Kirčio atitraukimas XX a. 6–7 dešimtmečių rytų aukštaičių uteniškių patarmės rankraštiniuose šaltiniuose

Ac a Linguis ica Li huanica 2025, . 92, p. 115 Con en s link Tu inio e e encia / ISSN 2669-218X (online elec ónico) / Copy igh © 2025 Vilija Ragaišienė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e c edi ed. // Isleido Li u ians idioma ins i u o. Es e a ículo es de acceso abie o, dis ibuido bajo los é minos de licencia de C ea i e Commons a ibución, pe mi iendo sin lími es usa , dis ibui y ep oduci el con enido en cualquie sopo e, indicando au o es y uen e. Recei ed: Gau a: 2025-04-18. / Accep ed: Adop ado: 2025-05-14. / 1 KIRČIO ATITRAUKIMAS XX A. 67 DEŠIMTMEČI EYT AUKŠTAIČI UTENIŠKI PATARMS RANKRAŠTINIUOSE ŠALTINIUOSE S ess Re ac ion in he Manusc ip Sou ces o he Eas e n Aukš ai ian Subdialec o U ena om he 1950s and 1960s VILIJA TAGIŠIEN Ins i u o de lenguas Lie u ių E. poš a: ilija. [email protected] ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0002-5026-4667 Mokslinių in es igaciones di ecciones: accen ología, dialec ología, e noling is ica, lexicog a ía. h ps://doi.o g/10.35321/all92-07 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ANOTACIÓN el S aipsnyje ki chiación pun o de is a se examina Li u ias del ins i u o de lengua Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e conse ados XX a. 67 deš. eas e n aukš aičių u eniškių šnek ų manusc ip os uen es de ma e ial. El es udio iene como obje i o de e mina , cuáles ki cio dis anciamen o dėsniai eikía XX a mediados. u eniškių pa a mėje, discu i enómeno ca ác e y papli imą pa a mės plo e. A lik a análisisé mues a nooliguas y bas an e a dly ą ki cio a i acación como dėsnio u eniškių pa a mėje o ma imąsi. Basándose i ines y ų kupiškėnų, anykš ėnų y u eniškių aukš aičių Le pcige okiečių kalbininko F anco Špech o publicación en Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski publicuo ų XIX a. 79 deš. ex os de y XX a. 67 deš. šnek ų ap ašų da os se p esen a de nue os insj algų sob e ki cio a a azimo ca ác e u eniškių pa a mėje. Da se asume, que Li u ias de lengua a laso (1982) suda y ojos silpnoyo condicional ki cio a i aukimo plo ui a ibuidos u eniškių šiau inėse šnek ose y aka iniuose pak aščiuose XX a. 67 deš. o m osi in ensi esnio, y no debilpnoyo, condicional ki cio a a azimo dėsnis. ESMINIAI VOODŽIAI: y ų aukš aičių u eniškių pa a mė, ki čio a i aukimo dėsnis, d i i šūnis ki is, skiemuo, hand aš inis šal inis. ABSTRACT Los Es ados miemb os debe án: The a icle examina manusc ip sou ces o he Eas e n Aukš ai ian subdialec o U ena om he 1950s and 1960s, s o ed in he Dialec A chi e o he Cen e o Geolinguis ics a he Ins i u e o he Li huanian Language, om he pe spec i e o accen ua ion. The s udy aims o iden i y he s ess e ac ion phenomena ha we e in e ec in he U ena subdialec in he mid-20 h cen u y and o discuss he na u e and dis ibu ion o his phenomenon wi hin he 2 subdialec a ea. The analysis e eals an une en and a he la e o ma ion o s ess e ac ion as a ule in he U ena subdialec . D awing on 19 h-cen u y ex s ( om he 1860s o he 1880s) co e ing he subdialec s o Kupiškis, Anykščiai, and U ena (which belong o he eas e n pa o he Eas e n Aukš ai ian