Pilypo Ruigio giesmių recepcija: nuo XVIII link XX amžiaus vidurio

Ac a Linguis ica Li huanica 2025, . 93, p. 132 Con en s link Tu inio i e imen o / ISSN 2669-218X (online ele onico) / Copy igh © 2025 Bi u ė T iškai ė. Published by he Ins i u e o he Li huanian Language. This is an Open Access a icle dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons A ibu ion Licence, which pe mi s un es ic ed use, dis ibu ion, and ep oduc ion in any medium, p o ided he o iginal au ho and sou ce a e c edi ed. // Ispede o Li u iens lingua ins i u o. Ques o a icolo è di accesso ape o, dis ibui o so o i e mini di licenza di C ea i e Commons a ibuzione, che pe me e di usa e, dis ibui e e ip odu e il con enu o in qualsiasi suppo o, indicando au o i e on e. Recei ed: Gau a: 2025-10-20. Accep ed: Accep a o: 2025-12-17. / 1 PILYPO RUIGIO GIESMI RECEPPIGA: NUO XVIII LINK AMŽIAUS VIDURIO XX The Recep ion o Hymns by Philipp Ruhig: F om he 18 h o he mid-20 h Cen u y Ski iama ai 350-osi anni e sa i della nasci a Pilypo Ruigio BIRUT TRIŠKAIT L'is i u o delle lingue Lie u ių El. pos a: bi u e. iskai [email protected] ORCID ID: h ps://o cid.o g/0000-0003-2286-4080 Di ezioni di ice che Mokslinių: XVIXVIII a. P ūsijos Lie u os aš ija, d ikalbės lie u ių leksikog a ijos i ašomosios lie u ių kalbos is o ija. h ps://doi.o g/10.35321/all93-09 ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ ANOTATIA A icolo dedica o al P ussia Li uano kunigo Pilypo Ruigio (Philipp Ruhig, 16751749), uno dei p oduk i iusių XVIII a. sc i i della Li uania c ea o i, himnodiniam lascimui, più p ecisamen e la sua giesmių ecepmyn P ussia Li uania u icialiosi bažny iniuose e angelikų liu e onų giesuose dallo XVIII a. qu i ojo decenmecio ino a me à XX a. Usi ando i on i p ima ie che hanno aggiun o i nos i gio ni, Ruigio in e s os e c ea e giesmie, che pe la p ima ol a sono s a e pubblica e Jono Be en o giesmyne Iß nuo o pé weizdė es e pagé in as Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 1732), e p osegui o auk os e in a dinius, analizza i quan i a i amen e e quali a i amen e. G e inamoji P ūsijos Lie u os e angelikų liu e onų giesmynų analizė i elò che Ruigio il nume o di giesmių nell'u iciale bažny iniame giesmyne c ebbe g adualmen e: da p imo osi nei cosidde i edizioni di giesmyno K an o-Be en o pubblica e 9 ino a successi i nusis o usių eks ų 12. Ques e giesmien sos enibili à es imonia il a o che u e esse di enne o s abileia pa e del epe o io di giesmyno u iciale Li u iško ino pe ino del Secondo mondiale gue a is aka ių, i. e. dell'ul ima edizione di Page in os giesmių lib a (Klaipėda, 1936), maža di ques o, pa e di esse passa e nell'a uale e angelikų liu e onų giesmyn K ikščioniškos giesmės (Vilnius, 2007). Analizė ha anche mos a o che a pa i e dalla p ima edizione ques a giesmie e a più o meno edaguoga a. ESMINIAI GODŽIAI: XVIII secolo li auens aš ija, giesmės, Pilypas Ruigys (Philipp Ruhig), P ūsijos Lie u os o icialusis e angelikų liu e onų giesmynas, Jono Be en o (Johmynann Beh end ) giesmynas Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos (1732). 2 ABSTRACT Ques o a icolo è dedica o al hymnodic legacy o Philipp Ruhig (16751749), un sace do e da P ussian Li huania and one o he mos p oli ic igu es o Li huanian li e a u e o he 18 h cen u y, o mo e p escen ly, i is de o ed o he ecep ion o his hymns in he o icial chu ch hymnals o P ussian Li huania om he ou h decade o he 18 h cen u y o he mid-20 h cen u y. Based on p ima y sou ces ha ha e su i ed o his day, he hymns ansla ed and c ea ed by Ruhig, which we e i s published in Johann Beh end s hymnal Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books] (Königsbe g, 1732), and included in la e edi ions, a e analyzed in e ms o quan i y and quali y. A compa a i e analysis o P ussian Li huanian E angelical Lu he an hymnals has e ealed ha he numbe o Ruhigs hymns in he o icial chu ch hymnal g ew g adually: om 9 in he i s edi ions o he so-called Quand -Beh end hymnal o 12 in la e edi ions. The du abili y o hese hymns is e idenced by he ac ha hey all became a s able pa o he o icial Li huanian hymnal un il he e e o Wo ld Wa II, i. e., he las edi ion o Page in os giesmų knygos [Imp o ed Hymnal] (Klaipėda, 1936), and some o hem we e included in he cu en E angelical Lu he an hymnal K ikščioniškos giesmės [Ch is ian Hymns] (Vilnius, 2007). The analysis also showed ha , s a ing wi h he i s edi ion, hese hymns we e edi ed o a g ea e o lesse ex en . KEYWORDS: Li huanian w i ings o he 18 h cen u y, hymns, Philipp Ruhig, O icial Hymn Book o P ussian Li huanias E angelical Lu he ans, Johann Beh end s hymn book Iß naujo pé weizdė os i pagé in os GiesmûKnygos (1732) [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books, 1732]. ĮVADAS P ussia Li uania kunig Pilypas Ruigys (Philipp Ruhig, 16751749) uno p odu iausių XVIII a. c ea o i laš ija li e ians: non solo o iginalių e didžiulio impa o sulaukusių kalbo y os eikalų au o ius, ma e più impo an i eligiosi es i dei adu o e. Ruigys oggi è ico da o non solo come no sioso a cominciamen o del XVIII a. pa ecipan e alla ilologica polemica della P ussia in Li uania, la yniško ak a o o la ian sp ach in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (1735) e okiškos e sioni del suo Be ach ung de li ischen Sp ache in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (1745), d ikalbio bei d ik yp au Deu sches und Li isches Lexicon (1747) suda y ojas, li auischen G amma ikos de G undlagen (1747) sumany ojas, be auch als gies An angs (1735) bei Ch is iano Langhans (171760) e Langhil en (1717). Ka aliaučiaus uni e si à g adua o s udi di eologia e 1708 m. o dina o sace do e, Ruigys più di qua an 'anni se ì Val a kiemyje ( ok. Wal e kehmen). 1 La e za gene azione di sace do i luomo app esen an e del suo, come gany ojo, do e e pe cependo eligioso educdamen o dei Li uani, ol e a ciò, inco aggia o a enu i allo a e di P ussia F id icho Wilhelmo I (F ied ich Wilhelm I, 16881740, aldė 17131740) inicijuo ų e o mų bei kul ū inių pe mainų e neabejo inai e indando il suo senen o Ka nia os ( ok. Ka enau) kunigo Teophilio Šulco (Theophil Schul z, 16291673) nuopelnus (ž 1 pa iai i K aliai), Jacob Ruigė oliau įsi aukė į p o eso iaus eologijos, pamokiau pamokiai uni e si e o e del u u o supe in enden e gene ale Jann Quand us (Johannes Quand , 34 PP; 34). A nold 1777: 108; ZM V 1 1528. 