G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
G adu Amaie ako Lana
HAUR HEZKUNTZAKO GRADUA
2022-2023 Ikas u ea
Hezike a isikoa en e agina beha
be eziak di uz en hau hezkun zako
ikasleengan: be ikuspen sis ema ikoa
Egilea: Haizea Zubeldia A e xe
Zuzenda ia: Ma kel Rico González
Leioan, 2023ko ekaina en 1a
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
1
AURKIBIDEA
Sa e a ..................................................................................................................................... 4
1. Ma ko eo ikoa ................................................................................................................. 5
2. Me odología ...................................................................................................................... 7
2.1. A azoa en Hu bilke a Espe imen ala ................................................................................... 7
2.2. In o mazio-i u iak ............................................................................................................... 7
2.3. Bilake a-es a egia ................................................................................................................ 7
2.4. Hau aga i asun-i izpideak ................................................................................................... 8
2.5. Da uak a e a zea ................................................................................................................... 8
2.6. A e a ako in o mazioa e a aldagai in e esga iak ................................................................. 9
2.7. Ike ke a en me odologia en ebaluazioa ................................................................................ 9
3. Emai zak (lana en ga apena) .......................................................................................... 10
3.1. Ike ke a en helbu uak ......................................................................................................... 10
3.2. Az e lanak iden i ika zea e a az e zea ............................................................................... 10
3.3. Kali a ea en ebaluazioa ...................................................................................................... 12
3.4. Az e lanen ezauga iak ....................................................................................................... 12
3.5. Ez abaida ............................................................................................................................ 14
3.5.1. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en gai asun mo o e an duen
e agina 14
3.5.2. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en ak ibi a e isiko mailan duen
e agina 17
3.5.3. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en gai asun kogni iboan duen
e agina 19
3.5.4. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en gai asun sozialean duen e agina
20
4. Ondo ioak .................................................................................................................................. 20
5. E ika p o esionala e a da u basea ............................................................................................ 21
6. E e e en ziak ........................................................................................................................... 22
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
2
Hezike a isikoa en e agina beha be eziak di uz en
hau hezkun zako ikasleengan: be ikuspen
sis ema ikoa
Haizea Zubeldia A e xe
UPV/EHU
Go pu z hezkun zak e agin posi iboak izan di u eskolau eko adinean dauden hau engan,
e a p emia be eziak di uz en eskolau eko adinean dauden hau engan di uen ondo ioak,
be iz, ez di a ebalua u. A ikulu honen helbu ua go pu z hezkun zak p emia be eziak
di uz en eskolau eko hau engan di uen ondo ioak az e zea da. A ikulu ga an zi suen
be ikuspen sis ema ikoa egin da, lau da u-base elek oniko e abiliz (Web o Sciences,
Scopus, SPORTDiscus e a P oQues ) 2022ko u ia en 19 a a e. Hasie an au ki u ako 178
az e lane a ik 11 sin esi kuali a iboan sa u di a. Emai za nagusiek honako hau
naba mendu du e: (i) Mugi zeko gai asuna i dagokionez, go pu z hezkun zak e agin
posi iboa izan dezake Down-en sind omea, ga apenean a ze apenak, ga apen mo o a e a
espek o au is a en nahasmendua du en hau engan, baina ike ke a gehiago beha da
en zumen-desgai asuna du en hau engan; (ii) Ja due a isikoa i dagokionez, go pu z
hezkun zak auke a ema en digu Down-en sind omea e a ga apen-a ze apena du en
hau en ja due a isikoa en maila hobe zeko; (iii) Gai asun kogni iboa i e a soziala i
dagokionez, go pu z-hezkun zak inpak ua e aku si badu e e, ike ke a gehiago beha da
p emia be eziak di uz en hau en ebe asun kogni ibo e a soziale an go pu z-hezkun zak
duen e agina ezagu zeko. Be az, go pu z-hezkun zak e agin zuzena du p emia be eziak
di uz en hau engan.
Hi z gakoak: Down sind omea; au ismoa; ga apena en a ze apena; hezkun za;
inklusioa.
Impac o de la educación ísica en el alumnado de
educación in an il con necesidades especiales: una
e isión sis emá ica
La educación ísica (EF) ha demos ado e ec os posi i os en niños en edad p eescola ,
mien as que sus e ec os en niños en edad p eescola con necesidades especiales no han
sido e aluados. El p esen e a ículo iene como obje i o analiza los e ec os de la EF en
niños p eescola es con necesidades especiales. Se ealizó una e isión sis emá ica de
a ículos ele an es u ilizando cua o bases de da os elec ónicas (Web o Sciences,
Scopus, SPORTDiscus y P oQues ) has a el 19 de oc ub e de 2022. De un o al de 178
es udios encon ados inicialmen e, 11 se incluye on en la sín esis cuali a i a. Los
p incipales esul ados des aca on que: (i) En é minos de capacidad mo o a, la educación
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
3
ísica puede ene un impac o posi i o en los niños con sínd ome de Down, e asos en el
desa ollo, desa ollo mo o y as o no del espec o au is a, pe o se necesi a más
in es igación en niños con discapacidad audi i a; (ii) En cuan o a la ac i idad ísica, la
educación ísica nos pe mi e mejo a el ni el de ac i idad ísica de los niños con sínd ome
de Down y e aso en el desa ollo; (iii) En é minos de capacidad cogni i a y social,
aunque la educación ísica ha mos ado un impac o, se necesi a más in es igación pa a
conoce el impac o de la educación ísica en las habilidades cogni i as y sociales de los
niños con necesidades especiales. Po lo an o, la educación ísica iene un impac o di ec o
en los niños con necesidades especiales.
Palab as cla e: sínd ome de Down; Au ismo; e aso en el desa ollo; educación;
inclusión.