dialec ), published by he Ge man linguis F anz Spech in Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski in Leipzig, así como 20 h-cen u y desc ip ions o subdialec os ( om he 1950s and 1960s), he a icle p o ides new insigh s in o he na u e o s ess e ac ion in he U ena subdialec . Se asume que en e he 1950s and mid 1960s, a mo e in ensi e a he han weak condi ional s ess e ac ion ule was o ming in he no he n pa and wes e n pe iphe y o he U ena subdialec , un á ea p e iamen e assignada o he weak condi ional s ess e ac ion by he compile s o he A las o he Li huanian Language (1982). KEYWORDS: Eas e n Aukš ai ian subdialec o U ena, s ess e ac ion ule, double-peaked s ess, syllable, manusc ip sou ce. ĮVADAS Ry ų aukš aičių u eniškių pa a mėje eikian ys ki čio a i aukimo eiškiniai has a šiol los in es igado es poco a ención sulaukę. En la li e a u a académica ki cio el a a ieso del pobúdis de es a pa a més plo e abo da se bas an e agmen a iamen e. Más a menudo se indica que ki is de umposios galūnés se e i a sólo en pa e u eniškių plo o no es e de los šnek os y aka iniuose pe aščiuose a anykš ėnų y ši in iškių pa a mių (Zinke ičius 1966: 447, žml. N 2; LKT 1970: 3435). En abajos an e io es de dialec ología se a i maba que aquí ac úan dos débiles condicional y in ensi és condicional de la des iación de ki i: Mol sob e us, Suginčiùs, Debeikiùs, Debeemun lį, Sù ieką ki is se des ae del umposios galūnės į skiemenį, que cons i uye el balsis ilgasis y ie, uo, Rõkiškio y Obẽkėse kį kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kok kokem (LKA II 123124, zml No 105; U bana 74; Ma ičiū ė-ke ienė, G ina eckis: 1992: 12; Zin ičius 1994: 74; Ma ke ičienė 1999: 16). En los úl imos años se ha man enido la opinión de que en la á ea de los šnek os en discusión exis e sólo in ensi ase el condicional a i aución del ki cio (LKTCH 2004: 126127; RAU 2010: 35). O en el mismo u eniškių plo o po iba Vabalniñko šnek os en la pa e nó dica ki is a ayéndose de umposios galūnės en an espasku inį an o el la go, an o el co o skiemenį (Zinke ičius 1966: 447, žml. 2; No. LKA II 124, zml. No 105; LKTCH 2004: 126). En la li e a u a académica dados da os sob e ki cio e acción, como dėsnio, kai ą no es occiden ales angpe y en algunos aka iniuose pe ašcios puede mos a yks ancios de es e enómeno cambios en odo pa a mės plo e. Fuen es, obje i o, mé odos. In es iamoji ma e ial ecopilada de Li u ians Ins i u o de Lengua Geoling is ikos cen o Ta mių a chy e conse ados XX a. 67 décadas de u eniškių pa a mės man aš inių šal inių. Cumpliendo ma e ial a a las de la lengua Li uania, du an e 1 dos décadas dialek ologos ue on examinados eas e n aukš aičių u eniškių plo ui pe enecien es las zonas habi adas (pun o) y p epa ados sus limien desc ipciones (ž . ig. 1.). Da os ecogidos casi de 2 3 1 LKA I; LKA II; LKA III. 2 Ti inas habi adas de las zonas (pun o nomb amien os y nume iai) de e minadas de los o ganizado es del a las de la lengua Lie u ių. 3 Handesc i inio pun o uen eño gene almen e cons i uye i ada localidad, šnek os lingüís icos peculia idades y pa eikėjų p esen ación, espues as a p og amas de ecopilación de ma e ial a laso de Li u ias lengua lexicica, oné ica, mo ología y sin axis p egun as, ansc ibuo i exs ai (plačiau ž . Ragaišienė 2024: 181183). 