Hizkuntza identitateak identitate berrien baitan: mahai-ingurua

Soziolinguis ika aldizka ia Pablo Sube biola.- Mahai-ingu uan izango di ugun hi u hizla iak eza- gu uko di uzue. Igo Calzada, Ne adako Unibe si a eko i akaslea, Josu Amezaga, Euskal He iko Unibe si a eko i akaslea e a Jon Sa asua, Mond agon Unibe si a eko HUHEZI akul a ekoa. Saio honi hasie a ema eko mahai-ingu ua koka u nahi genuke pixka ba . Izenbu uak dionez Hizkun za-iden i a eak iden i a e be ien bai an du gai za . Suge en ea i udi zen zaigu baina, agian, zehaz asuna eske uko lukeela-e a, p es a u dugun kokapena i aku iko dizue . Kokapena, be az, honakoa da. Pe sonen e a aldeen iden i a eek alde asko di uz e, e a ho ie ako ba hizkun za-iden i a ea ena da. Hau da, pe sona hiz una den neu ian zein hizkun za ekin —hizkun zekin— nolako ha emana duen bil zen duena, e a, be eziki, zein hizkun za- komuni a eko, edo komuni a ee ako kide sen i zen den; kide asun ho i nolakoa den, nola bizi duen hiz un ho ek. Gau egun —e a i xu a guz ien a abe a, e o kizun hu bilean ge o e a gehiago—, ha emanak egi eko, iza eko e a bide a zeko modua alda zen a i da, nahiz e emu hu bileko ha emane an, nahiz munduko bes e leku an bizi di en kideekin. Nondik da oz aldake ak? Be eziki hi u i u i azpima a uko geni uzke. Alde ba e ik, u e gu xi an pe sonen mugiko asuna handi u iza- HIZKUNTZA-IDENTITATEAK IDENTITATE BERRIEN BAITAN Mahai-ingu ua Jon Sa asua Josu Amezaga Igo Calzada Pablo Sube biola (mode a zailea)1 Helbide elek onikoa: [email p o ec ed]g 1. Zein hizkun za hi z egi en du komunika- zio giza eak? EHUko Udako Ikas a oa- en bai an bu u u iko mahai-ingu ua. Donos ia, 2009ko ekainak 24. DOSSIERRA 72. zenb. / 2009 (3) soziolinguis ika klus e a ma in ugalde, kp / 20140 andoain 51 3 ZEIN HIZKUNTZA HITZ EGITEN DU KOMUNIKAZIO GIZARTEAK? >>> na, leku ba e ik bes e a mugi zea e azagoa iza ea, e a ho ek eka i duen, ga ai ba ean baino kul u en a eko ukipena naba men handiagoa iza ea. Biga ena, eknologia e a komunikabide be ien eszena okiak daka- ena. Alde ba e ik, in o mazioa lo zeko e a zabal zeko bideak asko uga- i u di a. Ho e az gain, no banakoen a eko ha emanak e a sa e sozia- lak in e ne en ga a u di a, e a no banakoak lehen baino e agi eko gai a- sun handiagoa esku a zea. E a hi uga ena, asko an aipa zen den 2.0 ilo- so ia; hau da, no banakoa jaso zaile iza e ik pa aide ak ibo iza e a pasa dela eszena oki be i hone an. Ho i da kokapena. Tes uingu u hone an, ze an e a nola a i da alda- zen —edo nahiago baduzue, ze an alda uko da epe labu e a— be en bu ua euskaldun za du enen hizkun za-iden i a ea? Aldake a ho ie an ze aspek u in e esa zen zaizue gehien? NOLA ARI DIRA ALDATZEN EUSKALDUNEN HIZKUNTZA- IDENTITATEA? Igo Calzada.- Lehenik e a behin de enda uko dudan ideia honakoa da: Ez dezagula izae a digi ala e a p esen ziala kon aja i. Digi aliza- zioa, in e ne e a sa e sozialak, hasie a hasie a ik esna adizionalekin kon aja zeko joe a oso handia dago, e a ez daki ze ga ik. E abil zaileak ez di u bi munduak ezbe din zen. O duan, ez di zagun meha xuak lehen- biziko mezuan zabaldu. I udi zen zai auke en disku soa zailagoa dela meha xuena baino. Hala e e, ni a akas a ako p obabili a e gehien duena bila zen ibil zen naiz, e a gauzak ga a zeko p obabili a e handiagoa dago auke ak ikus en badi a, meha xuak azpima a zen badi a baino. Ze an an zemango di a aldake ak? Nik a zo konek o e hi za aipa u nuen. Konek o eak ez du esan nahi baka ik in e ne e a hogei a lau o du konek a u a pasa zea. Kalean e e konek o eak badaude alegia, sa e-logi- ka duen pe sonak beha di a, ekin zaileak beha di a, mili an zia sus a- zaile zen zua ekin du enak. I ekia kon zep ua en ingu uan. Egia da euskaldunek lan gehiga i ba dugula, ge u a zea ena. Gu ge u a u beha ga a —euskaldun komuni a ea— hizkun za-komuni a e ho ie a a, gu ge u a u beha ga a, ez da ino gu egana ge u a uko. Ze ga ik? egoe a diglosikoan gaudela- ko, baina, alde ho e a ik, bes e hizkun zak e e, mundu mailan gu e ego- e an dauden bes e hizkun zak egoe a be dinean daude. Ez-ga bizaleak esan nuen. Ni behin za azka asuna en e a gauzak egi ea en zalea naiz. Ho ek ba zue an kali a ea jais ea daka alo ba zue- an, baina, sen i zen du ; ni peaje ho i o dain zeko p es nago. Adibidea da aldizka i o izialeko i zulpengin za. I zul zaileez gain, zeinek begi a- zen di u i zulpen ho iek? Ez du esa en kuo ak jai si beha di enik, bai- na, agian e emuak az e u beha ko di a e a, akaso, di u ho i bes e gauze- an ja i beha e aginko ago iza eko. Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 52 E a azkeneko pun ua, nik us e ga an zizkoa. Gaz e ia e e euskal- dun asuna en ingu uan. Es o zua en kon zep ua u ziz, us e du euska- az e e goza u egin beha dela, ondo pasa beha dugula gu e hizkun za- ekin. E a ondo pasa zeak ez du esan nahi baka ik man en zea, galdu ez dadin zain zea. Nik us e du baiko izan beha dugula e a elka bizi za bes e hizkun zekin e e, ondo pasa zea en ideia ho ekin e e egin beha dugula, gu ea be ma u beha dugulako mugak ja zea ekin ez lo zea. Badaki oso disku so poli a dela e a egin dezakedala askoz disku so ka as o ikoagoa baino ez da ho i ni e asmoa. HIZKUNTZA NORTASUN-EMAILE Josu Amezaga.