3 16861772) li uanis inio p oge o, così con ibuendo a XVIII a. P ūsijos Li uania kilusio Li u iškos eliginės li e a ū os b eakžio. Nona si i amen e Ruigys è uno di quei c ea o i della sc i u a li uanei, il cui li uanis ino lasci o ice u è nemažai ice ca o i a enzione a ii aspe i. Come in eg ali Li u iško u icialeio bažny ino e angelikų liu e onų giesmyno (1732) pa e i as e Ruigio innnodinis lascimas. Tu a ia in qui non i u di speciali ice che, des ina e ci ca alla sua giesmyn di ecepzione in successi i giesmyn 2 di, quindi in ques o a icolo a ualinama Ruigio, come giesmyn adu o e e c ea o e, a i i à e a enzione elkiamo nella sua giesmyn unziona imen o P ussia Li uania giesmyn di ino a XX a. mezzo, più p ecisamen e ino a 1936 m., quando appa ì l'ul imo p ima del Secondo mondiale gue a e angelikų liu e onų giesmyn Page in os giesmyn. Pa lando su Ruigio giesmių ecepzione, si do ebbe inizia e dal a o, che ino alla ine ne isiamen e chia ous ikslus nei Li u iškuose e angelikų liu e onų giesmynuose pubblicuo ų suo giesmių nume o. Ques o P ūsija cul u a e lie u ians laš ija is o iog a i indicano ne ienodai. An icamen e a ine del XVIII secolo T empų kunig Go ydas Os e meje is (Go ied Os e meye , 17161800) nella p imojoje li e iškų giesmynų is o ijoje E s e Li auische Liede geschich e (Ka mynaliaučius, 1793) a e mò che Ruigys [g]iesui daė 12 giesmių, una delle quali o iginalali (um Gesangbuch ha e 12 Liede gelie e , on denen ein O iginals ck is ). Tokį s esso Ruigio s e s ebbe e c eu ų giesmių nume o passėjus kone di un mezzo cen inao anni indicò Ansas B uožis: s udiijoje Mažosios Lie u os bu usiejie ašy ojai i 3 žymesniejie lie u ių kalbos mylė ojai (1920) egli menziona a, che Ruigio e s a è 11 giesmių, bes[ o,] uno è s esso su aisęs. Veikiausiai seguendo Os e meje iu, Vy au o Ju gučio e Vale ijos Vilnony ė pubblica o Ruigio ak a o (1986) s udiinėjimas di o igine, būdo e sa ybių Lie u ių kalbos anche menzioni 12 giesmių, di cui 11 sono aduzioni, e una o iginalali. O qui Vaclo as Bi žiška Aleksand yne 4 (11963, 21990) non solo in odusse Ruigio giesmių nume o, ma pe sino menzionò konk e ų giesmyno edizione, nel quale, suo pa e e, u e esse appa giusias: 1732 m. nuo oam K an o-Be en o giesmynu p esen ò 12 giesmių, di cui una o iginalmen e sc i e, e al o u e in aduzione. Al e an o, la s o ia dei giesmyn Li huanian P ussias s udia o in de aglio Guido Micheliniʼo monog a ìa Jono 5 Be en o Ißnaujo pé weizdė os e pagé in os Giesmû Knygos. Mö lino ak a o ada amen o in poesia (2010) con okiškais o iginalais g e inaman 9 Ruigio giesmės, ad così a si supponibile u a un al o lo o quan i à. Dal li a ians aš ija is o iog a ijai des inų eikalų da i do e a en a e in in o macinius edizioni. Tu a ia qui menziona o Ruigio iesmių nume o quan o di e isce: Mažosios 6 Lie u os 7 2 Piu os o su P ūsijos Lie u os giesmynus s . Michelini 2009, pa icola men e 97131; 2010. Pilypo Ruigio giesmių, pubblic i nella p ima edizione del cosidde o Kwan o-Be en o giesmyno, appo oį con okiškais o iginalais c. Michelini 2010: 162–175. 3 Os e meye 1793: 259260; Os e meje is 1996: 421. 4 [B uožis] 1920: 27. 5 Ruigys 1986: 414. 6 B žA II 21. 7 Ž . Michelini 2010: 162175. 4 encyclopedia (2009), Mažosios 8 Lie u os encyclopedijos 9 žynne (2015), Visuo inėje lie u ių encyclopedijoje (2011) 10 indicoma 11 Ruigio giesmių. Lo scopo di ques o a icolo sulla base delle on i p ima ie alu a e Ruigio in con ibu o al Giesmenes compila o da Jono Be en o (Johann Beh end , 16671737) p epa a o dal esco o di Įs u ies Iß naujo pé weizdė os i pagé in os Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 11732), o adinamojo K an oBe en o giesmyno, epe ua ą e se i i Ruigio giesmenes ecepzione nelle edizioni e pubblicazioni del giesmyno luu e onico u iciale ecclesias ico ino alla me à del XX secolo, a enzione a due aspe i: 2) quale lo o enu a di edagimen o. Analizė iene 11 esegui a pas iccendo s o ico ade inamis ico e anali ico desc i omis ico me odi. 1.RUIGIO IR AMŽINK LIUDIJIMAI APIE JO LITUANISTIN FEIKL (GIESMES) K an as, il cui su elk õs a i commen i dei sace do i Li uani P ussiasi la o a osi Ruigys, nel p epa a e li e iškus eligiosi sc i i, nel suo manusc ip della p esbi e ologìa P eußische P esby e ologie ( ino 1772) nell'a icolo su Val a kiemio kunigą Ruigį, ol e all'impo an e in o mazione biog a ica, eužsiminė ci ca 1705 m. si appa ì il suo a a o eologico su an iche s a ue e solo su uno li uanis ino eikalą ak a ą li ewskich, u a ia giesm, agli al i es i biblici, né a una aduzione (plg. 1 ig. ): 1708. Philipp Ruhig. ‹Reg. P ussus.→› Ca enau-P ussus. wu de 1708 pos 20. T in. u Schloß on D[.] Deu schen o dini e . E is gebo [en] in Ca enau 1675. 31. Ma ij. Wu de alhie in oduci e 1708. D[omi]n[i]ca[m] 24. p. T in. Ha dispu i e P[ ae]side D[.] Wegne de Sc [ip u ]ae S. 1703. auch ein T ac . edi e de idolo omniu[m] p imo 4° 1705. imgleich[en] de Ling a Li anica. S. Vo ah [en] kom[m]en auß Meißen he , da s. El e a e Geo ge Ruhig Bu ge meis e in Liebenwe da, . deßen Sohn Paul Ruhig Ingenieu . Capi ain übe die Wib anen in Memel gewesen. Ein Sohn Philipp Ruhig Pas . nd Enckel on Mu e Sei en Theophili Schulen beyde sei s P a e n in Ka enau † 1749. ‖ 5. Ap il. sepul [us] [?]7. Ap il.. 12 8 Plg.: Daug con ibuì al 1735 della Bibbia e il 1732 K an o-Beh end o giesmyno p epa azione (jame išsp[ausdin a] 11 R[uigio] suku ų i e s ų giesmių) (MLE IV 143). 9 MLEŽ 496. Ques o žynyno angliškoje (2014) e okiškoje (2018) e sioni menzionano anche 11 Ruigio giesmių (MLEŽa 561; MLEŽ 612). 10 Plg.: daug con ibuì p epa ando Bibliją (1735) e J. J. Quand o e J. Beh endo giesmyną (1732, in cui s ampa o 11 [Ruigio] suku ų i e s ų giesmių) (VLE XX 412). 11 Kiekybiniu aspe u già analizza e Pe o Go lybo Milkaus (Pe e Go lieb Mielcke, 16951753), Ju ba ko ( ok. Geo genbu g), e successi amen e Mielkiemio ( ok. Mehlkehmen) kunigo e Pilypo Ruigio collabo io p epa ando lie u iškus aš us, giesmės e la lo o ecepcija XVIIIXX a. nelle giesmynas della p ima me à (ž . T iškai ė 2021: 98 116). 