3 de odos u eniškių habi ados luga es […] a chy e encon a 89 uen es (ap oximadamen e 2100 páginas) de 66 pun os. Analizándose ma e iales de uen es manusc i as e iamasi y 1970 m. heis oje 4 ch es oma ijoje Li u ias de la lengua publicada u eniškių pa a mės ex ais. Apibend inando en in es igamu uen es encon ados da os, se puede a i ma , que sus bas a pa a mės plo e XX a. medio en p e alecidos polinkias a i ación de ki cio discu i . El obje i o del a ículo desc ibi en mediados de XX a. eas e n aukš aičių u eniškių pa a mėje ac uosos enómenos de dis anciamen o ki čio y e ela a ealinį su papli imą pa a mės plo e. Los p incipales obje i os del es udio son los siguien es: 1) elabo a uen es manusc i as encon as de palab as, en las que ki is puede se a audido, conjudá; 2) e alua ki į la elación de o mas del ex emo de la palab a que man u ie on y él en penúl imo skiemenį a ajusių; 3) de e mina ki cio dis anciación ca ác e á pa a mės plo e. Du an e el desempeño del es udio se aplica un mé odo analí ico desc ip i o, ambién pasi elk i compa a ámes y in e nes econs ucción mé odos. Realizado el es udio debe ía se ak ualus no sólo li u ios a mių accen uación enominos kai os, pe o y bal os lenguas ki chiación del desa ollo in es igado es. P ime o po que, que el a ículo p esen adas conclusiones apildo publicados kupiškėnų y anykš ėnų ada mių XX a. 67 deš. los esul ados de las in es igaciones de uen es manusc i as y p opo cionan nue os da os sob e los enómenos de e i ada del ki cio en i ines eas e n aukš aičių pa a mių plo e (Ragaišienė 2018: 176201; 2020a: 8594; 2020b: 211226). KIRČIO ATITRAUKIMO REIŠKINIAI: KAITA IR POLINKIAI El ma e ial de uen es Rank aš inių mues a que XX a. 67 deš. eas e n aukš aičių u eniškių pa a mės ki čia imo sis ema habu a sido bas an e compleja. Du an e el es udiable pe íodo ac ua on a ios enómenos de acen uuación in e elacionados: alineación accen ada pa adigmos, dos ipos de ki chiación colonino y ex emónino sus o mación, acen uuació analogía, iejino aíz ki chiación elik ų (pa y a , u kamieno būdžių) man enimismo y ki ia e ac amen o dėsnio o maagaiis (Ršienė 2024: 184185). No siemp e es á cla o, cuáles kamiene ki chiuojadas o mas son su gidas debido al pa adigmas iziguinamien o o coloninio ki chiación ipo sus o mación, y cuáles sie inos con ki cio a i aukim. Especialmen e es o pasaky a ia sob e šnek as, en las cuales ki cio a i aukim es e egulia us. O a e us, se discu en acen uación eiškinja, excep o ki čio a i aukimą, elacionados con aleg niuojamųjų palab as acen uacia. Así e aluando ki cio e ac amien o ca ác e en conc e os šnek os es necesa io apoya se accionesmajodžių o mas de y nekai omų palab as acen uación. In es imoji ma e ial indica que XX a. 67 deš. en pa e u eniškių pa a mės aco o ki is ue apa ado desiguodai in ensamen e ienu egula men e, o ou p amaišiui ó sólo pa ienėse o mas (ž . Fig. 1). Según el enómeno ca ác e (in ensi idad) se discu en á eas di ididas en is a ealus. Šiau inėse u eniškių šnek ose, . y. a eale Užùbaliai (87) 5 Õnuškis 4 Da omenos no iene de es pun os Vyžuon (275), Aknys lių (307) y Deguli (345). Ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės dado sólo Vyžuon šnek oje insc i o el ex o, en el que casos de ki e aído no encuen a (LKT 1970: 321322). 5 Skliaus uas indicado el a las de la lengua Li uania pun o numbe is. 4 (88) Rõkiškis (147) Obẽliai (148) S õbiškis (150) ki is ue egula men e a accionado desde umposios galūnės en cualquie que an espask p olongąjį skiemenį, ej.: ani eini, du nu, ga a, 6 uñka anka, b da, ka us, luñkus lankus, nu e ni ožñini, nu e si isi, su m su sa, nueñ sep i s i, nue ni 7 s i ne, uks i ea ly, pi pi pi pi, a, i, na, š š, ka, me, me, na wi e; sk a, a ni eini, anu einu, ga a, li psna, 8 li us, jaũni, ka bi Bč; a ni eini, a u a siu eisiu, a ga, a i, ke i ke i, ši dis, ba zdu ba zda, gi u audžiu, su ka nu ka ūna, la ku, ma i, me gu me ga, piñ us penkius, sõdi sode, ša a ž, šma kš us, ema šũlånis šlaunis, a kus, jauni, eni, nuõga Rk; / a nu oy, neuže nu, ba su, di na, ka bu mald las maldeles, la ki laike, p ake k a me ga, še ma, žm na Ob; a si eisi, di na, di nas, du na, ga a, la ki laike, pi la, piñkis penkis, piñus penkius, uñka anka, i na S b. Regula men e ki is ue a aucado y n no e occiden ales, anapus anykš ėnų y kupiškėnų exis en es en u eniškių šnek ose, p z.: a.si eisi, bu kus, su d aũksmu džiaugsmu, ga. a gal a, ga a, g. i gy i, ju s a, kap. š. kopūs us, lu.kus lankus, a, pi nebka pilka, pi nebki penki, su u.ku anka, u.ka šal a anka, i na, i ni G ;.č. ani eini, ba.u baigiu, ba. i bal i, blaũ.zda blauzda, ge.s i gels i, di na, duñ.gus langi us, a es, ka. u jun o, ki.u ki iu, la.ũki 9 lauke, li.ksma linksma, li.ksmi linksmi, me.ga suk, mi gu, pa a sukks i pa a gs i, piki , pa kasia, u 10 manos, sa.di saldi, i e.ku.ku al i (ponolai), u.pi, umpi, a, a. a gobie no, a. us a us, i na, ž.si.s žąsis D š. Vabalniñko y Da siškių šnek ų manusc i os uen es encuen an pa ienios casos de in ensi io condicional ki cio e acción, ej.: su k u ki a, èdi Vb; àkis, šàku šaka, si D š. Ap a am a ealui a ibui os šnek os manusc i os uen es no encuen a ci cio desde umposios galūnés en el la go skiemení noa aukien es o mas y casos ci cio la e al o d i i šūnio. 11 12 13 6 en Ti iamu uen es a iai uja palab as ansk ipcija, pasacoko noikslumų o ki čiación ik os. S aipsnyje desc i os ejemplos de ansc ipción señales no co iegiéndose, ik ai ne aisomi. 7 Po ildės ženklo ( ) se indican ansponuo as o mas de palab as, las cuales neki čiuojamas. Si ansponuo a o ma, excep o ki į, no di ie e del ansk ibuo a, ella no aplica. 8 Skolinys du nas, -à (4) u ilizado en signi icado ‘k ailas, neišmin ingas. 9 Sla izmo pielà (4) u ilizado en signi icado ‘pjúklas. 10 A igosnyje se p opo cionan no odos los manusc i os uen es encon ados ejemplos, nonuodomas sus ecuencia de ano ación. Nemažai palab as de šnek ų ap ašuas paliudi a po a ios o a ias eces. Po ejemplo, Da siškių šnek os a minių ypa ybių ap aše o ma i na dada 11 eces, a es 10 eces, con p u ponia 4 eces y . . 11 Regula men e ki is a ibuye y ch es oma ijoje Lie u ių kalbos a mės publicado Da siškių šnek os eks e (LKT 1970: 273). 12 Es as o mas de no debie an conside a se ik ais. Da siškių šnek os a minių peculia idades ap ache se indica que a mė ki į a aukia condicionalmen e. <...