Soziolinguis ika
aldizka ia
Pablo Sube biola.- Mahai-ingu uan izango di ugun hi u hizla iak eza-
gu uko di uzue. Igo Calzada, Ne adako Unibe si a eko i akaslea, Josu
Amezaga, Euskal He iko Unibe si a eko i akaslea e a Jon Sa asua,
Mond agon Unibe si a eko HUHEZI akul a ekoa.
Saio honi hasie a ema eko mahai-ingu ua koka u nahi genuke pixka
ba . Izenbu uak dionez Hizkun za-iden i a eak iden i a e be ien bai an du
gai za . Suge en ea i udi zen zaigu baina, agian, zehaz asuna eske uko
lukeela-e a, p es a u dugun kokapena i aku iko dizue .
Kokapena, be az, honakoa da. Pe sonen e a aldeen iden i a eek
alde asko di uz e, e a ho ie ako ba hizkun za-iden i a ea ena da. Hau da,
pe sona hiz una den neu ian zein hizkun za ekin —hizkun zekin—
nolako ha emana duen bil zen duena, e a, be eziki, zein hizkun za-
komuni a eko, edo komuni a ee ako kide sen i zen den; kide asun ho i
nolakoa den, nola bizi duen hiz un ho ek.
Gau egun —e a i xu a guz ien a abe a, e o kizun hu bilean ge o e a
gehiago—, ha emanak egi eko, iza eko e a bide a zeko modua alda zen a i
da, nahiz e emu hu bileko ha emane an, nahiz munduko bes e leku an bizi
di en kideekin. Nondik da oz aldake ak? Be eziki hi u i u i azpima a uko
geni uzke. Alde ba e ik, u e gu xi an pe sonen mugiko asuna handi u iza-
HIZKUNTZA-IDENTITATEAK IDENTITATE
BERRIEN BAITAN
Mahai-ingu ua
Jon Sa asua
Josu Amezaga
Igo Calzada
Pablo Sube biola (mode a zailea)1
Helbide elek onikoa: [email p o ec ed]g
1. Zein hizkun za hi z egi en du komunika-
zio giza eak? EHUko Udako Ikas a oa-
en bai an bu u u iko mahai-ingu ua.
Donos ia, 2009ko ekainak 24.
DOSSIERRA
72. zenb. / 2009 (3)
soziolinguis ika klus e a
ma in ugalde, kp / 20140 andoain
51
3
ZEIN HIZKUNTZA HITZ EGITEN DU
KOMUNIKAZIO GIZARTEAK?
>>>
na, leku ba e ik bes e a mugi zea e azagoa iza ea, e a ho ek eka i duen,
ga ai ba ean baino kul u en a eko ukipena naba men handiagoa iza ea.
Biga ena, eknologia e a komunikabide be ien eszena okiak daka-
ena. Alde ba e ik, in o mazioa lo zeko e a zabal zeko bideak asko uga-
i u di a. Ho e az gain, no banakoen a eko ha emanak e a sa e sozia-
lak in e ne en ga a u di a, e a no banakoak lehen baino e agi eko gai a-
sun handiagoa esku a zea. E a hi uga ena, asko an aipa zen den 2.0 ilo-
so ia; hau da, no banakoa jaso zaile iza e ik pa aide ak ibo iza e a pasa
dela eszena oki be i hone an.
Ho i da kokapena. Tes uingu u hone an, ze an e a nola a i da alda-
zen —edo nahiago baduzue, ze an alda uko da epe labu e a— be en
bu ua euskaldun za du enen hizkun za-iden i a ea? Aldake a ho ie an
ze aspek u in e esa zen zaizue gehien?
NOLA ARI DIRA ALDATZEN EUSKALDUNEN HIZKUNTZA-
IDENTITATEA?
Igo Calzada.- Lehenik e a behin de enda uko dudan ideia honakoa da:
Ez dezagula izae a digi ala e a p esen ziala kon aja i. Digi aliza-
zioa, in e ne e a sa e sozialak, hasie a hasie a ik esna adizionalekin
kon aja zeko joe a oso handia dago, e a ez daki ze ga ik. E abil zaileak
ez di u bi munduak ezbe din zen. O duan, ez di zagun meha xuak lehen-
biziko mezuan zabaldu. I udi zen zai auke en disku soa zailagoa dela
meha xuena baino. Hala e e, ni a akas a ako p obabili a e gehien duena
bila zen ibil zen naiz, e a gauzak ga a zeko p obabili a e handiagoa dago
auke ak ikus en badi a, meha xuak azpima a zen badi a baino.
Ze an an zemango di a aldake ak? Nik a zo konek o e hi za aipa u
nuen. Konek o eak ez du esan nahi baka ik in e ne e a hogei a lau o du
konek a u a pasa zea. Kalean e e konek o eak badaude alegia, sa e-logi-
ka duen pe sonak beha di a, ekin zaileak beha di a, mili an zia sus a-
zaile zen zua ekin du enak.
I ekia kon zep ua en ingu uan. Egia da euskaldunek lan gehiga i
ba dugula, ge u a zea ena. Gu ge u a u beha ga a —euskaldun
komuni a ea— hizkun za-komuni a e ho ie a a, gu ge u a u beha ga a,
ez da ino gu egana ge u a uko. Ze ga ik? egoe a diglosikoan gaudela-
ko, baina, alde ho e a ik, bes e hizkun zak e e, mundu mailan gu e ego-
e an dauden bes e hizkun zak egoe a be dinean daude.
Ez-ga bizaleak esan nuen. Ni behin za azka asuna en e a gauzak
egi ea en zalea naiz. Ho ek ba zue an kali a ea jais ea daka alo ba zue-
an, baina, sen i zen du ; ni peaje ho i o dain zeko p es nago. Adibidea
da aldizka i o izialeko i zulpengin za. I zul zaileez gain, zeinek begi a-
zen di u i zulpen ho iek? Ez du esa en kuo ak jai si beha di enik, bai-
na, agian e emuak az e u beha ko di a e a, akaso, di u ho i bes e gauze-
an ja i beha e aginko ago iza eko.
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
52
E a azkeneko pun ua, nik us e ga an zizkoa. Gaz e ia e e euskal-
dun asuna en ingu uan. Es o zua en kon zep ua u ziz, us e du euska-
az e e goza u egin beha dela, ondo pasa beha dugula gu e hizkun za-
ekin. E a ondo pasa zeak ez du esan nahi baka ik man en zea, galdu ez
dadin zain zea. Nik us e du baiko izan beha dugula e a elka bizi za
bes e hizkun zekin e e, ondo pasa zea en ideia ho ekin e e egin beha
dugula, gu ea be ma u beha dugulako mugak ja zea ekin ez lo zea.
Badaki oso disku so poli a dela e a egin dezakedala askoz disku so
ka as o ikoagoa baino ez da ho i ni e asmoa.
HIZKUNTZA NORTASUN-EMAILE
Josu Amezaga.- Bueno, ge o e an zungo dizu bule inaz ze pen sa zen
dudan. Gaz ele az an ze a ule zen di u , ez pen sa. O aingoz, egin dida-
zuen galde a i helduko dio e a saia uko, oso modu labu ean e an zu en.
Lehena e a goizekoa en ildo ik; hizkun zak ni e us ez, be ez ez du
no asunik. Ni hi u hizkun za an molda zen naiz, baina ho ie a ik baka
ba ek ema en di no asuna. A eago. Ni i no asuna ema en di , edo nik
no asuna ho en ingu uan e aiki zen du . No asuna ema en didan hiz-
kun za ez da ni e ama hizkun za izan; ni e hau ake a ba en ondo io da.