12 QPP IV 34 . K an o manosc i i o ci a oje odyklė → indica, in cosa aisy a. I segni escludono pa ole o asi egis a e successi amen e ( i š eilu ės, pa aš ėje o al secondo spoglio di pagina g a ia). Go ikiniais sc i menimis sc i i ame manosc i o appaican i agmen i del es o la yniško (žodžiai o le lo o pa i) ci ando asme i i co sy u. Piu os o 5 1 immagine. QPP IV 34 : K an as sul Val a kiemio kunigą Ruigį manusc ip iniame eikale P eußische P esby e ologie; GS A PK: XX. HA His . S A Königsbe g, Hs, No. 2, Bd. 4 1708. Pilypas Ruigys, Ka nia os p ūsas. O dinua o d . Deu scho 1708 m. ene dì dopo 20o domenedio po Š č. T ejybės Pilies [bažnyčioje]. Egli nacque Ka nia oje 1675 m. 31 ma zo d. Šičia in odukuo o 1708 m. 24-esimo domenica o po Š č. T eji à. So o la guida d . Wegne iui 1703 m. dispu a o su Š en ąjį Raš ą, ol e a ciò, 1705 m. isle o a a ą su ano ės s a uus, 4° [ o ma o], anche su lie u ių kalbą. I suoi an ena i p o eni ano da Meisene, lì il suo nonno Ju gis 13 Ruigys e a Lyben e das bu mis as, e ques o sūnus Po ilas Ruigys ingegne ius e šauk inių kapi onas Klaipėdoje. Kunigo Pilypo Ruigio sūnus e Teo ilio Šulco aikai is da pa e ma e na, abudu kuniga o Ka nia oje. Mo ė 1749 m. 5 ap ile d., sepol o ap ile [?]7 d. 14 15 Ku sõs P ussijas p esbi e ologijos Ku zge aß e His o ische Nach ich en on allen im König eiche P eußen be indlichen Ki chen und P edige n bei denselben (1757) au o ius F ied ichas Pas enaciʼs (1718-1770) solo zaziminė, che Ruigys, accan o agli al i eligiini e kalbini eikalų, ha es e na o qualche giesmių, pe ò conc e a del lo o nume o nenu odė: E wa ein ech e ige Li haue , und ha an de Uebung des A. und N. he aus, welche Tes amen s, 1733 leißig gea bei e . Die e s en eil P edig en aus M. Langhansens [Kinde =]Pos ill be die E angelia sind on ihm be se e , wie auch einige Liede . <...> su ques o dopo la Seconda gue a mondiale ice ca o i li uani i enu o scompa u o e ecen emen e in ci colazione scien i ica i o nusissimo manusc ip ino K an o eikalą, on i 16 biog a ijų di impo an i c ea o i di scš ija Li uani, c . T iškai ė 2018: 125176. 13 K an as, menzionando a a à de Ling a Li anica (QPP IV 34 ), p obabilmen e in menzione a e a Ruigio kalbinį eikalą, che inizialmen e, anco a ino a 1708 m., u sc i o in la in language, successi amen e pa iizza o e con il nome 1735 m. in ia o in Inghil e a a Vile ema Vil iečiui Do y Melku (Da id Wilke, U s Wilkins, 16851745), nel en a i o di pubblica lo, ma comunque espulso in 1745 m. . del i olo Be ach ung de Li ischen Sp ache in ih em Sp unge, Wesen und Eigenscha en ( . Zinke ičius 2008: 164 165). 14 Ci a os agmen o e imą plg. Blažienė 2020: 27. 15 Ki uose on i indicano Ruigį mi us 1749 m. 6 ap ile d. (ž . Pas enaci 1757: 109; A nold 1777: 108; B žA II 20; ZM V 1528). 16 Lauž iniuose skliaus uos [ ] da a pa e del e bo sudu inio è s a a egis a a mano pubblicinio pa aš ėje. 6 Anno 1745 gab e eine k i ische Be ach ung de li hauischen Sp ache, und 1747 ein li hausch=deu sches und deu sch=li hausches Lexicon he aus, welches das e s e is , so in P eussen ged uck we den. Sein Sohn Paul F ied ich Ruhig, welche damahlen Leh e des li hauschen Semina ii in K nigsbe g wa , gab auch in eben demselben Iah eine li hauische G amma ic he aus, welche sein Va e be sehen und e beße ha . 17 Egli e a e i più Li u i e uolii adusse S[enąjį] e N[aująjį] Tes amen ą, che appa è 1733 m. Iš e ė pi muosius ienuolika pamokslų apie E angeliją iš m[agis o] Langhanseno 18 Vaikų pos ilės, anche così e qualche giesme. <...> 1745 m. isc i o un c i ico della lingua Li uaniana, e il 1747 m. diziona io dei linguaggi li e ians okiečių e okiečiųlie u ių, che è il p imo diziona io s ampa o in P ussia. Suo iglio Po ilas F yd ichas Ruigys, allo ais semina a o della Li uania Ka aliaučiuje insegnan e, come solo s essi s essi anni anche isc isse una g amma ica della Li uania, che pe žiū ò e pa obulino suo pad e. Ruigys su i suoi can ici, come anche su al i es i eligiosi Bibbie e Langhansenen pos ilės Kinde -Pos ille e imą, è zaicina o in due linguis ici eikalų p a e mėse: ak a e Be ach ung de Li ischen Sp ache in ih em U sp unge, Wesen und Eigenscha en (Ka aliaučius, 1745) e d ikalbiame bei d ik yp au Deu schen Wo en Deu sch au[…] Deu sches und Li au[…]Li auisches Lexicon (Ka aliaučius, 1747). P a a mezza del e no Ruigys a e mò: 1723. Anno wu de nebs ande n Con a ibus u Uebe se ung des neuen, und he nach des al en Tes amen s, geogen. Als solche A bei A. 1733. geendige wa , auch einige Liede , und die e s en eil P edig en He n M. Langhansens eingeschick ha e, ing ich an dieses W e buch u 19 e igen. Negli 1723 pod aug con al i kon a ais io ui pa elk os p esso Naujo, a paskio e p esso Seno es amen o e imo. Quando ques o la o o nell'anno 1733 e a ini o e e o già in ia o qualche giesme e i p imi undici pono [magis o] Langhanzeno p edicslų, io cominciai a sc i e e si a dizione. 20 E c'è un a a o p a e imaio Ruigio sc i e: <...> du ch GOTTes Gnade die neue Uebe se ung de Bibel und Liede he kam, und auch mi au ge agen wu de. 21 17 Pas enaci 1757: 108109. 18 A en iamo a ciò che in e i à m. 1733 inisce adu e Senasis Tes amen as, nel a empo Naujasis Tes amen as islei o già m. 1727., e u a lie u iška Biblija s amppin a m. 1735. 19 Ruhig 1744-05-11: [4 ]. 20 Ruigys 1986: 384. 21 Ruhig 1745: 4. 7 <...> pe [D]ie o g azia giunse empo a 22 adu e nuo a la Bibbia e can imi, ques o e a e me pa es a. Come is o, Ruigys nei suoi eikalų p a a mėse mini con ibuído p epa ando e gene i di eligiosi es i e imus: Biblie ( an o Nuo o, an o An ico Tes amen o), omokslų e giesmių. Ruigio o mulazioni suppone che ques a a i i à egli ėmėsi bažny nej senio nyby inca ico (g eičiausiai pak ies a K an o o Be en o). Né e odyno, né a a o p a a mėse dei p op i giesmių nume ous Ruigys nea skleidė. La sc i zioni Li uaniche is o iog a ijoje, come già menziona o, indica o il lo o quan i à legge men e a ia (ž . Į adą). Quindi è ul e io men e impo an e chia i e, cosa es imoniano le on i p ima ie i gio ni nos i aggiun i delle pubblicazioni e edazioni dell'eccezionino u iciale ecclesias ico e angelico lu e onico della Li uania P ussiana. 2. KIEK RUIGIO GIESMI PUBLIKUOTA OFIZIALIAME BANYTINIAME PRŽSIJOSE LITUVOS EVANGELIK LUTHERON GIESMYNE? 2.1. La p ima ol a Ruigio giesmės pubblica e nel 1732 nella p ima Įs u ies esco o Be en o p epa a o inno a o u iciale della chiesmyno e angelikali liu e onų Iß pe nuo oweizdė os e pagé in os Giesmû-Knyga edizione, appa siume Ka aliaučiue, Johanno F ied icho Reussne io imp us u essa (ž . ig. 2.). Ques o e successi i edizioni uscì so eglia o già menziona o 23 p o esso e di eologia dell'uni e si à Ka aliaučiaus e senio issimo p eokslininkui palazzo K an ui. Ques o chiama o il K an o-Be en o giesmynas. Ques o nuo o accol o di giesmii è p eso come base il e zo Danieliaus Kleino (16091666) giesmyno Naujos Giesmjû Knygos (Ka aliaučius, 1666) edizione, pubblica a col nome Naujos pagé in os Giesmjû-Knygos (Ka aliaučius, 1705) e p epa a o da F id ich Sigmun Schus e io (F ied ich Sigismund Schus e , 16711750). Vi inamasis K an o-Be en o giesmynas appa ì al e cinque ol e: 21735, 31738, 41740, 51745, 61748 m. 24 Ques o giesmynas in sos anza p oseguì nei p eceden i giesmynos la adizione i en issima innomina e giesmian au o i, solo in esso nuo i es i adu o i o au o i, di e samen e che anks esniais seczii i e ano i lo o pi m akai, indica e non pe nomi, e c ip onimais ale scis ione la agione spiegò s esso K an as okiškoje giesmyno p a a mėje: che i nomi dei c ea o i di giesmynas e dei adil dei mo i non osse o obme s i, e i an i che non pogundasse o. 25 22 Ruigys 1986: 108. 