Ariketa fisikoa eraginkorra da parkinsona duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzeko?

A ike a isikoa e aginko a da Pa kinsona du en pe sonen bizi-
kali a ea hobe zeko?
GRADU AMAIERAKO LANA
LITERATURAREN BERRIKUSPEN KRITIKOA
EGILEA: Judi h Fe nández Quin ana
HITZ-KOPURUA: 6800
ENTREGA-DATA: 2025eko api ila en 29a
IKASTURTEA: 2024/25
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
2
ESKERRAK
Ni e gu asoei e a neba i, be i nigan sines eaga ik, au e a ja ai zeko inda ak ema eaga ik e a momen u o o ni e
alboan egon izanaga ik. Ezinbes ekoak izan za e e, ni e eske onik handienak.
Ni e ai on-amonei, hasie a ba e ik nigan islada u ako kon ian zaga ik. Hau zuen za da bai a.
Klaseko lagunei, e apa honen lau u eak espe ien zia hain be ezia e a ahaz ezina bihu zeaga ik. Zuek gabe ez
zen gauza be a izango.
Ni e u o ea i, Susana i, G adu Amaie ako Lan hau egi eko p ozesuan emandako o ien azioaga ik e a
e aku si ako dedikazioaga ik e a p es u asunaga ik.
Azkenik, lan hone an zuzenean edo zeha ka pa e ha u du en guz iei, ni e eske ik be oenak. Be eziki zu i,
Paola.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
3
AURKIBIDEA
1. LABURPENA .................................................................................................................................................. 4
2. MARKO TEORIKOA ETA JUSTIFIKAZIOA ............................................................................................... 5
3. HELBURUA .................................................................................................................................................... 9
4. METODOLOGIA .......................................................................................................................................... 10
4.1. Diseinu mo a ........................................................................................................................................ 10
4.2. Bilake a-p ozesua ................................................................................................................................. 10
4.3. Ba ne a ze/Kanpo a ze-i izpideak ........................................................................................................ 10
4.4. A ikuluen auke ake a .......................................................................................................................... 11
4.5. A ikuluen analisia ............................................................................................................................... 11
5. EMAITZAK ETA EZTABAIDA .................................................................................................................. 12
5.1 SINTOMA MOTORRAK ..................................................................................................................... 13
5.1.1. Fun zionali a ea .......................................................................................................................... 13
5.1.2 Ibile a .......................................................................................................................................... 15
5.2 SINTOMA EZ-MOTORRAK............................................................................................................... 16
5.2.1 Osasun men ala ........................................................................................................................... 16
5.2.2 Fun zio kogni iboak .................................................................................................................... 18
5.3 IDENTIFIKATU GABEKO FAKTOREAK ........................................................................................ 18
6. ONDORIOAK, LIMITAZIOAK ETA ETORKIZUNEKO IKERKETAK ................................................... 21
7. GARAPEN JASANGARRIRAKO HELBURUEI EGINDAKO EKARPENAK.......................................... 23
8. BIBLIOGRAFIA ............................................................................................................................................ 24
9. ERANSKINAK .............................................................................................................................................. 26
1. E anskina: Kon zep u- aula ..................................................................................................................... 27
2. E anskina: Bilake a- aula ........................................................................................................................ 28
3. E anskina: Fluxu-diag ama ..................................................................................................................... 35
4. E anskina: I aku ke a k i ikoa ................................................................................................................. 37
5. E anskina: Li e a u a en labu pen- aulak ................................................................................................ 45
6. E anskina: Zuhai z ka ego iala ................................................................................................................ 75
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
4
1. LABURPENA
Ma ko eo ikoa e a jus i ikazioa: Pa kinson gaixo asuna neu oendekapenezko nahasmendu konplexua da e a
sin omen au kezpen he e ogeneoa du. Alzehime a en os ean, munduko biga en gaixo asun neu odegene a ibo
ohikoena da. Adie azpen kliniko ohikoen a ean sin oma mo o ak e a ez-mo o ak au ki u di zakegu. Sin oma
ho ien a amendu ohikoena a makologikoa da. Hala e e, a amendu ho ek ez di u sin oma guz iak
kon ola zen, denbo a pasa ahala ha en e aginko asuna mu iz u egi en da e a albo-ondo ioak e agi en di u. Ho i
dela e a, ezinbes ekoa da gaixo asun hau a a zeko bes e bide al e na iboak iza ea, esa e ba e ako, a amendu
ez- a makologikoak.
Pa kinsona du en pazien e guz iei a ike a isikoa egi ea gomenda zen zaie, haien osasun-egoe a edo
gaixo asuna en e apa edozein dela e e. Ho az, e izain za en esku-ha zea un sezkoa izan dai eke Pa kinsona
du en pazien ee an a ike a isikoa sus a zeko e a p og ama ezbe dinak eza zeko, haien ja aipena e a
segu asuna be ma uz.
Helbu ua: A ike a isikoa en e aginko asuna balioes ea Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zeko.
Me odologia: Li e a u a en e ebisio k i ikoa bu u zeko da u-base ezbe dine an (Medline, Coch ane, Embase,
Cuiden e a CINAHL) bilake ak egin zi en e a eskuzko bilake a ba egin zen bai a Science Di ec (Else ie )-en.
Esku a u ako a ikuluekin, ba ne a ze- e a kanpo a ze-i izpideak be e zen zi ela konp oba u zen, e a ho en
ondo ioz haien i aku ke a k i ikoa gauza u zen. Azkenik, 14 a ikulu iden i ika u zi en G adu Amaie ako Lana
au e a e ama eko.
Emai zak: A ike a isikoak Pa kinson gaixo asuna du en pe sonen bizi-kali a ean duen e agina az e u egin da
lan hone an. Ikusi egin da, edozein a ike a isiko mo a, in en si a e handiago edo baxuago ba ean eginda,
es a is ikoki esangu a suak di en e ek u posi iboak di uela bizi-kali a ea en hobekun za i dagokionez. Hala e e,
hobekun za ho i asko an bes e ak o e ba zuen hobe zea en ondo ioz ema en dela ondo ioz a u egin da, hala
nola, un zionali a ea en, ibile a en, osasun men ala en edo a un zio kogni iboen hobekun za en ondo ioz. Izan
e e, bizi-kalia a ea kon zep u oso subjek iboa da e a hainba alde dik e agina izan dezake e hu a ebalua zeko
o duan.
Ondo ioak: G AL honen emai zei eske , e izainek Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zeko bu u u
dezake en esku-ha zea de ini u egin da. Izan e e, e izainok a ike a isikoko p og ama ba au e a e ama eko e a
ha en ja aipena egi eko gai asunak di ugu, bai modu indibidualen egi eko, bai diziplina ani zeko alde ba en
ba nean ja du eko e e. Hala e e, e o kizuneko ike ke ek a ike a isiko mo a bakoi za en i aupen e a in en si a e
ideala zehaz u beha ko luke e, pe sona hauen hobekun zak ahalik e a handienak iza eko e a denbo an zeha
man en zeko asmoz.
Ho ekin ba e a, G adu Amaie ako Lan honek balio demok a ikoak, giza eskubideak, gene o-be din asuna,
inklusioa e a Ga apen Jasanga i ako Helbu uak (GJH) lo zen lagun zen du.
Hi z gakoak: Pa kinson gaixo asuna, a ike a isikoa, bizi-kali a ea.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
5
2. MARKO TEORIKOA ETA JUSTIFIKAZIOA
Pa kinson gaixo asuna neu oendekapenezko nahasmendu konplexua da e a sin omen au kezpen he e ogeneoa
du1. Gaixo asun hau mugimenduen asaldu a ohikoena i dagokio e a Ne bio Sis ema Zen aleko (NSZ) biga en
gaixo asun neu odegene a ibo ohikoena da mundu mailan, Alzheime a en os ean2,3. Ba ez bes eko p ebalen zia
Espainian e a gaine ako he ialde indus ializa ue an %0,3 dela zenba es en da3. Bi sexue an age zen den a en,
gizon hispania en a ean nagusi asun naba ia du e a p ebalen zia esponen zialki handi zen da 65 e a 90 u e
bi a eko pe sone an4,5. Soilik Pa kinsona du en pazien een %5ak baino gu xiago modu goiz ia ba ean has en
di u sin omak (40 u e baino lehen), e a aldae a gene ikoekin lo zen da. O o ha , gaixo asuna en hasie a ohikoena
65 e a 70 u e bi a ean ge a zen da2.
Pa kinson gaixo asuna en isiopa ologia i dagokionez, mesen ze aloko e a ga un-zu oineko bes e nukleo
pigmen a u ba zue ako subs an zia bel za en neu ona dopamine gikoen endekapenak e a Lewy en go pu zen
p esen ziak e agi en du. Ho en ondo ioz, dopamina-maila en gale a ema en da5. Dopamina en gale a ho i
iza eko a isku ak o e uga i daude, e a ho ien a ean pes iziden e a me an e amina en e abile a, aldez au e iko
joe a gene ikoa, ga uneko kal e auma ikoa, go pu z-masa en indize al uegia, diabe es melli usa, odoleko
koles e ol-maila al ua, hipe en sio a e iala, alkohol kon sumoa e a menopausia os eko ho monak au ki
di zakegu. Ho ekin ba e a, emakumeen es ogeno-mailak babes- ak o e bezala joka zen du gaixo asun hone an,
izan e e, ezauga i an iin lama o ioak di u neu o-han u an2. Ho i dela e a, gaixo asuna en p ebalen zia handiagoa
da gizonezkoen a ean. Hala e a guz iz e e, jakina azi ako kasu gehiene an (%95) kausak ezezagunak di a6.
Pa kinson gaixo asuna en lehen sin omak age ikoak di a %80 ingu uko deplezio dopamine gikoa en ondo en.
Hau da, gai za en lehenengo sin omak age u au e ik neu odegene azio handia eman da jada6. Adie azpen
kliniko ohikoen a ean sin oma mo o ak e a sin oma ez-mo o ak au ki u di zakegu. Sin oma mo o ei
dagokionez, da da a pausagunean, zu un asuna, ja e a en ezegonko asuna e a b adikinesia di a age ikoenak5.
Da da ak 3-7 Hea z maiz asuna du, a sedenean ge a zen da e a goiko go pu z-ada e an naba iagoa da.