- Bueno, ge o e an zungo dizu bule inaz ze pen sa zen dudan. Gaz ele az an ze a ule zen di u , ez pen sa. O aingoz, egin dida- zuen galde a i helduko dio e a saia uko, oso modu labu ean e an zu en. Lehena e a goizekoa en ildo ik; hizkun zak ni e us ez, be ez ez du no asunik. Ni hi u hizkun za an molda zen naiz, baina ho ie a ik baka ba ek ema en di no asuna. A eago. Ni i no asuna ema en di , edo nik no asuna ho en ingu uan e aiki zen du . No asuna ema en didan hiz- kun za ez da ni e ama hizkun za izan; ni e hau ake a ba en ondo io da. Momen u ba ean —gaz a oan— e abaki zen du euska a ikas ea, e a ho ik au e a ho i da ni e hizkun za-no asun emailea. Biga en ideia, i udi zen zai Euskal He ian gau egun, euska a en ezagu za maila en hazkundea en ondo ioz, jende asko en za euska a daki en hizkun za ba dela, baina nahiko ins umen ala; euskaldunekin hi z egi eko hizkun za, baina ez no asuna ema en dien hizkun za. Konpa azioak ez di a oso egokiak iza en baina, ni i gaz ele ak edo inge- lesak ema en didan pa ekoa ema en die euska ak —igual ez hainbes e— ba zuei. Hau da, euskaldunak di a euska adunak di elako, baina ez no - asuna en alde ik. Ez nago euskaldun asun pasapo eak ema en. Esan nahi du hizkun za-no asun ho i ez du ela bizi bes e euskaldun askok bizi du en bezala. Hi u: ni e us ez, euska ak hizkun za-no asuna en edo hizkun za- komuni a ea en beha handia du. Hau da, beha bada bes e hizkun za ba zuen kasuan ez da ho en begi-bis akoa izango, edo ez da ho en inpo - an ea izango jendea en a xikimendu kon zien ea baina, euska a en kasuan hizkun za ahula delako ezinbes ekoa dugu. Ez dauka ho i baino inda handiago ik bizi au eko: ez dauka me ka u handi ik, ez dauka es a- u inda su ik, ez dauka bes elako dinamika ik, bizi asuna emango dionik. Lau: euska ak no asuna beha duen bezala i udi zen zai pe sonak, pe sonek e e alde no asunak beha di ugula e a komuni a eak beha di ugula. Komuni a e ba eko kide izan beha dugu.Ze ga ik? Ba e ik, eskubidea dugulako: i aun nahi badugu alde bezala i udi zen zai esku- bide osoa daukagula alde bezala i au eko, iza eko. Bi, i udi zen zai Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 53 beha di ugu disku soak e a elka engandik ikasi. Ni zen zu ho e an ikasle sen i zen naiz eze baino gehiago. Baina susmoa du gu e a ean be ikun za eknologikoa ekiko neu iz gaineko holako lilu a ba ba o e dugun; ez be ikun za eknologikoa ekiko baka ik, baizik e a, o o ha be ikun za ekiko. Ez da iza en baka ik, abiadu a handiko enbidea en moduko gaie- kin, baizik e a ze bai gehiago. F an zia a joa en baza a, F an ziako ba - neko he ie a a, ikus en duzu han zaha a e a be i asuna bes e e a ba e- a ges iona zen ikasi du ela. Ikus en di uzu abe nak o ain dela be ogei u eko, be ogei a hama u eko lu a ekin, pin u a ekin, a eekin, leihoe- kin. Ikus en duzu ho gizaldi ba zuk eman di uz ela adizioa e a mode - ni a ea kudea zen. E a guk i udi du mode ni a ea deskub i u genuela, behin za mode ni a e be an ia a, an sizio ik hona, e a badagoela be ikun za ekiko ho elako emozionali a e neu iz kanpokoa, bai a e ai- kin a ki ek oniko komunak edo a edozein de aile engan ikus en dena. E a disku so poli ikoan, e a eknologia en ingu uko disku soan e e age zen da. Ni i eszep izismo pun u ba so zen di , nahiz e a pen sa- zen dudan ho ik e e ikasi beha dugun. Momen u hone an hizkun za- poli ika e a gu e hizkun za en ga apena, dagoen moduan daukagu, egin beha dugun i aku ke a egin beha dugu, e a i aku ke a ho i gogo a da, e a poli ikoki asumi zeko nahiko zaila. E a o duan la i zen ga a. O ain modan ja i dezagun e abile a, e a ge o eknologia be iak: euska a eknologia be iekin salba uko da e a, bueno, ondo. Nik us e du ho i dena beha dugula e a ho az gehiago daki- enengandik ikasi beha dugula. Baina gaia koka u beha dugu disku so soziolinguis iko zo o z ba en bai an. E a nik azkeneko u ee an gai haue- an sa e a xikiak eginez zabal zen a i naizen a angu a ho i da: i udi zen zai azken hama kade an disku so soziolinguis iko e igu oso ba gabe a i ga ela gu e hizkun za-poli ika, bai publikoa e a bai soziala, egi en. E a ez ga ela bene ako galde a inpo an eenak mahai gainean ja zen a i. E a ni e ideia izango li za eke: ez dezagun eknologi be ien gaia ihesbide moduan e abili, baizik e a in eg a dezagun pen samendu zaba- lago bai an. Nik nolabai bizi du . Ikasle belaunaldiak di ugu esku a; seme-ala- bak e e hasi di a mundu haue an sa zen e a ikus en dugu belaunaldi be iei bada o kiela askoz auke a za ika uagoa, agmen a uagoa, e a, desa io be ien au ean daudela; euskal asuna belaunaldi be i hauen bai an dagoela. Ho en au ean hi u gauza aipa u nahi ni uzke. Lehenbizikoa: dina- mika asko oso be iak di a o aindik. Sa e sozialak e a bes e hainba gau- za o ain xe a i di a pixka ba lehe zen, e a ez dakigu oso ondo ho ien i ispena nolakoa izango den. Biga ena: Ez dakigu be ikun za eknologiko hauen azken po ua — edo hu engo pun ua— zein izango den, epe e aine a no aino joango Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 55 gu xieneko elka asun soziala alde-komuni a e ik so zen dela. Gu e bu ua ikus en badugu banako hu s bezala, inolako alde a xikipenik gabe, elka asunak zail asunak izango di u ga a zeko. E a hi u; injus iziazko mundu ba ean bizi ga a, non bo e e sendo ba zuk dauden pe sonen gai- ne ik; bo e eei au e egi eko modu baka a aldea da. E a aldea komuni- a ea da, e a ho i no asuna da. Talde no asunak ez du be ez baz e ke a- ik eka zen, ez du be ez, bes ea en zapalkun za ik eka zen. Talde no a- sun guz iak ez di a hedako ak, ez di a zapal zaileak. Izan dai ezke, his- o ian milaka a i di a, baina ez du e ze an. Ho i e e azpima a u nahi du . Azken au eko ideia. I udi zen zai hizkun za-no asuna ga an zi handiko no asuna izan dai ekeela bizi dugun ga aian. Hau da lehen aipa u di ugu bes elako alde-no asun ba zuk, es a u nazioa en ingu- uan, kul u a en ingu uan ge a zen di enak. Ho ien au ean i udi zen zai hizkun za-no asuna malguagoa dela, au e a a e a zeko auke a handiagoak di uena. E a azkenik: Segu u aski, hipo esi bezala dauka ho i, hizkun za-no - asunak be a ekin beha du bes elako no asun ba . No asun —ez daki oso ondo nola dei u— nazionala, edo poli ikoa, edo ez daki oso ondo nola zehaz u. Izan e e, nik us e du hizkun zak beha duela be e ondoan bo e- ea; gau egun munduan hala da; hizkun za e a bo e ea oso lo u a daude e a neu i be ean i udi zen zai hizkun za-komuni a eak beha duela, oso modu i ekian esanda, komuni a e poli ikoa be e ingu uan. TEKNOLOGIA BERRIEN GARRANTZIA ETA BERRIKUNTZA KONTZEPTUAK ERLATIBIZATUZ Jon Sa asua.