23 A ualmen e è conosciu o solo un unico esemplio io della p ima (1732) edizione di ques o giesmyno, che è conse a o S a ybiblio hek zu Be lin P eußische Kul u besi z (SBB PK: En 9820) (ž . Kaunas LBP 1986: 269; L 18, N . 135). 24 LB I 45, No 135. Più a lungo su ques o giesmynà edi. Michelini 2009: 97131; 2010. 25 Unin elis oggi no o p imo esemplio ius di edizione (ž . 23 išnašą) è senza alcuna p a a mia. Anks i issima K an o p a a mė conosciu a dalla seconda edizione, c . Quand 1735-12-01: [VIIVIII]. 8 Illus azione 2. G1732: pagina di in es azione; SBB PK: En 9820 Sia nella p ima che nelle edizioni successi e Ruigio giesmės segnalè e k ip onimo P. R. P. W., . y. lo . P[hilippus] R[uhigius,] P[as o ] W[al e kemensis] (lie . Pilypas Ruigys, Val a kiemio kunigas) (ž . 3, 4 ig.), quindi nesudė inga le iden i ica e. Da ques i k ip onimen i si ede che m. l'edizione del 1732 in u o pubblica e 9 Ruigio giesmie. Rico diamo che la p ima edizione del cosidde o Giesmyno K an o-Be en o u compos a dalla pa e p incipale (G1732 1358, No. 1301) e dell'allega o APPENDIX o Ki os naujos Giesmes ßwė eyė os (G1732 359408, No. 302335). Ruigio giesmių esama in abbie pa i di giesmyno. Nella pa e p incipale si o ano sei suoi can ici: 26 1) Daba su angelų pulku (G1732 89, N . 10), 2) Jėzus miels a ėjo (G1732 1314, N . 14), 27 Qui e ul e io men e esse a dijamo a o dine, dalla quale disposi e in ques a edizione di giesmyno. 26 27 In ski ingu giesmynu i Ruigio giesmių denominimim (jie co apo con p imaja giesmės eilu e) spello quan o a ia o, quindi qui e ul e io men e essi engono p esen a i a uale sc i a. In quei casi, quando iene ci a o conc e us giesmyno ilascio, si man iene au en iška sc i yba. 9 Illus azione 3. G1732 199: Ruigio iz e s õs Johanno F ancko giesmės Jesu, meine F eude (Jėzau, giougsmas mano) ammen o; SBB PK: En 9820 3) Jėzau, la mia gioia (G1732200, No. 182) (ž . ig. 3), 4) 28 Nesi ūžyk aip, ši dele (G1732206, No. 186), 5) Ak, jak galim s ie ą šį mylė i (G1732 343344, No. 204 292), 6) Ak, g ažus dangau (G1732 356357, No. 300). Appelle sono aggiun i al i e animi di Ruigio: Gėzus, mia mielasis (G1732 375 401376, No. 314), 8) Ką galiu aš, g iešnas, eik i (G1732 381382, No. 317), 9) Dangaus saulelė[a] (G1732 401403, No. 330) In ques i es i di Ruigio p a ichi a o il epe o io u icialeio di giesmyno espandendo qualche ema iche di giesmių g uppi. P incipali pa i p mosios due giesmie è en a o nello sky elio Kalėdų 28 Nelle ėlesni pubblicazioni (non più a di di il 1745 s. appa so edizione quin a) ques a giesm s inizio è s a a cambia a in Jėzau, giougsmas mano (plčiau su ques o c . 4 s.). 16 disco so inol a o dopo Fli ne io e Sc i e io 61 giesmę. Ve sando giesme, egli man enne o iginalų sanda ą, . i. e imų ne umpino (ž . 62 2 abelę). Tabella 2. Pilypo Ruigio giesmės, impiega e XVIIIXX a. della p ima pa e P ūsijos Lie u os e angelikų liu e onų giesmynuose Gli in i oli degli inni di F eude (6 s .) 67 Dioigio Ruigio Johann F anck (s o ų adus e à gli inni di (nume o di s o es) ← o iginali in i oli Ak, schöne dangau (9 s .) ← Schöne (16051659) Ak, come possiamo (8 c.) s ie ą ques o ama e ← O wie Leben (8 c.)64 mögen wi doch unse Hein ich Albe i (16041651) Himmelssaal (9 s .) 63 Simon Angel Daba mi Nun laß uns mi den De Engelein (4 c.)65 de S äu pulku (9 skaičius) s .) 9 Hagen Dangaus (156916 liebe el[a] Pe e lieben Sonnen Lich und P ach (9 c.)66 Rui e Dien Ch is iania (920) s.) u heilige (13 s .) Pilypas schig G1735: Jäzau, F eude mein (16751749) edeschi Gli au o i He (4 s .) 469 (16291693) (6 c) degli inni di Dioigio Jėzau, F eude mein (G1732, ← Jesu, meine (1618–1677) Gèzus, mio mielasis (10 p.) ← Jesus, meine Zu e sich Louise Hein ich Albe a ze Hen ie e on B andenbu g Ž . (16271667) s . 61 Michelini 2009: 282, 301. 62 S abilezzando ocali o iginali d'au o e e nume o di s o he si i e isce alla Ki chenliede -Lexicon di Albe o F ied icho Wilhelmo Fische io (III ., 1878, 1879), inol e, pasi elk as e a uale e angelikų liu e onų giesmynas K ikščioniškos giesmės (2007), nel quale ai giesmių engono indica i es o e au o i e adu o i di melodia, anche pa em a Guido Michelini.o. (2009); 2010) T is Ruigio e s os giesmės Albe čio Unse Heil is kommen, Dacho Schöne Himmelssaal e Hageno Nun laß uns mi den Engelein Fische io negoziale non menziona i, pe la lo o au o i à c. Koch 1973 [1867]a; 1973 [1867]b; anche Michelini 2010: 225226. 63 Koch 1973 [1867]b: 190. 64 Fische 1879: 216. 65 Koch 1973 [1867]a: 276; 1973 [1867]b: 257; Wacke nagel 1990 [1870]: 333. 66 1878 Fische : 111. 67 1878 Fische : 378379. 68 1878 Fische : 390396. 69 Koch 1973 [1867]b: 196, 278. 17 Ką galiu aš, (7 g .) (16181678) g iešnas, eik i ← Ach was soll ich Sünde Johann Fli ne Reben (10 g .)71 Lašelis ignogliono (10 p.) ← Ein T öp lein on den 16271694) machen E asmus Finx (7 g .)70 (F ancisci, Nesi ūžyk yes, Weg, mein He z, mi den Gedanken (12 p.)72 ši dele (12 p.) ← Paul (16071676) Ge ha d Pabusk o a, dūšele (7 p.) ← Wohl au , He z und (7 c.)73 Gemü e Michael Sche nack (16221675) 4.RUIGIO GIESMI RADAGVISIONE TENDENTI 4.1. Ruigio giesmie comincia e a edagge e anco a ino a 1732 m., quando pe la p ima ol a pubblica e K an o-Be en o giesmyno nella p ima edizione. Non cambia a ino pe ino del Secondo gue a mondiale is aka ių imase solo Ruigio giesmių sanda a, . i. s o ų nume o (plg. G1732 e G1936). Secondo Os e meje io, Ruigys i i inessis, che il suo e s õs giesmės Jėzau, gioiasm mano inizio essusa o ina a: nelle p ime edizioni di giesmyno K an o-Be en o spun a i Jėzau, mia gioiasm, e cuo e penukšlas, pe ques o adu o e accusinęs giesmyno suda y oją Be en ą e suo alkininką Milkų. E in a i sia nella p ima che nella seconda edizione iene da a ques a aduzione: 74 IEau mio D augsmas, e Si diês Penukßlas (G1732 199, N . 182; G1735 229, N . 