uania. Apliquius lis aduzos mé odos, ish y us dichosus anden a džius y de nue o nus ačius sus e imologías esul ó, que odas has a šiol habiendo poco c eíimas. Basándose en los más ecien es es udios a queológicos se puede a i ma , que Li uania en gene al no puede se pied a de iempos iempos inoug ų subs a o. Sin emba go no desca a es o, que en Li uania puede se nue os iempos de inoug ų ( odų (k ie inių)) ik inių žodžių, cuyos au o de es e a ículo ieškos oliau s udijuodamas dok o an ū oje. ESMINIAI VOZŽIAI: inoug ai, subs a os, anden a džiai, onomas ika, lengua de con ac os. S aipsniai / A icles 137 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai ANNOTATION The s udy aims o e i y he Finno-Ug ic e ymology o 40 Li huanian hyd onyms appella i es sugges ed by Aleksand as Vanagas and o he linguis s compa ing hem o Finno-Ug ic and p ope names ha sound simila . Howe e , such a compa a ion is no languages had sui able as he supposed con ac s ook place 4000 ye s ago when Bal ic and Finno-Ug ic di e en phonological s uc u es. Po lo an o, he e was made his o ical-phonological econs uc ion o he compa ed o ms and sc u inised i he Li huanian o m could ha e been de eloped om he econs uc ed Finnou-Ug ic o m. I he answe was nega i e, hen he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. I was also e i ied i he Finno-Ug ic appella i e o which a Li huanian hyd onym was compa ed was used in Finno-Ug ic oponym o ma ion. In case o a nega i e answe he Finno-Ug ic e ymology was ejec able. Finalmen e, he e ymology o he compa ed FinnoUg ic appella i e was e i ied and in some cases i appea ed ha hey we e loanwo ds om o he languages bo owed la e han he supposed con ac s be ween Bal s and Finno- Ug ians ook place in Li huania. A e in es iga ing he sugges ed e ymologies i appea ed ha all o hem we e w ong. Acco ding o ecen a chaeological da a i can be claimed ha he e canno be Finno-Ug ic subs a e in Li huania om he S one Age. Ne e heless, i is no excluded ha in Li huania he e could be Finno-Ug ic (Vo icK ee in) p ope names, which he au ho o he a icle is looking o in his PhD s udies. KEYWORDS: Finno-Ug ic, subs a e, hyd onyms, onomas ics, language con ac s. 1. ĮVADAS A ículo des inado a inoug iškais conside ados análisis c í ico de Li uania anden a džių y publicándose 2018 años Helsinkio uni e si e e suomių kalba pa ašy o y ab id o magis o abajo pag indu, con el obje i o ape cib a los lec o es Li uáneos con los esul ados des e abajo (No eikis 2018). Li uania oda ía gayas con icción, que 2000 m. p . K ., an es de bal os ad enimien o en ac ual Li uania e i o io, en ella i ían inoug ai ac uales suomios, es ų y o as naciones an eceso ías, y inoug iškos o igen anden a džiai es la p ueba del úl imo hecho. Es a eo ía p opues a concep o se conside a an o noabeji ada, que sob e es o incluso se esc ibe en manualêlios de his o ia, po ejemplo, manualêly Laikas 7, donde se mencionan conc e os ejemplos 2004: 37). Įsi ikinimas dėl daba inėje Lie u os e i o ijoje gy enusių inoug ų pa em as de ales anden a džių Ja à, Kdė, Tilkà (Laikas 7 eo ía de con inuinum, según la . y. iki indoeu opiečių-bal ų en gy enę šukinės ke amikos kul ū os a s o ai, SIMONAS NOREIKIS 138 Ac a Linguis ica Li huanica XC kė sob e 40 hid onimų, a los cuales o eció kalbėjo inoug ų kalbomis. Remdamasis šia eo ija, Aleksand as Vanagas pa ei- inoug išką o igen aškinimą. Úl imamen e iempo la eo ía con inuinumo empieza a pe de ak ualidad, ya noemanoma, que inoug a i ía ac ual en e i o io de Li uania. El a queólogo Val e io Lango opina, los con ac os de lenguas bal as y inoug as comenza on en el ac ual e i o io de Rusia (į occiden e de Moscú) y más a de la in e acción de lenguas ocu ió en la ac ual Le onia y Es onia (Lang 2016). Po consiguien e, zumbando solo a a és del p isma de la ciencia a queológica, se puede duda , que Li uania pudie a se de o igen inoug iškos anden a džių. cual has a i elines cul u a ce ámica i ie on pe sonas, El obje i o e i ica de es e es udio se p esen a Li uania anden a džių inoug iškas e imologías desde el pun o de is a lingüo i o. Vanago o ecidas e imologías iene de ec os, pues o elegidos Li uania anden a džius él compa ó con suomių, es ų, ka elų y o os inų apelia i os y ik iniais palab as. El es udio ue insu icien e, po que es udiinėjami posibles muy an iguos con ac os de lenguas. Es impo an e sabe la his o ia del desa ollo de las lenguas compa adas y ealiza compa adas o mas econs ucción. Po lo an o, en el es udio ealizado se plan ean las siguien es p egun as: 1. A ago p opo cionan compa aciones de Li uania anden a džių con inoug iškais apelia i os y e i iciais palab as son p eciziški? 2. ¿Vanago p esen an se aguas a dji de o igen inoug iškos son de pied a siglo iempos? 3. ¿En Li uania en gene al puede habe inoug ichos luga eso a des? Šal iniai, en los que Vanagas p esen a o puedas inoug iškus hid onimus, se p esen an en el capí ulo del a ículo Analizė. Algunos Vanago inoug iškais conside ados anden a džius ue on b e emen e ap a ę Vy au as Rimša (1995) y Ka is A as Liukonenas (Liukkonen 2003), quienes y o ecie on bal iškos kilmės aiškinimą, qué pada y a wi hou de alesnių komen a ų kon e encijų p anešimų ezėse. Po lo an o, el obje i o de es e abajo examina en p o undidad cada Vanago suge omó inoug iškos o igen de explicación caso. 2. METODAI Como ya ue mencionado Į ade, Vanagas Li uania anden a djiam inoug iškos o igen explicaciones o ecė compa ándolos con ac uales inoug ų apelia i os, sin emba go de eso no bas a, cuando se habla de posibles 4000 años de an igüedad kadangi uo me u iek bal ų, iek inoug ų kalbų one inė iš aiška bu o ki okia. Todėl pi masis žingsnis, ku į eikia ženg i analizuojan Vanago pa eik us palyginimus – ekons uo i lie u iško anden a džio p abal išką o mą bei A ículos A icles 139 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai con ac os, inoug iškojo apelia i o o e dade o de la palab a o mą inoug ų p okalbėje pasi elkian his o inės-lyginamosios onologijos me odą. Resul ado puede se al simila men e supues as o mas de palab as p okalbėse se ían muy di e en es y posible caso de p és amo se ellas se ían issi u uliojusios como comple amen e o a o ma. Es e mé odo p omo ió usa An ė Aikioas es udios de los opo a dzos samios de Finlandia, cuando e a popula de o igen ambiguškios los opo a dzis alo a como samios de o igen compa ándolos con ac uales palab as de lenguas samias o incluso sin b inda compa ación (Aikio 2007: 160). Él señaló a ención a lo que que p okalbės samios y ac uales lenguas samios la es uc u a onológica ma cadamen e di ie en, po lo que hay que ealiza his ó ica- onológica econs ucción ( en