- Nik us e nuen, gau , mahai-ingu u hone ako ni e lana kon- apun ua ja zea izango zela. Baina, us e du ados nagoela hemen esan- dako hainba gauza ekin, e a Josu be a hasi dela nik eka i nahi ni uen kon apun u ba zuk ja zen. Has eko i izpide ba : i udi zen zai eknologia be ien e a komuni- kazio-molde, bide e a au opis a be ien ingu uko gogoe a his o ia luze- ago e a es uingu u zabalago ba en bai an koka u beha ko genukeela, euskal asuna en ga apena en diak onia zabalago ba en bai an. Ba zue- an ho e an hu s egi en dugu. Iaz e e an zeko sen sazioa eduki nuen, hemen be an, Aniz asun be ien ha i a izeneko ja dunaldian. I udi u zi zaidan aniz asun be ien ingu uko emozio ba bazegoela, disku so be iak. E a disku so ho iek uni a e baka e a le a zeko a iskua bazu- ela, unila e ali a e a, edo kanpo ik ze ozkigun disku so a. Ho i guz ia, euska a bezalako hizkun za ba en dinamika la ia ahaz u a, edo kon uan ha u gabe askoz ak o e gehiago en bai an ikusi beha genukeela gaia. Gau egungo eknologia be iena e e, hala plan ea u beha dugula us e du . Ados nago Igo ekin ezin dela diko omia ik egin: eknologia be ien zaleak e a eszep ikoak, e a apokalip ikoak e a in eg a uak; elka u egin Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 54 ERRONKA BERRIKUNTZA BERA DA, GIZARTE BERRIKUNTZARENA, BERRIKUNTZA SOZIALA. Igo Calzada.- Be ikun za en alo ean Joni e an zunez, ñaba du a xiki ba egingo nuke. Ni e za e onka ez da be ikun za eknologikoa; e on- ka be ikun za be a da, giza e be ikun za ena, be ikun za soziala. Gaine a, he i hone an be ikun za en izenean egin izan di en hain- ba gauza ez di a be i zaileak izan. A e gehiago, oso k i ikoa naiz be i- kun za dei zen zaion zenbai gauza ekiko. Adibide ba ema ea en, u ba- nismoa en a loko esaldi hau eka iko du : E aikun za zaha ek beha di uz- e ideia be iak. Ni ho ekin geldi zen naiz. Be sola i zan —aipa u izan dugu— saia zen a i ga a oso modu so zailean bes e p ak ika ba zuekin ibil zen, jazza dela e a bes e. Ho i ni e za euska a be i zailean sal o han- di ba da, be i e e ja o ia galdu gabe. Nik be ikun za ez du mode nis- mo hu s ba en bai an sa zen. Us e du giza e be ikun za aipa zen dene- an giza e aldake a e e be e bai an dagoela, ez da “goazen gauzak bes e moduan egi e a mode ni o ba zuk iza e a e a lis o”. Bes alde, e eali a ea aipa zen duzunean esa en duzu sa e sozialak no a doazena en ingu uko duda asko di uzula. Ni ike zailea izan naizenean e e, oka u zai e eali a ea ikus ea, baina e eali a e ik lehia zeko. Hau da, e ea- li a ea az e u dai eke, ike u dai eke baina ni ha eago noa, e eali a ean sa - u egin beha dugu, e a non? Ola ua en ingu uko be iko me a o a da Ja ie Re egik ga a u akoa: globalizazioa en ola ua en alde ja i, ona u, neolibela- ismoa e a enden zia o oko guz iak ona u. Izan e e, lana kon aja iz, gau- den lekuan geldi zen ga a. Bes e he iak ga a uko di a, igual sekulako po o- a izango du e, Los Angelesen edo Sea leen ge a u zen bezala. Baina Po - landek bes e bide ba e ik be e bide p opioa ga a u zuen. Po landek plan e- a u zuen eknologia, e a pa e-ha ze zibikoa ga a zea. E a mundu mailan gau egun sekulako hi i a en pa e-ha zea hi ia da. Alegia, so u dezagun disku so be i zailea, be ikun za k i ika u o dez, nola egin ez dakigula- ko. Baina e eali a ea engandik joan beha dugu pa aleloan. Bes e e eali a- ea i begi a ge a u a enak pasa zen zaizkigu, denbo a gal zen da. Aniz asuna en gaian, aniz asun kul u ala elka zen denean, bene ako aniz asuna ez da kul u ala baka ik. Ezbe din pen sa zen duen pe sona e e ani za izan dai eke. E a asko an ez dugu hi z egi en aniz asun ho en ingu uan. E o kin ba ani za da dibe si a e disku so hone an, baina ezbe din pen sa zen duena e e ani za da, ni e alo ean behin za . Nik us e du ho i e e ba ne a u beha dugula. Euska a en munduan a e gehiago. JARRAIDURA-SENA ETA IREKIDURA BIKOTEA Jon Sa asua.- Nik egia esanda ez naiz sen i zen u u i zuk esa en di uzun be ikun za en ingu uko ideiekin. Nik us e du be ikun za beha dugu- la. Agian, so kun za hi za gehiago gus a zen zai be ikun za baino. Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 57 den, e a zein izango di en bene an gu e seme-alaben un zio kul u ala- en pa ame oak. O duan ho pixka ba labain zen ha i ga ela-e a in ui- zen du . E a hi uga ena. Kon u an izan beha geni uzke, beha bada, luxu e a e e luxuen i izpideak. Epe labu e a bonba ba izango dela ema en duenak, handik hama kada ba e a ikus en dugu e e lexu ba izan duela, edo jendea neka zen dela jada. Hama kada ba lehenago, denok ho sa - uko ginela us e genuen gauzez jendea us e baino lehen neka zen dela. His o ia ez doa mode ni a ean us e izan genuen moduan, linea ba ean, ez a e e segu u asko, ni e ai ak esan zuen moduan, buel aka baka ik. Gu xienez espi alean doa, nondik begi a zen dugun buel aka. Goaz mundu ba e a non XXI. mendean nazioa eko bihu zeak e a nazioa eko jende ekiko ha emanek plus handiagoa izango du en? Beha bada badaude a azoi ba zuk pen sa zeko XXII. mendean XXI. bai- no gu xiago bidaia uko dugula munduan, ez gehiago. Kon apun ua ja zeaga ik: bi uala en lehe ke a ba e a goazela badakigu, baina ez dakigu hemendik hama kada ba zue a a bi uala- en kon a in eg azio isikoa en e e luxo ba egongo den, e a, beha ba- da, gu bezalako kul u a xikiek ho edukiko dugu bes e inda gune ba . Beha bada a gumen u gehiegi bo a di u e la ibiza zeko gau egun egi en den disku soa, baino ez du bene an sakonean e la ibiza u nahi. Us e du egia dela, Igo [Calzada] ba edo Sus a uko laguna, e a Luis xok [Fe nandez]-e a ja i nahi dizkigu en oha ak oso oha in e esga iak di ela; ho ie an eba zen e a mu gil zen ez baga a galdu di zakegula zenbai auke a. Lehen in e ben zio xo hau amai zeko esango nuke sa e kon zep ua- ekin ados nagoela. Us