Zu un asuna mugimendu a ikula pasiboa ekiko e esis en zia da, e a mugimendua en abiadu a e a
no abidea ekiko independen ea da. Ibile a be eizga ia pausu mo el uga iak, hanken a eko dis an zia xikiak,
au e an z maku u a ibil zeak e a besoen kulunka mu iz uak osa zen du e, ibile a izoz u ba e aino au e a
eginez. Azkenik, b adikinesiak mugimendu o oko mo eldua i egi en dio e e e en zia2. Sin oma ez-mo o en
a ean, adie azpen kogni iboak, loa en nahasmenduak, dis un zio au onomikoa, zen zumen-nahasmenduak,
nahasmendu gas oin es inalak, apa ia, dep esioa e a mina di a age ikoenak1,2,5. Sin omen mul zo ho ek, ak o e
biopskikosoziale an, au onomia-zen zuan, egoki zapenean, komunikazioan e a giza e a zean e agina du, e a
ondo ioz, bizi-kali a ea en jai sie an e agin zuzena du. Ho ekin ba e a, haien osasuna ekin lo u ako ak o e
e laziona uek, pe sonen a eko ha emanek, zain za pe sonaliza uak, komunikazioak e a giza eak e e e agina
du e bizi-kali a ean7. Ezin asun un zionala en maila Hoehn e a Yah -en 5 pun uko eskala en (1. aula) a abe a
zehaz u dai eke. 1e ik 3 ako e apek gu xieneko desgai asun-maila ha zen di uz e, e a ho ek esan nahi du
o aindik gizabanakoak modu independen ean bizi zeko gai di ela. 4. e a 5. e apek, bes alde, desgai asun la ia
du en pe sonak ba ne a zen di uz e, e a a azo neu okogni ibo oso la iekin lo zen di a8.
1. Taula: Hoehn e a Yah es adioak9
0. Es adioa
No mala
I. Es adioa
Aldebaka eko e agina, e agozpen un zionalik xikiena edo ba e e ez duena.
II. Es adioa
Bi alde ako edo e diko le oko e agina, o eka kal e u gabe.
III. Es adioa
Aldebiko e asana, ja due a en muga a in edo e aina ekin. Ja e a-e e lexu
oke ak. Pazien ea isikoki bizi za independen ea iza eko gai da.
IV. Es adioa
Mendeko asun-maila en handi zea, ja due a-muga la ia e agi en duena.
Pazien ea gai da oinez ibil zeko e a zu ik ego eko lagun za ik gabe.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
6
V. Es adioa
Oso kal e ua; ohe a u a edo gu pil-aulki ba ean, lagun za ik jaso ezean.
Hasie a ba ean adie azpen mo o ak hemigo pu z baka ba ean age u ohi di a, e a denbo a ekin o oko u egi en
di a, alde kon ala e ala i e aginez. Dena den, gai zak asime ia-maila jakin ba du eboluzio osoan zeha 1.
Gaixo asunak au e a egin ahala, sin omak ge o e a naba iagoak di a e a konplikazio uga i daka e5; esa e
ba e ako aldake ak sis ema gas oin es inalean, ne bio-sis ema au onomoan, lo-pa oian, gogo-alda ean edo
kognizioan, bizi-kali a ean e a un zional asunean10. Konplikazio ho iek ekidi eko edo haien age pena
mo el zeko, a amendu a makologikoak e a ez- a makologikoak daude. Le odopa edo aho-bidezko
dopamina en ai zinda ia a mako ik e aginko ena da Pa kinsona en sin oma mo o en a amendu ako, baina
pazien e helduen za e abil zen da o o ha (60 u e ik go akoak). Bes alde, sin oma mo o ak e a ez-mo o ak
a a zeko hainba a amendu be i daude me ka uan ga uneko dopamina-mailak igo zen lagun zen du enak,
monoamino oxidasa en (MAO) B mo ako inhibi zaileak e a dopamina en agonis ak adibidez. Azken ho iek, 60
u e baino gu xiagoko pazien ee an e abil zen di a ba ez e e1. Esan beha a dago a amendu a makologiko
ho iek e aginko asuna gal zen du ela denbo a pasa ahala, izan e e neu onen he io zak au e a ja ai zen du
gaixo asuna ekin ba e a. Ho az, dosi ikazioa handi u egin beha da g adualki e a hainba u ez modu k oniko
ba ean e abili os ean, e aginko asuna galdu dezake e. Gaine a, Le odopa bidezko a amendu k onikoak albo-
ondo io ba zuk daka za, hala nola diskinesiak. Diskinesia ho iek modu la i ba ean e agi en die e pazien een
egune oko ja due ei e a lan-ja due ei6. Ho i guz ia kon uan ha u a, e a gaixo asuna en sin oma ba zuk
a amendu a makologikoa ekin hobe zen ez di ela jakinda, a amendu ez- a makologikoa en ko-e abile a
ezinbes ekoa da Pa kinsona en maneiu ako11.
T a amendu a makologikoak kon ola zen ez di uen sin omen a ean, ja e a en ezegonko asuna, o eka en
gale a, mugimendua en abiadu a en mu izke a e a ja e a en e an zun au oma ikoen gale a au ki di zakegu.
Ho en azalpen gisa ja e azko ezegonko asunak dopamina-sis emen dis un zioa ekin ze ikusi gu xi duela izan
dai eke. Ho ekin ba e a, mugimenduen abiadu a e e ez da hobe zen a makoekin, e a ja e a-e an zun
au oma ikoen gale a goiz ia a pa zialki zuzen zen da soilik. Bes alde, be anduagoko ja e a-zuzenke ak ez di a
ba e e hobe zen. Ho i dela e a, a amendu ez- a makologikoen ko-e abile a ezinbes ekoa da sin omen
hobekun za ako e a kon ole ako11,12. Pa kinsona du en pazien e guz iei a ike a isikoa egi ea gomenda zen zaie,
haien osasun-egoe a edo gaixo asuna en e apa edozein dela e e4. OMEk13 honela de ini zen du ja due a isikoa:
“Muskulu eskele ikoek so u ako edozein go pu z-mugimendu, ene gia-gas ua eska zen duena. Ja due a isikoa
mugimendu guz iei dagokie, bai a aisialdian e e, lekue a a i is eko e a lekue a ik ga aia zeko, edo pe sona
ba en lana en edo e xeko ja due en za i gisa”. Hainba ja due a isiko mo a p oba u di a, e a emai zei e epa a uz,
a ike a isikoa egi eak hu a ez egi ea ekin alde a u a onu aga ia izan dai ekela an zema en da zenbai
ike ke e an. Hainba ike lan i adoki zen du e a ike a isikoak e ek u neu obabesla iak di uela, Pa kinson
gaixo asuna ga a zeko a iskua mu iz en lagunduz edo neu odegene azioa en p og esioa mo elduz4. Ho ekin
ba e a, pe sona en un zio ka diobaskula a en e a isikoa en hobekun za e agi en du, bai a osasun o oko a ena
e a ongiza ea ena e e14. Au e ik aipa u bezala, a ike a isiko mo a desbe dinak p oba u di a, e a bakoi zak
gaixo asunean e ek u ezbe dinak di uela az e u egin da.
A ike a isiko ae obikoek Pa kinsona en sin oma mo o ak a in zen di uz e, e a be ehalako onu ak di uz e
mo izi a ean, o ekan e a ibile an. Hala e e, ez dago ebiden zia zien i iko nahiko ik a ike a ae obikoa be e kabuz
egi ea en e aginko asunez, bes e a ike a mo ekin konbina u beha bai a. Enbo eko a ike ek gai asun
un zionala, malgu asuna e a egonko asuna hobe zen di uz e. Hala e e, ike ke en a abe a ez dago aldake a
naba menik an zeman mugiko asunean, o ekan, sin oma mo o e an edo a ma xa en izozke an5. Po en zia-
en enamendua i bu uz au ki u den az e lan baka ak sin oma mo o ak a in zen di uela e a muskulu-inda a
hobe zen di uela e akus en du, o eka hobe uz15. Zin a ibil a ian egindako en enamenduak sin oma mo o ak,
o eka e a ma xa en abiadu a hobe zen di u5, e a e esis en zia-en enamenduak hobe u egi en di u muskuluen
e esis en zia e a inda a, mugiko asuna e a e endimendua ze egin un zionale an, e a handi u egi en du gan zik
gabeko masa16. Inda -en enamenduak mugiko asuna, sin oma kogni iboak, o eka e a ibile a pa kinsonia a
hobe zen di u e a mugimendua en en enamenduak, aldiz, abiadu a, ja e a en kon ola, o eka, un zio mo o a,
e endimendua ze egin bikoi ze an e a ma xa hobe u dezake luze a hasie ako e ape an dauden pazien ee an.
Azkenik, ma xa en e a o eka en en enamendua konbina zea soilik ma xa egi ea baino e aginko agoa dela
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
7
ike u egin da. Izan e e, sin oma mo o ak a in zen di u, koo dinazio mo o a e a o eka hobe zen di u e a
e o zeko a iskua %60-80 a jais en du5.
Au e ik aipa u bezala, sin oma guz i ho iek e agin zuzena du e Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ean.
Fun zio sozialak e a in e elazionalak, osasuna ekin lo u ako es esa, lo-pa oia e a a sedena a gi e a ga bi
honda zen di a17. Ho enbes ez, ga an zi sua da zehaz ea kon zep u subjek ibo honen de inizioa. Osasuna en
Mundu E akundeak (OME), Wo ld Heal h O ganiza ion Quali y o Li e G oup (WHOQOL)18 izeneko bizi-
kali a eko aldea ekin ba e a, bizi-kali a ea honela de ini zen du: “Gizabanakoak bizi den kul u a en e a balio-
sis ema en es uingu uan duen bizi za i bu uzko posizioa en pe zepzio indibiduala da, e a be e helbu u,
i xa open, es anda e a kezkekin e laziona u a dago”. Bizi-kali a ea alde di subjek iboa da, pe sona bakoi zak
be e gaixo asuna i modu desbe dinean au e egi en diolako, baina, ho ez gain, be e giza e- e a amilia-
ingu unean modu desbe dine an e agi en duelako. Diagnos ikoan e a gaixo asuna en eboluzio-unean baldin za
be ak di uz en pazien eek be en osasun-egoe a i bu uzko pe zepzio desbe dinak izan di zake e19. Pa kinson
gaixo asuna du en pe sonen bizi-kali a ea neu zeko, hainba esna daude: Pa kinson’s Disease Ques ionnai e-
39 i ems (PDQ-39), PIMS, PDQ8, EQ-VAS, PDQL20, Eu opean Quali y o Li e-5 Dimensions (EURO-QoL-5D)
e a SF-3619,20. 2020ko me a analisi ba ean, au e ik aipa u ako WHOQOL aldeko eskala e abili zu en hi u
ike ke ek oga u zu en kon ol alde osasun sua ekin alde a u a, Pa kinsona zu en pazien eek bizi-kali a e
naba men oke agoa zu ela e a e emu isikoak e agin handiena zuela jai sie a ho e an e emu psikologikoa ekin,
ingu unea ekin e a giza ea ekin konpa a uz. Gaine a, Sho -Fo m Heal h Su ey-ko (SF) eskalak e abili
zi uz en bes e zazpi ike ke a sa u zi uz en me a analisi ho e an. Kon ol alde osasun sua ekin alde a u a,
Pa kinsona zu en pazien een aldeak bizi-kali a e naba men oke agoa izan zuen, e a e emu isikoa e agin
handiena izan zuen e emua izan zen bai a21.