mismo: 164), as la cual samios e imología pudie a se negigada. Según analogía es e mé odo pod ía se aplicado y inoug iškais conside ados análisis de Li uania anden a džių. Ve i icando inoug iškos e imologías idoneidad ambién neišleis ina de ojos el aspec o seman ís ico. Si desde el pun o de is a onológico el o igen c eíble, ella necesa iamen e c ei á desde el pun o de is a semán ico. Po ejemplo, luga o a dis es compa ado con inoug ų apelia i , que inoug ų oponimijoje luga o a džių da yboje ne a ojamo. Galinamen e hay que e i ica inoug iško apelia i o, con el cual se compa a Li uania anden a dis, kilmę y adimosi iempo. Ese apelia i o puede apa ece esąs skolinys en las mismas lenguas inoug ų, en su gidas más a de negu inoug ai al ez i ía ac ual Li uania e i o io. En onces Li uania anden a džio inoug iška e imologija c onologicamen e pun o de is a es a mes ina. 3. ANALIZ En es a pa e se analiza án anden a dji, los cuales Vanagas y o os cien í icos p esa a como inoug iškos o igen. Vanagas los mencionó en a ios de sus abajos, de los cuales Zigmas Zinke ičius (2005: 29) compuso, en su opinión, más espe ė inos anden a dž de o igen iniška lis a y a i mó que la mayo pa e de esos anden a dž o igen iniška no plan eaba dudas, pe o nog indó, po qué. En es e a ículo se p esen a á una lis a anden a džių, cuyo g an pa e basada an e io men e menė u Zinke ičiaus są ašu, sin emba go en él se á incluida y más anden a džių, que mencionan en o as uen es. Po ejemplo, upė a dis Tilkà ue mencionado en manualėly his o ia Laikas 7 (2004: 37). La lis a Zinke ičiaus ambién se á complemen ada po o os Vanago (1975: 406407) minimais anden a džiais. S aipsnio an aš ėse pa eikiami suki čiuo i anden a džiai kaip Vanago (1981) e imologiniame žodyne (jeigu hid onimai šiame šal inyje neki - čiuojami, s aipsnyje jie aip pa ki čiuojami nebus). SIMONAS NOREIKIS 140 Ac a Linguis ica Li huanica XC PAV. Más ikė ini de o igen iniška hid onimai según Zinke ičių (2005: 30) 3.1. Ilmdas (láge as) Vanagas (1970: 106) no da una explicación de o igen inoug iškos, sólo compa an anden a dį con o os nomb es de aguas li uanas, ales como Ìlma Didžióji, Emis y a ibuye él a un cie o ipo, que se cons i uye p eesagos -ėdpagalba. Sin emba go, en su dicciona io e imologico Vanagas (1981: 129) es e anden a dį ya oma a compa a con los locales de Le onia Ilmāde, Ilmede (upė), Ilma (pueblas), Ilmā es (pie a), Ilme e (pueblas), los cuales Janis Endzelynas, su už u, compa a con los locales de Es onia Ilma -salu, Ilm-soo, Ilma-soo (Endīnszel: 1956 359). Desde el pun o de is a onológico la compa ación Ilmdo con an e io men e mencionados a ículo de Le onia y Es onia no es ap opiada, pues o que en Li u iškoje na do o ma hay la gosis ė, que según his o icas onología dėsnius no pudo exsi u ulio i de umposios e a a y la gos ā. O a bandaus , nea mes ina, que la iškieji andenų a dai pueden ene esa pačia šaknį, sólo o os p iesagas. También hay que señala e la a ención en el hecho de que inoug ų p okalbėje ki is ue ijado p ime a en skiemenyje, y eže o a do Ilmdas ki čiuojamas an asis skiemuo. S aipsniai / A icles 141 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Finas lenguas a eale son opo a des, cuyas aíz Ilmai su nomb e signi ica que el luga es más al a compa ándola con los obje os que es án al ededo (Aikio 2007: 176). Aplink Ilmdą hay y o os eje os, sin emba go opog á icamen e ellos es án en ame mismo ni el. Po lo an o, opinión, que Ilmdas puede pe enece a es e ipo de locales de los inlandeses, ejec ina. Fonologicamen e y desde el pun o de is a de la ipología de los opo a díos Ilmdas es más bien de bal iškos o igen y sie ino con los nomb es Ìlma Didžióji, Emis, Emė y Amė (plg. lie u ių elm i alm i ‘lė ai ekė i). JUME PRECEPTIÓN pa eldė a iš indoeu opiečių p okalbės (Rudzī e 1993: 135); nemažai indoeu o- pie iškų anden adžių suda y i su šaknimi *el- / *ol-. Be o, lie u ių kalboje APOPHONÍNIA A ~ e al e nación, conocida e ~ i al e nación (pa y example, kẽl i ~ ki i). 3.2. Ýmas a (upė) Vanagas (1981: 129130): Ýmas a ~ es ų ie o a dis Imas u ald. Es ų ie o a džių są ade (EKNRe s. .1 Imas u, Ima e e) se acla a que oponimo puede es a elacionado con los apellidos *Ima, *Immo(i) y suomių asmen a džiu Himanen: Himas( )en. La compa ación con es ų localo a džiais desde el pun o de is a onológico es p oblemá ico, pues o que en la o ma li ians upė a džio Ymas a es la gasis ozis y, a es ų Imas u umpasis i. Ýmas a ambién no puede se asociada con suomių inų *h (es ų kalboje dažnai išnykęs) y a kilęs iš inoug ų p okalbės *š, odėl į bal ų kalbas bū ų pa ekusi o ma **Šima- i lie u iškas a das bū ų **Šimas a. Himanen, pues o 3.3. Ja à (upė i eže as), Ja lka (upė) Vanagas (1981: 134) indica Ja õs i e y eže ą, ambién Ja lkos i e ę como inougiškos o igen andena džius y elaciona ellos con suomių jä i ‘eže as. Vanagas (1971: 149) es a sąsaja baseja en lo que en La ijoje exis en sudu iniai luga o a džiai, cuyo segundo dėmeno es -(j)e is, -(j)ē is, kilęs de inas p okalbės *jä i. Sin emba go es a compa ación no es adecuada. Menė i La ijos luga o a džiai son de o igen ly ių, y los mismos obje os es án en la his ó ica ly ių apoble en e e i o io Rygos įlankosok an ėje. En ie o a djias apa ece peculia idad onológica de la lengua líbia p iebalsio ex inción po p iebalsio ( inų p okalbės *jä i > ly ių p okalbės *jä o > Ku žemės ly ių jō a, Salacos ly ių jä u) (Kallio 4647 2016:). 1 Es os Aquí y adelan e en el a ículo s. . sub e bum (in oducción palab a dicodyne). SIMONAS NOREIKIS 142 Ac a Linguis ica Li huanica XC pe miimai acon eció a de, sob e el XV c., y an es de eso lí ios lengua a osena poco eseci aba del es ų lengua ( enid: 6061). Po lo an o, la nologiniu požiū iu, kadangi Lie u oje galimi inoug iški anden a džiai a si a- compa ación es inadecuada ch odo 2000 m. p . K ., ly iškos o mas su gido 3500 eže as y a oli nuo ly ių gy enamojo a ealo, odėl palyginimas a ealiniu- ipolo- m. más a de. Además, Ja õs i e ė e giniu desde el pun o de is a onomas icas no es adecuado. Vale la pena no a , que inos *jä i o igen no es á has a el inal aiški. Incluso se pensó que es a palab a es de bal iškos o igen (Nuu inen 1989); él ha sido asociado con bal os *jau ā (lie u ių jáu a), quien inų p okalbėje i o *jäw ä (EVE s. . jä i), y más a de debido me a ezės i o *jä i. Es di ícil imagina se, como de un posible de olución del p és amo en caso de él pod ían exsi u ulio i Ja à. Galinamen e andan a dis Ja à ki čiuo o en el úl imo skiemenyje, lo que con con aduja inos idiomas dėsniams. Mien aspu Ja lka eikiau es o igen sla iškos anden a dis, que sie inas con sla ų pagonių die o nomb e Ja il(k)o. La