e du sa e iza en e e asma u beha dugula. Beha - bada, Josu en [Amezaga] gai a i zuliz, bo e e-, hegemonia-guneak aipa- uko ni uzke nik, ge o denbo a baldin badago. Baina edozein modu an e e, sa e kon zep u ho e an e e, e onka nagusia in e akzio isikoa du en sa eak di a. E a in e akzio isikoa duen sa e sozialik gabe sa e bi ua- lak be ehala i aungiko zaizkigu. Nik ho ja zen du be sola i za en adibidea. Be sola i zan so u da azken hogei u ee an ahalmen-ingu u ba , hegemonia ba , espa u ba . Ho adibidez, be so-eskolek un ziona zen du e, e a in e akzio pe sonal handia dago be aien a ean; ho ien bai an bizi za kul u ala, bizi za pe - sonala, no asuna en ekoizpena dago. O ain, bes e ge uza moduan be - sola i za e e hasi da sal o ema en sa e bi uale a. E a sa e bi ualean sa e a asko daude, e a be soa.com-ek un ziona zen du. Baina un ziona- zen du —e a un ziona uko du XXI. mendean— in e akzio isikoko sa e ho i be sola i za mugimenduak sano man en zea lo zen baldin badu. Hau da be sola i za-mundua en desa io nagusia, be so-eskolak elika- zea e a be so-eskolako in e akzio isikoan gaz eei kul u a humaniza- zaile e a igu zi handiko ba eskain zea da, e a so kun za-espa u ba . Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 56 ni a eak so u zi uen be din asuna en e a aska asuna en kon zep uak. Azkenean, e o k is au e a humanismo g eko ik ha u ako bi balo e nagusiak: aska asuna (espi i uala, bai a jainkoa en au ean e e) e a be - din asuna (denok be dinak ga a a azoi bai a e lijiosoenga ik e e). E a, aska asuna e a be din asuna kudea zen saia u da mode ni a ea. Ondo- en, nolabai , au ide asuna i (anai asuna ez esa eaga ik) lekua emanez, hain zailak lo zeko zi en biak lo u zi en. Hau da, aska asuna, be din asu- na e a ho iek lo zeko gu e a eko anai-a eba asun edo au ide asuna. E a ho bakoi zak so u du libe alismoa, sozialismoa e a aba . Ho i buel aka ibili ga a XIX e a XX. mendee an. Baina mode ni a eak ez du no asuna edo iden i a e ho en ingu uko g ama ika ik edo ideologia ik ekoiz u, bazegoelako, gaine a, nolabai eko begi ada uni o miza zaile ba : I aul za F an sesak Euskal He ian ze egin duen ikusi bes e ik ez dago. Be az, ho e an ideologikoki pixka ba umezu z gaudela i udi zen zai . Gu e ideologiak mode ni a eak ekoiz u ako balo ee an oina i- zen di a, e a ho iden i é- ik ez dago; begi ada p og esis a ik hizkun- zen dinamikak ges iona zen has ea o ain a e ges iona u di ugun moduan, oso bo onda e onekoa da, baina ez da ule zen. Zen zu ho e an esa en nuen ba, hizkun za-g ama ika ez geneukala. Hemen badago jendea ho e an ibili dena: “Txepe x” saia u zen hiz- kun zen g ama ika ba so zen. Edo bes e au o e ba zuk —e a soziolin- guis ika be a e e— saia zen di a ideologia mode noen kok el ba e ik ha a ago, hizkun zen g ama ika ba so zen, e a esplika zen hizkun zak e a no asunak ze di en sakonean, nondik da ozen, ze ga ik hil zen di en, ze ga ik bizibe i zen di en, ze baldin ze an, e a aba . Hizkun za-aniz asuna en ingu uan aipa u di udan kezkak, Lond e- se ako egokiak izan dai ezkeen disku so ba zuk i aku i e a en zun di u- dalako da, baina ez du enak ba ne a u a, gu ea en moduko hizkun za ba en egoe a en kezka ik. O duan Lond esen edo Sao Pablon balio deza- keen disku soak ez du honako balio. E emu ho ie an, hizkun za hege- monikoa dagoela ez dago zalan zan, e a ho ik ges iona dai eke mul ikul- u alismoa, honela edo hala. Ingu u ho ie an ez dago no asuna en g a- ma ika ik. Ze ga ik? ba ez du elako beha . Gu e kasua guz iz ezbe dina da. E a guk beha dugu. Zen zu ho e- an e aiki beha dugu g ama ika ho i —ez daki p opioa edo konpa i ua den—, XXI. mendean hizkun za en e a euskal asuna en ga apena pen sa- zeko, e a pen samendu-elemen u ho iez o ain a ean baino sakonago e a konpa i uagoan pen sa zeko. Egia da blokeo poli ikoak ez diola ba e e lagun zen e a ez dauka i xu a onik gai honek, baina beha bada, egin beha duguna bes e belaunaldi ba p es a zea da, hizkun za en ga abide- a i bu uzko minimo ba zuen kon zien zia ekin. E a edozein kasu an, kon uan izan beha da hu engo belaunaldi ho i izango dela, ez baka ik Euskal He ian gu xiengoa, baizik e a inda poli ikoe an gu xiengoa, e a inda poli iko abe zalee an e e gu xiengoa. Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 59 Beha bada, be ikun za en ideia en au ean an sie a e gehiegi daukagu- la euskaldunok, e a ideia ho i jainko zeko an sie a e gehi xo o e dauka- guna en kezka azaldu du . E a ikusi dudala, ba zue an, ilusio gehi xo ja - zen dela zenbai be ikun za eknologikoen ingu uan. Ni azken aldian lan zen a i naiz ja aidu a e a i ekidu a biko ea. Bi kon zep uak. Nik us e du gu e hizkun za-komuni a ea en enigma honen ingu uan, hain aspaldi ik e o i izana en e a exis en zian ego eko modu ho en azpian binomio ho i badagoela: ja aidu a-sena e a i ekidu a- sena. Ja aidu a luxu ba en pa e sen i zea da. Fluxua i eus eko in uizio sen ho i badugu neu i ba ean, e a ho ek ilusiona zen gai u o aindik e e. Baina bes e neu i ba ean galdu dugu. Adibidez, ni e esie ako ba da an- sizio-ga aian, mode ni a ea en e a p og esismoa en ideiak ha u zi ela, o ain asko e a asko zalan zan ja iko ni uzkeenak. Hau da, euskal p og e- sis ak zenbai ja aidu a sen in e esga i moz u zi uen, dimen sio espi i- uala, bes eak bes e, ideia be ien izenean. O ain ideia be i ho ie ako asko u a ha zen a i di a, zuloz be e a daude. Zo ionez, hizkun za en ja aidu- a en sena i eu si diogu, baina bidean bes e hainba gauza galdu a. Ba e ik dago ja aidu a sena e a bes e ik i ekidu a. I ekidu a da ga aian ga aiko ma ize eknologiko be iei, ga aian ga aiko e agile guz iei, ga aian ga aiko aniz asuna en konkis en e a e agin mo a guz- iei e an zu ea. E a bi ho ien nahaske a izan da nolabai gu e aiek o- i his o ikoa; agian, binomio ho ekin gauza asko esplika dai ezke. LIBERTÉ, ÉGALITÉ, FRATERNITÉ, …IDENTITÉ? KULTURA- ANIZTASUNAZ NORTASUN-GRAMATIKA PROPIOAREN BEHARRA Pablo Sube biola.