Momen u ba ean —gaz a oan— e abaki zen du euska a ikas ea, e a
ho ik au e a ho i da ni e hizkun za-no asun emailea.
Biga en ideia, i udi zen zai Euskal He ian gau egun, euska a en
ezagu za maila en hazkundea en ondo ioz, jende asko en za euska a
daki en hizkun za ba dela, baina nahiko ins umen ala; euskaldunekin
hi z egi eko hizkun za, baina ez no asuna ema en dien hizkun za.
Konpa azioak ez di a oso egokiak iza en baina, ni i gaz ele ak edo inge-
lesak ema en didan pa ekoa ema en die euska ak —igual ez hainbes e—
ba zuei. Hau da, euskaldunak di a euska adunak di elako, baina ez no -
asuna en alde ik. Ez nago euskaldun asun pasapo eak ema en. Esan
nahi du hizkun za-no asun ho i ez du ela bizi bes e euskaldun askok
bizi du en bezala.
Hi u: ni e us ez, euska ak hizkun za-no asuna en edo hizkun za-
komuni a ea en beha handia du. Hau da, beha bada bes e hizkun za
ba zuen kasuan ez da ho en begi-bis akoa izango, edo ez da ho en inpo -
an ea izango jendea en a xikimendu kon zien ea baina, euska a en
kasuan hizkun za ahula delako ezinbes ekoa dugu. Ez dauka ho i baino
inda handiago ik bizi au eko: ez dauka me ka u handi ik, ez dauka es a-
u inda su ik, ez dauka bes elako dinamika ik, bizi asuna emango dionik.
Lau: euska ak no asuna beha duen bezala i udi zen zai pe sonak,
pe sonek e e alde no asunak beha di ugula e a komuni a eak beha
di ugula. Komuni a e ba eko kide izan beha dugu.Ze ga ik? Ba e ik,
eskubidea dugulako: i aun nahi badugu alde bezala i udi zen zai esku-
bide osoa daukagula alde bezala i au eko, iza eko. Bi, i udi zen zai
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
53
beha di ugu disku soak e a elka engandik ikasi. Ni zen zu ho e an
ikasle sen i zen naiz eze baino gehiago. Baina susmoa du gu e a ean
be ikun za eknologikoa ekiko neu iz gaineko holako lilu a ba ba
o e dugun; ez be ikun za eknologikoa ekiko baka ik, baizik e a, o o
ha be ikun za ekiko.
Ez da iza en baka ik, abiadu a handiko enbidea en moduko gaie-
kin, baizik e a ze bai gehiago. F an zia a joa en baza a, F an ziako ba -
neko he ie a a, ikus en duzu han zaha a e a be i asuna bes e e a ba e-
a ges iona zen ikasi du ela. Ikus en di uzu abe nak o ain dela be ogei
u eko, be ogei a hama u eko lu a ekin, pin u a ekin, a eekin, leihoe-
kin. Ikus en duzu ho gizaldi ba zuk eman di uz ela adizioa e a mode -
ni a ea kudea zen. E a guk i udi du mode ni a ea deskub i u genuela,
behin za mode ni a e be an ia a, an sizio ik hona, e a badagoela
be ikun za ekiko ho elako emozionali a e neu iz kanpokoa, bai a e ai-
kin a ki ek oniko komunak edo a edozein de aile engan ikus en dena.
E a disku so poli ikoan, e a eknologia en ingu uko disku soan e e
age zen da. Ni i eszep izismo pun u ba so zen di , nahiz e a pen sa-
zen dudan ho ik e e ikasi beha dugun. Momen u hone an hizkun za-
poli ika e a gu e hizkun za en ga apena, dagoen moduan daukagu,
egin beha dugun i aku ke a egin beha dugu, e a i aku ke a ho i
gogo a da, e a poli ikoki asumi zeko nahiko zaila.
E a o duan la i zen ga a. O ain modan ja i dezagun e abile a, e a
ge o eknologia be iak: euska a eknologia be iekin salba uko da e a,
bueno, ondo. Nik us e du ho i dena beha dugula e a ho az gehiago daki-
enengandik ikasi beha dugula. Baina gaia koka u beha dugu disku so
soziolinguis iko zo o z ba en bai an. E a nik azkeneko u ee an gai haue-
an sa e a xikiak eginez zabal zen a i naizen a angu a ho i da: i udi zen
zai azken hama kade an disku so soziolinguis iko e igu oso ba gabe
a i ga ela gu e hizkun za-poli ika, bai publikoa e a bai soziala, egi en.
E a ez ga ela bene ako galde a inpo an eenak mahai gainean ja zen a i.
E a ni e ideia izango li za eke: ez dezagun eknologi be ien gaia
ihesbide moduan e abili, baizik e a in eg a dezagun pen samendu zaba-
lago bai an.
Nik nolabai bizi du . Ikasle belaunaldiak di ugu esku a; seme-ala-
bak e e hasi di a mundu haue an sa zen e a ikus en dugu belaunaldi
be iei bada o kiela askoz auke a za ika uagoa, agmen a uagoa, e a,
desa io be ien au ean daudela; euskal asuna belaunaldi be i hauen
bai an dagoela.
Ho en au ean hi u gauza aipa u nahi ni uzke. Lehenbizikoa: dina-
mika asko oso be iak di a o aindik. Sa e sozialak e a bes e hainba gau-
za o ain xe a i di a pixka ba lehe zen, e a ez dakigu oso ondo ho ien
i ispena nolakoa izango den.
Biga ena: Ez dakigu be ikun za eknologiko hauen azken po ua —
edo hu engo pun ua— zein izango den, epe e aine a no aino joango
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
55
gu xieneko elka asun soziala alde-komuni a e ik so zen dela. Gu e
bu ua ikus en badugu banako hu s bezala, inolako alde a xikipenik gabe,
elka asunak zail asunak izango di u ga a zeko. E a hi u; injus iziazko
mundu ba ean bizi ga a, non bo e e sendo ba zuk dauden pe sonen gai-
ne ik; bo e eei au e egi eko modu baka a aldea da. E a aldea komuni-
a ea da, e a ho i no asuna da. Talde no asunak ez du be ez baz e ke a-
ik eka zen, ez du be ez, bes ea en zapalkun za ik eka zen. Talde no a-
sun guz iak ez di a hedako ak, ez di a zapal zaileak. Izan dai ezke, his-
o ian milaka a i di a, baina ez du e ze an. Ho i e e azpima a u nahi du .
Azken au eko ideia. I udi zen zai hizkun za-no asuna ga an zi
handiko no asuna izan dai ekeela bizi dugun ga aian. Hau da lehen
aipa u di ugu bes elako alde-no asun ba zuk, es a u nazioa en ingu-
uan, kul u a en ingu uan ge a zen di enak. Ho ien au ean i udi zen
zai hizkun za-no asuna malguagoa dela, au e a a e a zeko auke a
handiagoak di uena.
E a azkenik: Segu u aski, hipo esi bezala dauka ho i, hizkun za-no -
asunak be a ekin beha du bes elako no asun ba . No asun —ez daki
oso ondo nola dei u— nazionala, edo poli ikoa, edo ez daki oso ondo nola
zehaz u. Izan e e, nik us e du hizkun zak beha duela be e ondoan bo e-
ea; gau egun munduan hala da; hizkun za e a bo e ea oso lo u a daude
e a neu i be ean i udi zen zai hizkun za-komuni a eak beha duela, oso
modu i ekian esanda, komuni a e poli ikoa be e ingu uan.