ia en el que se encuen a el pueblo Jē īla siejamos con és e dios de nomb e (Būga III 639), po lo que sla iškos o igen posibilidad es donde qué į ikinamesnė. Baigian debe ía añadi que Vanagas (1981: 134) señala a ención a Gus a o Leidingo ela us p ūsų-jo ingių ie o a džius Ja cke, Ja a, A ke, Ja ke Fliess (Leyding 1959: 43), pe o sus yšio con Ja à de alliau nekomen oa. Po lo an o, en u u as in es igaciones ald ía comp oba se si Ja à no es á elacionado con es os opo ó dios. 3.4. K ė (upė) Vanagas (1975: 405): K ė ~ es ų käwe ‘g ei as, eiklus (Wiedemann 1869: 278, 425), pues o Kazimie as Būga (III 615) unió es a ila la iškų ie o a džių con es išku palab a. Būgos incluidos la iški ie o a džiai aquí no se án examinados, po que ellos no elinjané con el ema del a ículo. Mien aspues K ė his ó icas pun o de is a onológica no puede se asociada con es ų käwe. Fe dinando J. Vydemano dada o ma käwe es o ma de g ado débilnojo, y en la ac ual es ų kalboje u ilizada o ma es käbe (kilmininkas käbeda) (EESe s. . käbe). Es a o ma de la palab a inos p okalbėje *käpedä, de la cual ba gu o podía exsi u ulio i *Kēwijā bal ų p okalbėjė. Vanagas (1981: 154) p opo cionó nebe inoug iškos, pe o la iškos de o igen explicación, que pa ece c eíames e . 3.5. Kdė, Kidẽlė (upė) Vanagas (1981: 156): Kdė ~ la ių apelia y ai ķidas, ķides, ķidi < ly ių Ķidu ga iene kid(ūd) ‘žu ų idu iai, ža nos; kas no s mažas, nes a bus’; ~ es ų ie o a dis A ículos A icles 143 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Kide-maa (Endzelīns 1961: 378); ~ upė a dis Ķidu ga ~ ly ių kid(ūd) (Rudzī e 1961: 185). Pi miausia eikia a k eip i dėmesį į Vanago pa eik us ik inius žodžius. a ian ą Ķīdu ga con ilguoju ī (LGIA VD). La base de da os de luga eso a zos de Es onia (KNAB) no hay e dade a de la palab a Kidemaa, allí se puede encon a sólo Kiidemaa con ilguoju ii. Debido a es o dudo se, si upė a dis Kdė con an e io men e mencionados a ículo luga eso a žiais de Le onia y Es onia es adecuadamen e asociado desde el pun o de is a onológico. Desde el pun o de is a onomas ica inoug iška o igen ambién dudosa, pues o que inas a dyne no hay luga o a des, cuyo de e minan e ue a ly ių kid(ūd) y sus co espondien es en o as inas lenguas, po ejemplo, suomios ki a ‘ yklė, ge klė, bu na, es ų kida, kidu id. ‘žiaunos y suomios kidukse ‘žiaunos. Vol gangas P. Šmidas señaló al hecho de que los la ios ķidas, ķides, ķidi es ėly as skolinys; si él hubie a en ado en bal os p okalbę, la iško equi alen e se ía *cid-, y explicó, po qué Kdė puede se de Li u iška o igen (Schmid 1988: 165 166). En el dicciona io e imológico de Vanago ambién apa ecen los nomb es Skidẽlė, Skidupỹs y Skidulỹs ~ sks i ‘skleis is a países; i i; kedė i, e ė i, b igz i; plis i, sklis i, que iene sinónimo ks i ‘p adė i kedė i, d iks i, plyš i, ska i (LKŽe). Šmidas es os palab asžius compa an con o o lie u išku palab asiju (s)kedžius. Po lo an o Kdė según analogía puede se asociada con kis i. Además, Rimša (1995: 97) conside a que Kdė pudo su gi de el accionmajo dio kidén i ‘keden i. A isan e cues ión, si los Li uanos anden a džiai pudo encon a se de palab as (s)kis i, kidén i, dejándose abie o a los in es igado es onomas icos de Li uania. Sin emba go puede a i ma se que Kdė no es á pied a del iempoas inoug ų subs a o anden a dis. 3.6. Kigus, Kigas (upė) Vanagas (1981: 157): Kigus ~ Ke g-oze o (~ suomių kä ki ‘genỹs, es ų kä g ‘juodàsis genỹs (Vasme 1934: 380)); ~ Ky gus (upė A changelsko en la egión (Čaše 2010); ~ es os al a ‘aukš as (Šlia as 1996: 50). Pa compa acion con suomios kä ki quizás sea ap opiado, pues o que apelia i iene co espondimen de en o as inoug as lenguas (SES; UEW), sin emba go de un posible p es inimosi caso más ikė inas lie u iškas co espondimen **Kegus. Šlia as (1996: 50) ue indicás y al upė a džio a ian e, que p obablemen e es an inė žemai iška o ma. La compa a i a con Ky gus es dudosa, pues o que su inoug iška o igen se p opo ciona compa ando es e upė a dį con a ios inoug iškais apelia i os y no igiilin a jų, kaip ie o a džių, da ybos, seman ikos speci iką bei is o inės onologijos dėsningumus. SIMONAS NOREIKIS 144 Ac a Linguis ica Li huanica XC inas seman iniu, kadangi upė eka pe lygumas. Šlia o palyginimas galbū bū ų inkamas onologiniu požiū iu, ačiau a mes- Šmidas señaló al hecho de que upė a dis puede se elacionado con ga sažodžiu k gu (žąsų skleidžiamas ga s) y de él suda y u eiksmažodžiu k gau i (Schmid 1988: 166). Debido a es a compa ación idoneidad cues ión se deja abie a a onomas ems li uanos. 3.7. K ė, la iškai Ķi e (upė) Ri e ė K ė luye a a és Li uania y Le onia e i o io. Būga (III 229) o eció es e upė a dį conside a de o igen iniška (plg. ly ių ki , suomių ki i ‘akmuo). La iško equi alen e Ķi e indica a dly ą es e nomb e kilmę. Si el nomb e hubie a en ado en bal os p okalbę, la iška o ma se ía **Ci e. También es necesa io llama la a ención en el hecho de que an o Li uania, como La ijoje es e upė a dis iene o a a ian eą, en el que šaknies balsis y ī es ilgas: lie u ių Ky ė y la ių Kī e. La úl ima o ma de la La ijos ie o a džių duomenų bazėje (LGIA VD) se indica como pag indinė, o as upė a džio o mas Ķī es s au s, Ķī ī e. Longosis šaknies oz no dejaja des e nomb e sie i con inų *ki i, pues o que p es inan e šaknies oz neilgėja. Laimu ė Baluodė la išką o mą Ķī ī e elaciona con apelia i ķī ī e ‘pempė, que es pe es ų kalbą a ėjęs skolinys de okiečių žemaičių kalbos (kiwi ) (Balode 2015: 58). Po lo an o él quizás sea un indi ec o inismo, pe o eso sólo suposición. Sin emba go Vanagas (1981: 158) no desca a y bal iškos de o igen bei elaciona con apelia i is ký is, ky ýnas ‘ki mėly ė o algún abalas, ky ýnas ‘smulkus agua gy ūnėlis, in uzo ija. Si la o ma del nomb e con ilguoju balsiu es pi minė, es o quizás es a sąsiaga es adecuada. Pe o po algún caso, es o pa ece más con incen e, que inoug iška o igen. 3.8. Kõkė (upė) Vanagas (1975: 405) a i ma que es e upė a džio inoug iška o igen es bas an e dudosa. En el ocodyne e imologico (Vanagas Sa o 1981: 161162) es e anden a dį él compa a con kele u la iškų oponimų con šaknimi Kāk-, cuya pa e Būga (III 623) inculó con suomių köykky ‘sulinkęs, kup o as. Desde el pun o de is a de la onología his ó ica la compa ación con es e suomių apelia i o es comple amen e acasado, pues o que su o ma inų p okalbėje ue *keükkü, de la cual apenas o podía dessi u ulio i o ma *Kāk-. Además, ilgas p iebalsis po ilgojo skiemens su gió más a de que yko bal ų y inų S aipsniai / A icles 151 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Va das Pe na à y a su p iesaga -a a, ku i dažnai su inkama bal ų anden- a džių leksikoje (lie u