> ocasionalmen e obse ado desp endimien o gene al de ci cio, pe o ales casos son muy a os (Ga gasai ė, Misiūnai ė 1958: 67). 13 Debido al é mino d i i šūnis ki is más ampli ž . Gi denis 1978: 7576. D i i šūnis ki is unciona en las pa a mías de los aka os alš aičių kauniškių, y ų alš aičių anykš ėnų, u eniškių, ilniškių y k . (Gi denis 1978: 7576; Mikulėnienė, Mo kūnas 1997: 16; Ma ke ičienė 2001: 1516; U bana ičienė 2006: 224; Ragaišienė 2020b: 214, 219 y k .). Es e ki is se ha egis ado y del su de al š aičių plo e (Leskauskai ė 2004: 164). 5 1 dibujo. Ki cio a ácimo pobúdis XX a. 67 deš. Debe u eniškių manusc i os uen es en el pun o de is a de la in ensidad del a a o de Ki čio al mismo a ealau a ibuidos no es imas Panemun lio (177) Aleksand a lės (180) K iaun (179) Sù ieko (181) šnek os y aka inie pa a mės plo o pak aščiai kiškių (274) Sugiñčių (379) Bijù io (479) Giu čių (504) Alan õs (377) apylinkė (ž 1). Vienu ki is ue e ac ado a amen e ( as a sólo pai aio de casos), o o i egula men e (ki į e ac an es o mas suelen cons i ui al ededo de 2632 po cien o). De acue do al ca ác e de e i ada del ki cio la supe icie en cues ión du an e el pe íodo de in es igación ambién no e a ien isis. a las de Li u ias a i ma que aquí ac uó en XX a. medio un debilpnoyo condicioninio ki cio a i aukimo dėsnis (LKA II 123124, zml. N . 105). El ma e ial de las uen es Rankesc i as mues a que en las no es e u eniškių šnek ose o ma osi in ensi esnis condiginis ki čio a i aukimas ki į aquí ue ends ama a as ada desde umposios galūnės į be kokį p iešpasku inį ilgąjį skiemenį, ej.: αnu einu, pi na a, li us, pa di as, di na, di a, pi as ka ias, p igi is, da k i da, i na, gi u ponia, p a u, ka anka, u i an i, nammi, gu, na žen, na Alk. Dėsnio o maciónsi liudija i o mų su d i i šūniu ki čiu a ojimas (plg. U bana ičiū ė-Ma ke ičienė, G ina eckis 1992: 12; S undžia 1995: 70; Ragaišienė 2020b: 214215; 1854), plg. en la misma šnek oje insc i o o mas con d i i šūniu y 14 a a auk iniu ki čiu, ej.: i 15 kùs c iekus, kala a. ù kala a u, 14 C iẽkas (4) ‘ inis. 15 Kala a ese (2) ‘ e piamasis a elis. 6 la.ũkùs camposus, i. ùs penkius, i ùs pie us, i.k penk i, se gù se gu, sk à skū a, i. à shil a, a.kùs niños, i nà ka i, laũ.kus campos, i. us penkius, i na Pnm; a n eini, i nà una a u eisiu, i na, ši us, a 16 pus K n /. In ensy eso, y no débilnoyo, condicional ki cio a ianzamien o en šiau ís icas šnek os mues an dos dalycas. P ime a, o mas de las cuales él debe ía se a ac ado en el la go skiemenį, a imas con d i i šūniu ki čiu, ej.: s nùs sūnus, a.nùs se nus, sald ùs saldo us, ka nàs ka ūnas, à es, e.n eini, mašù maišu, i. ùs penkius, š ùs chokius, e.gù me ga, žm gùs homb e, a.dù nomb e, e.k i nà i nà cada día, e no eni, u.k emp i, ka. ùs eces, e. ù ke u, i nà una, nebep a e.k à 17 p akeik a, Rg o e. An a, ki į man enikančių y él en p iešpasku inį longąjį skiemenį a áukiančių o mas de consumo p amaišiui, ej.: iednà i dna biedna, i. à a es, i i i cinco, y s i i is co azón y k / /. Rg. O a si uación es udiadoom pe íodo habida en aka iones pa a més plo o pe aščios an e anykš ėnų y ši in iškių pa a mių. Más de la mi ad de los ex os šnek ų paludido i egulia us ki čio a asión a cualquie que sea an