TEKNOLOGIA BERRIEN GARRANTZIA ETA BERRIKUNTZA
KONTZEPTUAK ERLATIBIZATUZ
Jon Sa asua.- Nik us e nuen, gau , mahai-ingu u hone ako ni e lana kon-
apun ua ja zea izango zela. Baina, us e du ados nagoela hemen esan-
dako hainba gauza ekin, e a Josu be a hasi dela nik eka i nahi ni uen
kon apun u ba zuk ja zen.
Has eko i izpide ba : i udi zen zai eknologia be ien e a komuni-
kazio-molde, bide e a au opis a be ien ingu uko gogoe a his o ia luze-
ago e a es uingu u zabalago ba en bai an koka u beha ko genukeela,
euskal asuna en ga apena en diak onia zabalago ba en bai an. Ba zue-
an ho e an hu s egi en dugu. Iaz e e an zeko sen sazioa eduki nuen,
hemen be an, Aniz asun be ien ha i a izeneko ja dunaldian. I udi u
zi zaidan aniz asun be ien ingu uko emozio ba bazegoela, disku so
be iak. E a disku so ho iek uni a e baka e a le a zeko a iskua bazu-
ela, unila e ali a e a, edo kanpo ik ze ozkigun disku so a. Ho i guz ia,
euska a bezalako hizkun za ba en dinamika la ia ahaz u a, edo kon uan
ha u gabe askoz ak o e gehiago en bai an ikusi beha genukeela gaia.
Gau egungo eknologia be iena e e, hala plan ea u beha dugula us e du .
Ados nago Igo ekin ezin dela diko omia ik egin: eknologia be ien
zaleak e a eszep ikoak, e a apokalip ikoak e a in eg a uak; elka u egin
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
54
ERRONKA BERRIKUNTZA BERA DA, GIZARTE
BERRIKUNTZARENA, BERRIKUNTZA SOZIALA.
Igo Calzada.- Be ikun za en alo ean Joni e an zunez, ñaba du a xiki
ba egingo nuke. Ni e za e onka ez da be ikun za eknologikoa; e on-
ka be ikun za be a da, giza e be ikun za ena, be ikun za soziala.
Gaine a, he i hone an be ikun za en izenean egin izan di en hain-
ba gauza ez di a be i zaileak izan. A e gehiago, oso k i ikoa naiz be i-
kun za dei zen zaion zenbai gauza ekiko. Adibide ba ema ea en, u ba-
nismoa en a loko esaldi hau eka iko du : E aikun za zaha ek beha di uz-
e ideia be iak. Ni ho ekin geldi zen naiz. Be sola i zan —aipa u izan
dugu— saia zen a i ga a oso modu so zailean bes e p ak ika ba zuekin
ibil zen, jazza dela e a bes e. Ho i ni e za euska a be i zailean sal o han-
di ba da, be i e e ja o ia galdu gabe. Nik be ikun za ez du mode nis-
mo hu s ba en bai an sa zen. Us e du giza e be ikun za aipa zen dene-
an giza e aldake a e e be e bai an dagoela, ez da “goazen gauzak bes e
moduan egi e a mode ni o ba zuk iza e a e a lis o”.
Bes alde, e eali a ea aipa zen duzunean esa en duzu sa e sozialak no a
doazena en ingu uko duda asko di uzula. Ni ike zailea izan naizenean e e,
oka u zai e eali a ea ikus ea, baina e eali a e ik lehia zeko. Hau da, e ea-
li a ea az e u dai eke, ike u dai eke baina ni ha eago noa, e eali a ean sa -
u egin beha dugu, e a non? Ola ua en ingu uko be iko me a o a da Ja ie
Re egik ga a u akoa: globalizazioa en ola ua en alde ja i, ona u, neolibela-
ismoa e a enden zia o oko guz iak ona u. Izan e e, lana kon aja iz, gau-
den lekuan geldi zen ga a. Bes e he iak ga a uko di a, igual sekulako po o-
a izango du e, Los Angelesen edo Sea leen ge a u zen bezala. Baina Po -
landek bes e bide ba e ik be e bide p opioa ga a u zuen. Po landek plan e-
a u zuen eknologia, e a pa e-ha ze zibikoa ga a zea. E a mundu mailan
gau egun sekulako hi i a en pa e-ha zea hi ia da. Alegia, so u dezagun
disku so be i zailea, be ikun za k i ika u o dez, nola egin ez dakigula-
ko. Baina e eali a ea engandik joan beha dugu pa aleloan. Bes e e eali a-
ea i begi a ge a u a enak pasa zen zaizkigu, denbo a gal zen da.
Aniz asuna en gaian, aniz asun kul u ala elka zen denean, bene ako
aniz asuna ez da kul u ala baka ik. Ezbe din pen sa zen duen pe sona
e e ani za izan dai eke. E a asko an ez dugu hi z egi en aniz asun ho en
ingu uan. E o kin ba ani za da dibe si a e disku so hone an, baina
ezbe din pen sa zen duena e e ani za da, ni e alo ean behin za . Nik us e
du ho i e e ba ne a u beha dugula. Euska a en munduan a e gehiago.
JARRAIDURA-SENA ETA IREKIDURA BIKOTEA
Jon Sa asua.- Nik egia esanda ez naiz sen i zen u u i zuk esa en di uzun
be ikun za en ingu uko ideiekin. Nik us e du be ikun za beha dugu-
la. Agian, so kun za hi za gehiago gus a zen zai be ikun za baino.
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
57
den, e a zein izango di en bene an gu e seme-alaben un zio kul u ala-
en pa ame oak. O duan ho pixka ba labain zen ha i ga ela-e a in ui-
zen du .
E a hi uga ena. Kon u an izan beha geni uzke, beha bada, luxu
e a e e luxuen i izpideak. Epe labu e a bonba ba izango dela ema en
duenak, handik hama kada ba e a ikus en dugu e e lexu ba izan duela,
edo jendea neka zen dela jada. Hama kada ba lehenago, denok ho sa -
uko ginela us e genuen gauzez jendea us e baino lehen neka zen dela.
His o ia ez doa mode ni a ean us e izan genuen moduan, linea ba ean,
ez a e e segu u asko, ni e ai ak esan zuen moduan, buel aka baka ik.
Gu xienez espi alean doa, nondik begi a zen dugun buel aka.
Goaz mundu ba e a non XXI. mendean nazioa eko bihu zeak e a
nazioa eko jende ekiko ha emanek plus handiagoa izango du en?
Beha bada badaude a azoi ba zuk pen sa zeko XXII. mendean XXI. bai-
no gu xiago bidaia uko dugula munduan, ez gehiago.
Kon apun ua ja zeaga ik: bi uala en lehe ke a ba e a goazela
badakigu, baina ez dakigu hemendik hama kada ba zue a a bi uala-
en kon a in eg azio isikoa en e e luxo ba egongo den, e a, beha ba-
da, gu bezalako kul u a xikiek ho edukiko dugu bes e inda gune ba .
Beha bada a gumen u gehiegi bo a di u e la ibiza zeko gau egun
egi en den disku soa, baino ez du bene an sakonean e la ibiza u nahi.
Us e du egia dela, Igo [Calzada] ba edo Sus a uko laguna, e a Luis xok
[Fe nandez]-e a ja i nahi dizkigu en oha ak oso oha in e esga iak
di ela; ho ie an eba zen e a mu gil zen ez baga a galdu di zakegula
zenbai auke a.