ių kalboje ji dažnai keičiama naujesne o ma -u a). Vanagas (1970: 101) esc ibe que de muchos nomb es, quienes e minan galūnėmis -a a -u a, kamieno signi icado hoy noáški. / Pe na à es uno de ellos. Paulius A is ė esc ibió que las Es ías y Finlandia luga o a zii Pä ni Pe ngali se ex ingusios subs a os de lengua desconocida (A is e 1981: 17). Apelia i o pä nä pasea solo en inas lenguas (SES s. . pä nä), po lo que puede se , que es subs a ino palab a. Así se puede hace p esunción, que Pe na à y Pé nokė no es á inoug ų o igen, pe o puede se o iginę de un ex inguusios idioma subs a o. 3.21. Pladis (upė) Vanagas (1981: 258) en el ocodyne e imologico o ece du inoug iškos o igen aiškinimus. En p ime luga , Vanagas se basa en la p opues a de Rudzy ės (Rudzī e 1968: 189) y An uono B eidako (B eidaks 1973: 100) explicando que La galos upė Pyldys ups (la iška o ma Pilda) puede es a elacionado con es ų põld ‘laukas3. Pyldys se p esen a como la galių ienaskai os mo e iškosios giminės kilmininkas (ž . Leikuma 2003: 13). Sin emba go Vanago dado el nomb e Piladis con la la galių Pylda es inap opiada, ya que el úl imo su gió sólo después es ų a isk aus imien o a La galą p incipios del siglo XIX (Mela 2001). También no se ía jus o y el nomb e Pladis p o umpinamien o es ų kalbos o mai põld. Finų p okalbėje ue o ma *pël o, y el p opio palab a es skolinys de ge manų p okalbės (< * elþa) ‘laukas, di a (EVE s. . pel o). Es di ícilku encon a azonadú explicacion, como de pel o põld < *pël o podía issi u ulio i o ma Pladis /. Vanagas en el ocodyne e imologico ambién le an ó hipó esis, que Pladis sie inas con la iškais luga eso ios nomb es Pīlags, Pīladzis y pan. Ellos es án compues os de pa ecidos inos skolinių-apelia i ų, cuyas p ima ia o ma es ly ių pīlõg ‘še mukšnis. Es os p és amos son ampliamen e apli é y se encuen an p incipalmen e Ku šo, Žiemgalos y Vidžemės a mėse (Zeps 1962: 165166). Sin emba go sus no se encuen a la galių a mėse (excep o unas šnek as Vidžemės on e a). Pladžio a oelis es á en la localidad Paš i inio, que ambién pe enece a la his ó ica e i o io de Žiemgalos. Desa o unadamen e, no hay in o mación sob e Ziemgalos e i o io p esen es anden a džius, compuy us de la palab a pīlõg. 3 A pesa sólidos a gumen os sob e la conexión en e Pilda y põld, nadie ha señalado a ención a lo que en a mėse de los su eños es os en luga de ge manos p es inio põld ‘laukas donde que más ecuen e es u ilizado inos eldinys nu m ‘laukas, pie a, po lo que la conexión en e la gales cie oino palab a y es as apelia i o puede se y paneig as. S aipsnio au o es a cues ión soluciona olimesnėse doc o an ū os es udiosías, elacionadas con las Le iones inas o igen luga o a džiais. SIMONAS NOREIKIS 152 Ac a Linguis ica Li huanica XC Es uc u as one ís icas pun o de is a es di ícil encon a conexión en e el nomb e Pladis y apelia i os kamienos pīlādz-, pīlāg-, pīlag-, pīlaģ a ian ų. Kamienois bals ī o iginalalo kalboje (ly ių) y en odas las la ias palab as de o mas siemp e es ilgas. Mien as an o en lenguas li uanas es e oz es umpas Ly ių pīlõg i se hizo la gas debido al cambio onológico *š > *h > (plg. suomių pihlaja, es ų pihlakas). Anks y ojoje inų p okalbėje šaknis ue *pišla-, sin emba go Li u iško nomo o mae no š pėdsakų. Po lo an o, el nomb e Piladis no puede a a con ninguna o ma de la lengua inų. Po o o lado, Pladis puede se duk y us lie u ių anden a džiuose. Kamienas pil- gali bū i daik a a džio pils a ba eiksmažodžio pl i edinys. Iš abiejų leng ai galima suda y i anden a - in iksinis da inys, po que in iksas -ady a p odžius, po ejemplo, Pil-ẽlė < lie u ių pils, Pil-ãšius < pl i (Vanagas 1981: 258). En su más emp enien e abajo Vanagas (1970: 71) el nomb e Pladis log a con las a aisiais su dos. Sob e puisim inoug ų o igmn él zazmenciona solo en isnašo. Vanagas econoce que desde el pun o de is a one ico ly iškos o mas y de ellas o madas la iškos o mas apenas o pueden se elacionadas con Pladis. Sin emba go él hace suposición, que Pladis puede es a elacionado con el la iškuoju nomb e Piladzis (según él, es o ma li uanizada Pīladzis). Desa o unadamen e, noaaplica, qué clase es es a localidad y donde ella es á, po qué el sonido i se con i ió umpas. Mien aspues Vanagas (1981: 258) en el dicciona io e imológico esc ibo sólo sob e puimą inoug ų kilmę, y pa alelas con los nomb es Pilẽlė y Pilãšius no deno ados, no s jos paaiškinamos plačiau. Todėl šiuo a eju links ama p i a i bal iškajai e imologijai. 3.22. Púožas (láge as) Vanagas (1981: 268): Púožas ~ La galos d a o nomb e Puožu-māja. Según académico, o ma puožišsi u uliojo de o mas pāz-, pāž-. Su a i macióní él basa en lo que la galių calboje bal os ā i s a uo. Minė ą eže o a dą él compa a con o os la ios opo a dijos, po ejemplo, Pāze (pie a), Pāzis (3 di e en es obje os) y Pāzs, Pāžupe (upė), que o man de la ias palab a pāzis < pāź ‘uola (Vanagas palab a pāź ma có como suomišką, aunque de hecho es Vydemano Es ų okiečių lenguas diccione consumida o ma pāź, suomi kalų kalba egula o ma es paasi (Wiedemann 1869: 858). La di usión de la palab a pāzis en a mís icas de la lengua le onia no es g ande, se u iliza sólo en a mís icas de Li onía (Vidžemės) (Zeps 1962: 160). Vanago minimos Pāz-, Pāž ie o ės es Ku še (LGIA VD). Además, el suomių paasi y sus equi alen es en Puožas i Puožu-māja y a ski ingose is o inėse ie o ėse. Púožo eže o e- i o ijoje nė a uolų, odėl siejimas su inų *paasi y a seman iškai nepag įs as. o as inas lenguas se conside an ge maniškos kilmės (< *spāđa, EESe s. . paas). Da án admisidą, que inoug ai i o es compa aus ecien emen e pasolin o, á Lie u oje iki bal ų a sik aus ymo, jie ik iausiai ne u ėjo žodžio *paasi, ku is A ículos A icles 153 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Suomijos e i o iiją en ekęs despues de que inoug ai supues amen e apasionó Li uania. En lenguas Li u ias caso de aida one ís ica *paasi > *puožneįmanomas (ypač *s > *ž). Vanagas el nomb e Puožas asoció con ecien es o mas inas de lenguas, que son sa a ankiškos one ines desa ollo esul ado. Aikio señala que los nomb es debe ía compa a se no con las o mas ac uales, sino con las econs uidas (Aikio 2007: 164). La palab a paasi compa ación con anks esne o ma *spāđa indica, que Púožas con jomas nousijęs. Po lo an o se puede hace deducción, que Púožas no es pied a del siglo iempos inoug ų subs a o opo a dis. 3.23. Roba à, Robã ė (upė) Vanagas (1981: 279) a i ma que es e upė a dis p obablemen e es inoug izma y compa a lo con el hid onim le ón Rabba -Esse , elacionam con ly ių y es ų aba ‘pelkė, ly ių aba -suo ‘pelkė, apa-suo ‘klampi pelkė. Es ų aba es p es inys de la an igua escandina ų