- Ja i nahi nuke honako pun u hau. HUHEZIk eskain- zen duen kul u a en ansmisioa en ingu uko ikas a oko dokumen u ba ean, Jon Sa asua i en zun nion esa en gu e kul u a hau asko ma ka u du ela ga ai ba eko libe é, égali é, a e ni é kon zep uek, baina hi z ho iei ez o e zaien al a iden i é hi za ondoan.Alde ho e a ik, no asuna en g a- ma ika ba beha ko genukeela en zun izan diogu. Eska uko nizuke no - asuna en g ama ika esa en duzunean ze esan nahi duzun azal zea. Jon Sa asua.- Ho i aipa u nuen au eko ikas a oan, ikus en nuelako aniz- asuna en ingu uan he i anglosaxoie a ik edo Espainia ik disku so ba inpo a zen a i ginela, mul ikul u alismoa e a plu ilinguismoa en ingu- uan, ho ien on asunen ingu uan. Kon u a zen nin zen disku so p og e- sis en ada ba zuk zi ela, oso ondo geldi zen zi enak, oso poli ak e a oso humanis ak, baina ez zu ela i enbide ik plan ea zen gu ea moduko hiz- kun za xiki ba en bizi-kinka i. Ho ik so u zen gogoe a zabalago ba . Izan e e, azken inean, denok ga a mode ni a e ik so u zi en ideologia mode noen zo dun, e a mode - Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 58 Ze ge a u da ho ? Ni e us ez kanpoko inpo azioa. E a ho ekin ez dugu kon ua ondo en oka zen. Ez du esa en e o kinak a azoak di enik, baizik e a gu ea bezalako egoe a ba ean populazio mugimenduek du en e agina e a bes e oki ba zue an du en e agina oso desbe dinak di ela. I udi zen zai disku so p opio ba en beha a daukagula. Bai a dis- ku so ho i egi eko konplexu asko dauzkagula. Adibide ba : ez abaida- zen a i ga a ia Osakide zak a e a zen di uen oposizioe an euska a balo a u beha den. E a ika aga izko polemika dago. E a kon ua da Eu opako Ba a- suna osa zen du en 27 es a ue a ik hi u an ez du ela hizkun za eska zen nazionali a ea lo zeko: Suediak, Po ugalek e a Es a u Espainolak —ez du esplizi oki eska zen baina Espainiako Kons i uzioak eza zen du espainola jakin beha a—. Zalan za so u zai I landa ekin, baina gaine akoek (23 edo 24) nazionali a ea esku a u ahal iza eko be ako hizkun za o iziala jaki ea eska zen du e modu ba ean edo bes ean. E a ho ekin egin nahi dio e au e hizkun za-aniz asuna en auzia i, hau da, poli ika mul ikul u al ba en ba uan. E a plan eamendua da: kul u a-aniz asuna bai, baina gu xieneko oina i ba beha da nazio poli ikoa osa zeko, e a ho i hizkun za da. Gau egun Eu opako es a u p og esis enek e e, adibidez, B i ainia Handiak —hizkun za-aniz asunean e edu ako ba Eu opan— hizkun za eska zen du e, az e ke a gaindi u beha da. E a, hemen, Osakide zako oposake ei bu uz ez abaida zen a i ga a. O duan, nola egingo diogu au e mul ikul u alismoa en auzia i holako zama ekin. Nik suma zen du gu e e edue a ik gehiago pen sa u beha ko genu- keela. Euskal He ian hizkun za-aniz asuna en auzian, duela 30-40 u e jadanik, euska a en egoe a e a euskal kul u a en egoe a oso kinka la ian zegoen, e a populazio mugimendu ba ek egoe a be iak plan e- a u zi uen. E a asma u zen modu ba . Ez du us e a azoa konpondu zue- nik baina asma u zen, gu xienez, kanpo ik e o i ako jendea komuni a e sozial poli ikoan in eg a zeko modua. E a nik us e du a azo ba izan zi ekeena —e o kinen in eg azioa ena— nahiko i xu oso gaindi u zela. Ez guz iz, kul u alki o aindik ho en ondo ioak a i ga a ikus en baina ze bai asma u zen. Gau egun plan ea zen zaigun a azo be ia i balio ez digu en e e- duak e abil zen edo haiei begi a a i ga a. Be az, geu e egoe a konk e ua- i gehiago begi a u beha diogu nahi badugu a azoa ondo en oka u. HIZKUNTZA-NORTASUN DINAMIKOAK, NORTASUN PARTEKATUAK, EREDU HIBRIDOAK Igo Calzada.- Jonek aipa u du i udi zen zaiola poli ikoki kon sensu ik ez dagoela. Ze bai gehi uko nuke. Agian euskal zaleak me ezi ez dugun zama ba badagoela, e a zama handi ho ek asko zail zen duela bes elako disku soak ga a zea: hizkun za-aniz asuna i bu uzkoak, hizkun za-poli ikakoak, e a aba . Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 61 DIAGNOSTIKO SOZIOLINGUISTIKO ERRIGUROSOAREN BEHARRA Nik us e du begi a u soziolinguis iko e igu osoa ez dela mami u Eus- kal He ian. Ez dela mami u hizkun za-poli ikan, ez dela mami u bes e gunee an e e. Teknologia en gaia i lo uz, gu e gaixo asuna en diagnos i- ko sakonik egin gabe gaudela pen sa zen du , daukaguna eskle osia, min- bizia, Al zheime a edo ka a oa den jakin gabe. E a diagnos ikoa en a a- be akoa izan beha ko du hizkun za bizibe i zeko a amendua. Ez du balio esa ea “o ain eknologia be iekin eskane a e a e esonan zia mag- ne ikoa deskub i u di a”. Ho iek guz iak beha ezkoak di a Al zheime a e a minbizia a a zeko. Baina, minbizia bada a amendua bes e ba izan li eke, eknologia ho ien balioa ezku a u gabe. Zen zu ho e an, i udi zen zai gu e hizkun za en gai za en e a egoe a en diagnos iko oso ba ez daukagula, e a diagnos iko ho e an oina i u ako poli ika ba e e ez. E a buka uko du esanez zaila daukagula us e dudala, in ui zen a i ga elako bene ako diagnos ikoa e a bene ako sendabidea, momen u hone an, beha bada poli ikoki zuzena ez dela, e a poli ikoki ona ga ia den kon sen su ba lo ze ik u un xama gaudelako. Josu Amezaga.