Pa kinson gaixo asuna, hu a pai a zen du en pe sonei e agi eaz gain, haien ingu uko pe sonei e a osasun-
sis ema i e agi en dio bai a. Gaixo asuna en p og esioak beha mediko e a sozialak a eago zen di u, asko an
o daindu ako edo a o daindu gabeko zain zaileen lagun za ekin ba e a. Zain zailea en gainka gak amilia ekin
edo aisialdi- e a giza e-ja due e an i agandako denbo a mu iz ea, loa en na iadu a e a an sie a ea edo
dep esioa e agin di zake. Za i Bu den In e iew- ekin egindako neu ke a ba ean az e u zen hasie ako edo
bi a eko e ape an zeuden pe sonak zain zea e azagoa zela e apa au e a uagoe an zeudenak zain zea ekin
alde a uz. Lehenengo aldekoen %23ak zama mode a u-as una adie azi zuen; biga en aldekoen a ean,
aldiz, %40ak10. Gaine a, zain zaileen %66a e xe be ean bizi di a, hau da, zain zaile in o malak di a. Zuzeneko
kos u in o mal ho iek Osasun Sis ema Nazionala en osasun-gas ua en %0,9 e a %1,4 a ekoak di a. Gaine a,
zuzeneko kos u ez-mediko in o mal ho iei lagun za osaga iekin lo u akoak gehi u beha zaizkie, hala nola
e xeko ze bi zuak, o dezko zain zaileak edo zain zaileen zako zainke a psikologiko e a isikoak3.
Be az, sin omak edo gaixo asuna en p og esioa kon ola di zake en esku-ha zeek Pa kinson gaixo asuna du en
pe sonen e a haien zain zaileen ka ga mu iz u lezake e, e a, aldi be ean, kos u soziale an e agin naba mena
izan10. Izan e e, Es a u Ba ue an Medica e osasun-es aldu a kon a a u zu en e a Pa kinsona zu en pe sonen
az e ke a ba ek e aku si zuen gaixo asun au e a ua zu enek ka ga ekonomiko handiagoa suposa zen zu ela
gaixo asun a ina edo mode a ua zu enekin alde a u a22. Ka ga ekonomiko handi ho en bul za zaile nagusiak
ospi ale a zeak, e eze a u ako sendagaiak e a zeha kako kos uak di a10. Espainian kalkula u ako osasun-kos ua
10.000 milioi eu okoa da u ean, e a kopu u ho en ba nean ez di a sa zen osasun-a lokoak ez di en kos uak3.
Be az, a gi dago Pa kinsoneko p og esio- asak mu iz eak onu a ekonomiko naba mena eka dezakeela,
zuzeneko kos u medikoak mu iz uz, kali a ezko bizi-u eak handi uz e a di u-gale ak gu xi uz10.
Labu bilduz, Pa kinsonak e agin izuga ia du bai gaixo asuna du en pe sone an bai haien ingu uneko
pe sone an e a osasun-sis eman e e. Izan e e, pe sona hauen dependen zia-maila denbo a pasa ahala ge o e a
al uagoa da, e a konplikazioak go a egi en du e bai a, kos u e a zama handia suposa uz, e a pe sona en bizi-
kali a ea en jais e naba mena e aginez. Ho i dela e a, e a munduko biga en gaixo asun neu odegene a ibo
ohikoena dela kon uan ha u a, oso ga an zi sua da ha en sin omen maneiu ako e a kon ole ako al e na iba ez-
a makologikoak iza ea. Izan e e, au e ik aipa u bezala, a amendu a makologikoak hu s egin dezake luze a,
e a e apia ez- a makologikoekin ba e a sin omak asko kon ola u edo a hobe u dai ezkeela az e u egin da.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
8
Ho az, e izain za en esku-ha zea un sezkoa izan dai eke Pa kinsona du en pazien ee an a ike a isikoa
sus a zeko e a p og ama ezbe dinak eza zeko. Egia esanda, e izain zako p o esionalek gaixo hauek ebalua u,
hezi u e a mo iba u di zake e, haien egune oko bizi zan ja due a isikoa in eg a deza en. Ho ek, gizabanako
hauen mugiko asuna e a au onomia bul za zeaz gain, haien ongiza e psikologikoa i e a soziala i e e lagundu
ahal dio, haien bizi-kali a ea naba men hobe uz.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
9
3. HELBURUA
A ike a isikoa en e aginko asuna balioes ea Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zeko.
P: Pa kinsona du en pe sonak
I: A ike a isikoa
O: Pe sona ho ien bizi-kali a ea hobe u
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
16
5.2 SINTOMA EZ-MOTORRAK
5.2.1 Osasun men ala
Hainba ike ke e an23-25,29,30,33 zeha osasun men ala e a bizi-kali a ea nolabai elka -e laziona u a daudela
aipa zen dela ikus dai eke. Kasu hone an, zehazki, 6 izan di a osasun men ala i e a aldi be ean bizi-kali a ea i
bu uz hi z egin du en a ikuluak. Gehienba dep esioan okaliza u di en a en, an sie a ea en e agina bizi-
kali a ean az e u duen a ikulu ba 23 ba ne a zen da bai a azpi-ka ego ia hone an.
4. Taula: Osasun men ala labu pena
A ike a isiko mo a
I aupena
Saioak
Gainbegi a u a
Maiz asuna
I aupena
Fe ei a e al
(2018)23
E esis en zia-en enamendua
6 hilabe e
2 as e o
30-40´
Espezialis a ba ek
Nadeau e al (2014)24
T eadmill T aining
24 as e
3 as e o
60’
Espezialis a ba ek
Ma yam e al (2024) 25
E ebo e e apia
8 as e
2 as e o
60´
Ike zaile e a
lagun zaile ba ek
de Lima e al (2019)29
E esis en zia-en enamendua
20 as e
2 as e o
30-40´
Espezialis a ba ek
Tollá e al (2019)30
Bizko asun-en enamendua
A: 3 as e
A+M: 2 u e
3 as e o
60´
3 e apeu a
Son e al (2018)33
Mind ulness medi azioan
oina i u ako a ike a
konplexuen p og ama
8 as e
1 as e o
120´
Mind ulness-eko
o makun za jaso
zuen ike zailea
A+M: A ike a p og ama man en ze ik gabe; A + M: A ike a e a man en ze p og ama
Has eko, Ma yam e al.-ek (2024)25 egindako az e ke an, in e ben zio aldekoek bizi-kali a ea en hobekun za
esangu a sua lo u zu en kon ol aldea ekin alde a uz (p=0.008), PDQL eskala en e abile a en bi a ez neu uz.
In e ben zio aldean, hu engoak izan zi en in e ben zioa en au e ik e a os ean esku a u ako neu ke ak, lo u ako
hobekun za esangu a sua izan zen ala ez jakin gabe: [p e: ba az bes e 121.00 (SD 18.84)] [pos : ba az bes e
129.33 (SD 17.69)]. Kon ol aldea en emai zek, be iz, ez zu en bizi-kali a ea en hobekun za ik adie azi [p e:
ba az bes e 120.9 (SD 29.77)] [pos : ba az bes e 115.58 (SD 25.60)].
Ho az, 8 as eko e ebo e- e apia ba eze ez egi ea ekin alde a zean, bizi-kali a ea hobe zeko e aginko a zela
oga u zen. Sin oma mo o en la i asunak, Pa kinson gaixo asuna du en pazien een bizi-kali a ea i zalan za ik
gabe e agi en badio e e, haien au kikun zek i adoki zen du e dep esioak e a desgai asuna ekiko egoki ze
psikologikoak bizi-kali a ean a e gehiago e agin dezake ela. Egia esanda, onu a isikoez gain, e ebo eko
a ike ek osasun men ala hobe u dezake e, sen imendu posi iboak sus a uz e a au okon ian za bul za uz.
P og ama honek ongiza e men alean duen e agin posi ibo ho ek bizi-kali a ea naba men hobe u dezake25.
Ho en ha i a, hogei as eko e esis en zia-en enamendu ba en os ean, bizi-kali a ea en hobekun za [p e: ba az
bes e 40.3 (SD 21.1)]; [pos : ba az bes e 30.2 (SD 16.8)] e a sin oma dep esiboen mu izke a [p e: ba az bes e
17.9 (SD 8)]; [pos : ba az bes e 10.3 (SD 6)] ikusi zen in e ben zio- aldean. Kon ol- aldea i dagokionez, aldiz,
ez zen aldake a ga an zi su ik an zeman dep esio-sin omei e a bizi-kali a ea i dagokionez. Bizi-kali a ea en
emai zak bi aldeen a ean konpa a zean, haien a ean emandako desbe din asuna esangu a sua izan zela ikusi
zen (p= 0.015)29.
Gaine a, ko elazio posi ibo mode a ua ikusi zen sin oma dep esiboen e a PDQ-39 galde egia en pun uazio
al uenen a ean (P< 0.0001, =0.66). Ho az, e esis en zia-en enamenduak sin oma dep esiboak, e a aldi
be ean, bizi-kali a ea hobe zeko e aginko ak di ela ondo ioz a u dai eke. E ek u ho en azalpen nagusia,
muskuluen inda -maila baxua adinekoen dep esio-sin omen in en si a e handiagoa ekin lo zen dela da, e a
e esis en zia-en enamenduak pa ame o isiko ho iek hobe zeko e aginko a a e a da29.
Fe ei a e al.-ek (2018)23 e esis en zia-en enamendu ba en e aginko asuna neu u zu en bai a, a ike a mo a
ho ek Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ean e a an sie a e sin ome an duen e agina az e zeko. Kasu
hone an, p og amak 6 hilabe e i aun zuen, e a as e o bi en enamendu bu u zen zi uz en pa e-ha zaileek. 6
hilabe e ho ien os ean, bizi-kali a ea modu esangu a suan hobe u zen (p= 0.009) in e ben zioa jaso zuen aldean

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
17
[p e: ba az bes e 38.06 (20.16)] [pos : ba az bes e 31.72 (19.75)]. Kon ol- aldekoek lo u ako aldake a, be iz,
ez zen esangu a sua izan (p= 0.959) [p e: ba az bes e 47.41 (17.27)] [pos : ba az bes e 47.24 (21.34)]. Gaine a,
ike ke a hone an an sie a ea bizi-kali a ea en oke zea ekin e laziona u a dagoela ikusi zu en. Be az,
e esis en zia-en enamenduak e agindako sin omen gu xi zea an sie a ean e a aldi be ean bizi-kali a ean e agin
posi iboa izan zuen.
Ho e az apa e, T eadmill T aining-a ekin (TT) egindako ike ke a en amaie an, TTak bizi-kali a ea hobe zeko
joe a e aku si zuen, PDQ-39 galde egia en gaineko pun uazio osoa en a abe a neu u a (PDQ-39; abiadu a
TT= %8,5; TT mis oa=%25,4, p= 0,07), hobekun za es a is ikoki esangu a sua izan gabe. Kon ol aldean, aldiz,
ez zen bizi kali a ean aldake a ik ikusi 3 e a 6 hilabe een os ean egindako neu ke e an. Alda e e a dep esio ako
e ek u posi iboa e e ikusi zen 6 hilabe eko en enamendua en ondo en, BDI-II dep esioa neu zeko galde egia en
pun uazioa esangu a suki jei siz (p<0,05). Ike ke a hone an, gaine a, TT p og amaz gehien balia u zi en pa e-
ha zaileak hasie a ba ean oinez ibil zeko abiadu a mo elagoa e a ibil zeko e esis en zia eskasagoa zu enak izan
zi ela ikusi zen24.