Impac o physical educa ion on child en wi h special
needs: a sys ema ic e iew
Physical educa ion (PE) has demons a ed posi i e e ec s in p eschool-aged child en,
while i s e ec s in p eschool child en wi h special needs ha e no been assessed. The
p esen a icle aims o analyze he e ec s o PE in p eschool child en wi h special needs.
A sys ema ic e iew o ele an a icles was ca ied ou using ou elec onic da abases
(Web o Sciences, Scopus, SPORTDiscus, and P oQues ) un il Oc obe 19, 2022. F om
a o al o 178 s udies ini ially ound, 11 we e included in he quali a i e syn hesis. The
main ou comes highligh ed ha : (i) In e ms o mo o capaci y, physical educa ion may
ha e a posi i e impac on child en wi h Down synd ome, de elopmen al delays, mo o
de elopmen and au ism spec um diso de , bu mo e esea ch is needed on child en wi h
hea ing impai men ; (ii) In e ms o physical ac i i y, physical educa ion allows us o
imp o e he le el o physical ac i i y o child en wi h Down synd ome and
de elopmen al delay; (iii) In e ms o cogni i e and social capaci y, al hough physical
educa ion has shown an impac , mo e esea ch is needed o know he impac o physical
educa ion on he cogni i e and social abili ies o child en wi h special needs. The e o e,
physical educa ion has a di ec impac on child en wi h special needs.
Key wo ds: Down synd ome; Au ism; de elopmen al delay; educa ion; inclusion.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
4
Sa e a
Be ikuspen sis ema iko honen helbu u ik nagusiena, go pu z hezkun zak beha
be eziak di uz en hau e an duen e agina az e zea da. Hau oso ga an zi sua izan dai eke
go pu z hezkun zak onu a asko di uelako e a hau ho iengan izan di zakeen e agina
esangu a sua izan dai ekeelako. Gaine a, ho i lagunga ia izan dai eke i akasleen za
hezkun za inklusiboa sus a zeko.
Ho e a ako, e ebisio sis ema iko ba egin da, zeina en bidez go pu za
hezkun za en e agina beha be eziak di uz en hau e an neu zen du en ike ke ak ba u
di a. Ho e a ako lau da u basee an az e u da (Web o Sciences, Scopus, SPORTDiscus
e a P oQues ) iden i ika zeko u ia en 19an baino lehen a gi a a u ako a ikuluak. Behin
a ikuluak au ki u a, auke a u di a inklusio i em ba zuk ja ai uz: beha be eziak di uz en
hau hezkun zako umeak e a go pu z hezkun za klaseak egi en. Ho en bidez, sa u ako
a ikuluen da u ik ga an zi suenak aula ba ean ja i di a, ez abaida e a ondo ioak modu
e az ba ean idaz eko.
Espe o da lan hau lagunga ia iza ea hau hezkun zako ikasleen lana ga a zeko,
zien zian oina i u ako ike ke e an oina i u ako lan hone an ga a u ako ondo ioe an
oina i uz.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
5
1. Ma ko eo ikoa
Hezkun za ez da ule zen libu uen edukien ikaske a bezala, baizik e a, beha zea,
en zu ea, espe imen a zea, pen samendu k i ikoa adie az ea, jakin-mina elika zea e a
pe sonak p es a zea du helbu u bezala (K ishnamu i, 2019). Hezkun za hainba e apa an
banandu a dago, e a e apa ho iek giza ga apenak ma ka zen di u. Ga apen ho i lehen
hau za oko a e an e a hezkun zan has en da sei u e be e a e, e a lehen hezkun zan
ja ai u egi en du (Campos, 2010). E apa ho ien ondo ioz, denbo ak be eiz di zakegu
ikasleek bizi zako une bakoi zean di uz en gai asunen a abe a ezagu zak o ien a zeko
(Wood, 2013).
Ildo ho e an, hau hezkun zako e apa pe sona ba en bizi za en une
ga an zi suene ako ba da, gizakia en bizi zan be e gai asunak ga a zeko momen o
ga an zi suena bai a (Fe nández-Be nal e al., 2021). Fisiologiak, hala nola osasun-
zien ziek, soziologiak, psikologiak e a hezkun zak, age ian u zi du e bizi zako lehen
u ee an ga an zia adimena en ga apene ako, pe sonen ga apen kogni ibo, psikomo o ,
mo al, sexual e a sozial egoki ako, e a hizkun za en ga apene ako (Gil-Mad ona, 2021).
Hau ba i hau hezkun zako e apa hone an eskain zen zaizkion i akasgaien a ean
go pu z hezkun za au ki dezakegu. Go pu z hezkun za un sezkoa izan da gaixo asun
isiko e a men alak p ebeni zeko e a mu iz eko (Ba bosa & U ea, 2018). Izan e e,
go pu z hezkun za oso lo u a dago obesi a ea en, diabe esa en, gaixo asun
ka diobaskula en, a isku- ak o e ka diobaskula en, minbizia en e a osasun
eskele ikoa en p eben zioa ekin (Saho a e al., 2001; S ensel e al., 2021; W igh e al.,
2013; Xu e al., 2012), bai e a dep esioa ekin, an sie a ea ekin, au oes imuea ekin,
un zionamendu kogni iboa ekin e a po ae a seden a ioa ekin e e (Biddle e al., 2011).