Lehen in e ben zio xo hau amai zeko esango nuke sa e kon zep ua-
ekin ados nagoela. Us e du sa e iza en e e asma u beha dugula. Beha -
bada, Josu en [Amezaga] gai a i zuliz, bo e e-, hegemonia-guneak aipa-
uko ni uzke nik, ge o denbo a baldin badago. Baina edozein modu an
e e, sa e kon zep u ho e an e e, e onka nagusia in e akzio isikoa du en
sa eak di a. E a in e akzio isikoa duen sa e sozialik gabe sa e bi ua-
lak be ehala i aungiko zaizkigu.
Nik ho ja zen du be sola i za en adibidea. Be sola i zan so u da
azken hogei u ee an ahalmen-ingu u ba , hegemonia ba , espa u ba .
Ho adibidez, be so-eskolek un ziona zen du e, e a in e akzio pe sonal
handia dago be aien a ean; ho ien bai an bizi za kul u ala, bizi za pe -
sonala, no asuna en ekoizpena dago. O ain, bes e ge uza moduan be -
sola i za e e hasi da sal o ema en sa e bi uale a. E a sa e bi ualean
sa e a asko daude, e a be soa.com-ek un ziona zen du. Baina un ziona-
zen du —e a un ziona uko du XXI. mendean— in e akzio isikoko sa e
ho i be sola i za mugimenduak sano man en zea lo zen baldin badu.
Hau da be sola i za-mundua en desa io nagusia, be so-eskolak elika-
zea e a be so-eskolako in e akzio isikoan gaz eei kul u a humaniza-
zaile e a igu zi handiko ba eskain zea da, e a so kun za-espa u ba .
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
56
ni a eak so u zi uen be din asuna en e a aska asuna en kon zep uak.
Azkenean, e o k is au e a humanismo g eko ik ha u ako bi balo e
nagusiak: aska asuna (espi i uala, bai a jainkoa en au ean e e) e a be -
din asuna (denok be dinak ga a a azoi bai a e lijiosoenga ik e e). E a,
aska asuna e a be din asuna kudea zen saia u da mode ni a ea. Ondo-
en, nolabai , au ide asuna i (anai asuna ez esa eaga ik) lekua emanez,
hain zailak lo zeko zi en biak lo u zi en. Hau da, aska asuna, be din asu-
na e a ho iek lo zeko gu e a eko anai-a eba asun edo au ide asuna.
E a ho bakoi zak so u du libe alismoa, sozialismoa e a aba . Ho i
buel aka ibili ga a XIX e a XX. mendee an. Baina mode ni a eak ez du
no asuna edo iden i a e ho en ingu uko g ama ika ik edo ideologia ik
ekoiz u, bazegoelako, gaine a, nolabai eko begi ada uni o miza zaile ba :
I aul za F an sesak Euskal He ian ze egin duen ikusi bes e ik ez dago.
Be az, ho e an ideologikoki pixka ba umezu z gaudela i udi zen
zai . Gu e ideologiak mode ni a eak ekoiz u ako balo ee an oina i-
zen di a, e a ho iden i é- ik ez dago; begi ada p og esis a ik hizkun-
zen dinamikak ges iona zen has ea o ain a e ges iona u di ugun
moduan, oso bo onda e onekoa da, baina ez da ule zen. Zen zu ho e an
esa en nuen ba, hizkun za-g ama ika ez geneukala.
Hemen badago jendea ho e an ibili dena: “Txepe x” saia u zen hiz-
kun zen g ama ika ba so zen. Edo bes e au o e ba zuk —e a soziolin-
guis ika be a e e— saia zen di a ideologia mode noen kok el ba e ik
ha a ago, hizkun zen g ama ika ba so zen, e a esplika zen hizkun zak
e a no asunak ze di en sakonean, nondik da ozen, ze ga ik hil zen
di en, ze ga ik bizibe i zen di en, ze baldin ze an, e a aba .
Hizkun za-aniz asuna en ingu uan aipa u di udan kezkak, Lond e-
se ako egokiak izan dai ezkeen disku so ba zuk i aku i e a en zun di u-
dalako da, baina ez du enak ba ne a u a, gu ea en moduko hizkun za
ba en egoe a en kezka ik. O duan Lond esen edo Sao Pablon balio deza-
keen disku soak ez du honako balio. E emu ho ie an, hizkun za hege-
monikoa dagoela ez dago zalan zan, e a ho ik ges iona dai eke mul ikul-
u alismoa, honela edo hala. Ingu u ho ie an ez dago no asuna en g a-
ma ika ik. Ze ga ik? ba ez du elako beha .
Gu e kasua guz iz ezbe dina da. E a guk beha dugu. Zen zu ho e-
an e aiki beha dugu g ama ika ho i —ez daki p opioa edo konpa i ua
den—, XXI. mendean hizkun za en e a euskal asuna en ga apena pen sa-
zeko, e a pen samendu-elemen u ho iez o ain a ean baino sakonago e a
konpa i uagoan pen sa zeko. Egia da blokeo poli ikoak ez diola ba e e
lagun zen e a ez dauka i xu a onik gai honek, baina beha bada, egin
beha duguna bes e belaunaldi ba p es a zea da, hizkun za en ga abide-
a i bu uzko minimo ba zuen kon zien zia ekin. E a edozein kasu an,
kon uan izan beha da hu engo belaunaldi ho i izango dela, ez baka ik
Euskal He ian gu xiengoa, baizik e a inda poli ikoe an gu xiengoa, e a
inda poli iko abe zalee an e e gu xiengoa.
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
59
Beha bada, be ikun za en ideia en au ean an sie a e gehiegi daukagu-
la euskaldunok, e a ideia ho i jainko zeko an sie a e gehi xo o e dauka-
guna en kezka azaldu du . E a ikusi dudala, ba zue an, ilusio gehi xo ja -
zen dela zenbai be ikun za eknologikoen ingu uan.
Ni azken aldian lan zen a i naiz ja aidu a e a i ekidu a biko ea. Bi
kon zep uak. Nik us e du gu e hizkun za-komuni a ea en enigma honen
ingu uan, hain aspaldi ik e o i izana en e a exis en zian ego eko modu
ho en azpian binomio ho i badagoela: ja aidu a-sena e a i ekidu a-
sena. Ja aidu a luxu ba en pa e sen i zea da. Fluxua i eus eko in uizio
sen ho i badugu neu i ba ean, e a ho ek ilusiona zen gai u o aindik e e.
Baina bes e neu i ba ean galdu dugu. Adibidez, ni e esie ako ba da an-
sizio-ga aian, mode ni a ea en e a p og esismoa en ideiak ha u zi ela,
o ain asko e a asko zalan zan ja iko ni uzkeenak. Hau da, euskal p og e-
sis ak zenbai ja aidu a sen in e esga i moz u zi uen, dimen sio espi i-
uala, bes eak bes e, ideia be ien izenean. O ain ideia be i ho ie ako asko
u a ha zen a i di a, zuloz be e a daude. Zo ionez, hizkun za en ja aidu-
a en sena i eu si diogu, baina bidean bes e hainba gauza galdu a.
Ba e ik dago ja aidu a sena e a bes e ik i ekidu a. I ekidu a da
ga aian ga aiko ma ize eknologiko be iei, ga aian ga aiko e agile
guz iei, ga aian ga aiko aniz asuna en konkis en e a e agin mo a guz-
iei e an zu ea. E a bi ho ien nahaske a izan da nolabai gu e aiek o-
i his o ikoa; agian, binomio ho ekin gauza asko esplika dai ezke.
LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ, …IDENTITÉ? KULTURA-
ANIZTASUNAZ NORTASUN-GRAMATIKA PROPIOAREN
BEHARRA
Pablo Sube biola.- Ja i nahi nuke honako pun u hau. HUHEZIk eskain-
zen duen kul u a en ansmisioa en ingu uko ikas a oko dokumen u
ba ean, Jon Sa asua i en zun nion esa en gu e kul u a hau asko ma ka u
du ela ga ai ba eko libe é, égali é, a e ni é kon zep uek, baina hi z ho iei
ez o e zaien al a iden i é hi za ondoan.Alde ho e a ik, no asuna en g a-
ma ika ba beha ko genukeela en zun izan diogu. Eska uko nizuke no -
asuna en g ama ika esa en duzunean ze esan nahi duzun azal zea.
Jon Sa asua.- Ho i aipa u nuen au eko ikas a oan, ikus en nuelako aniz-
asuna en ingu uan he i anglosaxoie a ik edo Espainia ik disku so ba
inpo a zen a i ginela, mul ikul u alismoa e a plu ilinguismoa en ingu-
uan, ho ien on asunen ingu uan. Kon u a zen nin zen disku so p og e-
sis en ada ba zuk zi ela, oso ondo geldi zen zi enak, oso poli ak e a oso
humanis ak, baina ez zu ela i enbide ik plan ea zen gu ea moduko hiz-
kun za xiki ba en bizi-kinka i.
Ho ik so u zen gogoe a zabalago ba . Izan e e, azken inean, denok
ga a mode ni a e ik so u zi en ideologia mode noen zo dun, e a mode -
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
58
Ze ge a u da ho ? Ni e us ez kanpoko inpo azioa. E a ho ekin ez
dugu kon ua ondo en oka zen. Ez du esa en e o kinak a azoak di enik,
baizik e a gu ea bezalako egoe a ba ean populazio mugimenduek du en
e agina e a bes e oki ba zue an du en e agina oso desbe dinak di ela.
I udi zen zai disku so p opio ba en beha a daukagula. Bai a dis-
ku so ho i egi eko konplexu asko dauzkagula. Adibide ba : ez abaida-
zen a i ga a ia Osakide zak a e a zen di uen oposizioe an euska a balo a u
beha den. E a ika aga izko polemika dago. E a kon ua da Eu opako Ba a-
suna osa zen du en 27 es a ue a ik hi u an ez du ela hizkun za eska zen
nazionali a ea lo zeko: Suediak, Po ugalek e a Es a u Espainolak —ez du
esplizi oki eska zen baina Espainiako Kons i uzioak eza zen du espainola
jakin beha a—. Zalan za so u zai I landa ekin, baina gaine akoek (23 edo
24) nazionali a ea esku a u ahal iza eko be ako hizkun za o iziala jaki ea
eska zen du e modu ba ean edo bes ean. E a ho ekin egin nahi dio e au e
hizkun za-aniz asuna en auzia i, hau da, poli ika mul ikul u al ba en
ba uan. E a plan eamendua da: kul u a-aniz asuna bai, baina gu xieneko
oina i ba beha da nazio poli ikoa osa zeko, e a ho i hizkun za da.
Gau egun Eu opako es a u p og esis enek e e, adibidez, B i ainia
Handiak —hizkun za-aniz asunean e edu ako ba Eu opan— hizkun za
eska zen du e, az e ke a gaindi u beha da. E a, hemen, Osakide zako
oposake ei bu uz ez abaida zen a i ga a. O duan, nola egingo diogu
au e mul ikul u alismoa en auzia i holako zama ekin.
Nik suma zen du gu e e edue a ik gehiago pen sa u beha ko genu-
keela. Euskal He ian hizkun za-aniz asuna en auzian, duela 30-40 u e
jadanik, euska a en egoe a e a euskal kul u a en egoe a oso kinka
la ian zegoen, e a populazio mugimendu ba ek egoe a be iak plan e-
a u zi uen. E a asma u zen modu ba . Ez du us e a azoa konpondu zue-
nik baina asma u zen, gu xienez, kanpo ik e o i ako jendea komuni a e
sozial poli ikoan in eg a zeko modua. E a nik us e du a azo ba izan
zi ekeena —e o kinen in eg azioa ena— nahiko i xu oso gaindi u zela.
Ez guz iz, kul u alki o aindik ho en ondo ioak a i ga a ikus en baina
ze bai asma u zen.
Gau egun plan ea zen zaigun a azo be ia i balio ez digu en e e-
duak e abil zen edo haiei begi a a i ga a. Be az, geu e egoe a konk e ua-
i gehiago begi a u beha diogu nahi badugu a azoa ondo en oka u.
HIZKUNTZA-NORTASUN DINAMIKOAK, NORTASUN
PARTEKATUAK, EREDU HIBRIDOAK
Igo Calzada.- Jonek aipa u du i udi zen zaiola poli ikoki kon sensu ik
ez dagoela. Ze bai gehi uko nuke. Agian euskal zaleak me ezi ez
dugun zama ba badagoela, e a zama handi ho ek asko zail zen duela
bes elako disku soak ga a zea: hizkun za-aniz asuna i bu uzkoak,
hizkun za-poli ikakoak, e a aba .
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
61
DIAGNOSTIKO SOZIOLINGUISTIKO ERRIGUROSOAREN
BEHARRA
Nik us e du begi a u soziolinguis iko e igu osoa ez dela mami u Eus-
kal He ian. Ez dela mami u hizkun za-poli ikan, ez dela mami u bes e
gunee an e e. Teknologia en gaia i lo uz, gu e gaixo asuna en diagnos i-
ko sakonik egin gabe gaudela pen sa zen du , daukaguna eskle osia, min-
bizia, Al zheime a edo ka a oa den jakin gabe. E a diagnos ikoa en a a-
be akoa izan beha ko du hizkun za bizibe i zeko a amendua. Ez du
balio esa ea “o ain eknologia be iekin eskane a e a e esonan zia mag-
ne ikoa deskub i u di a”. Ho iek guz iak beha ezkoak di a Al zheime a
e a minbizia a a zeko. Baina, minbizia bada a amendua bes e ba izan
li eke, eknologia ho ien balioa ezku a u gabe. Zen zu ho e an, i udi zen
zai gu e hizkun za en gai za en e a egoe a en diagnos iko oso ba ez
daukagula, e a diagnos iko ho e an oina i u ako poli ika ba e e ez.
E a buka uko du esanez zaila daukagula us e dudala, in ui zen a i
ga elako bene ako diagnos ikoa e a bene ako sendabidea, momen u
hone an, beha bada poli ikoki zuzena ez dela, e a poli ikoki ona ga ia
den kon sen su ba lo ze ik u un xama gaudelako.
Josu Amezaga.- Jonek aipa u di uen gauza ba zuei ja aipena ema-
nez. Ez nekien Jonek gogoe a ho i eginda zeukanik euskal kul u gin za-
en ansmisioa en mas e ean. Baina nik neuk e e mas e ho e an ondo-
io be be a plan ea u nuen. Hau da, hizkun za-aniz asuna en ingu uan
kanpoko disku soa inpo a zen a i ga a, e a gu ean ez da ondo egoki-
zen. Nik e e halaxe ikus en du , e a halaxe plan ea u nuen o ain dela
hilabe e ba zuk izan nuen hi zaldi xoan.
Mul ikul u alismoaz a i ga enean kanpoko e minoekin hi z egi en
a i ga ela ikus en du , e a ho ek e o ik alda u du gu e p ak ika, gu e
hizke a be a. Adibide ba ja iko du . E o kin hi za be a en e abile a Eus-
kal He ian duela 15-20 u e e a gau egungoa en a eko aldake a ika a-
ga ia da. O ain e o kinak e umania ak, ekuado a ak, kolonbia ak
e a aba di a. E a duela 15 u e ez zi en ez e umania ak ez ekuado a-
ak; duela 15 u e Ex emadu a ik, Andaluzia ik e a e o i akoak zi en.