Tólla e al.-en (2019)30 az e lanean, bizko asun p og ama ba en e aginko asuna Pa kinsona en sin omen
p og esioa mu iz eko oga u zu en. Be an, alde ba ek 24 hilabe ez luza u zuen p og ama, e a bes eak 3 as eko
p og ama egin zuen soilik, alde bakoi zean lo u ako hobekun zak denbo an zeha man en zen zi en ala ez
oga zeko. 24 hilabe e os ean egindako neu ke an, man en ze- asekoek hobekun za esangu a suak [pos : ba az
bes e 34.8 (SD 10.01), p<0.05)] iza en ja ai u zu en 3 as eko p og ama egin zu en [pos : ba az bes e 50.1 (SD
6.41)] e a kon ol aldean egon zi en [pos : ba az bes e 59.2 (SD 25.57)] pa e-ha zaileekin alde a u a. E a
be ean, 3 as eko p og ama egin zu enek, desbe din asun esangu a sua iza en ja ai zea lo u zu en kon ol
aldekoen bizi-kali a ea ekin konpa a zean (p<0.05).
Gaine a, bizi-kali a ea en emai zak ez ezik, bizko asun a ike en esku-ha zeak Beck-en Dep esio Indizea hobe u
zuen. Dep esioak bizi-kali a ean gehien e agi en duenez, ga an zi sua izan zen a ike a ho iek bizi-kali a ea en
e a dep esioa en emai zak hobe u zi uela ikus ea30. Ike ke a hone an oga u zen bizko asun a ike ak egi ea, eze
ez egi ea ekin alde a uz onu a esangu a suak suposa zen zi uela epe labu e a luzean. Dena den, a ike a ho iek
denbo an zeha man en zeak hobekun za askoz esangu a suagoak suposa zen zi uen soilik p og ama labu ba
egi ea ekin alde a zean.
Bes alde, Mind ulness Medi a ion p og ama en bidez egindako e laxazio- eknikekin, pa e-ha zaileen ne bio-
sis ema pa asinpa ikoa ak iba zea lo u zen, e a ho ek e laxazioa e a a e a ba ne a ua man en zen lagundu zien,
dep esioa en hobekun za es a is ikoki esangu a suak esku a uz (p<0.001) kon ol aldea ekin alde a uz. Ho e az
apa e, a ike a konplexuen p og ama e aginko a izan zen Pa kinson gaixo asuna zu en pazien een bizi-kali a ea
hobe zeko: KT [p e: ba az bes e 147.83 (SD 24.77)] [pos : ba az bes e 139.27 (SD 17.84)]; IT [p e: ba az bes e
136.27 (SD 30.45)] [pos : ba az bes e 153.63 (SD 21.66)]33.
Labu bilduz, ike ke a ezbe dinen ondo ioak i aku i a e a emai zak in e p e a u a, osasun men ala en
gu xi zea ekin lo u ako sin omak mu iz u ahala, bizi-kali a ea e e hobe zea espe o da. Izan e e, ki ol-ja due en
izae a dinamikoak, no banakoa en e a ingu ua en a eko ha eman in e ak iboa eska zen duenak, mo ala bul za
dezake, no be a en i udia inda u, e a no k be e bu ua engan kon ian za so u, bizi-kali a ea hobe zen lagun
dezake enak.
Dena den, aipa u ako a ike a isiko mo a bakoi zak bizi-kali a ean duen e agin espezi ikoa az e zea zaila da,
izan e e, kasu gehiene an alde espe imen al e a kon ol aldea en a eko desbe din asuna PDQ-39 emai zei
dagokionez, ez da esangu a sua (p>0.05). Ikusi izan da a ike ek, in en si a e xikikoak izan a en, pa e-
ha zaileen egoe a isiko o oko a man en zen e a bizi-kali a ea hobe zen lagun zen du ela. I aupena i
dagokionez, i aupen luzeko a ike a p og amek ez du e hobe zen, baina bai lehenengo as ee an lo u ako onu ak
denbo an zeha man en zeko e aginko ak di a.
5.2.2 Fun zio kogni iboak
Mind ulness medi azioan oina i u ako a ike a konplexuen p og ama ba ean, un zio kogni iboak hobe zea en
ondo ioz Pa kinson gaixo asuna du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zen zela ikusi zen. Hu engoak izan zi en
p og ama en in en si a ea en e a i aupena en ezauga i nagusiak:
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
18
5. Taula: Fun zio kogni iboak labu pena
A ike a isiko mo a
I aupena
Saioak
Gainbegi a u a
Maiz asuna
I aupena
Son e al (2018)33
Mind ulness medi azioan
oina i u ako a ike a
konplexuen p og ama
8 as e
1 as e o
120´
Mindu ulness-eko
o makun za jaso
zuen ike zailea
Son e al.-ek (2018)33 egindako az e ke an, bizi-kali a ea en hobekun za ikusi zen in e ben zio aldean
Mind ulness medi azio p og ama egin au e ik e a os ean [P e: ba az bes e 136.27 (SD 30.45)] [Pos : ba az bes e
153.63 (SD 21.66)]. Gaine a, kon ol- aldeko emai zekin alde a uz, lo u ako desbe din asuna esangu a sua izan
zen (p=0.006). Izan e e, kon ol- aldean lo u ako p e e a pos emai zak hu engoak izan zi en: [P e: ba az bes e
147.83 (SD 24.77)] [Pos : ba az bes e 139.27 (SD 17.84)].
Ike ke a honen bidez, Mind ulness-an oina i u ako a ike ek un zio kogini iboe an du en e agina az e u zu en
bai a, e a ho iek Pa kinson gaixo asuna du en pazien een emozioak baldin za zen di uz ela ikusi zu en. Bizi-
kali a ea kon zep u subjek iboa dela, e a emozioek pape ga an zi sua joka zen du ela ho i bu uzko
pe zepzioan jakinda, ondo ioz a u dezakegu un zio kogni iboen p og esioak e agindako emozioen
hobekun zak bizi-kali a ea en emai zak baldin za u di uela. Be az, Mind ulness p og ama en bu u zea, inolako
a ike a ik egi ea ekin alde a u a onu aga ia dela esan dezakegu.
5.3 IDENTIFIKATU GABEKO FAKTOREAK
Au e ik aipa u ako azpi-ka ego ie an ez bezala, a al hone an bildu ako a ikuluek28,35,32,36 ez di uz e bizi-
kali a ea en e a ho en gainean e agina izan dezake en bes e ak o eak ha emane an ja zen. Be az, kasu hone an
in e ben zio bakoi zak bizi-kali a ea en gainean duen e agin zuzena adie aziko dugu soilik, inolako kanpo-
baldin zaileak ba ne a u gabe. A al hone a ako hau a u ako a ikuluek aplika u zi uz en p og amen ideia
nagusiak hu engo aulan adie azi a daude modu labu ean:
6. Taula: Iden i ika u gabeko ak o eak labu pena
A ike a isiko mo a
I aupena
Saioak
Gainbegi a u a
Maiz asuna
I aupena
Sil a-Ba is a e al
(2016)28
E esis en zia-en enamendua
ezegonko asuna ekin e a gabe
12 as e
2 as e o
50´
Bi ike zaile
Ni e al (2016)35
Po en zia-en enamendua
12 as e
2 as e o
*
*
Çe in e al (2024)32
IT: Jokoan oina i u ako
a ike ak
KT: A ike a konben zionala
IT: 8 as e
KT: 8 as e
IT: 3 as e o
KT: 3 as e o
IT: 60´
KT: 60´
Fisio e apeu a ba ek
Schaible e al (2021)36
T1: Lee Sil e man Voice
T ea men
T2: Fisio e apia in en siboa
T3: Fisio e apia konben zionala
T1: 4 as e
T2: 4 as e
T3: 8 as e
T1: 4 as e o
T2: 4 as e o
T3: 2 as e o
T1: 60´
T2: 60´
T3: 60´
T1: Fisio e apeu a
ba ek
T2: 3 isio e apeu a
T3: Fisio e apeu a
ezbe dinak
IT: In e ben zio aldea; KT: Kon ol aldea; *: Adie azi gabeko da ua
Çe in e al.-ek (2024)32 8 as eko in e ben zio ba ek Pa kinson gaixo asuna en hainba alde die an zi uen
ondo ioak az e u zi uz en. In e ben zioa en helbu ua jokoan oina i u ako a ike a p og ama ba ek a ike a
konben zionaleko p og ama ba ekin konpa a zea izan zen. Neu u zi en aldagaien a ean, bizi-kali a ea en
ebaluazioa egin zen PDQ-39 galde egia e abiliz, hu engo emai zak esku a uz: IT [p e: ba az bes e 24.0 (IR 16.0-
36.1)] [pos : ba az bes e 19.6 (IR 12.0-32.7)]; KT [p e: ba az bes e 24.7 (IR 16.2-34.6)] [pos : ba az bes e 23.6
(IR 8.2-33.4)]. Bi aldeek lo u ako hobekun zak esangu a suak izan zi en a en, aldeen-a eko konpa ake a
egi e akoan, hau ez zen esangu a sua izan (p=0.32). Ho az, bizi-kali a ean lo u ako hobekun za ez zen jokoan
oina i u ako a ike ei eske izan. Bai joko ho iek, bai a ike a konben zionalak, Pa kinson gaixo asuna du en
pazien een bizi-kali a ea hobe zeko e abilga iak sue a u zi en, ba a bes ea baino hobea izan gabe.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
19
Sil a-Ba is a e al.-ek (2016)28 egindako ike ke an, 12 as eko e esis en zia-en enamendu p og ama ba ek
Pa kinson gaixo asunean zi uen e ek uak az e u zi uen. Zehazki, p og ama ho i ezegonko asuna ekin (RTI) e a
gabe (RT) egi e akoan lo zen zi en e ek u ezbe dinak neu u zi en. Emai ze an, RTI aldea in e ben zioa en
au e ik os e a 5.2 pun u mu iz u zuela PDQ-39 galde egia i dagokionez ikusi zen [p e: ba az bes e 40.4 (SD
10.8)]. RT aldea, 1.2 pun u mu iz u zi uen p og ama en os ean [p e: ba az bes e 41.3 (SD 9.5)]. RTI-n lo u ako
aldake a esangu a sua izan zen (p<0.001), RT aldean, be iz, aldake a ho i ez zen esangu a sua izan (p= 0.521).
Gaine a, kon ol aldea ba ne a uz, hi u en a ean ikusi ako desbe din asuna ez zen esangu a sua izan ez a
(p>0.05). Kasu hone an, be i o, ezin dugu ziu a u bizi-kali a ean lo u ako hobekun zak in e ben zio ba i eske
di enik. E a be ean, a ikuluak ez digu inolako ha emanik au kez en aldagai ezbe dinen a ean. Dena den,
emai ze an au ki di zakegun emai zei e epa a uz, bizi-kali a ean hobekun za esangu a sua lo u zuen
in e ben zio baka ak e esis en zia-en enamendua ezegonko asuna ekin izan zela ikus dezakegu.