Hala e e, zenbai leku an psikomo izi a ea aipa zen da hau hezkun zako e apa en
ba uan go pu z hezkun za aipa zeko e mino gisa, e a haien a ean zenbai ezbe din asun
daude. Psikomo izi a ea gu e ba ne mundua mo izi a ea en bidez ule zeko, go pu zean
sinbolikoa dena en eza pena en e a be e e ek u a seginga ien lekukoa da (Cole e al.,
2010). Izan e e, go pu z hezkun zak ez bezala, psikomo izi a eak lau ak o ei au e
egi eko auke a ema en du: alde di mo o a/ isikoa, emozionala, soziala e a kogni iboa
(Cole e al., 2010). Alde di mo o ak onua en kon ola i egi en dio e e e en zia, lehen
un zio muskula a i (Le Boulch, 1993). Biga en alde dia emozioen adie azpena i e a
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
6
komunikazioa i egi en dio e e e en zia, bai a emozioak kudea zeko ikaskun za i (Rico-
González, 2023; Ri as & Mad ona, 2016). Hi uga ena, alde di soziala, oso ga an zi sua
da, e apa hone an un sezko mugimenduak ge a zen bai i a hau a en sozializazioa en
hazkunde- ak o e gisa (Be na e, 2021). E a azkenik, alde di kogni iboak ja due a isikoak
un zio kogni iboe an duen e agin posi iboa adie az en du, hala nola, sekuen ziazioan edo
plangin zan (Mandolesi e al., 2018). Mugimen gai asunek e a gai asun kogni iboek
an zeko ga apen-egu egia du e hau za oan, be az, esan dai eke esku ik doazela (Zeng
e al., 2017).
Baina egia bada e e ikasleek onu a a e a zen du ela ho elako ja due e an pa e
ha zeaga ik, p emia be eziak di uz en hau ek, hala nola, espek o au is a en
nahasmendua (i.e. pe sona ba ek bes e pe sona ba zuekin hau ema eko e a
sozializa zeko duen modua i e agi en dion ga una en ga apena ekin lo u ako a ekzioa,
ho ek a azoak e agi en bai i u in e akzio sozialean e a komunikazioan), Down-en
sind omea (i.e. al e azio gene ikoa 21. k omosoma en aldake aga ik, e a kasu guz iz
osasunga iak e a lo u ako bes e pa ologia ik gabeak egon dai ezke, baina badi a lo u ako
pa ologiak di uz en pe sonak e e), ga apena en a ze apena edo heldu asun-a ze apena
(i.e. hau a en ga apena en bi a lo edo gehiago a ze a zea, hala nola hizkun za, mo izi a e
ina edo lodia, ga apen pe sonala e a soziala, e a egoki zeko po ae a), adimen-
desgai asuna (i.e. pe sona ba ek ikas eko gai asuna ez duenean e abil zen den e minoa
da) e a en zumen u i asuna (i.e. en zumen-sis ema en un zio ana omiko e a/edo
isiologiko ba en gale a edo ano mal asuna, e a ho en be ehalako ondo ioa en zu eko
desgai asun ba da, e a ho ek ahozko hizkun za ako sa bidean de izi a daka ) au e apen
handiak ona di zake e be e ga apenean, psikomo izi a ea en p ak ika en ondo ioz.
Adibidez, Rod íguez e al., (2017) naba men zen du psikomo izi a e-p og amak Down
Sind omea du en hau engan aplika zea en ga an zia, ba ez e e adin goiz ia ean, e a ho i
ak o e e abakiga ia izan li eke alde di soziala ekin lo u ako independen zian e a
au onomian. Flo es e al., (2016) lanak e ek u posi iboak au ki zen di u espek o
au is a en nahasmendua du en pe sonengan, psikomo izi a e-saio ba egin ondo en,
au ozain za ako beha ezkoak di en gai asun mo o ak e a kogni iboak ga a zen
lagunduz. Bes alde, Al ageme (2018) dio esku-ha ze psikomo o ba ek hobekun za asko
lo zen di uela en zumen u i asuna du en pe sone an, e a ga apena en dimen sio guz iak
bil zen di uela, pe sona en hazkunde in eg ala lo zeko. Be az, badi udi hau en ga apen
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
7
in eg ala bul za zeko es a egia egokia dela beha be eziak di uz en hau ak es imula zea
psikomo izi a ea en bidez.
Hala e e, ez da ezagu zen go pu z hezkun za en p ak ikak e a psikomo izi a eak
hau hezkun zako e apan p emia be eziak di uz en hau engan di uz en ondo ioak
az e zeko be ikuspen sis ema iko ba a gi a a u denik. Be az, lan honen helbu ua
go pu z hezkun za en p ak ikak e a psikomo izi a eak hau hezkun zako e apan p emia
be eziak di uz en hau engan di uz en ondo ioei bu uzko be ikuspen sis ema iko ba
egi ea izan da. A ikulu hau lagunga ia izan dai eke e apa ho e an an zeko egoe ak
au ki zen di uz en e a be en lana ikasle bakoi za en beha e a a egoki zeko baliabideak
beha di uz en i akasleen za .
2. Me odología
2.1. A azoa en Hu bilke a Espe imen ala
Be ikuspen sis ema ikoa Be ikuspen e a Me a-Anasili Sis ema ikoe a ako
Lehen asunezko In o mazio I emen (PRISMA) (Page e al., 2021) e a Ki ol Zien zie an
Be ikuspen Sis ema ikoak egi eko Ja aibideen (Rico-González e al., 2022) a abe a
au e a e aman da.
2.2. In o mazio-i u iak
Lau da u-baseen bilake a sis ema ikoa egin da (Web o Sciences, Scopus,
SPORTDiscus, and P oQues ) 2022ko u ia en 19a baino lehen a gi a a u ako a ikuluak
iden i ika uz.
2.3. Bilake a-es a egia
PICO (Pa ien , P oblem, o Popula ion – In e en ion o Exposu e – Compa ison,
Con ol, o Compa a o – Ou come[s]) diseinua galde a en adie azpen esplizi u ba
eskain zeko e abili da. Au o eek ez zeuden egunka ien izenekin ez a eskuizk ibuekin
i su u a. Web o Science-n i agazki linguis ikoa aplika u da ingele a e a gaz elania
kon uan ha uz. Honako bilake a- e mino hauek e abili di a: (p eschool* OR p e-school*
OR kinde ga en) AND (psychomo ici y OR "physical educa ion") AND ("special need*"
OR au ism OR “Down synd ome” OR “men al* de icien ” OR “musculoskele al
diso de ” OR “diso de in speech” OR “mo o p oblem*” OR “de elopmen al delays”
OR ADHD OR “a en ion-de ici /hype ac i i y diso de ” OR “men al disabili ies”)
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
8
2.4. Hau aga i asun-i izpideak
Egileek modu independen ean osa u du e bilake a, e a emai zak alde a u di uz e
a ikulu be be ak iden i ika uak izan di za en. Ge o, a ikuluen iden i ikazio-in o mazioa
(izenbu ua, egileak, da a e a da u-basea) deska ga u e a Excel (Mic oso Co po a ion,
Redmond, WA, AEB) kalkulu-o i ba e a e aman da, e a kopiak kendu di a. Inklusio- e a
baz e ke a-i izpideak be e zeko, gaine ako a ikuluak banan-banan az e u di a (1. Taula).