espasku inį longąjį skiemenį, ej.: a nu ado, a u eisiu, b da, ju di, me ga, pi š u, ši us, š i sa, uñ a an a, i na, žm na kʹi ʹ ́ù ki iu, miegù, aikùs y k . Čkn; k i daik e, d du dūda (g oja), ju da, aũlas kiaules, pa e k i pas eiksi, pi is penkis, p u p o u, ši us, i na aism eisme, baisùs, ba zdù ba zda, bu nà, aišlaidùs neišlaidus, ni ù neisiu, nuspe k, pi às cincas, k ù, šeimù amilia, aikù, aikùs i sunkù. Skd; a ĩ u eisiu, keliñ a, laũki lauke, liñdi lendi, li us, miẽs i en la ciudad, nu ga p a ponia, piñ us penkius, pi ki cinco, ši dis, š i sa, a ks u a gs u, i na, i a, ži ma ainù einu, aisì eisi, aus s, baigì, dainà, ka bì kalbi, nebein ù, nei neisiu, su šeimù amilia, pinkì ù, pinùs penkius, sup un e ks, u e ks, u k ì , y an p on o. Sgn; da juus, nekuñ i nekan i, ó a, ši us, i na lie ùs, me gà, mi ù mi siu, piŋkì cinc, i šùs y k . G s; G s; G s; G s; G s; G s; G s; G s; G s; G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. G s. a u eisiu, li us, piñ. uskus, i s a, ška ožka, sk las skyles, a.kus niños ai ù eisiu, ba zdà, ilg, jaunà, i à es, suŋkù di ícil, zadė à y k . / Vdn. En o as šnek as insc i a pa ienios casos, cuando ki is a ac ado de umpojo galino skiemens į skiemenį, el cual cons i uye la gasis ozis, ie, uo o d ibalsiai ei, ui, ej.: ka i a, ku nu, ku nus, .bus ūbus (plg. u.bùs ūbus) Lln. Tales casos de es a á ea no se encuen an pocos. 18 19 20 16 Panemun lio pun o pe enecien es Robli pueblo a mę es udiusios kalbininkės señaló que la mayo gene ación in o man a no a i aukia ki čio desde umposios galūnės en la gada šaknį, ep esen an es de la gene ación media en ales palab as a ia du ki čius, y jó enes ki į a i aukia is isai (G ina eckienė, Ga gasai ė 1956 4:): En los p esen ados ela os de ep esen an es de la mayo gene ación se encon ó pa ienios casos de a i acción ki cio, cuán o más insc i a d i i šūnio ki cio casos. 17 Saldõ as (2) ‘ka ei is. 18 Sugiñcios šnek os ex os o mas en las que ki is a apado desde umposios galūnés en cualquie p epasku inį longąjį skiemenį, cons i uyen al ededo de 38 po cien o (51 casos de 13 pun os), Gi e iškių pasakojimuose ace ca de 26 po cien o (8 casos de 31), Vidẽniškių apylinkėse ace ca de 22 po cien o (7 casos de 33 pun os). 19 Fo ma insc i a es eces. 20 Pa e de es as o mas pueden se asociadas y con el alignamien o mo onológico pa adigma o colónico ki chiación ipo o ma imusi (Ragaišienė 2020b: 222; 2024: 185). 7 XX a. 67 deš. ki cio a ácimo ap aiškų obse ada y inėse y pie y inėse u eniškių šnek ose, las cuales Lie u ių kalbos a laso suda y ojų no ue on asignadas debilpnojo condicional ki cio a ácimo plo ui. El ma e ial de uen es manusc i as mues a que es e a eal y las occiden ales plo o pak aščiai ki cio apa ado del pun o de is a en esencia no di ie en. E i ónicas y me idionales šnek os ambién insc i a o mas de con d i i šūniu ki čiu, ej.: α.nù einu, aud jà, su kù sunku, e kùs eliokus, u ks anks i, a.kù aiku, i nà Sp y k . Como y en las uen es de los šnek os noc u nos, 21 y inių y pie y inių šnek ų manusc i os casos de señalamien o de es e ipo ki cio ambién se encuen an pocos. Es o indica que XX c. 67 deš. u eniškių pa a mėje discu ión eiškinys pudo se desiguodo de ue za, po lo que, ko