206). i iene, che edaguando ques a giesmia es o, e imas a icina o a okiško o iginalalo: F ancko c ea a giesmė, p ima ol a appa siusa 1653 m. Johanno C üge io giesmyne P axis pie a is melica, inizia pa ole IEsu meine eude Meines he ens weyde. In segui o ques o pos o è s a o emendisy o, p e edibile, così, come da medesimo inizialmen e è s a o ado o Ruigys. La co ezione si ede nella quin a edizione di K an o-Be en o giesmyno: Iėau Daugsmas mano, ku s man Si d gano (G1745 252, N . 248). Tale e sione di aduzione aggiunè e XX a. qua o decenlio: Iẽau, Diaugsmas mano, ku s man Si d gano (G1936 252, N . 248). Menzionabile che Os e meje , sc i endo la s o ia dei Li u iche giesmynas, con ocaš ų o nì quasi a u i i canzimi di Ruigio: Jėzus, mein mielasis, D asia Die o u š šiai, Pabusk daba , dūšele, Nesi ūžyk aip, ši dele, Dangaus miusiaelia, Ak, kaip galim šią saulėlių š en ę mylė i, Ak, g ažus dangau, Lašelis ynuog en o. Valu issimo la o o di Ruigio conside ando lessikog a inì eikalą d ikalbį ā dyną, Os e meje is c i icamen e alu ò il suo alen o a is ibinì bei e imus e a e mò che la sua poezija non è pu a, piu os o sus ingusi 75 e nesklandi, lo s esso accon abile e su o iginalaliąją giesmę. Alla luce di ale alu azione c i ica, è p e edibile, 76 70 1878: Fische 2627. 71 1878 Fische : 162163. 72 Fische 1879: 340. 73 Fische 1879: 406. 74 Pičiau ž . Os e meye 1793: 112113; Os e meje is 1999: 356357. 75 Ruigio giesmenes alu azione c. Os e meye 1793: 124128; Os e meje is 1999: 361363. 76 Os e meye 1793: 260; Os e meje is 1996: 421. 18 che pe imp endendo Ruigio giesme in p op io quello giesmyną Giesmes ßwen os Ki checzoje e Namėj giedojamos, le s esse più o meno così edaga o. 4.2. G e inamoji 1732 e 1735 edizioni pubblica e Ruigio giesmių analisiè es imonia che la lo o edazione è essenzialmen e di ca a e e linguino. In ques e giesmesse egimi aisymai co ispondono gene ali endenze di edagazione dei es i G1735. 77 Pe lo più esis a co ezioni dell'o og a ia. An ai Kleino nella g amma ica della lingua li uana G amma ica Li anica (Ka aliaučius, 1653) a o za o il diak i ico sc i men o […] minkš ajai a ika ai [č] → žymė i, consis en emen e a o as G1732, dopo e anni appa giusiame G1735 78 i kakliai cambia o in d i aidį ašmenį […]c[…], d auge inunciando e pala alizzazione del ma can e […]i>, . y. c. [č] […] → […]c>, 2053. […] 239 8amui G1735 11; G1732 14; G1732 14; G1732 15; G1732 15; G1732 15; G1732 G1732 376 → G1735 ßôs 67. P iebalsiam [ž] e [ž] ma ca i in ece <> sis emicamen e applica iamo spme o con diak i iku <>, . y. [ž] e [ž] <> → < >, esempio. : mones G1732 8 → mones G1735 11; émês G1732 199 → émês G1735 230; odijʼ G1732 → 204 odijʼ G1735 237. T ue, ques o sc i o occasionalmen e già si incon a a G1732. Così anche s ana sc i a a ika os [dž] . y. <d> → <d >, ecc.: spindusi G1732 401 → spindusi G1735 321; passidaugdama G1732 401 → passidaugdama G1735 321; saldey G1732 357 → sald ey G1735 395. Voli [ ·] semp e più spesso i lesso Kleino c eu u sc i meniu <ė>, i. y. [ ·] <e> → <ė>, ecc.: ewißkay G1732 → ėwißkay G172335; yle i G1732 → ylė i G1735 230; paslep as G1732 → 343 199 paslep as G1735 382. Co egu a alcune mo ologiche o me di sc i u a. An ai aisy a giedžiamosios nuosakos 3 asmens galūnės ašyba po p iebalsės <j>: e sma kauje G1732 199 → e sma kauja G1735 230; e us auje G1732 199 → e us áuja G1735 230. Anch'essa s ana con il supplice -an pada y ų delle di isioni del p esen e empo spelling po della s essa p iebalsės: saugojen G1732 199 → saugojan G1735 229; lojen G1732 199 → lojan G1735 229. Semp e più spesso iene usa o acu as, che segna o non solo più la o, ilgesnio balsià a imo ca a e e, ma e anche ki čiu possibili a a skiemenį, a dėliojamas su d ibalsių 79 i miš ių d iga sių, insieme supona o e i ap adę p iegaidę, eg.: gelb i G1732 8 321 gélb i G1735 11; Meilês G1732 199 → Méilês G1735 230; ge s G1732 → gé s G1735 237; G1732 343 → gálim G1735 381; G1732 40 → Pakajaus am 204 → Paku G1735 G1735; G1732 35 én G1735 395. Fone ino li ello dei co ecimen i esama appena uno al o. Soli amen e co igibili [ ·] e [ie], [o·] e [uo] i casi di miscela, so gu e a causa P ūsijos Lie u os aka ų aukš aičių pa a mėms būdingo 77 Pe de aglia e su il 1735 m. edizione pubblica i giesmian polinkius edagazione c . T iškai ė 2020: 6267. 78 Ž . Klein 1653: 45. 79 Ž . Klein 1653: 2. 19 supanašėjusio di ques i suoni 239; in al e pa ole, a causa di [ ·], [o·] bilibalsimo e [ie], [uo] monbalsimo, eg.: apgiedin s G1732 → 382 → apgėdin s G1735 141; Lėpsn G1732 → 205 Liepsn G1735; nėkaddôs G1732 → niekaddôs G1735 239; Waldů ‘ aldo ui G1732 9 → Waldonui G1735 12. Appa ecchi mo ologia a li ello di co ezioni. An ai aisoma a dažodžių mol iiskai os inesy o galūnė, p z.: iness. pl. m. Elgimůsa G1732 8 → Elgimůse G1735 11; Wa gůsa G1732 8 → Wa gůse G1735 11. Tali di ezione dei co ecimen i e e i amen e ispi ò Kleino g amma icane s abili a egola, che la emmine iškosios giminės daugiskai os inesy o o me si sc i e -sa, e i iškosios -se. Anch'è menziona o il cambio di a edimen o del p edecesso e su ediniu: passig ießijom ‘nusidiliśmy 80 G1732 205 → sussig ießijom G1735 239. T ue, ques o co ezione può esse e lega o e con s ilis iniais mo i i. A ques o gene e di co ezioni e e i amen e schlie ina e ale cambio di o ma p e eiksmio, quando inuncia a non ipicamen e aggiė e dalely ės g(i): Minħabbagʼ o G1732 8, 9 → A causa o G1735 11, 12. Kele ą ol e keis a leksika: ô G1732 8, 381 → i G1735 11, 141; Má ose G1732 205 → Iu ose G1735 239; Pa ėßa G1732 356 → Aiu o G1735 394. Fissa i G1732 es an i e o i di co ek u a, ecc. : Skan mmo G1732 206 → Skanummo G1735 239; E ki G1732 199 → Eiki G1735 230. Ko ek ū os ik am, p e edibile, appa engono e ques i casi: acc. sg. . Ka alys e G1732 344 → Ka alys G1735 382; Ranka G1732 375 → Rank G17352; 66; Nak i G1732 403 → Nak G1735 32 acc. sg. m. Iėu G1732 401 → Iė G1735 321. 4.3. Te zio (1738) e qua o o (1740) Giesmyno edizioni, come menziona a, a ualmen e sconosciu o nessun singolo esemplio io sop a issu o, quindi non mancano da i, come Ruigio giesmie in esse edagua e e o in gene ale edagua e. 4.4. Nuo e endenze di edagazione i le ono Ruigio giesmės penk ajame (1745) K an o-Be en o giesmyno edime. P ima di u o menzionabile è che no a a dėsningų a i kš inių aisymų né nella seconda edizione. An ai d i aidė a ika a <d > → <d>, p z. Daugsmas G1732 199, G1735 232 Daugsmas G17452; 2532 Daugsmui G1732 200, G17352; Daugsmui G1745 25 26 → G1732 205, G1735 → Daugsm G1745 229; ne geid iu G1732 238 204, ne geid u G1735 238 → ne geidu G1745; Ke d us ‘piemuo G1732 204, G1735 → Ke dus G1723 261; a leid G1732 205, a léid G1735 238 → a léid G1745; 2626 G1732 G343, a G1735 383 → G1735 38 → Sud Sud deiaudien i G1732 373, G1732 395, G1735 66 glau glau 7145; G1732 G1732 324, G1735 did G1735 38 Tokia s essa endenza si man iene e in al e simili occasioni, ecc. : Slowês G1732 375, G1735 66 → Slowês G1745 71; G o ybe G1732 401, G1735 321 → G oybe G1745 333. Akū o a osenoje esis a di e si icazione. Una pa e, G1745 e ul e io men e con inua i s o zi del egima G1735 dėlia e ques o diak i iką, no malmen e segnalin į più la go, ilgesnį ques i balsių a imą o ki čiuo ą skiemenį, e insieme e i ap adę p iegaidę, p z. : Ska bas ‘ u as G1732 199, G1735 Ž . Klein 1653: 29. 