Gaine a, au ez iden i ika u gabeko a ikulu ga an zi suak e e az e u di a, e a, e a
be ean, inklusio-baz e ke a ako i izpideak be e zen zi uz en az e lan gehiago “kanpoko
i u ie a ik sa u akoak” alde a gehi u di a.
1. Taula. Inklusio/Baz e ke a i izpideak
Gaia
Inklusio-i izpidea
Baz e ke a-i izpideak
Populazioa
Hau hezkun zako hau ak
Hau hezkun zako hau ak ez di enak
Esku-
ha zea edo
Esposizioa
Go pu z-hezkun za ako
saioe an pa e ha zen
du en hau ak.
Go pu z-hezkun za ako saioe an pa e ha zen ez du en hau ak.
Konpa ake a
Edozein konpa ake a
e abilga ia da.
-----------
Emai za[k]
Beha be eziak di uz en
hau engan emai zak
di uz en a ikuluak.
Beha be eziak di uz en hau engan emai zak ez di uz en
a ikuluak.
Bes e
i izpide
ba zuk
Tes uen ja o izko
az e ke ak ingelesez edo
gaz elaniaz ida zi akoak.
Ingelesa edo gaz elania ez di en bes e hizkun za ba ean
ida zi akoak.
2.5. Da uak a e a zea
Da uak a e a zeko Excel kalkulu-o i ba e abili da, Coch ane Consume s and
Communica ion Re iew G oup e akundea en da uak a e a zeko xan iloia en a abe a
(G oup, 2016). Kalkulu-o ia hau a u ako az e lan guz ien inklusio- e a baz e ze-
baldin zak ebalua zeko e abili da. P ozesua egileek e a independen ean bu u u du e.
A ikulue a ako hau aga i asuna i bu uzko edozein desados asun elka izke a ba en
bidez konpondu da. Auke ake a ik kanpo ge a u di en az e lanak baz e ze-a azoia ekin
e egis a u di a. E egis o ho iek kalkulu-o ian go de a daude.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
15
ja due e an oina i u ako esku-ha zea en bidez. Biga en ike ke a ba ean, Mul ey e al.
(2011) Down sind omea du en hau ekin p og ama ba e aman zu en au e a. Ike ke a
honen helbu ua Down sind omea du en e a ohiko jokabidea du en hau ak az e zea izan
zen, baldin e a, gu xienez, hilabe e ba eko espe ien zia zu en oinez. Ho e a ako 20 ume
ha u zi uz en guz i a (1-2 u e bi a ekoak) e a 3 hilabe ee an zeha GAITR al onb a
e abili zen haien ibil zeko e a az e u ahal iza eko. GAITR al onb a e abili a e a zenbai
oz opo ja zea en ondo ioz a e a ako emai zak e aku si zu en Down sind omea zu en
hau ek auke a gehiago zi uz ela ka ama ka-es a egia a akas a suak hau a zeko, o eka-
baldin zak mu iz en zi uz enak e a e o zeko a iskua mu iz en zu enak. Be az, bi
ike ke a hauen ondo ioz ikusi dezakegu Down sind omea du en hau en bizi za en
lehenengo u ee an hezike a isikoak onu ak eka di zakeela.
Ga apenean a ze apenak di uz en hau ekin e e bes e bi ike ke a au ki u di a.
Ho ie ako ba , Zi el & McCubbin (1996)-ena, go pu z-hezkun zako ingu une in eg a u
ba ek hau hezkun zan dauden e a ga apenean a ze apenak di uz en hau en ja due a
e agilean duen e agina ike u nahi izan zen. Ho e a ako, 4 hau ha u zi en (3-5 u e
bi a ekoak) e a ikas u ean zeha (as e o 4 aldi an) “hu bil asun-e eduak” go pu z-
hezkun zan in eg a u a e a mugimen ebe asunen ikaspenak landu zi uz en. Ho en
ondo ioz lo u ako emai zak e aku si du e ga apenean a ze apenak di uz en umeek
mo izi a e lodia e a independen zia hobe zen du ela go pu z-hezkun za in eg a u ako
ingu une ba en ba uan. Bes e ik, Pa inpou e al. (2020) ha apake an sine gia
zinema ikoe an di uen ondo ioak az e u egin du be e ike ke an. Ho e a ako, ga apenean
a ze apenak di uz en 22 hau ha u di uz e (5-6 u e bi a ekoak) e a 8 as ez ho ie ako
hamabik p og ama ba ean egon di a lanean e a bes e hama ak kon ol- alde bezala egin
du e lan. P og ama en aldeak bi eskuekin hel zeko jokabideak hobe zeko diseina u ako
ze egin espezi ikoe an ha u zu en pa e (pedagogia ez-lineala en p in zipio
pedagogikoe an oina i u a, ikaskun za mo o e ako auke a desbe dinak ema eko,
ze eginen mu izke en manipulazioak e abiliz, gu xieneko ja aibide esplizi uekin).