bueno, no en odos los casos secunda io ki is ma cado. An epasadís ilgasis skiemuo el p ime d i i šūnio ki čio dėmen o pudo se supues amen e incluso más la ėleso que ki čiuo as y pe nelyg no dis ingui se del a ayuk inio ki čio (plg. S undžia 1989: 184; Gi denis 2003: 95; Ragaišienė 2018: 435). Noa me e la posibilidad, que en algunos casos šnek ų peculia idades in es igado es ki į podía indica sólo an epasku iniame skiemenyje. Reiškinio p i imą en la pa e o ien al y me idional del pa a mės á ea es i ica y ocu encien es paula ines casos de a i acción ki cio (plg. Ragaišienė 2024: 185). En algunas šnek as ki is más a menudo se de ae de umposios galūnés en skiemenį, que o ma ie, uo ó la gasis oces, ej.: li us (plg. ie ùs lie us, e. aũs lie aus), aud.ni audoni (plg. audan.s audonos), s nus sūnus (plg. su sūnu ), i d us ied us, i na (plg ienà una), i i i ieni 22 (plg. ie ieni) Kk ; di na, gel óna (plg. gel a.n. gel onų), neg. a negy a, n a, s nus, i na (plg. ienà) B č. En o as šnek as, como y en los aka iniuose pa a mės pak aščiuose, ki is a ayéndose 23 en cualquie que p olongąjį skiemenį, ej.: a me eime, con ba zdu ba zda, di nas, g bus glybus, con pl gu plūgu, la ški laiške, li us, us kas manos, sup uñ u ši sup an u, us, i na kape ka, žm na Jnš; ba i, je m kus, ka bi, ka u a nu oy, ki u ki iu, k a k ū a, mi gu, piñ as cincoas, di nas, ši dis nes e ka, bl ga žm na mala esposa, supi i A n. Y ienu , y e u o mas con a i auk iniu ki čiu 24 pudo se u ilizadas como g e imines, ej.: dienà di na, skū à sk a, sūnùs s nus, ienà i na, o à a y k / /. Lb; bais ba si, ba.si baisi, gi. à g. a gy a, ji. à j. a es, kapeikàs kape kas, p ne po.nè 25 ponia, su.nùsūnus s.nus s, šim ùs ši us, ienà. k i na i / / / / Bj ; i. à a es, pink piñki, pi i cinco, ienà i na Jnš. / / Cabe a e e que ki is de umposios galūnés se a ae al delan e de él que a la gado an o ci kum leksinį, como akū inį skiemenį (analogiški 26 21 A i auk inio ki čio o macionesis sie as con d i i šūniu ki čiu. Spi nų šnek os desc ición de lingüís icas peculia idades a i ma se que ki cio el p oceso de abs ac ion ya oce ęs y es a a mę. En algunos e sos cla amen e escuchimi dos ki čiai (U bana ičiū ė 1966: 5). 22 Viẽd as (2) ‘kibi as. 23 Fo mas con a i ac inio c ício cons i uyen menos del 10 po cien o. 24 Skolinys je m kas pa a o en signi icado ‘ilgas apsiaus as, milinė. 25 Indicadas odas los manusc i os de ambos šnek ų encon ados ki į epeli an es o mas (suda o espec i amen e 11 po cien o y 9 po cien o. ). 26 Labanó o a mės ap aše Jonas Šukys (1958: 5) es indicás que ki čio a i aukima obse ado sólo d iskiemeniuas palab as, cuando aíz ilga, y galūnė umpa. 8 accen uaciones polinkias ca ac e ís icas y eas e n aukš aičiams anykš ėnams, z . Ragaišienė 2020b: 215 216, 222). El ma e ial de las uen es manusc i as a licada mues a desalignas y bas an e a dy ą ki cio e ac amien o como dėsnio u eniškių pa a mėje o ma imąsi: XX a mediados de la misma á ea al no e y no e occiden ales angpe eiškinys ya había adqui alėjęs, al nó imo Panemun lio (177) Aleksand a lės (1809) K iaun ieko (181) a eale y pak aščiuose anykš ėnų i in iškų pa a mių besi o man is. Que eiškinys u eniškių plo e comenza on a o ma se ela i amen e a de, con i ma la XIX a. seg. segunda pa e An ano Ba anausko exs ai (Spech 1920: 5283). 