80 20 230 → Ská bas G1745 252; Da bas G1732 199, G1735 230 → Dá bas G17452; 25 Lu as ‘liū as G1732 204, G1735 238 → Lú [as] G1745 251. al a pa e, egis a a casi con a i: du nódams ‘k ailiodamas G1732 199, G1735 230 → du nodams G1745 252; begedódams G1732 199, G1735 230 → begiedod[ams] G1745 252; Mónai ‘apgaulė G17 19932, G1735 230 → Monai G1745 252. p o eggip più che nelle p eceden i edizioni, nella quin a appa izione polinkis a inuncia e acū o a azionimaodžių p e aago -o i, anche ci um lekso a pa ole da gaknye e p e aago, eg.: jėßkó i G1732 204, G1735 → jėßko i G17233; kilnó i G1732 13, G1735 16 → kilno i G1745; passó i ‘saugo is G 1732 204, G1735 → passidabo i G17236; kôl G1732 375, G1735 66 → kol G1745 71; n. G1732 1735 → 230; G. G. G. G. No G. G. G. G. G. G. 1735 11; 8. 1735 11; G. G. G. G. 1745 12; G. G. 1732 23; A. G. Abbo G. Naũja in ques a edizione e il a o che dėsningii cambiusisi agliunzii lui e u, sakinyje a ojamų ie oj nomų Die as i Jėzus, K is us, sc i a: an e io men e они обычно писать великой aide, а G1745 isu egė i mažoji, например. Io : Iis G1732 200, G1735 230 → is G1745 238 253; G1732 204, G1735 238 260; Iam G1732 401, G1735 321 → io → jam G1745 333; I G1732 381, G1735 141 → j G1745 148; Taw G17344, G1738 aw 382 aw G1745 398; Tawês G1732 199, Taw s G1735 229 aw[ s] G1745 252; Tawe G1732 357, Taw G1735 395 → G1745 409; Tu G1732 356, G1735 395 → G1745 399 → G1745 409; Taw spi G1735 357, G1735 395 4045 409; Taw spiim G1745 409; Taw G1732 Gʼim G1732 357, 3535 355 Sudaik a a dėjusio į a džiuo ine būd a džių e į a džių o me endma sc i e e mažąja aide: Ge ujû G1732 356, 357, G1735 394, 395 → ge [ ]ujû G1745 408, ge u[jû] G1745 409; Pik eji G1732 344, G1735 382 → pik ieji G1745 398 (in ques o esempiozdyje 34 e <e> sos i uzione <ie>); Sawujû G1732 357, G1735 395 → sawu[jû] G1745 409; Smu nujûliūdnųjų, nusiminusiųjų G1732 381, G1735 141 ʼn smu ujû G1745 148 (plg. būd a dį Sudnoj ul imo ibun G1732 382, G1735 141 149 → sudnoj G1745). Reduco o galūne s eng asi consis ekliai i inde e apos o u, ecc. : Swie s G1732 199, G1735 230 → Swie s G17452; 25 a s óki G1732 235, G1732 376, G1735 673 → a s oki G1745 25 důki G1732 232, G1735 → 230ki G1745 25 25 důka G1745 25 ißklu ïš uk i, izsigelbė i G1732 205, G1735 238 → ißklú G1745 261; G1732 205, 261; G1732 239 → gy G172645; gyki G17373, G1732 373, G1735 37; Gwenwenwen Gwen Gwen Gwen Gwen Gwen Gwen 45; 141 141 mieg én 142, 323 323 323 Apos o à è anche sc i o a causa skiemenų nume ous išmes o balsio luogo: P ießninks G1732 199, G1735 230 → P ießninks G1745 252. Come e p ima, esis e un co ezione del li ello one ico: co egge e [ · ] e [ie], [o·] e [uo] i casi di miscela, eg. → dowanůja G1732 8, G1735 11 13; Nėkai G1732; G1735 230 → Niekai G1745 25 → pasilėk G1732 205, G1735 238 → pasiliek G1745 261; Pôsik eji G1732 344, G1735 382 → elgs 3939 3939; G1732 345, G1735 382 → elgs G1745 388; G1732 38; G1735 d d. G1745 es imonia che in ques a (o o se già e p eceden e il 1740) edizione u co e a Ruigio giesmės Jėzau, gioiasm mano inizio, pe la quale edagazione egli kadaise lamen ėsi 21 (ž . 4.1 c.): IEau mio D augsmas, e Si diês Penukßlas G1732 199, G1735 229 → Iėau Daugsmas mio, ku s man Si d gano G1745 252. Inol e a menziona o il a o che in ques a edizione i è e li ello g a ico di cambiamen i: p obabilmen e a causa delle possibili à di ipog a ia la oce [·] g e a spaudmens <ė> inizia p amaišiui žymė i e <ẽ>, anche se la one inė alo e imane la s essa, ecc.: è a i a o G1732 13, G1735 16 → a ẽjo G1745 16. 4.5. Ses o (1748), i. e. l'ul imo cosidde o K an o-Be en o giesmyno, pubblicazione poco in quan o di e isce dal quin o (1745), Ruigio giesmėse za ixsuo i negausūs aisymai in sos anza i le ono quelli s essi p incipi di edagazione applici a i G1745. Uno al o mu i o ede e, sembi, solo a li ello di pun uazione o dėliendo pa ienius diak i ikus. 4.6. Nella cosidde a classica giesmyne di Šimelpenigio pubblica e in Ruigio giesmesse nuo e di ezioni di edagazione più yškės anche nepaspe a o (plg. G1748 e G[1752], G1757). Tu a ia qui esis a a iamen e di ipo pa ieni dei co ecimen i, ad esempio, i iu a la pe ekline sang ąžos dalely ės: nesʼbijókis G1732 204, G1735 238, G1745 260, G1748 → 260 nebijókis G[1752] 260, nebijókis G[17572] G[17573] G[264] G[1748] G[1748] G[1748] G[1748] e G[17572] G[17572] 13, Tai; Tai e sin esi: ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma ma G Va a menziona e che Giesmyni i di Šimelpenig cambia la g a ica di alcuni s ampmen, più p ecisamen e nosinius balsius žymin ys spaudmenys con pe b auka cambiano in spaudmenis con nosine: < > → <ą>, < > → <ę> ( ačiau con pe b auka imanga al i du nosinius balsius žymin ys spaudmenys < > e < >), ecc. : Diew G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748 12 → Diewą G[1752] 12, G1757 12; miel G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748 → 12 mielą G[1752] G1757 12; Me gél G1732 13, G1735 16, G1748 16 → Me gélę G[1752] 17, G1757 4.7. Ruigio giesmėse, pubblicuo ese Kebe io m. 1832 usci o giesmyne, in con on o con XVIII a. seconda pa e all'inizio anco a s esso Schimelpenigio edaguo ai es i, is o già impo an i no i à di edagazione. P ima di u o menziona a è che si is eglia la endenza a i iu a e 81 p iebalsià duplicazione, ma cinicio p ima di ques o enancio skiemens balsio b e issimo, eg. dangißkassis → G1732 205, G1735 239, G1745 269, G1745 262, G1748 261, G[1752] G[1752] G[1752] G[1753] G[1753] G[1753] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[1752] G[172] G[172] G[172] G[173] G[173] G[173] G[174] G[174] G[17][174] Medis 8, 12, 12, 12, 12, 18[17][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][19] 81 Ci ca le peculia i à della lingua kebe io giesmyno c . Kabašinskai ė 2001: 4547. 