lenguas (EESe s. . aba). Skoliniai de escandina os lenguas en a on en inas lenguas sólo IIIVIII a. (Kallio 2015: 26), po lo que c onologicamen e pun o de is a a i ma , que Roba à es ped es iemposas subs a o inoug ų hid onimas, no puede. Vanagas insinúa que Vladimi as N. Topo o p opone o ookį o igen acla imien o, pe o en de alles la no desc ibe (Topo o 1977: 84). En la uen e p ima ia se e que es e es udioso p opone indoeu opie išką kilmę. La comp obación de suposición de Topo o o no se elaciona con el ema de es e a ículo, po lo que en el u u o a ella llama la a ención se p opone a o os in es igado es. 3.24. Rujà (upė) Vanagas (1981: 283): Rujà ~ la iški ie o a džiai Rūja, Rūjupe, Rūjas, los cuales Būga (III 617) conside a inoug izmais. Según Vanago, inoug iškąją kilmę ambién con i ma y la ių upė a dis Ruoja, p ūsų Rogys, Royenn, Roigen < *Rōjis (*Rōja-), la ių āja ‘supu ęs, ne ekąs ūdyno anduo y kašubų aja ‘bala, pu as, pelkė. Dos de los úl imos apela i os ue on conside ados de o igen inoug iškos, plg. suomios uoja ‘liūnas, bala, es ų oe ‘liūnijos, (Bedna czuk 1976: 51), ačiau San e is Jun ila, g įsdamas is o inės onologijos klampynės, dumblina ėkmė dėsniais, es a p esunción la desca a (Jun ila 2015: 283) eiškė abejones dėl upė a džio Rujà yšio su la iškais ie o a džiais ūj-, kadangi lie u ių upės a do o ma su umpuoju šaknies balsiu u. Manan , kad 20). Más a de y el mismo Vanagas (1981: su įž alga eisinga, upė a džio Rujà inoug iška kilmė es eme ama. SIMONAS NOREIKIS Ac a Linguis ica Li huanica XC 154 Suomių uoja o ma inų p okalbėje ue * ooja, y la gosis šaknies oz es ėly as eiškinys. Finoug ų p okalbėje es a o ma de palab a pudo se * owaja * oηaja * oγaja (s aipsnio au o iaus con e sación pe sonal con A. Aikiou da os), po lo que ambién an es menciona la ias, p ūsų y kašubų apelia y ai y e i ica palab as a gu o puede se inoug iškos o igen. / 3.25. Sikià (upė) Vanagas a i ma que upė a dis Sikià (Sỹkė) sie inas con los li uanos apelia i os sỹkas, sỹkis, que ue on conside ados iniškais skoliniais, plg. suomių siika (Vanagas 1975: 404405). Sin emba go en las mismas lenguas inas siika se conside a ge manos skoliniu, y Li uanies apelia i ų sỹkas, sỹkis conexión con inas y ge manų palab as no es á cla o (LÄGLOS III 231), po lo que Sikià no puede se pied a del siglo ino inoug ų subs a o anden a dis. 3.26. Suosà (upė) Vanagas (1981: 320): Suosà ~ ka elų Suasjä i. No e Suomijoje (Enon ekiö) son es eže ai, nomb ini Suasjä i. Vanagas nepaneigia y bal iškosios e imologías además p opo ciona compa ación, po ejemplo, con la palab aju saũsas y o os Li u iškais apelia i i , lo que pa ece c eínamio. Eže ai, llamados Suasjä i, es án lejanos de Li uania, po lo que a ealiniu- ipologiniu pun o de is a ellos no pueden se asociados con Suosa. Además, Suasjä i es, ko ge o, *Suas- *Suassilpnojo laipnsnio o ma. 3.27. Šakšỹs (eže as), Šakšlė (upė) Vanagas (1981: 324325) es os anden a džių kilmę iempo no loaiškia. Él no menciona que ecuen e o ma del nomb e Šakšỹs es Šekšỹs (TLE IV 167). Būga (III 627) es e nomb e lo a ibuye li uanos y la ios šakš( )- šekš( )- anden a džių g upei. Ellos se asocian con apela i os li uanos šẽkš is ‘lenk ais nagais medinės šakės su zaggaliu zazakalyje pelams sem i y šekš a ‘žemėje ilgai gulėjęs o andenyje mi ks an is izcu ido á bol kamienas con kelmu (LKŽe). Vanagas ambién hace asuncióną de que el nomb e eje o Šakšỹs es de inoug ų o igen. Él compa a anden a dí con E genijaus M. Pospelo dados los nomb es de andenų: Šokšos eže as Mokšos upės basine y no enos Šokšos upės, cuya cuenca d ieja desde el Onego eže o has a Mezenės A changelsko en el ámbi o (Pospelo S aipsniai / A icles 155 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 99–100). Pospelo as aip pa mini okius andens elkinių geog a inius pa a- 1970: dinimus como ma ių šokš ‘upės a šaka y mansių šoš ‘maža upė, upelis. Toliau s aipsnyje ik inama, a Vanago ap ašomos pa alelės su Pospelo o pa eik omis p ielinksninėmis cons ucciones y apelia i i os son co ec as. Ma ių šokš es o iginęs de U alo p okalbės *sojakamieno (UEW s. . *soja), o -kšy a p iesaga. En o as lenguas del U al amilia es a o ma simila a la U al p okalbės o ma y se u iliza sin p ensaga. Su co espondien emens inas no hablan. Mansių šoš no hay *soja equi alen e. El equi alen e co ec o, po ejemplo, no es e mansios en el idioma es aj . La palab a šoš pi minė o ma *čoč, po que mansių *š issi u uliojo de *č (Sammallah i 1988: 511512). Po lo an o aquí minimi mansios y ma ios apelia i ai po azones one icas no pueden se asociados con p abal iška o ma *šakš- *šekš-. / Desde el pun o de is a de la onología his o ica se puede echaza Šakšỹs ~ Šekšỹs conexión con menė os inoug ų apelia i os. Galinamen e debe ía añadi que a ~ e kai a en palab as bal as es ecuen e eiškinys. Debido a es as azones el nomb e puede conside a se bal išku. 3.28. Šladis (upė) Vanagas (1981: 331) se basa Juozo Šlia o (1970: 263) hipó esis, que *šilady a kilęs de la o ma *šilddėl local en a mėje populia ios anap iksės y que su uen e de o igen es ly ių palab a sīlda ‘ il as. Vanagas ambién u o en cuen a a la Schildas i e s nomb e (Vasme 1934: 36). Él señalóé ambién al hecho de que ly ių sīlda es bal iškas palab a en lenguas inas: bal ų * il as > suomių sil a ‘ il as (Thomsen 1890: 98). Šilda en es e caso no es un buen ejemplo, po que es ka elų anden a dis, compues o de apelia i o šilda ‘ il as, en el que pase eiškia s > š kai a, ca ac e ís ica de lenguas ka elų, sin emba go ella ep esen a no al ya ieja eiškinį. Así compa ación con es a o ma no es adecuado del desa ollo onológico desde el pun o de is a c onológico ejemplo. Ly ių sīlda, como y an es de es o mencionadoji ka elų šilda, o iginada de inas *sil a y es bal ų skolinys. Incluso si hubie a ocu ido un p és amo eg esi o, poco p obable es que pudie a ocu i s > š cambio. Po consiguien e la compa ación con inos *sil a ediniais no es ap opiada. Vanden a dis Pladis a iamos muy simila men e como Šladis y iene p eesagą -ad-, que es p oduc i en Li u ias anden a djiuose. Vanago (1970: 72) en el lib o, des o ada a Li u ias hid onimų es uc u as, Šladis mencionado como uno de el nomb e, suda y o con es a p eesaga, ejemplos. Su en la palab a e imológica (1981: 331) Vanagas p opo ciona sólo posibles co espondimenis del inoug ų idioma. Sin emba go el nomb e puede se hecho de la palab a šlas (Rimša 1995: 98). De él es susde ę muchos di e sos o os nomb es (pa y example, el ío nomb e Šl-upis, eže ų a dai Šl-eže is o Šlas), o- dėl Šladis gali p iklausy i ai pačiai g upei, aigi bal iška e imologija skamba į ikinamiau. SIMONAS NOREIKIS 156 Ac a Linguis ica Li huanica