A eago, begi a zen baduzu bibliog a ia —ez dago gehiegi baino ze -
xobai bai—, duela 15-20 u e Euskal He ian a gi a a zen zi en lane an
e o kinei bu uz hi z egi en zen Es a u Espainoleko oki ezbe dine a ik
e o i akoei bu uz, e a ino ez zen min zen.
Gau egun, duela u e gu xi Hezkun za Sailak a e a zuen zi kula ba
eskole a a esanez, e o kinen seme-alabak, ahal dela ik, bide a zeko D e e-
du a a, e a ho ba uan sa zen di a Ex emadu a ik, Andaluzia ik e a aba-
e ik e o i ako pe sonak. E a a du aduna en dimisioa eska u zu en. E a
gau egun jende asko i esa en diozu “zu e o kina za a” e a hase e u egi en
zaizu; be a e o i zela Valladolide ik. Hau da, kon zep ua be a alda u egin
da, e a ho ekin ba e a, e o kinei bu uzko gu e plan eamendu guz ia.
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
60
hib idoa, auke a ba dela, e ealismo pun u ba ekin plan ea zeko baka-
ene a ikoa. Giza ea en eboluzioa en kon a, e a giza e ak o een kon-
a ezin dai eke joan e a Txepe xek aipa u zuen mo ibazioa, gau egungo
mo ibazioa bes e pa ame o an dago.
Josu Amezaga.- Komen a io ba komuni a e, e a no asun pa eka uen
ingu uan. E o kizuna ho i omen da. Bueno, kasu ba zue an i agana e e
bada. Gu e kasuan i agana da, guk alde pa eka ua osa zen dugu; gu e
no asuna e a komuni a ea pa eka ua da, de igo ez. Gu elebidunak
ga a de igo ez, gu e e o kizunean e agina izango duen ho i his o ia ik
da o kigu. Zama ba en o dez onu ak a e a zen dizkiogu zo ionez, elebi-
dunak ga a zo ionez, balia u dezagun ho i.
Baina gu e za ez da enomeno be ia, enomeno zaha a da.
O duan, kul u a-aniz asuna en ingu uan i aku zen dudanean, e a ikus-
en dudanean no asun pa eka uen kon zep uak, B i ainia Handiko u -
kia en kasuan adibidez, u kia sen i zen di a e a bai a e e b i ainia .
Ho i oso poli a i udi zen zai , ede o. Baina Tu kia e a B i aina Handia ez
daude ga azkan, e a gu ean no asun ho iek, o ain pa eka uak izan
beha omen di ugun no asun ho iek ga azkan daude. O duan, enome-
no oso desbe dina da. Zelan e ama en dugu pa eka ze ho i au e a,
ga azka egoe a ba en e dian?
SAREAN EGOTEAREN GARRANTZIAZ – IKURREN
GARRANTZIAZ
Pablo Sube biola.- P oposa uko dizue okua be iz sa e a e ama ea.
Pun ua ja zeko e abiliko di u Vicen Pa alen hi z ba zuk. Pa al in e -
ne en ga apenean ka alan hizkun za en hainba be ikun za ga an zi su
eman di uen adi u kaze a ia da. O sailean Soziolinguis ika Klus e ak
Donos ian an ola u iko ja dunaldian, ka alanak in e ne en duen p esen-
zia azal ze akoan esan zuen ka alana xi ipaz sa u zela Googlek hau a-
u ako 40 hizkun ze ako ze endan. E a esa en zuen ho ego ea edo ez
ego ea inpo an ea dela. Ez baka ik sa ea i begi a. Izan e e, gu ako
bakoi zak euska a ekin —kasu ho e an ka alana ekin— duen ha eman
ho e an, euskaldun iza e ho i bizi zeko moduan un sezko pun u ba
dela. Hau da, hiz unek pen sa zen du e “nik be ikun za asko ge a zen
a i den alde ho e an ni e hizkun za ikus en du —edo ez—, e a bes eek
ni iden i ika zen nau e ka alan bezala, euskaldun bezala”. Ho ego ea
edo ez ego ea ez da inpo an ea in e ne i begi a baka ik, baizik un sez-
koa da, hiz un bakoi zak, iden i a ea bizi zeko moduan.
Nik hau lo uko nuke, Josuk aipa u izan duen E icsonen e edu ho e-
kin: ni asunak —kasu hone an gu asunak— i au ea espazioan e a denbo-
an, e a bes eek ona zea.Ho ek gaz e ba en hizkun za-bizipena asko
baldin za uko du.
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
63
En zu en dudanean mul ikul u a en disku soak kanpo ik eka i
di ugula, ba zue an pen sa zen du ez o e diogun be i geu e bu ua i, e a
geu e e edua i begi a zen. Gu e e eali a ea ez da bes e he ialdee a ik
oso desbe dina.
E a, kanpo ik begi a baino, nik ba u ik kanpo a begi a ja zea
nahiago du . E a ez inpo a zeko baizik e a egoki zeko agian, bes e
ba zuk egi en a i di ena. Ze en e o kinen kul u a-aniz asuna en gaia eza-
gu zeaz gain, jakin beha da bes e he i ba zuek e e badi uz ela a azoak
e a bila zen di uz ela moduak.
Oso e eza da esa ea kul u a-aniz asuna en ingu uko o mula ik ez
daukagula. Ni i hizkun za-poli ika ako diagnos iko ho i, diagnos iko
ak o e ho iek en zu ea gus a uko li zaidake. Baino ez dago denbo a asko
gal zeko. E eali a ea ho dago. E eza da ez dugula egin esa ea. Egin
dezagun! Ba zue an suma zen du holako beldu ba gauzak egi eko:
agian e a uko ga a, baina egin dezagun!
Gogo a dezagun. Ikas olen mugimenduei eske gaude gauden
lekuan: denok ga oz ikas olen mundu ik. Haiek giza e sa eak zi en:
gu asoak di ua ja i zu en, e o kinen seme-alabek ja i zu en bezala. E a
e o kin ba zuen seme-alabak ikas ola a joan ginen. O ain bes e esi u a
ba ean gaude e a egoki u beha a dago. Ahaz u nondik ga ozen? inondik
ino a, baina o mulak asma u beha di ugu.
Josuk aipa u akoa i helduz, hizkun za-no asuna gaia ekin ja ai uz
i udi zen zai , hizkun za ezbe dinen ingu uan dagoeneko ba e akun za
ba ean bagaudela, e a modelo hib idoak badaudela.
Hizkun za-no asun dinamiko ho ie a a joango ga a de igo ean.
E a ez di balio hizkun za-egoe a ba man en zea, hizkun za ho i edozein
alo e an bizia e a ak iboa ez bada. I izpidea ho i da: hizkun za ba bizia
e a ak iboa izan beha du, sa ean e a p esen zialki; edozein alo e an
dinamikoa e a bizia, ez eginbeha ak agindu akoa.
Kezka eginbeha ho e an ja zen du . Egin nahi a pasa zea kome-
ni da, ondo pasa ze a.
Jonek aipa zen zuen belaunaldi be ien beha a en ildo ik, i udi zen
zai e eali a ea ikusi egin beha dugula. I udi zen zai au e a begi a u
beha dugula e a belaunaldi be i ho ie akoek ez du ela inongo a du a-
ik, guk eskua ean o ain daukagun egoe a honekin, egoe a poli iko
honekin. Hau ez da me ezi duguna, noski, e a ho ek lan asko e a ene -
gia asko gala az en digu.