1920 m. en la publicación Li auische Munda en gesammel on A. Ba anowski p esen ados en Vabalniñko (142) 27 šnek os na ajimien os ki is ue egula men e apa ado de umposios galūnės en cualquie la go el skiemenį, Žióbiškio (147) y Vyžuon (275) en los ex os pa apijos no e ac ados, aquí encon amos sólo pa ienios d i i šūnio ki cios casos, que no son es adís icamen e signi ican 28 (Ragaišienė 180181). A. Ba anausko iempos en la pa e nó dica del á ea de kupiškėnų, u eniškių nó dicos aka ų kampe y aka iniame anykš ėnų pak aš yje a aiginęs in ensi ésis condicionigis ki čio a i aukimas slinko južų k yp imi (ž . 2 ig.; más widčiau ž . Ragaišienė 2015: 180183; 181184; 2018: 2020b: 215). XX a. 67 deš. el ma e ial de las uen es manusc i as mues a que ki is ya e a egula men e apa ado en kupiškėnų pa a mėje, aunque desiguodai in ensamen e, y en oda anykš ėnų pa a mės plo e (Ragaišienė 2018: 185; 2020a: 90 93; 2020b: 215216). Así en es as pa a mías a ianzadísimos a auk inis ki is XX a. medio se o m osi en aka iniame u eniškių pa a mės pak aš ie y slinko en y ines y pie y ines šnek as. 29 27 An anas Ba anauskas, p o eso iaudando Kaũno kunigų semina ijoje, sob e 18671884 m. o ganizaba sus alumnos ecopila a mių ex os, los cuales más a de nusiun é okiečių kalbininkui Hugo Webe iui. 28 Žióbiškis An ano Salio asignado a 147 pun o (Ge žo ai ė y k . 2014: 412; plg. da Ge žo ai ė 2015: 147). Žane a Ma ke ičienė (2011: 306) es a localo é ambién es indicziusi como u eniškių pa a mės punk u. 29 Ki cio e ac amien o dêsnio o ma imuisi en es as ada mías in luencia pudo ene sèlies subs a os (Zinke ičius 2006: 30, 73). 9 Ilus ación 2. Ki čio a i aukimo pobūdis A. Ba anausko p opo cionados en y inių y ų aukš aičių ex os Remian is A. Ba anausko ex os y y inių y ų aukš aičių pa a mių hand aš inių šal inių ma e iaga da y ina p onosio, que XX a mediodía u eniškių pa a mės aka iniuose pak aščiuose o ma osi in ensi osis, y no silpnasis, condiginis ki čio a i aukimas. lengua Li uania a las compa a ojamos de e mina a i auk inio ki cio ipą pudo se di ícil po a ias azones. En p ime luga po que en el pe íodo de in es igación en los adyacen es šnek os el enómeno haya es ado de di e en e in ensidad (c . Fig. 1). En unos manusc i os o mas con a i auk inio ki čiu cons i uye al ededo 2138 po cien o, en o os encon ado sólo pa oenios casos de a i ac ion del ki čio y (a ) o mų con d i i šūniu ki čiu. No desca a la posibilidad de que los in es igado es con la e acción del ci cio pudie an incula los casos de alineación del pa adigma acen uada mo onológico (Ragaišienė: 2024). Ra a ez kį eplaque anos ma gen noc u no, manusc i os de esquina os o ien ales y me idionales más de la mi ad de los casos discu idos o man ci cum leksinio kamieno uniscai os ennagininko y plu iscai os galininko o mas (68 casos de 115). Nó ese que así más a menudo ki chiuojan segundos ki čiuo ės 30 palab as, cuyos an epasku inio skiemens base la cons i uye la gasis oz y ie, uo, p z. : 30 Kamiene iendama c učiuo i y o mas a dininko unaaskai as, ej.: ma.k kla escuela, s a. kla campamen o ‘s a ula In i k . (Ragaišienė 2024: 185).