- Jonek aipa u di uen gauza ba zuei ja aipena ema- nez. Ez nekien Jonek gogoe a ho i eginda zeukanik euskal kul u gin za- en ansmisioa en mas e ean. Baina nik neuk e e mas e ho e an ondo- io be be a plan ea u nuen. Hau da, hizkun za-aniz asuna en ingu uan kanpoko disku soa inpo a zen a i ga a, e a gu ean ez da ondo egoki- zen. Nik e e halaxe ikus en du , e a halaxe plan ea u nuen o ain dela hilabe e ba zuk izan nuen hi zaldi xoan. Mul ikul u alismoaz a i ga enean kanpoko e minoekin hi z egi en a i ga ela ikus en du , e a ho ek e o ik alda u du gu e p ak ika, gu e hizke a be a. Adibide ba ja iko du . E o kin hi za be a en e abile a Eus- kal He ian duela 15-20 u e e a gau egungoa en a eko aldake a ika a- ga ia da. O ain e o kinak e umania ak, ekuado a ak, kolonbia ak e a aba di a. E a duela 15 u e ez zi en ez e umania ak ez ekuado a- ak; duela 15 u e Ex emadu a ik, Andaluzia ik e a e o i akoak zi en. A eago, begi a zen baduzu bibliog a ia —ez dago gehiegi baino ze - xobai bai—, duela 15-20 u e Euskal He ian a gi a a zen zi en lane an e o kinei bu uz hi z egi en zen Es a u Espainoleko oki ezbe dine a ik e o i akoei bu uz, e a ino ez zen min zen. Gau egun, duela u e gu xi Hezkun za Sailak a e a zuen zi kula ba eskole a a esanez, e o kinen seme-alabak, ahal dela ik, bide a zeko D e e- du a a, e a ho ba uan sa zen di a Ex emadu a ik, Andaluzia ik e a aba- e ik e o i ako pe sonak. E a a du aduna en dimisioa eska u zu en. E a gau egun jende asko i esa en diozu “zu e o kina za a” e a hase e u egi en zaizu; be a e o i zela Valladolide ik. Hau da, kon zep ua be a alda u egin da, e a ho ekin ba e a, e o kinei bu uzko gu e plan eamendu guz ia. Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 60 hib idoa, auke a ba dela, e ealismo pun u ba ekin plan ea zeko baka- ene a ikoa. Giza ea en eboluzioa en kon a, e a giza e ak o een kon- a ezin dai eke joan e a Txepe xek aipa u zuen mo ibazioa, gau egungo mo ibazioa bes e pa ame o an dago. Josu Amezaga.- Komen a io ba komuni a e, e a no asun pa eka uen ingu uan. E o kizuna ho i omen da. Bueno, kasu ba zue an i agana e e bada. Gu e kasuan i agana da, guk alde pa eka ua osa zen dugu; gu e no asuna e a komuni a ea pa eka ua da, de igo ez. Gu elebidunak ga a de igo ez, gu e e o kizunean e agina izango duen ho i his o ia ik da o kigu. Zama ba en o dez onu ak a e a zen dizkiogu zo ionez, elebi- dunak ga a zo ionez, balia u dezagun ho i. Baina gu e za ez da enomeno be ia, enomeno zaha a da. O duan, kul u a-aniz asuna en ingu uan i aku zen dudanean, e a ikus- en dudanean no asun pa eka uen kon zep uak, B i ainia Handiko u - kia en kasuan adibidez, u kia sen i zen di a e a bai a e e b i ainia . Ho i oso poli a i udi zen zai , ede o. Baina Tu kia e a B i aina Handia ez daude ga azkan, e a gu ean no asun ho iek, o ain pa eka uak izan beha omen di ugun no asun ho iek ga azkan daude. O duan, enome- no oso desbe dina da. Zelan e ama en dugu pa eka ze ho i au e a, ga azka egoe a ba en e dian? SAREAN EGOTEAREN GARRANTZIAZ – IKURREN GARRANTZIAZ Pablo Sube biola.- P oposa uko dizue okua be iz sa e a e ama ea. Pun ua ja zeko e abiliko di u Vicen Pa alen hi z ba zuk. Pa al in e - ne en ga apenean ka alan hizkun za en hainba be ikun za ga an zi su eman di uen adi u kaze a ia da. O sailean Soziolinguis ika Klus e ak Donos ian an ola u iko ja dunaldian, ka alanak in e ne en duen p esen- zia azal ze akoan esan zuen ka alana xi ipaz sa u zela Googlek hau a- u ako 40 hizkun ze ako ze endan. E a esa en zuen ho ego ea edo ez ego ea inpo an ea dela. Ez baka ik sa ea i begi a. Izan e e, gu ako bakoi zak euska a ekin —kasu ho e an ka alana ekin— duen ha eman ho e an, euskaldun iza e ho i bizi zeko moduan un sezko pun u ba dela. Hau da, hiz unek pen sa zen du e “nik be ikun za asko ge a zen a i den alde ho e an ni e hizkun za ikus en du —edo ez—, e a bes eek ni iden i ika zen nau e ka alan bezala, euskaldun bezala”. Ho ego ea edo ez ego ea ez da inpo an ea in e ne i begi a baka ik, baizik un sez- koa da, hiz un bakoi zak, iden i a ea bizi zeko moduan. Nik hau lo uko nuke, Josuk aipa u izan duen E icsonen e edu ho e- kin: ni asunak —kasu hone an gu asunak— i au ea espazioan e a denbo- an, e a bes eek ona zea.Ho ek gaz e ba en hizkun za-bizipena asko baldin za uko du. Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 63 En zu en dudanean mul ikul u a en disku soak kanpo ik eka i di ugula, ba zue an pen sa zen du ez o e diogun be i geu e bu ua i, e a geu e e edua i begi a zen. Gu e e eali a ea ez da bes e he ialdee a ik oso desbe dina. E a, kanpo ik begi a baino, nik ba u ik kanpo a begi a ja zea nahiago du . E a ez inpo a zeko baizik e a egoki zeko agian, bes e ba zuk egi en a i di ena. Ze en e o kinen kul u a-aniz asuna en gaia eza- gu zeaz gain, jakin beha da bes e he i ba zuek e e badi uz ela a azoak e a bila zen di uz ela moduak. Oso e eza da esa ea kul u a-aniz asuna en ingu uko o mula ik ez daukagula. Ni i hizkun za-poli ika ako diagnos iko ho i, diagnos iko ak o e ho iek en zu ea gus a uko li zaidake. Baino ez dago denbo a asko gal zeko. E eali a ea ho dago. E eza da ez dugula egin esa ea. Egin dezagun! Ba zue an suma zen du holako beldu ba gauzak egi eko: agian e a uko ga a, baina egin dezagun! Gogo a dezagun. Ikas olen mugimenduei eske gaude gauden lekuan: denok ga oz ikas olen mundu ik. Haiek giza e sa eak zi en: gu asoak di ua ja i zu en, e o kinen seme-alabek ja i zu en bezala. E a e o kin ba zuen seme-alabak ikas ola a joan ginen. O ain bes e esi u a ba ean gaude e a egoki u beha a dago. Ahaz u nondik ga ozen? inondik ino a, baina o mulak asma u beha di ugu. Josuk aipa u akoa i helduz, hizkun za-no asuna gaia ekin ja ai uz i udi zen zai , hizkun za ezbe dinen ingu uan dagoeneko ba e akun za ba ean bagaudela, e a modelo hib idoak badaudela. Hizkun za-no asun dinamiko ho ie a a joango ga a de igo ean. E a ez di balio hizkun za-egoe a ba man en zea, hizkun za ho i edozein alo e an bizia e a ak iboa ez bada. I izpidea ho i da: hizkun za ba bizia e a ak iboa izan beha du, sa ean e a p esen zialki; edozein alo e an dinamikoa e a bizia, ez eginbeha ak agindu akoa. Kezka eginbeha ho e an ja zen du . Egin nahi a pasa zea kome- ni da, ondo pasa ze a. Jonek aipa zen zuen belaunaldi be ien beha a en ildo ik, i udi zen zai e eali a ea ikusi egin beha dugula. I udi zen zai au e a begi a u beha dugula e a belaunaldi be i ho ie akoek ez du ela inongo a du a- ik, guk eskua ean o ain daukagun egoe a honekin, egoe a poli iko honekin. Hau ez da me ezi duguna, noski, e a