Ho en ondo ioz, kon ol- aldeak go pu za en za i ak ibo gehienak bi uni a e
un zionale an be an ola zeko joe a izan zuen, e a p og ama be e ako aldeak, be iz,
be e za i ak iboak uni a e un zionale an egoki u zi uen. Be az, bi ike ke a hauek
e akus en digu e, alde ba e ik, ga apenean a ze apenak di uz en umeek mo izi a ea en
alde ik hobekun zak lo zen di uz ela go pu z-hezkun za in eg a u ako ingu une ba en
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
16
ba uan, e a bes e ik, ze egin mu izke ek objek uak kon ola zea e az u dezake ela
go pu za en za i ak iboak sine gia un zionale an be an ola uz.
En zumen u i asuna i dagokionez, Gu sel (2014) go pu z-hezkun za en
ondo ioak ike u zi uen en zumen u i asuna dauka en hau hezkun zako hau e an.
Ike ke a honen helbu ua en zumen u i asuna du en e a ez du en ikasleen un sezko
mugimen- ebe asuna i bu uzko esku-ha ze p og ama ba ebalua zea izan da.
Ho e a ako en zumen u i asuna dauka en 7 ume e a u i asunik gabeko 11 ume ha u
di a (5-6 u e bi a ekoak) e a 6 as eez mugimendu inklusiboko ebe asune an esku
ha zeko p og ama ba be e du e non gai asun ezbe dinak lan zeko ekin zak be e zen
di uz e (en zumen u i asuna e a u i asun gabeko umeek ba e a lan eginez). Ho en
ondo ioz, esku ha zeko p og amak en zumen u i asuna zu en hau en mugimen-
ebe asunak e a objek uak kon ola zeko ebe asunak hobe u zi uen baina ez zi en
hobekun za esangu a suak izan es a is ikoki. Be az, ike ke a honen ondo ioz ikus
dezakegu p og amak lo u ako hobekun zak ez zi ela esangu a suak izan e a honen
ingu uan ike ke a gehiago egin beha ko zi ela.
Modu be ean, ike ke a baka a au ki u da go pu z-hezkun za en ondo ioak
ike zen di uena ga apen mo o ean a azoak dauka en hau hezkun zako hau engan.
Honen helbu ua, 10 as eko mugimen- ebe asunen p og ama ba en e agina ebalua zea
izan zen. Ho e a ako, 93 ume ha u zi en (3-6 u e bi a ekoak) e a bi an banandu
zi uz en, 47-k esku ha zea en p og ama be e zu en e a 46-k kon ol- aldean egon zi en
ohiko p og ama au e a e amanez. Esku ha zea en p og amak be e ako saio bakoi zak 6
gai en ingu uan bildu ako jolas-ja due ak ba ne ha u zi uen (hala nola, lokomozio-
ebe asunak, pilo a kon ola zeko ebe asunak, sal o egi eko ebe asunak, e ab.). Ho en
ondo ioz, esku ha zea en p og ama ja ai u ako e dien zako e aginko a izan zen haien
mugi zeko ebe asuna hobe u ahal iza eko e a kon ol- aldean, aldiz, gai asun mo o en
mu izke a handiagoa izan zen. Be az, nahiz e a honen ingu uko az e lan baka a au ki u,
naba men ge a zen da beha ezkoa dela ebe asun mo o en p og ama goiz ia ba egi ea
ebe asun gu xi di uz en hau ei gai asun mo o en mul zo ba menpe a zen lagun zeko.
Espek o au is a en nahas ea du en hau hezkun zako hau e an egindako ike ke a
ba au ki u da. Ke cheson e al. (2017)espek o au is ako nahasmendua du en hau en
mugimen- ebe asunen, ja due a isikoa en e a sozializazioa en esku-ha ze in en sibo
ba en e aginko asuna neu zea izan da. Ho e a ako 20 ume ha u di a (4-6 u e
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
17
bi a ekoak) e a bi an banandu di a: esku-ha zea au e a e aman duen aldea (11 umez
osa ua) e a kon ol- aldea ohiko p og ama ja ai uz (9 umez osa ua). Zo zi as ee an zeha
mugimen- ebe asunak lan zeko esku-ha zea e aman du e au e a e a Class oom Pi o al
Response Teaching (CPRT) eskulibu ua en zo zi osagaiak espa u gisa e abili di a.
Ho en ondo ioz, emai zek age ian u zi zu en es a is ikoki alde esangu a suak zeudela
esku-ha zea en p og ama be e ako aldea en e a kon ol- aldea en a ean. Be az, nahiz
e a ike ke a baka ba ha u kon uan, a gi ge a zen da zeinen ga an zi sua den
p og amazio mo o a sa zea espek o au is a nahasmendua du en hau en esku-ha ze
goiz ia eko ze bi zuen ba uan.
Au eko az e lan guz iak di ela e a, a gi ikusi da Down sind omea du en hau ek,
ga apenean a ze apenak du en hau ek, ga apen mo o ean a azoak dauka en hau ek
edo a espek o au is ako nahasmendua du en hau ek beha ezkoa du ela p og amazio ba
non haien mugi zeko oina izko ebe asunak hobe zen di en. Bizi za en lehenengo u e
ho ie an askok haien un sezko gai asunak ikas en di uz e e a bai beha be eziak ez
di uz en hau ak, bai beha be eziak di uz enak go pu z-hezkun za en p og ama en ba
egin ondo en, hobekun zak e akus en di uz e haien lokomozio- ebe asune an e a
objek uak kon ola zeko ebe asune an. Aldiz, en zumen u i asuna dauka en umeengan
egi en di en az e lan gehiago beha ko zi en e agin posi iboak au ki u ahal iza eko.
3.5.2. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en ak ibi a e isiko
mailan duen e agina
Ja due a isikoa muskulu eskele ikoek so u ako edozein go pu z-mugimendu
osa zen du e, ene gia-gas u ba eska zen duena e a osasun ona iza en lagun zen duena
(Ga zón, 2007). Au ki u ako ike ke e a ik, hi uk ja due a isikoa en maila lan zeko
p og amen emai zak az e u di uz e Down sind omea du en hau e an (Hauck & Ul ich,
2015), ga apenean a ze apenak di uz en hau e an (S a ee a e al., 2020) e a espek o
au is a en nahas ea du en hau e an (Ke cheson e al., 2017).