Ho ega ik Josuk aipa zen duen hizkun za-no asunak nik ekidi en
di u , ba ik ba ho e a a hi z egi e a e aman beha bagai u, segu u asko
bes e gauze a ako gal zen a e a zen ga elako. Oso abilak ga a galde a
po oloei e an zuna eman nahi iza en, ez diegunean egune oko xikiei
e an zu en. Nik nahiago du biga enean koka u. E a aipa u den bezala,
komuni a ea en pa e-iza e pa eka ua en ingu uan, duda ik ez dauka
ho i izango dela gu e eboluzioa, hizkun za-komuni a e pa eka ua,
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
62
dugun e aiki zeko, e a ez zai disku so k i ikoa hainbes e in e esa zen.
E a hemen a i nahiz disku so k i ikoa eginez, e a bes e no bai esanez
“ez, e aiki egin beha dugu”. Jakina, hala da.
In e ne i bu uz. Badago hainbes eko auke a munduan, neu i ba ean
ikzioa e e badena. Us e du lekua egin beha dugula ho . Baina momen-
u hone an mundu ik da o kigun eskain za-uholdea en au ean kon-
aja i dezakeguna ez da baka ik geu ea en kan i a ea, baizik e a
eduki kuali a iboagoak.
Alde ba e ik, nik neuk sen i zen du euskal kul u a en ja aibide
guz ia en pa e naizela, ez baka ik be sola ia izan naizelako edo a euska-
az euskalki desbe dinak lan zea oka u zaidalako amilian. Ba zue an neu-
e bu ua ekin ha i u egi en naiz: pilo an hasiz ge o, pilo an egin diagu,
dan zan hasi e a dan zan dakigu, ez daki ze jo zen… e a aba . Euskal kul-
u a en ja aibide guz i ho iek ez daki ze ga ik, baina, denak, nigan pega-
u di a. E a gaine a hik esa en duan bezala, dis u a uz, e a bizi za i eske-
ak emanez hau dena ga a u dezakedalako ikuspun u so zaile ba e ik.
Baina bes e ik, kon u a u a nago azken u eo an ni i in e esa zen zaidan
li e a u a, ez dela euskal li e a u a. E a po ugesa ikasi du e a azken aldian
B asile a zabal zen a i da ni e bu ua e a ni e emozioa en pa e ba ; e a inge-
lesa ikas en du , e a pelikulak ingelesez ikus en a i naiz, azpi i uluekin, o i-
jinalak. Esan nahi du , inpu a en kan i a ea ez ezik kali a ea ena e e ika a-
ga ia dela. E a o duan, ze ga ik egingo du e ni e semeek euska az dago-
en mik ogune xo ho i? Ze ga ik ho en aldeko hau ua? Ezinezkoa da?
Ez, nik us e du egin dezakegula. Bes eak bes e, esa en du ni po u-
gesa en komuni a ekoa e e banaizela momen u hone an, e a gaz ele akoa
e e bai, e a ingelesekoa e e neu i xo ba ean, baina badaude di e en ziak.
Nik sen i zen du euska a dela ni e a du a-komuni a ea, bes eak di a
ni e e abile a-komuni a eak, bai a ni e gozamen-komuni a eak, baina
euska a sen i zen du ni e a du a-komuni a ea.
Azken ha makade an eskubide-kul u a ba ga a u dugu, eskubide-
disku so ba , e a gu e seme-alabak hezi di ugu eskubide-kon zien zia
ba ean e a bes e gauza ba zuen kon zien zian, baina ez a du a-kon zien-
zian. E a us e du ho i buel a ema ea kos ako zaigula, baina kon ua da nik
a du a-komuni a ean bizi dudala euska a, e a ho egon dai ekeela gakoa.
EUSKARA ERABILTZAILE SOILAK
Pablo Sube biola.- Igo , Jonek aipa zen duen a du a-komuni a ea izan
dai eke zuk goizean aipa u duzun mo xila?
Igo Calzada.- Noski, e a ho ega ik poz en naiz asko. Baina ona u
beha dugu euska a e abil zaile soilak e e egongo di ela euskal komu-
ni a ean; ona u beha dugu euskal hizkun za-komuni a e hone an, bes-
e soslai ho iek e e egongo di ela. Ho iek iden i ika zea oso inpo an ea
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
65
Igo Calzada.- Sa ea en gai ho e an, ni e za pauso ba behe ago joan
beha da. Sa eak joan beha du e euskalgin za a, Baiona a, Sa a a, Tu e-
a a, La Bas ida a, Ses aoko hiz unak konek a ze a. Ge o jun a uko di a
edo ez, eskain za en a abe a. Ez gai ezen geldi u ideia abs ak u ho e-
kin; gauzak egi eko di a. O duan, noski, no asuna, hizkun za-no asu-
na no be ak auke a uko du, baino nik us e du helbu ua pe sonak
konek a zea dela.
Sa e kon zep ua ez dago komuni a ea en kon zep ua ekin kon aja-
ia. Zygmun Baumanek dio komuni a ea en ideia gainbehe a da o ela
baina nik espe an za dauka . Deshumanizazio ho e an, espe o du giza -
e sa eak ekon igu a zea. Alegia, jendea be i o bildu egingo da be a en-
za ga an zia daukan gauze an, e a ho ien a ean hizkun za dago, nos-
ki, agian auke a bezala ule u beha da. Ho ega ik, esa en du zi iki u ba
i eki zen zaigula; ez daki handia ala xikia den baina bes ela pa e a dau-
kagu, e a nik pa e a e a zi iki ua en a ean zi iki ua ekin geldi zen naiz.
Josu Amezaga.- Egin duzun galde a i e an zunez,. In e ne e ik kanpo e e
iku ek du en ga an zia azpima a u beha du . Anekdo a ba ekin espli-
ka uko du . Lagun ba dauka oso abe zalea dena, e a xakolina egi en due-
na. Lo u zuen ja o izko izendapena iza ea e a e ike ak egi e a joa e akoan
ak! legea ekin egin zuen opo. E a Eu opa mailako legeak eza zen du egin-
da dagoen es a ua en izena ipini beha dela: Made in Spain, ipini beha
dela, Eu opako hizkun za ba ean ida zi a. Ni e laguna oso abe zalea denez
esa en zuen “ni ez noa ipin ze a España, ez bai u Espainian egin, egin du
Leioan”. E a buel aka ibili ondo en o u zi zaion España g ekoz idaz ea. E a
ho ekin salba u zuen legeak ema en zion amo ua e a ho ekin konpondu
zen a azoa. G ekoz ida zi zuen, e a ino k ule zen ez duenez …
Ze esan nahi du honekin? www. xakolina.eus bali z, hau da, i aga -
ki guz ie an pan le o guz ie an, p opaganda, memb e e an e a aba age -
uko li za eke. Ge o e a gehiago ikus en da edozein ab ika kome zialen
ma ka-domeinua, in e ne eko domeinua. Ho ehu.es edo ehu.eus age -
zea oso desbe dina da: joan za a sa e ik mundu e eale a. Ho ek
baka ik izuga i egi en du. Jadanik ez za a ez daki nongo enp esa ba ,
Euskal He ian lokaliza u ako enp esa ba za a.