22 ine i abile. Doppubi p iebali piu os o sis emicamen e man enu i in abs ac ų p eesaghi -immas e -ummas, p z. : Sussimėgimmas G1732 8, G1735 11, G1745 12, G1748 12, G[1752] 12, G1757 12 → 82 Susimėgimmas G1832 15. Allo s esso modo g adualmen e i o na alla segnalazione della pala alizazione dei p iebalsi 83 <i>, eg.: mylėćiau G1732 206, mylėcau G1735 239, G1745 262, G[175622] 262, G1757 2648 → mylẽciau G1832 300; Ke d us G1732 204, G1735 268, G[1748] 261, G[1748] 261, G[1748] 261, G[1748] 262, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] 261, G[1749] ne ge ge ge geuiud geuid; ne geuid geuid geuid geuid; ne geuid geuid geuid geuid Rico dina, che nella p ima pubblicazione di K an o-Be en o giesmyno de e mina i casi, spesso dopo p iebalsės <ć>, a ika os <d>, seguendo Kleino dichia uo imi egole, ale segno i le en i michz ù dei p iebalsi già a o o. Da un al o gene e co ezioni menziona a canzone sinis a: Ga be aw Diewui wissaday G1732 8, G1735 11, Ga be aw, Diewui wissaday G1745 12, G1748 12, G1757 12 → Ga be aw, Diewe, wissaday G1832 14. Do ebbe menziona e e g a icamen e il cambiamen o di li ello balsį [·] segnalinčių spaudmenų kai ą, . y. <ė> → <ẽ>, p z. : Tėw G1732 8, G1735 11, G1748 12, Tėwę G[1752] 12, G1757 12 → Tẽwą G1832 14; Iėus G1732 13, G1735 16, G1748 16, G[1756, G1757 162] → Iẽus G1832 16(c); no ėjo G1732 13, G1735 16, G1748 16, G[1752] 16, G1757 16 → no ẽjo G1832 16(c); mylė i G1732 14, G1735 16, G1748 17, G[1752] 17, G1757 17 → mylẽ i G1832 16(c). 4.8. Bene b iskissimo a o di edazione Ku šaičio, i lesso Ruigio giesmėse, anco a coe en e e adicale più inuncia doppubų p iebalsių, p z. : Ge ummo G1732 205, G1735 239, G1745 262, G1748 262, G[1752] 262, G1757 [2]62, Ge ummo G1832 300 → Ge ummo G1877 26 p igimm s G1732 204, G1735 238, G1745 260, G1748 260, G[1752] 260, G1757 260, G1829 → p igim G1832 260; wissaday G1732 8, G1735 11,1745 12, G1747 12, G[1752] 12, G1757 → G1847 12, G1847 12, G1847 12, G1747 12, G1747 12, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 124, G1748 G1749; G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1747 G1742 G1747 G1747 G1747 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1742 G1842 G1742 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G1842 G18 Allo s esso modo anco più decisamen e i o niamo al sis ema ico p iebalsi dei pala alizazioni ma cazione sc i meniu <i>, ad esempio: monû ‘žmonių G1732 9, G1735 12, G1745 13, monû G1748 13, G[1752] 13, G1757 13, G1832 13 → G1777 13; ißneßo i G1732 13, G1735 16, G1745 17, G1748 17, G[1752] 17, G[1752] 17, G[178] 17, G[178] 17, G[189] 17, G[18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][18][19]] 82 Kebe io giesmyne p eesaghi dei -immas, -ummas as a i ebe ašomi con doppuboli p iebalsėmis, m Kad. Kabašinskai ė 2001: 45. 83 Kebe io giesmyne il segno di mo kš nos įsi es a po minkš ųjų p iebalsių [č], [dž], [š], [ž] (Kabašinskai ė 2001: 45). 23 238, G1745 261, G1748 261, G[1752] 261, G1757 261, Angelẽlams G1832 300 → Angẽlẽliams G1877 261. P adedamo usa e nosine le e e o <u> con ci kum leksu co isponden i o me in e žiuo ine da an ipasku iniame skiemenyje, ecc.: acc. sg. . Swen aje G1732 13, G1735 16, [ßw]en aje G1745 17, ßwen aje G1748 17, G[1752] 17, G1757 17, ßwen aję G1832 16(c) → ßwen ąję G181777; acc. sg. m. mielaj G1732 13, G1735 16, G1745 17, G1748 17, G[1752] 17, G1757 17, mielaji G1832 16(c) → mieląj G1877 17; gen. pl. Gundin ujû G1732 205, G1735 238, G1745 261, G1748 261, G[1752] 261, G1757 261, Gundin ujû G1832 299 → Gundin ûjû G1877 261; gen. pl. Bėdnujû ‘ a gingųjų G1732 8, G1735 11, G1745 13, B[ẽ]dnujû G1748 13, Bėdnujû G[1752] 13, G1757 13, B[ẽ]dnujû G1832 14 → Bẽdnûjû G1877 13. Taisomi [ė] e [ie] casi di miscela, ecc.: ebe G1732 204, ebė G1735 237, ebẽ G1745 260, eb[ė] G1748 260, ebė G[1752] 260, G1757 260, ebẽ G1832 299 → ebie G1877 260; p aes. 2 sg. G1732 204, G1735 238, we [ẽ]s G1745 260, we ēs G1748 260, we és G[1752] 260, we ēs G1757 260, we ẽs G1832 299 → we ies G1877; Ne wienėmʼs Ge ėmʼs G1732 208, G17351745 261, G1748 261, Ne wienēm Ge ēmʼs G[1752] G2617261, 2617261, Ne wienēm Ge mẽs G[1832] G2632 261, Ne wieniems Ge iʼs G2618297; G1748 G171735238, G1745261, G1748 G1757261, G1757261, G1757261, G1757261, G2637 G1832 G18299 G1877 261. Dal li ello mo ologico co ezioni si menziona che Ruigio giesmėje Jėzus miels a ėjo p eesaga -ėlis edinys keis as p eesaga -ulis ediniu: Pawa gelis G1732 13, G1735 16, Pawa gėlis G1745 17, G1748 17, G[1752] G1757 17, Pawa gelis G1832 16(c) → Pawa gulis G1777 D'al a pa e, non ige a, che ale co ezione po e a p omuo e e s ilis iniai sume imai. 4.9. Nell'ul imo p ima del Secondo gue a mondiale appa sieme e angelikų liu e onų giesmyne Page in os giesmių knygos, uscpin ame 1936 m. allo a già Republikai appa enusi in Klaipėda, Li uania s ampas u ėje, nuo e di igazioni di Ruigio giesmėse ede e. Solo anco a più consis en emen e enu asi già XIX a. applica e linguino edagamen o p incipi, ecc., co eggi i p eceden i pubblicazioni p asp ūdę p iebalsiów addoppiamen o (especialmen e con <ss>) casi e anco a a aclmen e dėlio as p iebalsiów pala alizację ma can e sc i men o <i>. Gius o, Ku šaičio p opos o da ybinis a ian e pa a gulis non accol o, i o a alla kadaise consuma edinio con p eesaga -ėlis pa a gėlis. La pa ola ma ios keis a in ma ės e alleniuo o secondo un al o pa adigma. Anche i isi a a la pun uazione: di nuo o de e mina i con ini del sen enzi, e del sen enzi in e no p ecisa o il suo segmen azione o sceglie e al i segni di disc izione (p.g., d i aškis in ece di kablia aškio). Secondo Domo Kauno, a causa es emamen e didel'ampia po a a (696 giesmės) ques o giesmynas alu a o s a o e olmen e. Ol e a ciò, allo a la socie à non conco dò pe il giesmian lingua, che in alcuni secoli già e a benì allon ana a dal ealiosio a osenen: anziana gene azione ikinčiųjų ole a man ene e s abili à e nep i a ė linguiniams cambiamen i, in an o in elligen sia ichiede a giesmyno lingua a en amen e su edaguo i secondo o me o no me, maža 24 o, sugge i a dal go icino sc i o pe ei i p ie lo yniško. Come es imonia Da iaus Pe kūno le 84 ice che, la Consis o ija dei lu e oni e angelici li uani, collabo udando con la consis o ija dei e o ma ì e angelici li uani, ce cò di p epa a e ecumeninio giesmynà comunine lingua, pe ò nuo o giesmynio collezionino m. 1942 uscpid o solo e o ma i. 85 Noniglinando in ques o, come ecumenico giesmyno o ganizza o i iusci o a ealizza e i suoi obie i i, pe ché di esso nonp o a o liu e onai, e neanalizzing nella seconda me à del