Ni e al.-ek (2016)35 egindako ike ke an, 12 as e i aun zuen po en zia-en enamenduen p og ama ba aplika u
zen. Biga en mailako emai zen a ean, a ike a mo a ho ek bizi-kali a ean zuen e agina neu u zu en, PDQ-39
galde egia en bi a ez. Kon ol aldea i dagokionez, p og ama en au e ik egindako neu ke en ba az bes eko
emai za 35.2 izan zen, 20.4 pun uko desbide a ze es anda a ekin. P og ama en os eko neu ke an, o dea, ba az
bes ekoa 5.2 pun ukoa izan zen, -1.3 e a 11.7 bi a eko kon ian za- a ea ekin. P e e a pos neu ke ak alde a uz,
aldake a ho i ez zen esangu a sua izan (p>0.005). In e ben zio aldekoen a ean esku a u ako hobekun zak,
be iz, esangu a suak izan zi en bizi-kali a ea i dagokionez (p<0.005) [p e: ba az bes ea 39.3 (SD 13.4)] [pos :
ba az bes e -2.5 (95% CI) -8.2 ik 3.2 a]. Gaine a, bi aldeen a eko desbe din asuna esangu a sua izan zen bai a
(p=0.028). Ho az, esan dezakegu po en zia-en enamenduko p og ama ba ek, osasune ako hezkun za klaseak
jaso zea ekin konpa a uz, emai za askoz posi iboagoak di uela Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea
hobe ze ako o duan.
Azkenik, Schaible e al.-ek (2021)36 Alemanian egindako ike ke an, Lee Sil e man Voice T ea men (LSVT)
BIG en enamenduak, in en si a ea handiko isio e apia ba ek, e a isio e apia konben zional ba ek Pa kinson
gaixo asuneko sin oma ez-mo o e an du en e agina ike zea zu en helbu u. Sin oma ez-mo o ho ien ba nean
bizi-kali a ea en neu ke a bu u u zen. Talde guz ie an bizi-kali a ea en hobekun za egon zen a en, hobekun za
ho i esangu a sua izan zela en da u ik ez di a aipa zen a ikuluan zeha . Taldeen a eko konpa ake a eginez,
PDQ-39 galde egia en emai zei dagokionez, hu engoa ondo ioz a u dezakegu: LSVT BIG aldea, alde
in en siboa ekin alde a zean, lo u ako p balioa 0.249 izan zen. Talde in en siboa e a alde no mala en a eko p
balioa, 0.552 izan zen. Azkenik, alde no mala LSVT BIG aldea ekin konpa a zean, p balioa 0.625ekoa izan
zen. Labu bilduz, hi u aldeen a ean ez zen desbe din asun esangu a su ik au ki u bizi-kali a ean lo u ako
hobekun zei dagokionez. Be az, oso zaila da ziu a zea p og ama ho ie ako ba ek, bes eekin alde a uz, onu a
handiagoak di uenik Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zeko.
Be az, esan dezakegu po en zia-13 e a e esis en zia-en enamendua ezegonko asuna ekin28 e aginko ak di ela
bizi-kali a ea hobe zeko gaixo asun hau du en pe sone an. E a be ean, jokoan oina i u ako a ike ak32
e abilga iak sue a u zi en bizi-kali a ea modu esangu a suan hobe zeko, baina a ike a konben zionaleko
p og ama ba ek baino onu a gehiago eka i gabe. Bizi-kali a ea en hobekun za esangu a suak au kez u ez zi uen
p og ama baka a, Schaible e al.-ek36 egindakoa izan zen.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
20
6. ONDORIOAK, LIMITAZIOAK ETA ETORKIZUNEKO IKERKETAK
Azken u ee an, az e ke a ani zek a ike a isikoak Pa kinson gaixo asuna du en pe sonen bizi-kali a ean duen
e agina ike u du e. Ike ke a ho ien e ebisioa e a i aku ke a k i ikoa egin ondo en, ja due a isikoak pazien e
ho ien osasuna en hainba alde di an e agin posi iboa duela en joe a o oko ba au ki u da. Izan e e, bizi-kali a ea
hobe zeaz gain, e agin posi ibo ho i asko an bes e a lo ba zue ako hobekun zekin lo u a dagoela ikusi da, hala
nola un zionali a ea en hobekun za en, sin oma mo o en mu iz ea en edo a dep esioa e a an sie a ea bezalako
asaldu a emozionalak mu iz ea ekin bes eak bes e.
Bizi-kali a ea kon zep u subjek iboa den heinean, oso zaila da modu o oko ba ean ha en neu ke a egi ea. Ho i
dela e a, bizi-kali a ea baldin za zen du en ak o eak bil zen du en galde egiak e abil zen di a neu ke a ho i
ahalik e a idaga iena iza eko. Lan hone an ba ne a u ako hamalau a ikuluen a ean, PDQ-39 galde egia
gehienba e abili den esna da. PDQ-39a galde egi balida ua e a Pa kinson gaixo asuna du en pe sonak
ebalua zeko idaga ia da, e a 8 domeinu nagusi an bana zen da: mobili a ea, egune oko bizi zako ja due ak,
ongiza e emozionala, es igma, giza e-lagun za, kognizioa, komunikazioa e a go pu z-deskon o a.
Lan hone an gu xiago baina ba zue an e abil zen di en bes e galde egi ba zuk PDQL e a Eu oQol di a. PDQL,
pe sona ho ien bizi-kali a ea neu zeko e abil zen den bes e esna ba da, e a Pa kinsona en sin omak, sin oma
sis emikoak, un zio soziala e a un zio emozionala ba ne a zen di u. Eu oQol-en, be iz, bos domeinu nagusi
au ki di zakegu: mobili a ea, zainke a pe sonala, egune oko bizi zako ja due ak, mina/ondoeza e a
dep esioa/an sie a ea.
Aipa u ako hi u esna ho ien azpi-ka ego iak oso an zekoak di a e a ho i eske ule dezakegu emai ze an
jaso ako ak o e ho iek bizi-kali a ean du en e agina. Izan e e, un zionali a ea, ibile a, osasun men ala e a
un zio kogni iboak no be a en bizi-kali a ea en emai za globala baldin za uko du en ak o eak di a.
Li e a u a en emai zek adie az en du enez, a ike a isikoak pazien een gai asun isikoa hobe zeaz gain, haien
ongiza e emozionala hobe zen e e lagun dezake, e a ho ek, o o ha , haien bizi-kali a ea en pe zepzio o oko
posi iboagoan e agi en du.
Ikusi egin da edozein a ike a isiko mo a (e esis en zia, inda a, ibile a, medi azio a ike ak…), epe labu ean
zein luzean (4-6 as e ik 24 as e a) e a in en si a e mode a uan edo handiagoan (30-90´) bizi-kali a ea en
hobekun za e agi en duela. Egia da a ike a ho iek denbo an zeha man enduz ge o, lo u ako hobekun za epe
luzeagoan i aunduko duela. Dena den, nahiz e a a ike a p og ama labu a egin, Pa kinsona du en pe sonek jada
aldake a naba menak sen i uko di uz e haien egune oko bizi zan.
Hala e e, lan hone a ako e abili ako a ikulue an limi azio ba zuk iden i ika u di zakegu:
Has eko, e abili ako laginen amainak xikiak di a. Ho en azalpen nagusia laginke a-es a egia
konbenien ziaga ik egin dela da. Ike ke a gehienek, haien zen oe ako edo hu bil di uz en elka ee ako pa aideak
auke a u di uz e, be i e e haien ba ne a ze-i izpideak be e zen zi uz en heinean. Ho az, az e ke a egi eko lo zen
zu en laginak xikiak zi en o o ha . Lagina e a langinke a en sesgo ho iek, lo u ako emai zak populazio
guz ia en adie azle ez iza ea e agin dezake e.
Lagina osa zen du en pa e-ha zaileen ezauga iei e epa a uz, kon uan izan beha dugu lan hone an soilik
Hoehn e a Yah eskala en lehenengo 3 es adioak ba ne a u di ela, be az, lo u ako emai zak ezin di a aplika u
gaixo asuna au e a uagoa du en pe sone an.
Bes alde, i su asuna en alde ik sesgo handia au ki zen dugu bai a. Az e ke a guz ie an in e ben zioa a ike a
isikoa egi ea denez, ezinezkoa da pa e ha zen du en pe sonak in e ben zioa jaso zen a i di ela ez jaki ea.
Ba ne a u ako az e ke a ba zue an, bai in e ben zio aldeak bai kon ol aldeak a ike a isikoa egi en zu en. Kasu
ho ie an, pa e-ha zaileen i su asuna be ma zea posible izan zen. Ike zaileei dagokionez, neu ke ak egi en
zi uz enek, en enamenduak bu u zen zi uz en ike la ien desbe dinak bazi en, i su asun ho i man en zea posible
izan zen e e. Bes e ba zue an, pe sona be a zenez, ezinezkoa zen sesgo ho i ekidi ea. Pa aideak
in e ben zioa ekiko i su ez zeuden kasue an, ge a dai eke lo u ako emai zak guz iz e ealak ez iza ea.
Emai zen in e p e azio zeha za egi ea zaila da bai a bu u u ako a ike a mo a uga ienga ik. P og ama bakoi zak
a ike a mo a ba ean oina i u zuen be e in e ben zioa, e a i aupen ezbe dinekoak izan zi en bai a. Ho ez gain,
ike ke a ba zue an kon ol aldekoek ez zu en a ike a ik bu u u (ohiko a amendu a makologikoa ekin ja ai u
zu en), e a bes e ba zue an kon ol aldekoek a ike a isikoa bu u zen zu en. Ho az, inolako in e ben zio ik jaso
ez zu en kasuekin alde a zean, lo u ako emai zak askoz naba iagoak izango di a be i. Kasu guz ie an bizi-
kali a ea en hobekun za hau eman zen a en (esangu a sua edo ez), kon ol aldekoek in e ben zio en ba
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
21
jaso zen bazu en oso zaila da jaki ea a ike a isiko mo a ho ek Pa kinsona du en pe sone an duen e agin
zeha za.
Azkenik, ona zea ba ne a u ako 14 a ikulue a ik, 3 kuasi-espe imen alak izan zi ela e a ho iek sesgo gehiago
au kez uko di uz ela espe imen alekin alde a uz. Izan e e, kuasi-espe imen ale an ez da lagina en alea o izazioa
bu u u, emai ze an e aginak izan di zakeena.
A ike a isikoa en p og ama ho iek hainba p o esional ezbe din bu u u di uz enez, e izain bezala posible dugu
in e ben zio ho i bu u zea. Izan e e, hu a au e a e ama eko ezagu zak e a gai asunak di ugu, e a lehen mailako
a e a ik pe sona ho ien osasun sus apena e a ja aipena egi ea posible izango li za eke. E a be ean, modu
indibidualean ez ezik, diziplina ani zeko alde bezala bu u u dai eke a ike a p og ama, alde ho en pa aide
bakoi zak e emu jakin ba ean zen a uz.