XC 3.29. Šuojà (upė), Suojà (upė) y Suojỹs (eže as) Según Vanago (1981: 320, 336), es a palab a puede se de o igen inoug ų, y sus equi alen es en las ac uales lenguas inas ambién pod ían se Šuo, Šuo-ja i, Šuo-oze o, Šuoju (pas a ąjį Vanagas p opone conside a suomišku). Vanago los nomb es de e dad son de o mas de palab as de la lengua ka elų, en las cuales inų s paki o en š. Minė i apodos elacionados con ka elų šuo o suomių suo. Sin emba go el nomb e Šuoju pe manece neaiškus, po que suena no suomiškai. Spėjama que es o es o ma de palab a de la lengua ka elų, en la que ambién ocu ió s > š y a > u cambios. Suomiška o ma se ía *Suoja. A ículo au o ious con e sación con inoug ų a dyno i ėju Pauliu Rahkonen du an e es e anden a djiu ue o ecido samių o igen acla enima. Vanago compa aciones no son con iables debido a que en sus o ecidos iniškues co espondimenis š es el segundo sonido. Así, desde el pun o de is a one iniu-his ó ico es imposible que el nomb e Šuojà es u ie a elacionado con ka elų apellidos. La es uc u a one ís ica de la palab a suo ambién o o: suomių suo < ėly oji inų p okalbė *soo < anks y oji suomių p okalbė *soγi * oγi (Saa iki i 2006: 269270 /). Es di ícil imagina se, cómo bal iškosios o mas podían issi u ulio i de emp i ųjų suomiškų o mų. Po o o lado, A is ė indica que inos *soo puede se palab a paleoeu opie iško subs a o (A is e 1971: 256). Pe manece no loaišku, si lie u iški apellidos con él elacionados. Vanagas (1981: 320) eje o a dą Suojỹs e upė a dį Suojà uneja con ka elų Suo-jä i y su su […]pelkė[…]. Es os nomb es análisis e imológica se puede lle a a cabo así mismo, como y an e io men e en el a ículo mencionado nomb e Šuojà caso. Vanagas (1981: 320) se basa Būga (I 523), que explica el nomb e la ių Suoja e imologiją. Su equi alen e lie u išco se ía Šuojà. Según Būgo, los la ios Suoja y los Li uanos Šuojà pueden es a elacionados con la palab a de la jo ingios *sōjā ( eikšmė nenu ody a), del cual p obablemen e dessi u ulio el lenkiškas eže o nomb e Sajno < sla ų *Sajьno < jo ingių *Sōjinan (*Sjāō + -in- + -an). (1988 Vanagas: 47) señaló a lo que algunos del no e de Li uania anden a džius se pueden explica aka ų bal ų habi adaje pasi aikančiais a dais (pa yčiams, Dabikinė n. l. p obablemen e sie ina con la ieja p ūsų lengua palab aju debican ‘didelis). Debido a es a azón la explicación Būgos pa ece con incen e. Bal iškasis e imologico nudo Šuojà acla iman pa ece jus i icado po las an e io men e mencionadas azones. Mien aspue o el nomb e Suojà e imologija pe manece noaiški, sin emba go el nomb e asociado con inos apelia i os y e i iciais palab as pa ece one iniu pun o de is a no ap opiado. S aipsniai / A icles 157 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 3.30. Ta añdė (upė) Vanagas (1981: 340) ją compa a con el upe de Le onia, cuya ly iško nomb e es Tē and (Rudzī e 1968: 192). Valen inas Kipa skis es e nomb e lo conside a inoug išku y iden i ica lo con suomių Ty än ö, ly ių õõ a ‘de a y es ų Tõ andi küla (Kipa sky 1939: 236). Palyginim Li uanos Ta añdė ~ ly ių Tē and ch onologiniu pun o de is a es no ap opiado. Si la compa ación de Kipa skio es co ec a, es o one inė ly ių o ma del nomb e es ealmen e del odo nesena. Ly ians en habla po p iebalsio empeza on nyk i, según Pe io Kallioo, sólo a inales XV a. (Kallio 2016: 4647, 6061). Ta andė es oli nuo bal ų i ly ių kalbų kon ak ų a ealo, odėl šis upė a dis negali bū i e - inamas kaip inoug ų subs a o a das. Vanagas (1975: 405) a dà Ta añdė ambién inculó con los íos del no e occiden ales de Rusia llamado Ta anda. Tiksli ío luga no es ablecida (Ma adudina 1965: 11). Él ambién se basa en Būgos (III 621) dados le iškais luga o a si con a ixsu -nd- (plg. inų *-n A, *-n O). Būga los p esen a como inos nomb es. Vanagas p opone y o a opción. según él, Ta añdė puede se asociada con el nomb e pe sonal Ta anda, bal a usių Ta anda (ž . Vanago u ilizado uen e de nomb es pe sonales Bi yla 1969: 409). Sin emba go no menciona ales apelia i os como a añdžius, a añdė ‘plepys, a ánda ‘k ailys (LKŽe). Mikolajus V. Bi yla ambién indica usas Ja osla lio a mės palab aí a an a ‘kalbus žmogus (dėl del úl imo apelia i o ž . Mel’ničenko 1961). Visi šie žodžiai gali bū i onoma opėjiniai, nes lie u ių kal- boje y a nemažai žodžių su onoma opėjine o ma a a-, eiškiančių, pa yzdžiui, kalbumą, beldimą, s i dulia imą (LKŽe). Ta añdė es no solo i e s, sino y al pueblo, po el cual eka ė, nomb e. Puede se que al pueblo el nomb e p ime o le die on pe sonas, llamadas Ta anda, y sólo después de eso es a palab a ue empezada a usa como nomb e del ío. Nomb e Ta añdė ki čiuojamos an ajame skiemenyje, y es e a gumen o es imonija con a inoug išką kilmę. P iesagos -n A la p e alencia se ap io a a las lenguas inas bál icas y de Pe mian (Hakulinen 1979: 200), pe o el ap esaga -and aip ni es á ajena a lenguas bal as (Būga III 847). A gumen ai po Ta andés nomb e bal išką kilmę son su icien emen e ue es. Además, el ío co ien e mucho más lejos del conocidos his ó icos inoug ų habi a i o a ealo. Así bal iška o igen es donde algo c eyinamesnė. 3.31. Té e ė, la iškai Tē e e (upė) Té e ė (la ių Tē e e) es á en La ijoje, pe o nedidelė su a ka pa eka Li uania y La ijos pasieniu. Vanagas (1981: 344) e imologiniame žodyne upė a dį lygina su la išku miško a du Ta as es mežs. Pasak jo, šis y a inų kilmės, i lygin- inas con es iškais a dais Ta wes , Ta es , Te es y Ta as u kihelkond. Él hace p esunción, que al mismo a ibu o iene y ka elų nomb es Te a-lambi y Te a-jä i. SIMONAS NOREIKIS Ac a Linguis ica Li huanica XC 158 Pas a ieji du a dai ik iausiai suda y i iš apelia y o e a ‘de a’, ku is inų en lenguas puede se bal iškas skolinys (Kalima 1936: 168). Te a ambién puede se de o igen escandina iškos, sin emba go en cualquie caso es a dly esnis skolinys inų lenguas (i. y. pasollin as más a de que 2000 m. b. K .). Vanagas se basa en la opinión de Lau io Ke unen de que e y a p o iene de la palab a a as ‘ au as (Ke unen 1955: 223). Vanago segu amen e asi il a al p opo ciona es a e e encia, ya que Ke unenes analizaba sólo nomb es con a -. La palab a a as en lenguas inas se conside a bal išku skoliniu (< bal ų * au as (Kalima 1936: 166)), y la o ma a as es esul ado me a ezés. Ta as ue p oduc i os būdo nis loco a djios, al menos en Suomijoje (pa y a oin, Ta as-joki, Ta as-jä i). Té e ė ue asociada con a dy es p és amos inancie os en lenguas inas, po lo que es e nomb e de ío no puede se in e p e ado como agua a dis del subs a o inoug ų iempos de pied a. Nė a mo i o neig i la bal iška nambo Té e ė kilmę. Būga (III 847) indica que es o puede se p isesaginis da inys Te -e -ė y compa