Lehenengoz, Hauck & Ul ich (2015) egindako ike ke ak Down sind omea du en
hau ekin egindako p og ama ba en emai zak az e zen di u. Ike ke a en helbu ua umeen
biho z-maiz asuna e a ja due a isikoa a eago zea zen, egi u a u gabeko alde-a ike an
Powe Pumpe izeneko gida ze-gailu ba e abiliz. Ho e a ako 24 ume ha u zi uen 5-7
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
18
u e bi a ekoak (12 ume Down sind omea zeuka enak e a bes e 12 Down sind ome
gabeko umeak) e a 2 as ee an zeha Powe Pumpe izeneko gida zeko gailua en e abile a
espon aneoa e aman du e au e a. Ho en ondo ioz, Down sind omea du en hau en za
au kikun zek age ian u zi du e es a is ikoki go akada esangu a sua egon dela ja due a
isiko mode a uan emandako denbo an baina, ez da hain esangu a sua izan biho z-
mai asuna en aldake a. Oina izko le oa en e a a ike a en a eko aldeak handiagoak izan
di a Down sind ome ik gabeko hau en za . Be az, ike ke ak e akus en du Powe Pumpe
e abiliz ingu une sozial ba ean e a egi u a u gabeko a ike e an pa e ha zean, Down
sind omea dauka en umeek in en si a e handiagoko ja due a isikoa egin ahal du ela nahiz
e a biho z-maiz asunean esangu a suak ez di en e an zun isiologikoak au ki u.
Biga enez, S a ee a e al. (2020) ga apenean a ze apenak di uz en hau ekin
ike ke a ba en emai zak az e zen di u. Az e lan honen helbu ua hau hezkun zako
hezkun za-e akunde ba ean jolas-ae obikoen edukia espe imen alki ga a zea e a
oina i zea izan da. Ho e a ako, ga apenean a ze apenak di uz en 12 hau ha u di a (5-7
u e bi a ekoak) e a 2 u ez s ep-ae obikako klaseak ha u di uz e. Klase ho ien hasie an
mugiko asun xikiko jolasak egi en di a a e a, e aikun za e a be egi u ake a
a eago zeko, e a klasea en za i nagusian, elemen u ba ekin “mugimenduan ko ika
egi ea” aplika zen da. Ho en ondo ioz, umeen ga apen isikoa en e a egoe a isikoa en
adie azlee an e agin posi iboak au ki u di a ike ke ak ebalua u ako adie azlee an. Be az,
ga apenean a ze apenak di uz en hau en ga apene ako p ozesuan e abili dai ekeen
p og ama dela ikus dai eke, ike ke ak e an zun posi iboak au ki u di uen moduan
go pu z-hezkun zan xe a zeko p og ama dela esan dai eke.
Hi uga enez, espek o au is a en nahas ea du en hau hezkun zako hau e an
egindako ike ke a ba en emai zak Ke cheson e al. (2017)-enak izan di a. Ike ke a en
helbu ua espek o au is ako nahasmendua du en hau en mugimen- ebe asunen, ja due a
isikoa en e a sozializazioa en esku-ha ze in en sibo ba en e aginko asuna neu zea izan
da. Ho e a ako 20 ume ha u di a (4-6 u e bi a ekoak) e a bi an banandu di a: esku-
ha zea au e a e aman duen aldea (11 umez osa ua) e a kon ol- aldea ohiko p og ama
ja ai uz (9 umez osa ua). Zo zi as ee an zeha mugimen- ebe asunak lan zeko esku-
ha zea e aman du e au e a e a Class oom Pi o al Response Teaching eskulibu ua en
zo zi osagaiak espa u gisa e abili di a. Ho en ondo ioz, emai zek age ian u zi zu en ez
zi ela ja due a isikoa en maila igo, ho az, ez zi ela hobekun zak au ki u p og ama
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
19
e abili os ean. Be az, mugimen- ebe asunak hobe zeko e abili dai eke p ak ikan ja i ako
esku-ha zea, baina ja due a isikoa hobe zeko ez dela e abilga ia a gi ikusi da.
Hi u az e lan hauek di ela e a, beha be eziak di uz en umee an egindako ike ke a
gu xi daudela ikus dai eke ja due a isikoa hobe zeko p oposamenak eginez. Hala e e, bi
p og ama au ki u di a non emai za esangu a suak au ki u di en ja due a isikoa en maila
igo di zake enak: Powe Pump gailua e abil zea e a s ep-ae obikako klaseak eza zea, non
ikus en da Down sind omea e a ga apen a ze apena du en ikasleekin hobekun zak egon
dai ezkeela. Be az, p og ama bi ho ien p ak ika emai za onak di uela ikus dai eke baina
ike ke a gehiago beha ko zi en emai za ziu agoa iza eko. Aldiz, ez da a gi a a u
ike ke a ik non espek o au is a en nahas ea du en umeen ak ibi a e isiko maila handi u
den.
3.5.3. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en gai asun
kogni iboan duen e agina
Gai asun kogni iboa en bidez, ebe asunak esku a zen di a. O o ha , esan dai eke
ga apen kogni iboa egi u a kogni iboen be an olake a ekin ge a zen dela, ingu une a
egoki zeko p ozesuen ondo ioz. Espe ien zia isikoa edo soziala au eko ezagu zekin
ga azkan sa zen bada, egi u a kogni iboak be egoki u egi en di a espe ien zia be ia
xe a zeko, e a ho i ikaskun za bezala ha zen da (Piage & TEORICOS, 1976).