Gaine a, edozein a ike a isiko mo a Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ea hobe zeko e aginko a oga u
denez, ez da beha ezkoa zeha zak di en a ike ak gauza zea. A ike a ae obikoa (ibile a, e esis en zia-
en enamenduak, bizko asun a ike ak…) edo anae obikoa (inda -en enamenduak, po en zia-en enamenduak,
e ebo e e apia…) izan dai eke e a 30-60 minu u bi a eko en enamenduak, as ean bi an gu xienez egi ea ekin,
nahiko da emai za posi iboak iga zeko egune oko bizi zan.
Dena den, e o kizuneko ike ke ak a ike a isiko jakin ba ek, denbo a- a e e a in en si a e ezbe dine an
suposa zen di uen e aginak az e u beha ko li uzke, lo u ako hobekun zak denbo an zeha ahalik e a gehien
man endu ahal iza eko. Izan e e, lan hone an ba ne a u ako a ikuluen emai za gehienak p og ama amai u bezain
las e neu u akoak di a. Baina, noiz a e i au en du e e ek u ho iek? E a be ean, az e ke an lagina handiagoak
ba ne a uz ge o, lo u ako emai zak gainon zeko populazioan aplikaga iak di ela jakingo genuke modu
zo o zago ba ean.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
22
7. GARAPEN JASANGARRIRAKO HELBURUEI EGINDAKO EKARPENAK
A ike a isikoak Pa kinsona du en pe sonen bizi-kali a ean duen e agina i bu uzko G AL honen emai zen e a
ondo ioen bidez, pe sona ho ien beha ak e a e izain zako in e ben zioek beha ho iek lo zeko du en ga an zia
ikasi dugu. E a be ean, lan honek balio demok a ikoak, giza eskubideak, gene o-be din asuna, inklusioa e a
Ga apen Jasanga i ako Helbu uak (GJH) lo zen lagun zen du37,38.
Alde ba e ik, pe sona hauen zako e aginko enak di en a ike a isiko mo ak e a in en si a eak jakinda,
Pa kinsona en sin oma mo o ak e a ez-mo o ak hobe uko li a ezke, haien bizi-kali a ea i eka pen posi iboa
e aginez e a e o kizuneko konplikazio posibleak saihes uz. Onu a ho iek guz iak bidea eman lezake e Ga apen
Jasanga i ako 3. Helbu ua (GJH) lo zeko: “Bizi za osasun sua be ma zea e a guz ion ongiza ea sus a zea, adin
guz ie an”.
Bes alde, Pa kinson gaixo asunak desbe din asunak so di zake pe sona hauen egune oko bizi zan bes eekin
alde a uz, haiek di uz en mugak e a zail asunak di ela e a. Ho az, oso ga an zi sua da zail asun hauek
iden i ika zea e a hobe zen saia zea, Ga apen Jasanga i ako 10. Helbu ua i e an zuna ema eko: “He ialdeen
ba neko e a he ialdeen a eko desbe din asuna mu iz ea”.
Azkenik, eka pen honekin sis ema sani a ioa en gas uak au ez ea lo uko li za eke, sin omen ga apena en
p eben zio ho ek e a bizi-kali a ea en hobekun zak mu iz u egingo li uzkeelako osasun-ze bi zuen e abile a e a
a makoen kon sumoa, Ga apen Jasanga i ako 12. Helbu ua i lagunduz: “Kon sumo- e a ekoizpen-modali a e
jasanga iak be ma zea”.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
23
8. BIBLIOGRAFIA
1. Ma ínez-Fe nández R, Gasca-Salas C, C. Sánchez-Fe o Á, Ángel Obeso J. Ac ualización en la
en e medad de Pa kinson. Re is a médica Clínica Las Condes. 2016;27(3):363-379.
2. Cha es Mo ales KP, Padilla Elizondo DS, Va gas Fe nández R. En e medad de Pa kinson. Re is a
Médica Sine gia. 2022;7(2).
3. Ga cés M, C espo Pu as MDC, Finkel Mo gens e n L, A oyo Menéndez M. Es udio sob e las
en e medades neu odegene a i as en España y su impac o económico y social. Mad id: Neu oalianza;
2016.51.
4. Pé ez-de la C uz S, Ga cía Luengo AV, Lambeck J. E ec os de un p og ama de p e ención de caídas con
Ai Chi acuá ico en pacien es diagnos icados de pa kinson. Neu ología. 2016;31(3):176-182.
5. Vicen e-Cabedo V, O íz-Mallasén V. Los e ec os de la p ác ica de eje cicio ísico en la p e ención de
caídas en pacien es con en e medad de pa kinson. Una e isión in eg ado a de la li e a u a cien í ica.
En e me ía In es iga. 2024;8(4):54-62.
6. Hu ado F, Ca denas MA, Ca denas F, León LA. La En e medad de Pa kinson: E iología, T a amien os y
Fac o es P e en i os. Uni . Psychol. 2016;15(5):1-26.
7. Cassidy I, Doody O, Richa dson M, Meskell P. Quali y o li e and li ing wi h Pa kinson's disease: a
quali a i e explo a ion wi hin an I ish con ex . BMC Neu ol. 2024;24(1):275.
8. Padilha C, Souza R, Scho G ossl F, Maihack Gaue AP, de Sá CA, Rod igues-Junio SA. Physical
exe cise and i s e ec s on people wi h Pa kinson´s disease: Umb ella e iew. PLOS ONE. 2023;18(11).
9. Keus S, Munneke M, G aziano M, Pal amaa J, Pelosin E, Domingos J, e al. Eu opean Physio he apy
Guideline o Pa kinson’s Disease. KNGF/Pa kinsonNe . 2014.
10. Chaudhu i KR, Azulay JP, Odin P, Lind all S, Domingos J, Alobaidi A, e al. Economic Bu den o
Pa kinson's Disease: A Mul ina ional, Real-Wo ld, Cos -o -Illness S udy. D ugs Real Wo ld Ou comes.
2024;11(1):1-11.
11. Šumec R, Filip P, Shea do á K, Ba eš M. Psychological Bene i s o Nonpha macological Me hods
Aimed o Imp o ing Balance in Pa kinson's Disease: A Sys ema ic Re iew. Beha Neu ol. 2015:620-
74.
12. Smania N, Co a o E, Tinazzi M, S anzani C, Fiaschi A, Gi a di P, e al. E ec o balance aining on
pos u al ins abili y in pa ien s wi h idiopa hic Pa kinson's disease. Neu o ehabil Neu al Repai .
2010;24(9):826-34.
13. Physical ac i i y [In e ne ]. US: WHO; 2024 [kon sul a 2025 u a ilak 17]. Who.i . E abilga i:
h ps://www.who.in /news- oom/ ac -shee s/de ail/physical-ac i i y
14. Amano S, Noce a JR, Vallabhajosula S, Juncos JL, G ego RJ, Waddell DE, e al. The e ec o Tai Chi
exe cise on gai ini ia ion and gai pe o mance in pe sons wi h Pa kinson's disease. Pa kinsonism Rela
Diso d. 2013;19(11):955-60.
15. Yang Y, Wang G, Zhang S, Wang H, Zhou W, Ren F, e al. E icacy and e alua ion o he apeu ic
exe cises on adul s wi h Pa kinson’s disease: a sys ema ic e iew and ne wo k me a-analysis. BMC
Ge ia . 2022;22(1):1-14.
16. Paolucci T, Sba della S, La Russa C, Agos ini F, Mangone M, T amon ana L, e al. E idence o
Rehabili a i e Impac o P og essi e Resis ance T aining (PRT) P og ams in Pa kinson Disease: An
Umb ella Re iew. Pa kinsons Dis. 2020.
17. Pa a N, Fe nández J, Ma ínez O. Consecuencias de la en e medad de Pa kinson en la calidad de ida.
Re . Chil. Neu opsicol. 2014;9(1-2):30-35.
18. WHOQOL - measu ing Quali y o li e [In e ne ]. US: Who.in .; 2012 [kon sul a 2025 u a ilak 17].
E abilga i: h ps://www.who.in / ools/whoqol
19. Rod íguez La a H, Bolaños Ab ahan e O, Ped oso Mo ales I. U ilidad de los cues iona ios de calidad de
ida elacionada con la salud. In es . Medicoqui . 2020;12(3).
20. Huesca R. La Calidad de Vida, su impo ancia y cómo medi la. Salud Unino e. 2005;21:76-86.
21. Zhao N, Yang Y, Zhang L, Zhang Q, Balbuena L, Ung a i GS, e al. Quali y o li e in Pa kinson's
disease: A sys ema ic e iew and me a-analysis o compa a i e s udies. CNS Neu osci The .
2021;27(3):270-279.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
24
22. Dahodwala N, Li P, Jahnke J, Ladage VP, Pe i AR, Kan duku i PL, e al. Bu den o Pa kinson’s disease
by se e i y: heal h ca e cos s in he U.S. Medica e Popula ion. Mo Diso d. 2021;36:133-42.
23. Fe ei a RM, Al es WMG da C, Lima TA de, Al es TGG, Al es Filho PAM, Pimen el CP, e al. The
e ec o esis ance aining on he anxie y symp oms and quali y o li e in elde ly people wi h
Pa kinson’s disease: a andomized con olled ial. A q Neu opsiquia . 2018;76(8):499–506.
24. Nadeau A, Pou che E, Co beil P. E ec s o 24 wk o eadmill aining on gai pe o mance in
Pa kinson's disease. Med Sci Spo s Exe c. 2014;46(4):645-55.
25. Ma yam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chi saz MD. The E ec o Eigh Weeks o
Rebound The apy on Balance and Quali y o Li e in Pa ien s wi h Pa kinson’s Disease. JRSR.
2024;11(4):190-195.
26. Sze le -De ela J, A kuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Go zkowska A, K zys anek E.
E ec i eness o 6-Week No dic Walking T aining on Func ional Pe o mance, Gai Quali y, and Quali y
o Li e in Pa kinson's Disease. Medicina. 2020;56(7):356.
27. Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. E ec s o cu ed-walking aining on cu ed-
walking pe o mance and eezing o gai in indi iduals wi h Pa kinson's disease: A andomized
con olled ial. Pa kinsonism Rela Diso d. 2017;43:20-26.
28. Sil a-Ba is a C, Co cos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimen el Piemon e ME, e
al. Resis ance T aining wi h Ins abili y o Pa ien s wi h Pa kinson's Disease. Medicine and Science in
Spo s and Exe cise. 2016;48(9):1678-87.
29. de Lima TA, Fe ei a-Mo aes R, Al es WMGDC, Al es TGG, Pimen el CP, Sousa EC, e al. Resis ance
aining educes dep essi e symp oms in elde ly people wi h Pa kinson disease: A con olled andomized
s udy. Scand J Med Sci Spo s. 2019;29(12):1957-1967.