a lo con la ių luga o a džiu Te ende, que es ku šiškos o igen. 3.32. Tilkà (upė) Vanagas (1981: 345): Tilkà ~ la ių kaimų nomb es Tilk(u)sā i, Tilkainis, Tilkas < ly ių ilk, suomių ilkka ‘lašas (Būga III 618). Vanagas ambién compa ación p opo ciona ka elų eže o nomb e Tilkus. Finų * ilkka es ga sažodinės o igen palab a (SES s. . ilkka), del cual son kilę y eiksmažodžiai, po ejemplo, es ų ilkuda ‘ a ė i, lašė i. Sin emba go * ilkka es palab a de o igen a dnés, pues o anks y ojoje inų p okalbėje no puede se ilgojo p iebalsio (en es e caso kk) po ilgo skiemens (Jun ila 2015a: 195). Además, en él no hubo * i- > sipaki imas. Po lo an o, desde el pun o de is a oné ica his ó ica es e upė a dis no puede se e aluado como pied a siglo inoug ų subs a os. Mien aspueso nomb e del lago ca elų Tilkus compues o no de ilkka ‘lašas, y de ilkku ‘zemės uožas (plg. salmi ‘sąsiau is > salmes) (s apsnio au o iaus pokalbis su Denisu Kuzminu). Dėl anksčiau s aipsnyje minė ų p iežasčių paly- asmeniškas ginimas con ilkku ambién no es adecuado. Vanagas (1981: 345) galiausiai eigia, kad „bene į ikinamiau bū ų sie i su lie- u ių lk i ‘ il i, im i’.“ A ículos A icles 159 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai 3.33. Ug a (upė) Ug a empieza en Le onia y Li uania enlaza en K iauną. Le onia ambién se u iliza el nomb e Ug a, pe o Li uania más di undido nomb e K iaunnų upẽlė, su in ako nomb e K iaunẽlė. Minė i upė a džiai son na do K iaunà ediniai. Según Vanago (1981: 352), Ug a puede se de inoug ų o igen. Él compa a upė a dį con el ío Ug a nomb e en Rusia. Es a luga del ío no es ablecida, sin emba go Vanagas la menciona como inoug išką. En una de las uen es el nomb e del ío Ug a no mención, pe o minimi o os nomb es con -g - (plačiau é. Se eb enniko 1970: 58). Smolensko y Kalugos ámbi os eka i e ė, llamada Ug a. Según Makso Fasme io, Ug a es de bal iškos o igen (Vasme 1987: 147). Mokslininkas la iden i ica con los le oneses Uog e, los Li uanos Ungu upė. Las compa aciones de Fasme io en es e a ículo no se án discu idas, ya que ellas di ec amen e no se elacionan con el ema del abajo. Sin emba go ina a ención a la no a de Fasme , que Ug a no puede se asociada con usėnų ug y ‘ eng ai, pues o que en la localidad, en la cual se menciona el ío, nunca no i ía ung a. Absolu amen e posible, que en e Le onia y Li uania encon ados nomb es de Ug a y Rusia ekančios ías de nomb e Ug a ningún enlace no hay, y ellos son homonimai. Ug os upės nomb e de o igen pe manece neceški, po lo an o a i ma , que él es inoug iškas, no puede. 3.34. ka, kis (upė) Vanagas (1975: 405; 1981: 355): ka ~ es ų u g ‘upelis > la ių u ga (Zeps 1962: 199), de la cual ue on compues os y la iški ie o a džiai (Balode 64), pe o ales nomb es se encuen an sólo en la ex-an igua zona de asen amien o ly ių. kis es á del medio de Li uania, i. y. on o del mencionada e i o io. U ėda (upė) Zodyne Vanagas (1981: 256) a i ma que U ėda g eičiausiai sie ina con Aujėdà up. 3.35. Él ambién alinea upė a dį y con es ų Ueda, Uueda (Vanagas 1975: 405). Sin emba go Uueda oné icamen e educida o ma pe sonal del nomb e Uue oa, que es sudu ino palab a uue ‘naujo + oa ‘kamba io. Šį Vanago compa ación con es išku ie o a džiu comen ó Ennas E ni sas y echazó al posibilidad que los Li uáneos U ėda pueda ene algo en común con es ų Uueda (E ni s 1979: 132). A aiga la a ención al hecho de que an as dėmuo es ų localo a día en pe sonalo a día Uue oa oa es apelia i o uba ‘kamba ys o ma del limninko, y el mismo apelia i o es laikų subs a ą. Bal iška o igen pa ece SIMONAS NOREIKIS 160 Ac a Linguis ica Li huanica XC ge manų kilmės (SES s. . upa), odėl negalima kalbė i apie akmens amžiaus c einamesnė. 3.36. Výgala (upė) Vanagas (1975: 405): lie u ių Výgala ~ es ų Vigala. Aunque es os aguas a dji suena muy simila es, ellos es án compues os de di e en es mane as. Es ų Vigala o mamos con o man u -la, eiškiančiu luga . La palab a igā ‘ilga d ėgna inse uba en e dos col as, pailgas pelkė as lėnis es á ly ių diálogo, es a palab a p obablemen e enía co espondimenį y es ų diálogo (EKNRe s. . Vigala). Lie u ių Vygala podía se o malizada de p oduc aus idioma lie u ių o man o -gala (plg. A iógala, Baisógala, Gimbógala y k .). Sin emba go, el o igen Vy o man o pe manece no cla oški. Tal ez es o es elipsé de Vijogala. 3.37. Vičiu is, Vičiu ė, la iškai Vi ca a (upė) Vanagas (1981: 387) sos iene que Vičiu is es li uanizada la ių o ziemgalių o ma (p iesaga -a ie o a džiuose a menudo kin a en -u -) (Vanagas 1970: 238; 1981: 387). Vanagas en el dicciona io e imologico ašo: la ių kalbos ly yje i ca y a an e zazakalinės eilės balsį a, es o c no puede se , digamos, de [minkš ojo] k. Vadinasi, la aíz e imologizuojamoji debe ía se i c-. Con es a ase e ación no se puede acep a , pues o que en la ias habla c an es zazakalinės ilės balsį galį se o iginęs de minkš ojo k (pa yみに, kiau s ~ cau s). Toliau Vanagas p opone inoug išką o igmę basándose en el en onces no publicado 1977 año Šlia o hand aščiu (publicado después Šlia o mue e 1996 años en su colección de a ículos (ž . Šlia as 1996: 50) au . pas .). Vanagas compa a el nomb e de Vi čiu io con es iškais localo a džiais Vi sa küla, Vi s-jä , Vi su ald, que son asocijami con es išku apelia y u i s ‘klanas, s u ų duobė (Ke unen 1955: 238). También en la lengua la ia hay la palab a i ca ‘s u os, conside ado inų skoliniu (Zeps 1962: 206207). A p ime a is a el nomb e Vi čiu io puede ene algo en común con las lenguas inas, sin emba go puede se no un opónimo de o igen subs a o, y un indi ec o inizma, i. e. opónimo, compues o de inos p és amo (Balode 2015). Desde el pun o de is a semán ico es e ėpe a dis ambién no causa dudas, pues o que an o bal ų como inų a eale se puede encon a semán icamen e simila es ėpe a džių: Mỹžupis, Škupis y suomių Paskajoki (paska ‘šūdas, ‘ jokiupė). Sin emba go hay que ene en cuen a el hecho de que Vičiu is es uno de pa alelos Lielupės in akų, que iene lie u išką y la išką a dą, po ejemplo, lie u ių Š ė ~ la ių S ē e, lie u ių Šeš ė ~ la ių Sese e, lie u ių Vege ~ la ių A ículos A icles 167 / Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Rimša Vy au as 1995: Pseudosuomug iški bal ų ie o a džiai. – Bal is ica VII: Bal is ica VII S a p au iskais bal is u kong ess 1995. g. 13.