Az e lan baka a au ki u da go pu z-hezkun za en ondo ioak ike zen di uena hau
hezkun zako umeen gai asun kogni iboan. Zehazki, Lund e al. (2020) az e u ako lana en
helbu u o oko a hau hezkun zan dauden Down Sind omea du en hau engan oina izko
kon zep uen hiz egia ikas ea i bu uzko esku-ha ze ba en ondo ioak a e a zea da.
Ho e a ako, 10 ume ha u zi uz en (4-6 u e bi a ekoak) e a egoki u ako hezi zaile isiko
ba ek e a hizkun zako pa ologo ba ek a amendu ba e a u ba e aman zu en au e a non
bos hi z i akas en zi zaien as e o 9 as ee an zeha . Ho enbes ez, ike ke a en emai zak
e aku si zu en 4 umek hi z gehienak ikasi zi uz ela a amendu ba e a u ba en bidez, hala
e e, bes e 6 umeek ez zi uz en hainbes e hi z ikasi esku-ha zea en baldin za ezbe dine an.
Be az, a a iko az e lan honek age ian uz en du a amendu ba e a ua e aginko a izan
dai ekeela Down Sind omea du en hau ba zuen zako hiz egia ikas e ako o duan, be eziki
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
20
hi zik gabeko adimena du enen za . Hala e a guz iz e e, gai honen ingu uko ike ke a
baka a dagoenez, ike ke a gehiago beha ezkoak di a egindako au kikun za be es eko.
3.5.4. Go pu z hezkun zak beha be eziak di uz en hau en gai asun
sozialean duen e agina
Gai asun soziala en bidez hainba gauza lan zen di a gizakia osa u ahal iza eko:
hainba ingu une an modu kons uk iboan komunika zeko, ole an zia e akus eko,
ikuspun u ezbe dinak adie azi e a ule zeko, enpa ia sen i zeko, us azioa kudea zeko e a
ingu u p o esionala e a p iba ua be eiz u ahal iza eko (Pagès, 2009).
Az e lan baka a au ki u da go pu z-hezkun za en ondo ioak ike zen di uena hau
hezkun zako umeen gai asun sozialean. Zehazki, Lee e al. (2022) az e u ako lana en
helbu u o oko a ja due a isiko koope a iboek espek o au is a en nahas ea dauka en
umeengan giza e-in e akzioe an di uz en ondo ioak ebalua zea zen. Ho e a ako, 3 ume
(2-5 u e bi a ekoak) esku-ha ze ba ean ha u zu en pa e non ja due a isikoa en ohiko
p ak ika indibiduala en o dez, ja due a isiko koope a iboa e abili zu en 5 hilabe ee an
zeha . Ho enbes ez, emai zek hi u hau ekin go pu z-hezkun zako e a jolas lib eko
ingu unee an ikaskideekin iza en zi en in e akzio egokien mai asuna a eago u egin zi ela
e aku si zu en. Be az, ja due a isiko koope a ibo ba en esku-ha zea espek o au is a en
nahas ea dauka en umeek giza e-in e akzioak hobe u ahal iza eko e aginko a dela ikus
dai eke. Hala e a guz iz e e, gai asun sozialen ingu uko ike ke a baka a dagoenez
go pu z-hezkun za i lo u a, ike ke a gehiago beha ezkoak di a egindako au kikun za
be es eko.
Be az, go pu z hezkun zak beha be eziak (i.e. Down sind omea du en hau ak,
ga apenean a ze apenak di uz en hau ak, en zumen u i asuna du en hau ak, ga apen
mo o ean a azoak di uz en hau ak e a espek o au is a en nahas ea du en hau ak)
di uz en hau en lokomozio- e a objek uak kon ola zeko ebe asune an, ja due a
isikoan, gai asun kogni iboan e a gai asun sozialean e agina dauka.
4. Ondo ioak
A e a ako emai zen ondo ioz ikus dezakegu go pu z hezkun zak hau hezkun zan
dauden umeengan e agin zuzena daukala (kasu hone an, beha be ezi ezbe dinak di uz en
umeengan).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
21
Gai asun mo o e an e agina: go pu z hezkun zak Down sind omea, ga apenean
a ze apenak, ga apen mo o ean e a espek o au is a en nahas ea du en hau e an
e agin posi iboa izan di zake. Aldiz, ike ke a gehiago beha di a en zumen
u i asuna du en hau ekin ziu a zeko ume hauekin e e go pu z hezkun zak
gai asun mo o e an onu ak eka zeko auke a ik duen.
Ak ibi a e isikoan e agina: Down sind omea e a ga apen a ze apenak di uz en
umeen ak ibi a e isiko maila hobe zeko auke a ema en digu hau hezkun zan
au e a e amandako go pu z hezkun zak.
Gai asun kogni iboan e a sozialean e agina: nahiz e a go pu z hezkun zak e agina
e aku si duen, ike ke a gehiago beha di a go pu z hezkun za en e agina beha
be eziak di uz en umeen gai asun kogni iboan e a sozialean ema en den jaki eko.
5. E ika p o esionala e a da u basea
Egile guz iek adie azi du e ez du ela inolako in e es-ga azka ik be ikuspen honen
edukia ekin lo u a. Gaine a, egileek ez du e inolako inan zake a-i u i en be i ema en.
Be ikuspen sis ema iko honek ez du pa e-ha zaileen da u ik jaso.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
22
6. E e e en ziak
Al ageme, M. E. (2018). La Educación Psicomo iz como compensado a de la
Discapacidad Audi i a. A ención a la di e sidad e inclusión educa i a:
implicaciones didác icas.
Apache, R. R. G. (2005). Ac i i y-Based In e en ion in Mo o Skill De elopmen .
Pe cep ual and Mo o Skills, 100, 1011-1020.
Ba bosa, H., & U ea, Á. M. U. (2018). In luencia del depo e y la ac i idad ísica en el
es ado de salud ísico y men al: Una e isión bibliog á ica. Re is a Ka ha sis, 25.