30. Tollá J, Nagy F, Ko ács N, Ho obágyi T. Two-Yea Agili y Main enance T aining Slows he
P og ession o Pa kinsonian Symp oms. Med Sci Spo s Exe c. 2019;51(2):237-245.
31. Al es WM, Al es TG, Fe ei a RM, Lima TA, Pimen el CP, Sousa EC, e al. S eng h aining imp o es
he espi a o y muscle s eng h and quali y o li e o elde ly wi h Pa kinson disease. J Spo s Med Phys
Fi ness. 2019;59(10):1756-1762.
32. Çe in B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The e ec s o exe games on uppe ex emi y pe o mance, unk
mobili y, gai , balance, and cogni ion in Pa kinson's disease: a andomized con olled s udy. Ac a Neu ol
Belg. 2024;124(3):853-863.
33. Son HG, Choi EO. The E ec s o Mind ulness Medi a ion-based Complex Exe cise P og am on Mo o
and Non-Mo o Symp oms, and Quali y o Li e in Pa ien s wi h Pa kinson's Disease. Asian Nu s Res
(Ko ean Soc Nu s Sci). 2018.
34. S and KL, Che up NP, To illo MC, Cas illo DC, Gabo NJ, Signo ile JF. Pe iodized Resis ance T aining
Wi h and Wi hou Func ional T aining Imp o es Func ional Capaci y, Balance, and S eng h in
Pa kinson's Disease. J S eng h Cond Res. 2021;35(6):1611-1619.
35. Ni M, Signo ile JF, Balachand an A, Po iaumpai M. Powe aining induced change in b adykinesia and
muscle powe in Pa kinson's disease. Pa kinsonism Rela Diso d. 2016;23:37-44.
36. Schaible F, Maie F, Buchwi z TM, Schwa z F, Hoock M, Schönau E, e al. E ec s o Lee Sil e man
Voice T ea men BIG and con en ional physio he apy on non-mo o and mo o symp oms in Pa kinson's
disease: a andomized con olled s udy compa ing h ee exe cise models. The Ad Neu ol Diso d.
2021;14:1-18.
37. Nazio Ba uak [In e ne ]. New Yo k: Nazio Ba uak; 2015 [kon sul a 2025 ma xoak 19]. Ga apen
Jasanga i ako 2030eko Agenda. E abilga i: h ps://www.un.o g/sus ainablede elopmen /es/obje i os-
de-desa ollo-sos enible/
38. Uni e sidad del País Vasco/Euskal He iko Unibe si a ea [In e ne ]. 2019 [kon sul a 2025 ma xoak 19].
Ga apen Jasanga i ako 2030eko EHUagenda. E abilga i:
h ps://www.ehu.eus/documen s/4736101/11938005/EHUAgenda-2030ENG.pd /487b2c83-51e1-d0e2-
dcd1-a 419b2b5c26? =1559656838000/
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
25
9. ERANSKINAK
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
32
Eskuzko
bilake a
Bilake a ekuazioa
Emai zak
Oha ak
Au ki u akoak
Baliaga iak
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e AND E ec i eness
16620
Ez di a e ebisa u
Ba ne a ze-i izpidee an adie azi ako u ea en limi ea
aplika uko du .
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e + limi o 2014-2024
10569
Ez di a e ebisa u
Ba ne a ze-i izpidee an adie azi ako hizkun za en limi ea
aplika uko du .
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e + limi o 2014-2024 + limi
o english o spanish
10539
Ez di a e ebisa u
Ba ne a ze-i izpidee an adie azi ako a ikulu mo a en
limi ea aplika uko du .
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e + limi o 2014-2024 + limi
o english o spanish + limi o
esea ch a icles
3482
Ez di a e ebisa u
Ba ne a ze-i izpidee an adie azi bezala, ni e PICOa be e
deza en, landu ako i akasgaia en limi ea aplika uko du .
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e + limi o 2014-2024 + limi
o english o spanish + limi o
esea ch a icles + limi o
“Nu sing and Heal h P o essions”
561
Ez di a e ebisa u
OVIDe ik abia uz sa bide i ekian ez dauden a ikuluak
bes e leku ba e ik lo zea zaila izango dela jakinda,
“Open access & Open a chi e” limi ea aplika uko du .
Gaine a, eskuzko bilake a honen helbu ua azkenengo
bizpahi u a ikulu esku a zea denez, ez da bes eak bezain
zo o za izan.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
33
Eskuzko
bilake a
Bilake a ekuazioa
Emai zak
Oha ak
Au ki u akoak
Baliaga iak
Science Di ec
(Else ie )
Pa kinson Disease AND Exe cise
OR Exe cise The apy AND Quali y
o Li e + limi o 2014-2024 + limi
o english o spanish + limi o
esea ch a icles + limi o
“Nu sing and Heal h P o essions”
+ limi o “Open access & Open
a chi e”
185
3
Bilake a honek, il oekin kon ola u dai ezkeen
ba ne a ze-i izpideak p in zipioz be e zen di uenez,
bilake a e aginko a za ha u du .
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
34
3. E anskina: Fluxu-diag ama
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
35
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
36
4. E anskina: I aku ke a k i ikoa
A ikulua: Fe ei a RM, Al es WMG da C, Lima TA de, Al es TGG, Al es Filho PAM, Pimen el CP, e al. The e ec
o esis ance aining on he anxie y symp oms and quali y o li e in elde ly people wi h Pa kinson’s disease: a
andomized con olled ial. A q Neu opsiquia . 2018;76(8):499–506.
Helbu uak e a
hipo esiak
Helbu uak edo/e a
hipo esiak a gi e a ga bi
zehaz u a daude?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Helbu ua a ikulua en labu penean e a sa e a en amaie an
azaldu a dago: e esis en zia en enamenduak Pa kinson
gaixo asuna du en pazien een bizi-kali a ean e a an sie a e-
sin ome an di uen ondo ioak ebalua zea. Ho ez gain,
sa e a en amaie an ike lana en hipo esia aipa zen du bai a:
e esis en zia en enamenduak an sie a e sin omak
gu xi zen di u, bizi kali a ea e a Pa kinsona en sin omak
hobe uz.
Helbu ua en desk ibapenean emandako in o mazioa ekin,
PICOa en a al guz iak jakin di zakegu, “C” a ala izan ezik.
Dena den, es uan zeha au ki u ako hainba esaldi PICO
osoa zehaz en lagun zen digu e.
P: Pa kinson gaixo asuna du en pazien eak ( ≥ 60 u ekoak,
Hoehn e a Yah eskala 1-3 ase bi a ekoak, medikazioa en
e abile a engonko a ekin e a au eko hi u hilabe ee an ez
du enek inolako a ike a p o okolo an pa e ha u.
I: E esis en zia en enamenduak (30-40 minu u, as ean bi
egun ja aian ez di enak, a ike a isikoko espezialis a ba ek
gainbegi a uz).
C: E esis en zia en enamendu ik ez (Kon ol- aldeak
Pa kinsone ako a amendu a makologiko es anda a ekin
ja ai u zuen).
O: An sie a e sin omak mu iz ea e a bizi kali a ea e a
Pa kinsona en sin omak hobe zea.
Diseinua
E abili ako diseinu-mo a
egokia da ike ke a en
helbu ua i dagokionez
(helbu uak edo/e a
hipo esiak)?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Me odoen a alean, lana en diseinua azal zen digu: ausazko
en segu klinikoa, i ekia, alde pa aleloa e a kon ola ua.
Ausazko en segu klinikoa denez, lagina alea o ioa da. Ho i
eske , populazioa en homogenezi a ea en alde ik sesgo gu xi
izango di u, izan e e, populazioa en adie azga i asuna
be ma uko du.
Talde pa aleloa e a kon ola ua i eske , a amendu
a makologiko es anda a jaso zen ja ai uko du en pa e-
ha zaileak di ugu. Ho i eske , esku-ha zea en e agin
espezi ikoa ebalua u dai eke, ohiko maneiu ba ekin
alde a uz.
E abili ako diseinua egokia da in e ben zioa en
e aginko asuna ebalua zeko, sesgo gehienak kon ola zen
bai i u diseinua en alde ik.
Esku-ha ze az e lan ba
Bai
Ze ga ik?
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
37
edo az e lan espe imen al
ba bada, esku-ha zea
egokia dela ziu a
dezakezu? Esku-ha zea
sis ema ikoki eza zeko
neu iak ja zen di a?
HH
Ez
En segu kliniko honen ba nean, en enamendua en p o okoloa
azal zen duen a al ba au ki di zakegu:
Sei hilabe eko a ike a-p og ama au e a e aman zen. Saioak
30-40 minu ukoak zi en, e esis en zia-en enamendukoak
e a as ean bi egun, ja aian ez zi enak.
En enamendu ho iek, a ike a isikoan espezializa u ako
pe sona ba ek gainbegi a zen zi uen. Modu ho e an,
egindako a ike ak modu egokian egi en zi ela ziu a u
zi ekeen. E esis en zia-en enamenduen p og ama 8-12
e epikapen submaximaleko bi se ie zi uen,
hu engo a ike ekin: banku-p en sa, pisu hila, alde
baka eko a auna, zangosaga a en al xa zea e a beheko
abdominalen a ike a. Se ieen e a a ike en a eko a ea 1-2
minu ukoa izan zen. Plani ikazio ho ek, en enamenduak
modu sis ema iko ba ean egi ea ahalbide zen zuen.
Lehenengo bi as ee an, pa aideek a ike ak ezagu zen hasi
zi en. Fase ho en os ean, en enamendu-ka gak Ame ican
College o Spo s Medicine (ACSM) gomendioen a abe a
doi u zi en.
ACSM munduko ki ol-medikun za e a a ike a zien zien
e akunde ik handiena da, ia 50.000 nazioa eko, nazio e a
eskualdeko kide e a i ness p o esional ziu agi idunekin.
Be az, en enamenduen doikun za egokia zela suposa
dezakegu.