–15. jūnijā: e e ā u ēzes, Rīga: La iešu alodas ins i ū s, 97–98. Rudzī e, Ma a 1968: Somug iskie hid onīmi La ijas PSR i o ijā. La iešu leksikas a īs ība. Zinā niskie aks i 86, Rīga: Zinā ne, 175198. Sai ia ik Janne 2006: Subs a a U alica. S udies on Finno-Ug ian Subs a e in No he n Russian Dialec s, Helsinki: Helsingin yliopis o. Saa nis o Ma i 2003: Ka jalan geologia. Ka jalan luonnonmaiseman syn y. Ka jalan syn y. Viipu in läänin his o ia 1, ed. by M. Saa nis o, Ka jalaisen Kul uu in Edis ämissää iö, Ka jalan Ki japaino Oy/Ka jala-leh i, 2180. Sammallah i Pekka 1988: His o ical phonology o he U alic languages. The U alic languages: Desc ip ion, His o y and Fo eign In luences, ed. D. Sino , Se . Handbuch de O ien alis ik, Sec. 8: Handbook o U alic and Cen al Asian S udies, 1, Leiden: E. J. B ill, Schmid Wol gang P. 1988: Noch einmal zu F age eines wes innischen Subs a s in Li auen. Zei sch i ü Os o schung. Lände und Völke im ös lichen 478–554. Mi eleu opa 37, Ma bu g: He de -Ins i u , 161174. El Consejo de Minis os de las Comunidades Eu opeas ha adop ado una decisión sob e la concesión de la ayuda. Se eb enniko Bo is A. 1970: Серебренников, Бориц А. Почему трудно разрешить проблему происхождения верхних слоёв севернорусской гидронимии [Počemu udno az eši p oblemu p oischoždenija e chnich slojo se e no usskoj gid onimii]. Вопросы языкознания [Vop osy jazykoznanija] 1, 4459. Šlia as Juozas 1970: Subs a as Žeimelio apylinkės a dyne y a mėje. K aš o y a, ed. B. Vai ke ičius, 263270. Šlia as Juozas 1996: Žiemgalių pėdsakais, Vilnius: Žiemgalos d augija. Thomsen Vilhelm 1890: Be ø inge mellem de inske og de bal iske (li auisk-le iske) sp og: en sp oghis o isk unde søgelse, Københa n: Blanco Lunos. TLE IV Ta ybų Lie u os Enciklopedija 4 (SimnoŽ o ūnė), Vilnius: Vy iausioji enciklopedijų edakcija, 1988. Topo o Vladimi N. 1977: Топоров, Владимир Н. К фракийско балтийским языковым паралеллям [K akijsko bal ijskim jazyko ym pa alelliam]. Balkanski ling is ički zbi nik [Balkanskij lin is ičeskij sbo nik], o . o den. T. V. Цивьян [o . ed. T. V. Ci jan], Moscú: Наука [Mosc a: Nauka], 59116. Vanagas Aleksand as 1970: Lie u os TSR hid onimų da yba, Vilnius: Min is. SIMONAS NOREIKIS 168 Ac a Linguis ica Li huanica XC Vanagas Aleksand as 1975: K p oblema inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike [K p oblema inno-ugo skogo subs a a li o skoj oponimike]. Cong essus Te ius In e na ionalis Fenno-Ug is a um. Tallinnae habi us 17.23. VIII. 1970. I. Ac a Linguis ica Pa s, Tallinn: Valgus, 404405. Vanagas Aleksand as 1981: Li u ias hid onimų e imologins žodynas, Vilnius: Mokslas. Vanagas Aleksand as 1988: Li u ias anden a džiai, se . Lengba i pe sonas, Vilnius: La ciencia. Max Vasme 1934: Bei äge zu his o ischen Völke kunde Os eu opas. 2. Die ehemali- ge Ausb ei ung de Wes innen in den heu igen sla ischen Lände n, Be lin: Akademie de Wissenscha en. Vasme Max 1987: Фасмер, Макс. E imológico словарь русского языка 4 (T Ящyp) [E imologiчeskij slo a usskogo jazyka 4 (TJašču )], pe eвод с немецкого и дополнения О. Н. Трубачева, ред. M. A. Obo ina [pe e od s nemeckogo i dopolnenija O. N. T ubače a, ed. M. A. Obo ina], Moscú: Прогресс [Mosc a: P og ess]. Wiedemann Fe dinand J. 1869: Ehs nisch-deu sches Wö e buch, S . Pe e sbu g. Zeps Valdis J. 1962: La ian and Finnic Linguis ic Con e gences, Blooming on: Indiana Uni e si y; The Hague: Mou on and Co. Zinke ičius Zigmas 2005: Li u ians nau os kilmė, Vilnius: Mokslo y enciklopedijų leidybos ins i u as. Li huanian Hyd onyms o Allegedly Finno-Ug ic O igin SUMARY This a icle is based on he au ho s Mas e Thesis w i en in Finnish and submi ed a he Uni e si y o Helsinki in 2018. The opic is Li huanian hyd onyms supposed o be Finno-Ug ic and he aim was a c i ical analysis o such hyd onyms, and he esul was ha in Li huania he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms. This opic is impo an o Li huanian onomas ics. Howe e , in Li huania, he e a e no many people wi h knowledge o Finnish. Thus, his a icle makes i possible o Li huanian eade s o see he esul s o he Mas e Thesis by he au ho . In Li huania, i is s ill belie ed ha be o e he a i al o he Bal s o he nowadays e i o y o Li huania he e li ed Finno-Ug ians and hey mus ha e le hei aces in he oponyms. The supposed ime o his e en is 2000 BC. Thus, Aleksand as Vanagas p oposed S aipsniai / A icles 169 Ta iamai inoug iškos kilmės Lie u os anden a džiai Finno-Ug ic e ymologies o a ious Li huanian hyd onyms which in his opinion sound simila o mode n Finnic appella i es and p ope names. I he in es iga ed hyd onyms a e imes a esul o 4000 yea s old language con ac s, hen he Bal ic and Finnic languages o hose sounded di e en . Thus, he his o ical-phonological me hod will be applied in his Such me hods wo k as well as seman ical and onomas ic me hods compa ing Bal ic and Finnic oponyms. we e applied by Aikio in in es iga ing supposed Samic oponyms in Finland whe e he e was a end o p opose Samic e ymology o oponyms wi h unclea e ymology some imes e en wi hou compa ing hem o a Samic appella i e o a p ope name. Él pagó a ención a he ac ha p o o-Samic was phonologically di e en han mode n Samic languages and he in i ed o econs uc p o o-Samic o ms i s and only hen compa e hem o Finnish oponyms. A econs uc ed o m may indica e ha Samic e ymology is w ong. This me hod is sui able also in he case o supposed Finno-Ug ic hyd onyms in Li huania. In he Mas e Thesis and his a icle, he e we e e ised o e 40 Li huanian hyd onyms o which Vanagas sugges ed Finno-Ug ic e ymologies. All he e ymologies by Vanagas we e ejec ed o he ollowing easons: His o ical-phonological. The econs uc ed o ms o he compa ed hyd onyms o FinnoUg ic appella i es and p ope names a e so di e en ha he de elopmen om one o m o ano he would be possible. Seman ical. A Li huanian hyd onym is compa ed o an appella i e which is no used in he o ma ion o Finno-Ug ic oponyms. Ch onological. A Finno-Ug ic appella i e, which a Li huanian hyd onym is compa ed o, is a bo owing om o he languages (la e han he S one Age). In addi ion, all he hyd onyms p esen ed by Vanagas a e e y di e en and i is impossible o classi y hem in any way (by cons uc ion, seman ics e c.). In conclusion, in Li huania, he e a e no Finno-Ug ic hyd onyms o he S one Age. Ne e heless, he p esence o Finnic p ope names is possible on he Li huanian-La ian bo de land, b ough by K ee ins (Vo ic) who li ed in Bauska egion om he 15 h cen u y. Bauska is si ua ed no a away om he bo de , which du ing he cen u ies was no e y p ecise and he e we e small changes in i . I means ha K ee in could ha e ans e ed hei p ope names o he e i o ies o p esen -day Li huania. Thus, u he esea ch should be concen a ed on seeking K ee in names in No he n Li huania. Į eik a 2024 m. mayo 2 d. SIMONAS NOREIKIS de la Uni e sidad de Helsinki Suomių kalbos, inų-ug ų i skandina ų kalbų i li e a ū ų ins i u as PL25 (Unioninka u 40) 00014 Uni e si y o Helsinki simonas.no eikis@helsinki. i