ho ek lan asko e a ene - gia asko gala az en digu. Ho ega ik Josuk aipa zen duen hizkun za-no asunak nik ekidi en di u , ba ik ba ho e a a hi z egi e a e aman beha bagai u, segu u asko bes e gauze a ako gal zen a e a zen ga elako. Oso abilak ga a galde a po oloei e an zuna eman nahi iza en, ez diegunean egune oko xikiei e an zu en. Nik nahiago du biga enean koka u. E a aipa u den bezala, komuni a ea en pa e-iza e pa eka ua en ingu uan, duda ik ez dauka ho i izango dela gu e eboluzioa, hizkun za-komuni a e pa eka ua, Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 62 dugun e aiki zeko, e a ez zai disku so k i ikoa hainbes e in e esa zen. E a hemen a i nahiz disku so k i ikoa eginez, e a bes e no bai esanez “ez, e aiki egin beha dugu”. Jakina, hala da. In e ne i bu uz. Badago hainbes eko auke a munduan, neu i ba ean ikzioa e e badena. Us e du lekua egin beha dugula ho . Baina momen- u hone an mundu ik da o kigun eskain za-uholdea en au ean kon- aja i dezakeguna ez da baka ik geu ea en kan i a ea, baizik e a eduki kuali a iboagoak. Alde ba e ik, nik neuk sen i zen du euskal kul u a en ja aibide guz ia en pa e naizela, ez baka ik be sola ia izan naizelako edo a euska- az euskalki desbe dinak lan zea oka u zaidalako amilian. Ba zue an neu- e bu ua ekin ha i u egi en naiz: pilo an hasiz ge o, pilo an egin diagu, dan zan hasi e a dan zan dakigu, ez daki ze jo zen… e a aba . Euskal kul- u a en ja aibide guz i ho iek ez daki ze ga ik, baina, denak, nigan pega- u di a. E a gaine a hik esa en duan bezala, dis u a uz, e a bizi za i eske- ak emanez hau dena ga a u dezakedalako ikuspun u so zaile ba e ik. Baina bes e ik, kon u a u a nago azken u eo an ni i in e esa zen zaidan li e a u a, ez dela euskal li e a u a. E a po ugesa ikasi du e a azken aldian B asile a zabal zen a i da ni e bu ua e a ni e emozioa en pa e ba ; e a inge- lesa ikas en du , e a pelikulak ingelesez ikus en a i naiz, azpi i uluekin, o i- jinalak. Esan nahi du , inpu a en kan i a ea ez ezik kali a ea ena e e ika a- ga ia dela. E a o duan, ze ga ik egingo du e ni e semeek euska az dago- en mik ogune xo ho i? Ze ga ik ho en aldeko hau ua? Ezinezkoa da? Ez, nik us e du egin dezakegula. Bes eak bes e, esa en du ni po u- gesa en komuni a ekoa e e banaizela momen u hone an, e a gaz ele akoa e e bai, e a ingelesekoa e e neu i xo ba ean, baina badaude di e en ziak. Nik sen i zen du euska a dela ni e a du a-komuni a ea, bes eak di a ni e e abile a-komuni a eak, bai a ni e gozamen-komuni a eak, baina euska a sen i zen du ni e a du a-komuni a ea. Azken ha makade an eskubide-kul u a ba ga a u dugu, eskubide- disku so ba , e a gu e seme-alabak hezi di ugu eskubide-kon zien zia ba ean e a bes e gauza ba zuen kon zien zian, baina ez a du a-kon zien- zian. E a us e du ho i buel a ema ea kos ako zaigula, baina kon ua da nik a du a-komuni a ean bizi dudala euska a, e a ho egon dai ekeela gakoa. EUSKARA ERABILTZAILE SOILAK Pablo Sube biola.- Igo , Jonek aipa zen duen a du a-komuni a ea izan dai eke zuk goizean aipa u duzun mo xila? Igo Calzada.- Noski, e a ho ega ik poz en naiz asko. Baina ona u beha dugu euska a e abil zaile soilak e e egongo di ela euskal komu- ni a ean; ona u beha dugu euskal hizkun za-komuni a e hone an, bes- e soslai ho iek e e egongo di ela. Ho iek iden i ika zea oso inpo an ea Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 65 Igo Calzada.- Sa ea en gai ho e an, ni e za pauso ba behe ago joan beha da. Sa eak joan beha du e euskalgin za a, Baiona a, Sa a a, Tu e- a a, La Bas ida a, Ses aoko hiz unak konek a ze a. Ge o jun a uko di a edo ez, eskain za en a abe a. Ez gai ezen geldi u ideia abs ak u ho e- kin; gauzak egi eko di a. O duan, noski, no asuna, hizkun za-no asu- na no be ak auke a uko du, baino nik us e du helbu ua pe sonak konek a zea dela. Sa e kon zep ua ez dago komuni a ea en kon zep ua ekin kon aja- ia. Zygmun Baumanek dio komuni a ea en ideia gainbehe a da o ela baina nik espe an za dauka . Deshumanizazio ho e an, espe o du giza - e sa eak ekon igu a zea. Alegia, jendea be i o bildu egingo da be a en- za ga an zia daukan gauze an, e a ho ien a ean hizkun za dago, nos- ki, agian auke a bezala ule u beha da. Ho ega ik, esa en du zi iki u ba i eki zen zaigula; ez daki handia ala xikia den baina bes ela pa e a dau- kagu, e a nik pa e a e a zi iki ua en a ean zi iki ua ekin geldi zen naiz. Josu Amezaga.- Egin duzun galde a i e an zunez,. In e ne e ik kanpo e e iku ek du en ga an zia azpima a u beha du . Anekdo a ba ekin espli- ka uko du . Lagun ba dauka oso abe zalea dena, e a xakolina egi en due- na. Lo u zuen ja o izko izendapena iza ea e a e ike ak egi e a joa e akoan ak! legea ekin egin zuen opo. E a Eu opa mailako legeak eza zen du egin- da dagoen es a ua en izena ipini beha dela: Made in Spain, ipini beha dela, Eu opako hizkun za ba ean ida zi a. Ni e laguna oso abe zalea denez esa en zuen “ni ez noa ipin ze a España, ez bai u Espainian egin, egin du Leioan”. E a buel aka ibili ondo en o u zi zaion España g ekoz idaz ea. E a ho ekin salba u zuen legeak ema en zion amo ua e a ho ekin konpondu zen a azoa. G ekoz ida zi zuen, e a ino k ule zen ez duenez … Ze esan nahi du honekin? www. xakolina.eus bali z, hau da, i aga - ki guz ie an pan le o guz ie an, p opaganda, memb e e an e a aba age - uko li za eke. Ge o e a gehiago ikus en da edozein ab ika kome zialen ma ka-domeinua, in e ne eko domeinua. Ho ehu.es edo ehu.eus age - zea oso desbe dina da: joan za a sa e ik mundu e eale a. Ho ek baka ik izuga i egi en du. Jadanik ez za a ez daki nongo enp esa ba , Euskal He ian lokaliza u ako enp esa ba za a. KANTITATEA VS KALITATEA – ARDURA-KOMUNITATEA Jon Sa asua.