KANTITATEA VS KALITATEA – ARDURA-KOMUNITATEA
Jon Sa asua.- Nik ez dauka zalan za handi ik gai honen ga an ziaz,
nahiz e a ai o zen dudan ez naizela hone an oso a i ua. Ñaba du a xiki
ba egin nahi nuke. Iden i ika ua sen i zen naiz Igo en alda eaz, e a ez
hainbes e ni eaz. Alda eaz esa en du , ez mezuaz, Us e du , be ez, neu-
e ja e a e e ho i dela: goazen e aiki zea. Azken hama u ee an egin
dudan hau ua e aikun za a dedika zekoa da, e a ez hainbes e disku so-
a edo age pen publiko a a. Be az, neu e e ho nago: ea ze egin beha
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
64
da, e a agian, au ok i ika egin beha ko genuke, i aganean pen sa u
nahi izan dugulako jende guz ia a du adun zela, aipa zen duzun a du-
a-komuni a ea en pa e, e a ez zuen ze an ho ela izan beha ik.
Josu Amezaga.- Ni ez na o guz iz ba . Ñaba du a ba zuk sa uko di u .
Nik, jakina, ez du nahi, e a ezin du ino en gainean ja i no asuna, ho i
a gi dauka . Ino i ezin zaio eza i hizkun za ekiko, hizkun za ba ekiko
a xikimendua, e a a e gu xiago be e ama hizkun za ez bada, ez ba ean
baina ez a bes ean e e. Baina ho ek ez du esan nahi a xikimendu ho i
landu e a sus a u beha ez dudanik.
Nik ez du sines en hizkun zen a loko libe alismoan —hiz unek zein
hizkun za an egin e abaki zen du e—, hau da, hizkun za ba ean e a bes-
ean ezagu za ema en zaio e a be aiek e abaki zen du e zein e abili, ho i
gezu a bai a. Ze ga ik e abaki zen da gaz ele az egi ea? ze ga ik i aku -
zen du jendeak bule ina gaz ele az? Badi u esplikazio ba zuk. O duan,
nik euska a en egoe a ikusi a, euska ak bes e lu alde ik hau baino ez
duela jakinda, e a neu u a euska ak duen masa k i iko xikia, nik a gi
daukana ze a da: edo sus a zen du no asuna, sus a zen du a xikimen-
dua, sus a zen du a du a, edo gu eak egin du! Nik halaxe ikus en du .
O duan, beha bada ondo ezkon zen di a disku so biak, ez daki ,
baina ez naiz kon o ma zen esa ea ekin jendeak auke a u dezala hizkun-
za. Nik saio ba egingo du , e a inda guz ia ipiniko du jendea en a xiki-
mendu e a no asun-izae a ho i lan zen e a sus a zen. Beha u? Ez du
nahi, e a ezin du . Baina bes elako beha ei kon apisua ja i, bai. Bes-
ela, bes e inda ba zuek beha zen du e, ez zuzenean, baina bai inda ez.
Inda ba zuek bul za zen du e jendea bule ina gaz ele az i aku zea. E e-
za da, kendu gaz ele azko be sioa e a o duan ez du e da az i aku iko.
ZELAN SUSTATZEN DA, NORTASUN-ATXIKIMENDU HORI,
ZELAN SUSTATZEN DA INOREN ESKUBIDE PROPIOAK
ZAPALDU GABE?
O duan, zelan sus a zen da, no asun-a xikimendu ho i, zelan sus a-
zen da ino en eskubide p opioak zapaldu gabe? Ho xe dago izuga-
izko zail asun e a kon aesana, e a ez da e eza, baina ni e us ez eskua
sa u beha eko gai ba da.
Pablo Sube biola.- “Bes ela jai dugu” esa en duzunean esan nahi duzu
iden i a e osoa e aiki zeko gai ga ela edo ez dagoela eze ? Pa ziala izan-
go dela baldin badakigu ez duela me ezi saia zeak? Edo ona zen dugu
pa ziala izango dela, e a ho i hel zen diogu, ahal den neu ian hobe uz.
Josu Amezaga.- Ahalik e a esna gehien e abili beha di a. Daukaguna-
ekin egin beha dugu au e a e a esna gehiago esku a zen dugun neu-
Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua
66
ian, ho iek e e e abili beha ko di a. Ni e i i ziz, pa zial asun ho e an
i i si ga a gau a e. Honaino i i si ga a komuni a e osoa izan gabe, es-
na guz iak eduki gabe. E a bide luzea egin dugu. O duan, daukaguna-
ekin saia gai ezen.
AMAITZEKO
Jon Sa asua.- Diagnos ikoa en beha az azken pun ua. Jakinda baldin-
zak zailak di ela e e, us e du diagnos iko ba e a u ba egin beha dela,
no be ak be ea legi ima zeko beha e a ik ha a ago. Hau da, ba zuek
Espainiako Kons i uzioak eza zen duen deso eka ezin dela uki u legi i-
ma u beha badu e, bes e ba zuek ins i uzio an egon di enez, gauza asko
lo u di ela esa ea legi ima u beha badu e, bes e ba zuek ins i uzioen
kon ako disku so i eu si beha badio e zaila izango da diagnos iko ho i
egi ea. Nik us e du , ho ik ha a ago, XXI. mendean euskal asuna ga a-
zeko oina iak zein di en ez abaida u beha dugula, e a diagnos ikoa
egin, e a konpa i u.
Zaila daukagu, daukagun his o ia e a zamaga ik. Bes e belaunaldia-
en gaia plan ea zea ez da a du a gugandik ken zeko; denok ga a hemen
ak ibis ak e a ja ai uko dugu lanean egune okoan. Baina momen u
hone an ideia ho i ga a zeko minimo ba zue a a i is eko a lo ba zue an
auke a ik ez dagoela ikusi a, us e du bes e belaunaldi ba p es a u beha
dugula ho e an ames eko. E a ho e an epe luzeko es a egak beha di a.
E a epe luzeko es a egak iza ea jendea o ma zea da; e a jendea i ames-
en lagun zea e igo e soziolinguis iko ba e ik, gu e belaunaldiak izan ez
duen e igo e ho ekin, a du a gu e gaine ik, kendu gabe.
E a buka uko nuke bildu gai uen gai honen gaineko alda i ba egi-
nez, agian, nahi nuena baino e la ibiza zaileagoa izan naizelako komuni-
kazio e a eknologi be iekiko. Gu e komuni a ean, adibidez, so u dugu
e akunde ba geu e euskal ga apen espe ien zia munduko bes e he ie-
kin konpa i zeko, be eziki Hego Ame ike ako he i indigenekin. E a oso
abe a sa da ha eman ho i. E a bes eengan ikus en ez dena, hain zuzen
da gu e he iak izan duen be ikun za-sena e a desa io be ie an sa -
zeko g ina ho i. E a us e du ho i es ima u e a alda ika zekoa dela.
Nolabai Euskal pizkunde ik dauden bi alda e ho iek ez? Geu e iza ea-
en ha o asuna e a e aikun za-sena; bi emozionali a e edo gogo-alda e
ho iek. No bai ek Liza di aipa u zuen egunean: “baina nik, hizkun za la e-
koa nahi hauna no anahikoa”. E a us e du o aindik e e luxu ho i dauka-
gula gu e bai an, Ez dok hamai u en begi a u O eiziano ho i, gugan
gu e ja aidu a ho i abangoa dian ikus ekoa, e a abangoa dia izae a en
alda ikapen ho i, oso u un dagoena, zo i xa ez, munduko ja o izko
bes e he i en gogo-alda e de en sibo ho e a ik. E a zen zu ho e an,
ma iz eknologiko be ie an e e sa u beha dugula us e du , e a ho i
es ima zen du .
Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua
67