Ba did, F., Deconinck, F. J. A., Descamps, S., Ve hoe en, L., De Poo e , G., Lenoi , M.,
& D’Hond , E. (2013). The e ec i eness o a undamen al mo o skill in e en ion
in p e-schoole s wi h mo o p oblems depends on gende bu no en i onmen al
con ex . Resea ch in De elopmen al Disabili ies, 34(12), 4571-4581.
h ps://doi.o g/10.1016/j. idd.2013.09.035
Be na e, J. A. (2021). Re isión documen al de la in luencia del juego en el desa ollo de
la psicomo icidad. Spo is. Scien i ic Jou nal o School Spo , Physical
Educa ion and Psychomo ici y, 7(1), 171-198.
h ps://doi.o g/10.17979/spo is.2021.7.1.6758
Campos, A. L. (2010). Neu oeducación: Uniendo las neu ociencias y la educación en la
búsqueda del desa ollo humano. la educación, Re is a digi al, 143.
Cole , A., San os, G., & Fe nandes, J. (2010). The e ec s o ela ional psychomo ici y on
p e-school child en. In e na ional Jou nal o De elopmen al and Educa ional
Psychology.
Fe nández-Be nal, R. E., Ce allos-Ca ión, F. E., Co doba-Cando, D., & Muñoz-To es,
C. (2021). Cogni i e de elopmen wi hin he amewo k o he me hodology
lea ning expe iences a he ini ial le el. Polo del Conocimien o, 6(5).
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
23
Flo es, J. A. N., Cuad as, G., Blanco, H., Con e as, M. O., López, S. A. R., & Oli a es,
P. J. F. (2016). E ec os de un P og ama Combinado de Plani icación y
Psicomo icidad en Niños con Au ismo. Re is a Neu opsicología,
Neu opsiquia ía y Neu ociencias.
Ga zón, M. J. C. (2007). La condición ísica es un componen e impo an e de la salud
pa a los adul os de hoy y del mañana. Selección, 17(1).
Gil-Mad ona, P. (2021). Physical Educa ion Ini ia i es o Ea ly Childhood Lea ne s.
IGI Global.
G oup, C. C. C. R. (2016). Da a Ex ac ion Templa e o Included S udies.
Gu sel, F. (2014). Inclusi e In e en ion o Enhance he Fundamen al Mo emen Skills
o Child en wi hou Hea ing: A P elimina y S udy. Pe cep ual and Mo o Skills,
118(1), 304-315. h ps://doi.o g/10.2466/10.15.25.PMS.118k14w0
Hauck, J. L., & Ul ich, D. A. (2015). Acu e E ec s o a The apeu ic Mobili y De ice on
Physical Ac i i y and Hea Ra e in Child en Wi h Down Synd ome. Resea ch
Qua e ly o Exe cise and Spo , 86(3), 260-266.
h ps://doi.o g/10.1080/02701367.2015.1046980
Ke cheson, L., Hauck, J., & Ul ich, D. (2017). The e ec s o an ea ly mo o skill
in e en ion on mo o skills, le els o physical ac i i y, and socializa ion in young
child en wi h au ism spec um diso de : A pilo s udy. Au ism, 21(4), 481-492.
h ps://doi.o g/10.1177/1362361316650611
K ishnamu i, J. (2019). Sob e educación. Edi o ial Kai ós.
Le Boulch, J. (1993). Psicomo icidad uncional y ap endizaje mo o . I Cong eso
A gen ino de Educación Física y Ciencias.
Lee, G. T., He, L., & Xu, S. (2022). Using Coope a i e Physical Ac i i ies in Inclusi e
Se ings o Enhance Social In e ac ions o P eschoole s Wi h Au ism Spec um
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea
24
Diso de in China. Jou nal o Posi i e Beha io In e en ions, 24(3), 236-249.
h ps://doi.o g/10.1177/10983007211035135
Lund, E., Young, A., & Ya b ough, R. (2020). The E ec s o Co-T ea men on Concep
De elopmen in Child en Wi h Down Synd ome. Communica ion Diso de s
Qua e ly, 41(3), 176-187. h ps://doi.o g/10.1177/1525740119827264
Mandolesi, L., Pol e ino, A., Mon uo i, S., Fo i, F., Fe aioli, G., So en ino, P., &
So en ino, G. (2018). E ec s o Physical Exe cise on Cogni i e Func ioning and
Wellbeing: Biological and Psychological Bene i s. F on ie s in Psychology, 9,
509. h ps://doi.o g/10.3389/ psyg.2018.00509
Mul ey, G. M., Ul ich, B. D., Kubo, M., & Chang, C.-L. (2011). New Walke s Wi h
Down Synd ome Use Cau ious Bu E ec i e S a egies o C ossing Obs acles.
Resea ch Qua e ly o Exe cise and Spo , 82(2), 210-219.
h ps://doi.o g/10.1080/02701367.2011.10599748
Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuy , P. M., Bou on, I., Ho mann, T. C., Mul ow, C.
D., Shamsee , L., Te zla , J. M., Akl, E. A., B ennan, S. E., Chou, R., Glan ille,
J., G imshaw, J. M., H óbja sson, A., Lalu, M. M., Li, T., Lode , E. W., Mayo-
Wilson, E., McDonald, S., … Mohe , D. (2021). The PRISMA 2020 s a emen :
An upda ed guideline o epo ing sys ema ic e iews. BMJ, n71.
h ps://doi.o g/10.1136/bmj.n71
Pagès, J. (2009). Compe encia social y ciudadana. Aula de inno ación educa i a, 187, 7-
11.
Pa inpou , S., Sha izadeh, M., Balali, M., Abbasi, A., Whea , J., & Da ids, K. (2020).
E ec s o De elopmen al Task Cons ain s on Kinema ic Syne gies du ing
Ca ching in Child en wi h De elopmen al Delays. Jou nal o Mo o Beha io ,
52(5), 527-543. h ps://doi.o g/10.1080/00222895.2019.1649998