- Nik ez dauka zalan za handi ik gai honen ga an ziaz, nahiz e a ai o zen dudan ez naizela hone an oso a i ua. Ñaba du a xiki ba egin nahi nuke. Iden i ika ua sen i zen naiz Igo en alda eaz, e a ez hainbes e ni eaz. Alda eaz esa en du , ez mezuaz, Us e du , be ez, neu- e ja e a e e ho i dela: goazen e aiki zea. Azken hama u ee an egin dudan hau ua e aikun za a dedika zekoa da, e a ez hainbes e disku so- a edo age pen publiko a a. Be az, neu e e ho nago: ea ze egin beha Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 64 da, e a agian, au ok i ika egin beha ko genuke, i aganean pen sa u nahi izan dugulako jende guz ia a du adun zela, aipa zen duzun a du- a-komuni a ea en pa e, e a ez zuen ze an ho ela izan beha ik. Josu Amezaga.- Ni ez na o guz iz ba . Ñaba du a ba zuk sa uko di u . Nik, jakina, ez du nahi, e a ezin du ino en gainean ja i no asuna, ho i a gi dauka . Ino i ezin zaio eza i hizkun za ekiko, hizkun za ba ekiko a xikimendua, e a a e gu xiago be e ama hizkun za ez bada, ez ba ean baina ez a bes ean e e. Baina ho ek ez du esan nahi a xikimendu ho i landu e a sus a u beha ez dudanik. Nik ez du sines en hizkun zen a loko libe alismoan —hiz unek zein hizkun za an egin e abaki zen du e—, hau da, hizkun za ba ean e a bes- ean ezagu za ema en zaio e a be aiek e abaki zen du e zein e abili, ho i gezu a bai a. Ze ga ik e abaki zen da gaz ele az egi ea? ze ga ik i aku - zen du jendeak bule ina gaz ele az? Badi u esplikazio ba zuk. O duan, nik euska a en egoe a ikusi a, euska ak bes e lu alde ik hau baino ez duela jakinda, e a neu u a euska ak duen masa k i iko xikia, nik a gi daukana ze a da: edo sus a zen du no asuna, sus a zen du a xikimen- dua, sus a zen du a du a, edo gu eak egin du! Nik halaxe ikus en du . O duan, beha bada ondo ezkon zen di a disku so biak, ez daki , baina ez naiz kon o ma zen esa ea ekin jendeak auke a u dezala hizkun- za. Nik saio ba egingo du , e a inda guz ia ipiniko du jendea en a xiki- mendu e a no asun-izae a ho i lan zen e a sus a zen. Beha u? Ez du nahi, e a ezin du . Baina bes elako beha ei kon apisua ja i, bai. Bes- ela, bes e inda ba zuek beha zen du e, ez zuzenean, baina bai inda ez. Inda ba zuek bul za zen du e jendea bule ina gaz ele az i aku zea. E e- za da, kendu gaz ele azko be sioa e a o duan ez du e da az i aku iko. ZELAN SUSTATZEN DA, NORTASUN-ATXIKIMENDU HORI, ZELAN SUSTATZEN DA INOREN ESKUBIDE PROPIOAK ZAPALDU GABE? O duan, zelan sus a zen da, no asun-a xikimendu ho i, zelan sus a- zen da ino en eskubide p opioak zapaldu gabe? Ho xe dago izuga- izko zail asun e a kon aesana, e a ez da e eza, baina ni e us ez eskua sa u beha eko gai ba da. Pablo Sube biola.- “Bes ela jai dugu” esa en duzunean esan nahi duzu iden i a e osoa e aiki zeko gai ga ela edo ez dagoela eze ? Pa ziala izan- go dela baldin badakigu ez duela me ezi saia zeak? Edo ona zen dugu pa ziala izango dela, e a ho i hel zen diogu, ahal den neu ian hobe uz. Josu Amezaga.- Ahalik e a esna gehien e abili beha di a. Daukaguna- ekin egin beha dugu au e a e a esna gehiago esku a zen dugun neu- Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua – Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua 66 ian, ho iek e e e abili beha ko di a. Ni e i i ziz, pa zial asun ho e an i i si ga a gau a e. Honaino i i si ga a komuni a e osoa izan gabe, es- na guz iak eduki gabe. E a bide luzea egin dugu. O duan, daukaguna- ekin saia gai ezen. AMAITZEKO Jon Sa asua.- Diagnos ikoa en beha az azken pun ua. Jakinda baldin- zak zailak di ela e e, us e du diagnos iko ba e a u ba egin beha dela, no be ak be ea legi ima zeko beha e a ik ha a ago. Hau da, ba zuek Espainiako Kons i uzioak eza zen duen deso eka ezin dela uki u legi i- ma u beha badu e, bes e ba zuek ins i uzio an egon di enez, gauza asko lo u di ela esa ea legi ima u beha badu e, bes e ba zuek ins i uzioen kon ako disku so i eu si beha badio e zaila izango da diagnos iko ho i egi ea. Nik us e du , ho ik ha a ago, XXI. mendean euskal asuna ga a- zeko oina iak zein di en ez abaida u beha dugula, e a diagnos ikoa egin, e a konpa i u. Zaila daukagu, daukagun his o ia e a zamaga ik. Bes e belaunaldia- en gaia plan ea zea ez da a du a gugandik ken zeko; denok ga a hemen ak ibis ak e a ja ai uko dugu lanean egune okoan. Baina momen u hone an ideia ho i ga a zeko minimo ba zue a a i is eko a lo ba zue an auke a ik ez dagoela ikusi a, us e du bes e belaunaldi ba p es a u beha dugula ho e an ames eko. E a ho e an epe luzeko es a egak beha di a. E a epe luzeko es a egak iza ea jendea o ma zea da; e a jendea i ames- en lagun zea e igo e soziolinguis iko ba e ik, gu e belaunaldiak izan ez duen e igo e ho ekin, a du a gu e gaine ik, kendu gabe. E a buka uko nuke bildu gai uen gai honen gaineko alda i ba egi- nez, agian, nahi nuena baino e la ibiza zaileagoa izan naizelako komuni- kazio e a eknologi be iekiko. Gu e komuni a ean, adibidez, so u dugu e akunde ba geu e euskal ga apen espe ien zia munduko bes e he ie- kin konpa i zeko, be eziki Hego Ame ike ako he i indigenekin. E a oso abe a sa da ha eman ho i. E a bes eengan ikus en ez dena, hain zuzen da gu e he iak izan duen be ikun za-sena e a desa io be ie an sa - zeko g ina ho i. E a us e du ho i es ima u e a alda ika zekoa dela. Nolabai Euskal pizkunde ik dauden bi alda e ho iek ez? Geu e iza ea- en ha o asuna e a e aikun za-sena; bi emozionali a e edo gogo-alda e ho iek. No bai ek Liza di aipa u zuen egunean: “baina nik, hizkun za la e- koa nahi hauna no anahikoa”. E a us e du o aindik e e luxu ho i dauka- gula gu e bai an, Ez dok hamai u en begi a u O eiziano ho i, gugan gu e ja aidu a ho i abangoa dian ikus ekoa, e a abangoa dia izae a en alda ikapen ho i, oso u un dagoena, zo i xa ez, munduko ja o izko bes e he i en gogo-alda e de en sibo ho e a ik. E a zen zu ho e an, ma iz eknologiko be ie an e e sa u beha dugula us e du , e a ho i es ima zen du . Hizkun za iden i a eak iden i a e be ien bai an / Mahai-ingu ua –Igo Calzada, Josu Amezaga, Jon Sa asua 67