XX. e usci ijoje unziona usių e angelikų liu e onų giesmynų, nonos an e b eus ai accon abile, che pe e cen esimi unken i Ruigio giesmių gy auzione in ensi amen e sua edaguo a p epa ando a uale liu e onų giesmyną K ikioniškos giesmynės (2007 qui Ruigio pa a de pubblica i 8 modi iche sono la più o iginale paal idą. Pobūdis del edagazione non solo lingubinis ( . i. aisy a sc i ba, sky yba, lessica, mo ologia, sin aksė), ma comp ende e a is ica aišką, ol e a ques o, esama e sanda os cambiamen i ( . i. diminui o nume o di s o ų). T a i canzoni ile a i è non solo e s inių, ma e lo s esso Ruigio c ea o canzone Duasia Dio u san agi, solo no e olmen e abb e ia a: da 13 s o es es usias 6. Secondo gli o ganizza o i del nuo o giesmyno, aspi is a conse a e il cul u ale pa imonio dell'inno di Li uania e al epe ua del collezionio di giesmės include e i ecchi giesmių, ma congiun amen e a liep i e le a uali esigenze luu e onì della comuni à ine i abilmen e edaguo i gli ecchi es i: non solo abbandona e le leksimy e s aksimy aduzioni, nonché le a chajiche pa ole e le lo o o me, ma e assicu a e la sclandia e l'a icolazione delle egole, giesmy ex pe de in i, y man enendo la melodia i mica pe de in i con un na u ale s o ing di gian an , k e miglio i. 86 5. IŠVADOS 1.Le on i p ima ie basa a analisi pe mise di icos ui e Ruigio appo o in u iciale di chiżny ino e angelikali liu e onų giesmyno epe o io s iluppo. Una pa e congiun a, lei i elò che Li u iškas giesmynas Ruigio e s omi e ku omi giesmėmis illi o g adualmen e. Dall'al a pa e, essa con e mò la s o ia della p ima Li u iškų giesmynų E s e Li auische Liede geschich e (1793) au o iao Os e meje io esiì, che Li u iškam giesmynui Ruigys in u o è da o 12 giesmyn. 2. Ruigio giesmės, pubblica e pe la p ima ol a Be en o giesmyne Iß nuo o pé weizdė os e pagé in os Giesmû-Knygos (Ka aliaučius, 11732), di enne s abilia pa e del Li u iško u ialioio bažny inio e angelikų liu e onų giesmyno epe o io e aggiunse non solo XX a. qua o decennio, ma alcune di lo o, e i à, sma kamen e aggio nin u pa idalu, anche i nos i gio ni. 84 Klaipėdoje 1936 m. e p ima (1930 m.) appa siusių Page in ų giesmių knygų uome į alu azione nonché in elligen ija assius Sob e s . Kaunas 1996: 618619. 85 Piu os o su nemiska io e angelici luu e onì s o zi isc i i giesmyną bend ine lingua Li uania c. Pe kūnas 2012: 726; su liu e onų bei e o ma ų d auge o ganizza a ecumeninį giesmyną e 1942 m. ien e o ma ų ap obuo ą bei išspausdin ą giesmių inkinį ž . Pe kūnas 2019: 4168; su so ie meciu secondo bend inesa no me della lingua p epa a a giesmyną nonché e sue pubblicazioni (Maldų i giesmių knygelė 11956, Giesmių i maldų knygelė 21982, 31988) s . Pe kūnas 2023: 5477. 86 Pe app o ondimen o sui p incipi del nuo o e angelici lu e onų giesmyno K ikščioniškos giesmės edagazione c. Kiseliūnai ė 2012: 5965. 25 3. Di e samen e che manė Bi žiška, nella p ima (1732) edizione del cosidde o K an o-Be en o giesmyno pubblica e 9 Ruigio giesmie (ques o suppone a già Michelinio ice che). Esse cos i ui ono ci ca 12 pe c. dei nuo i di ques o ilascio giesmoni. Egualmen e al e an o di lo o pubblica a e seconda (1735). Kol che non si dispone di da i sui giesme di Ruigio e ziai (1738) e qua a ajame (1740) edizioni, pe ché a ualmen e non esis e no o nessuna uno esemplio io di ques e edizioni. Tu a ia, l'analisi e e ua a i elò che ino alla me à del XVIII sec. il epe o io dell'u iciale giesmyno aggiun o con nuo e giesmee di Ruigio: penk ajme (1745) edizione pubblica e anco a 3 sue giesmie, in al e pa ole, il lo o o ale nume o è aumen a o a 12. Quindi ci ca da XVIII a. quin o decennio u i ques e Ruigio giesmie u ono pe segna e ino pe ino del Secondo gue a mondiale is aka ių: nell'ul imo Page in os giesmių lib o di edizione (Klaipėda, 1936) ebė a 12 Ruigio giesmių. Jų c'è e nell'a uale e angelielikų liu e onų giesmyne K ikščioniškos giesmės (Vilnius, 2007), solo ečdaliu meno 8, a cui e o iginalio giesmė Ruigio D asia Božija u š en aji, sebbene e ge mai su o a e su edagua a. Tale quasi e secoli uncan e Ruigio giesmių pe imamumo es imonia la lo o sos enibili à e a uali à a uale alla comuni à lu e onų. 4. Ruigio giesmie annunzia e non solo nell'u icialo e angelikų liu e onų giesmyne: n ai lo o pubblica a Os e meje io giesmi collezione Giesmes ßwen os Ki checzoje e Namėj giedojamas (Ka aliaučius, 1781), e u e 12 pe im e in Milkaus Sénos e nuo e k ikßczonißkos Giesmės (Ka aliaučius, 1806). 5. P endendo pe p imo (1732) K an o-Be en o giesmyno edizione Ruigio giesmės e a più o meno edaguojamas. Siuo o un'osse azione dell'edagamen o di giesmyn XVIIIXX a. della p ima pa e giesmyn, i elò che in sos anza p e alo lingbinie aisymai. Essi cop i ono qualche li elloi: sop a u o aisy a o og a ia bei pun uazione, ma e ka čiais pasi aikyda o e one ico, mo ologije, lexicico bei sin aksės co ezioni. Alcuni co eymi po e ano p omuo e e s ilis iniai mo i ai. È p e edibile che discussi b iske i Ruigio giesmyn co ezione polincie i le e a e gene ali endenze di edagazione di conc e i giesmynų nonché ol oggiamen e al e lo o edi o ialì disposizioni linguis iche. ŠALTINIAI G32: Ißnaujo pé weidė os e pagé in os Giesmû=Knygos [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books] nuo e ku ůse b angiáusos sénos e nuo e Giesmes su aßy os Diewui an Ga bês e P usû Li uanie i K alwninkam an Duß Ißgánimo pod aug suû=Knygomis ku óse ne ik ay sénos, ma anche Małdos andamos, Ka alaucuie, Anno 1732. Isspaus os Iono P ide iko Reusne o; SBB PK: En 9820. (Pubblica o online: Jonas Be en as, Da nuo o pe eizdė a e miglio a a giesmių knygos, 1732, documen inį pe ašą i žodžių o mų konko dancijas pa . B. T iškai ė, V. Zinke ičius, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as, 2025. P iega in e ne : h ps://senieji as ai.lki.l .) G1735: Iß nuo o pé weidė os i pagé in os Giesmû=Knygos [Newly Re ised and Imp o ed Hymn Books] naujos ku ůse b angiáusos sénos i Giesmes su aßy os Diewui an Ga bês, e Ka alû Ka alis eje esis en i Li uwninkams an Dußû Ißgánimo, pod aug su 32 ZM V: Das Zwischenmanusk ip zum Al p eußischen e angelischen P a e buch 5: Obe eigne bis Rzad ki [The ‘In e im Manusc ip o he Old P ussian E angelical P esby e ology 5: Obe eigne o Rzad ki], au de G undlage de Sammlungen on F. Moelle bea b. on W. Mülle -Dul z, R. Heling, W. K anz, Hambu g: Selbs e lag des Ve eins [ ü Familien o schung in Os und Wes p eußen e. V. Quellen, Ma e ialien und Sammlungen zu al p eußischen Familien o schung (QMS)], 2014.