Esku-ha zea modu sis ema iko ba ean egi en zela
ziu a zeko, ebalua zaile baka ba ek egin zi uen ebaluazio
guz iak. Ebalua zaileak ez zen gai ez alde ba eko ez
bes eko pa aideak be eiz eko, be az, ebaluazio i sua
aplika u zen ike ke a hone an. Gaine a, pazien e guz iak
medikazioa en “on” egoe an (medikazioa ha u e a 1-1,5
o du a) zeudenean az e u zi en. Az e ke ak i aun zuen
bi a ean, pazien e guz iei medikazio-o du egiak
man en zea gomenda u zi zaien bai a. Hala e e, sesgoak
gu xi zeko asmoz, in e esga ia izango li za eke ike ke a
ga aian bes e a ike a isikoko p og ame an pa e ha zea
kanpo a ze-i izpide bezala eza zea. Modu ho e an,
lo u ako emai zak soilik in e ben zio isiko ho i eske izan
di ela be ma u dai eke.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
38
Populazioa en
kon zep ua e a
lagina
Populazioa iden i ika u
e a desk iba u egin da?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
“Elegibili y and ial p ocedu es” a alean, populazioa
desk iba zen da ba ne a ze- e a kanpo a ze-i izpideen bidez:
Hasie a ba ean, Pa á es a uko Pa kinson Elka eko 70 kide
auke a u zi uz en. Ba ne a ze-i izpideak hu engoak izan
zi en:
1) Mugimendu-nahasmendue an espezializa u ako neu ologo
ba ek egindako Pa kinson gaixo asuna en diagnos ikoa,
Gelb13k p oposa u ako i izpide klinikoen a abe a; 2) Adina ≥
60 u e; 3) 1–3 e apa Hoehn e a Yah eskalan; 4)
Medikazioa en e abile a egonko a; 5) Pa e-ha zaileek ezin
izan zu en inolako a ike a-p o okolo an pa e ha u au eko
hi u hilabe ee an. Bes alde, pa aideak baz e u egin zi en,
baldin e a:
1) Mini-Men al az e ke a en pun uazioa < 24 zen; 2)
Gaixo asun ka diobaskula ezegonko a zu en; 3) Pa e-
ha zailea en segu asuna i edo en enamendu-p o okoloa i,
p obak egi ea i e a emai zak in e p e a zea i e agi en zio en
kon ola u gabeko bes e gaixo asun k oniko ba zuk
zi uz en; 4) Pazien eak modu independen ean ibil zeko
zuen gai asuna; 5) Edo bes e gaixo asun neu ologiko,
ka diopulmona edo o opedikoak.
Ba ne a ze- e a kanpo a ze-i izpideak ebalua u ondo en, 35
pazien e (60 u e ik go akoak, bi sexue akoak, Pa kinson
idiopa ikoa en diagnos iko klinikoa du enak e a 1 e a 3
bi a eko es adi ikazioa du enak Hoehn e a Yah eskalan) bi
alde an bana u zi en ausaz. Lagineko banakoek (n = 35) ez
zu en bes e gaixo asun k oniko ik au kez u (adibidez,
Diabe es Melli us edo a hipe en sioa).
Azkenik, en seguan ba ne a u ako pe sonek osa zen zu en
lagina en ezauga iak 1. aulan desk iba u a daude.
Laginke a-es a egia
egokia da?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
“Elegibili y” a alean lagina en hasie ako hau ake a egi eko
Pa á es a uko Pa kinson Elka eko 70 kide auke a u
di uz ela esa en digu.
Be az, dakigun baka a da elka e ba eko pe sonak
konbenien ziaz hau a u di ela (esku aga i dauden
pe sonen a ean lagina osa u) e a baldin za jakin ba zuk
be e zen di uz ela (laginke a in en zionala). Ho i dela e a,
ge a dai eke lagina ez iza ea populazio osoa en
adie azga i.
Da u gehiago ik izan ezean, laginke a ez-p obabilis ikoa e a
in en zionala da, en segu kliniko ba e ako egokia ez izanez.
Lagina en neu ia edo
az e lanean pa e ha u
beha du en kasuen edo
pe sonen kopu ua beha
bezala kalkula u dela
adie az en du en
seinaleak daude?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
“S a is ical analysis” a alean lagina en amaina en kalkulua
nola egin zen aipa zen da:
G*Powe e abiliz lagina en amaina en a p io i egindako
kalkulu ba ek e aku si zuen bi aldee an 34 pa e-ha zaileko
lagin oso ba nahikoa izango li za ekeela 0,5eko e ek u-
amainak de ek a zeko F p obe an (p > 0,05) oina i u a,
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
39
0,80ko ahalmen es a is ikoa ekin.
Ike ke a en azkeneko lagina 35 pa aidekoa denez, baldin za
ho i be e zen duela ikus dezakegu.
Hala e e, “limi a ions” a alean, lagina en amaina xikia izan
zela ona zen du, au e ik p oposa u ako ba ne a ze- e a
kanpo a ze-i izpideak zi ela e a.
Aldagaia en
neu ke a
Da uak beha bezala
neu u di ela ziu a
dezakezu?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Ike ke a hone an, hu engo aldagaiak neu u zi en:
an sie a e-sin omak, bizi-kali a ea, eskuz hel zeko inda a,
Pa kinsona en sin omak e a da u an opome ikoak.
Ho e a ako, hu engo neu ke a- esnak e abili zi en,
hu enez hu en; BAI, PDQ-39, dinamome oa, UPDRS
e a da u an opome ikoe a ako, go pu z-pisua eskala
analogikoan neu u zen (Filizola,B asil) 100 g-ko
zehaz asuna ekin e a 150 kg a eko edukie a ekin; 1 mm-ko
gehikun zekin eskala a akopla u ako es adiome oak neu u
zuen al ue a; La uazalpeko gan za zenba es eko, la uazal-
oles u a en kalipe ba e abili zen (Ha penden, Lond es,
E esuma Ba ua), Si i en ekuazioak eza i ako a auen
a abe a. Ho e a ako, go pu z-den si a ea en e eg esio-
e edu ba e abili zen (g.mL-1), hi u la uazal- oles u en za ;
Ge i, aldaka e a sabela en zi kun e en zia neu zeko 0,1
cm-ko zehaz asuna zuen me alezko zin a malgua e abili zen
(Sanny, São Paulo, B asil). An opome ia en neu ke a
guz iak hi ukoiz u a egin zi uen ebalua zaile adi u baka ak.
E abili ako eskalak balida u ak daudela BAI e PDQ-39an
aipa zen du soilik. UPDRS ekin ez du inolako
e e e en zia ik egi en balidazioa i. E a be ean, da u
an opome ikoak neu zeko e abili ako esnak kalib a u a
daudela ez du azal zen.
Albo apenen
kon ola
Az e lana
e aginko asunekoa edo
ha emanekoa den:
Esku-ha ze e a kon ol
aldeak nahas e-aldagaiei
dagokienez
homogeneoak di ela
ziu a dezakezu?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Ike ke ak da u ba zuk ema en di u homogenizi a ea i bu uzko
albo apen ba zuk kon ola u a daudela zehaz eko. Hala nola:
● “Table 1” e anskinean, pa aideen ezauga iak
az e lana en hasie an ikus di zakegu. Bi aldeen a ean
(kon ol- e a in e ben zio- aldea) au ki u ako aldeak ez
zi en es a is ikoki esangu a suak izan ezauga i
demog a iko, an opome iko, kliniko e a ebolu iboei
dagokienez. Hasie an, aldeek ez zu en
desbe din asunik e aku si Hoehn e a Yah -en eskalan
ez a [In e ben zio- aldea = Kon ol- aldea = 1 (1–2); U
= 0.322; p = 0.273].
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
40
Az e lana
e aginko asuna i edo
ha emana i bu uzkoa
bada:
Ike zailea edo ike ua
ezku a zeko es a egia ik
dago?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Az e lan hau i ekia denez, bai ike zaileak bai ike uek
badaki e zein den in e ben zioa, e a ho az, zein aldeko pa e-
ha zaileak di en. Kasu hone an, ezinezkoa da hau ekidi ea,
jaso ako in e ben zioa en enamenduak di elako. E abili ako
ezku a ze-es a egia baka a ebalua zailea ekin izan da.
Pe sona ho ek ez zen gai ez alde ba eko ez bes eko
pa aideak be eiz eko.
En segu kliniko i ekie an, i su asun ezak ike zailea engan
edo ike ua engan sesgoak e agin di zake (plazebo-e ek ua).
Balizko albo apen ho ek nola e agin dezakeen hausna u
beha ko li za eke. Dena den, ike ke a hone an posible zu en
heinean i su asuna man endu du e.
Emai zak
Emai zek, ez abaidak e a
ondo ioek ike ke a en
galde a i edo/e a
hipo esia i e an zu en
die e?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
Ike ke a en amaie an, UPDRSe en 1. za ian (p = 0,003) e a
UPDRSe en guz izkoan (p = 0,002) mu izke a naba mena
egon zen in e ben zio- aldean. Kon ol- aldeak mu izke a
esangu a sua e aku si zuen UPDRSa en 1. za ian baka ik (p
= 0,038).
PDQ-39 en emai zek e aku si zu en in e ben zio- aldeko
pazien eek bizi-kali a ea hobe u zu ela (ES = -0,156; p =
0,009), e a kon ol- aldeko pazien eek, be iz, ez zu ela
aldake a naba menik izan bizi-kali a ean (ES = -0,0043; p =
0,959).
Ho e az apa e, an sie a e-sin omek ko elazio posi iboa
izan zu en UPDRSe ekin e a bizi-kali a ea ekin. Izan e e,
an sie a ea Pa kinsona en sin oma mo o ak
a eago zea ekin e a pazien e ho ien bizi kali a ea
gu xi zea ekin lo zen da. Be az, in e ben zio- aldea en
an sie a e-sin omak mu iz ea en azalpen nagusia
gaixo asuna en sin omen hobekun za izan zen (UPDRS
eskala en bidez neu u a), e a ondo ioz, haien bizi-kali a ea
hobe u zen bai a.
Hala e e, Pa kinsona du en pazien een bizi-kali a ean bes e
alde di ba zuk du e e agina bai a, hala nola dep esioak,
apa iak, kognizioak, insomnioak, da da ak, zu un asunak,
medikazioak, adinak e a gaixo asuna en la i asunak.
Pa kinson gaixo asuna du en pazien e askok kon ina u a
ge a zen di a e a bizi za soziala uz en du e sin oma
mo o en p og esioa en ondo ioz.
Be az, ga an zi sua da Pa kinsona en sin oma mo o e a ez
mo o e an e agi eko gai di en e apiak gaixo asun ho en
a amenduan ba ne a zea (e esis en zia-en enamenduak
adibidez).
Azken
balo azioa
Az e ke a zu e azken
be ikuspene ako
e abiliko zenuke?
Bai
HH
Ez
Ze ga ik?
I aku ke a k i ikoa egin ondo en ap oposa dela pen sa zen
du , sesgo gehienak kon ola zeko neu iak aplika zen
di uelako e a nik plan ea u ako helbu ua i e an zuna ema en
diolako.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
41
A ikuluak:
1 Tollá J, Nagy F, Ko ács N, Ho obágyi T. Two-Yea Agili y Main enance T aining Slows he P og ession o
Pa kinsonian Symp oms. Med Sci Spo s Exe c. 2019;51(2):237-245.
2 Wal e AA, Adams EV, Van Puymb oeck M, C owe BM, U ea-Mendoza E, Hawkins BL, e al. Changes in
Nonmo o Symp oms Following an 8-Week Yoga In e en ion o People wi h Pa kinson's Disease. In J Yoga
The ap. 2019;29(1):91-99.
3 Nadeau A, Pou che E, Co beil P. E ec s o 24 wk o eadmill aining on gai pe o mance in Pa kinson's
disease. Med Sci Spo s Exe c. 2014;46(4):645-55.
4 Ku EE, Büyük u an B, Büyük u an Ö, E dem HR, Tuncay F. E ec s o Ai Chi on balance, quali y o li e,
unc ional mobili y, and mo o impai men in pa ien s wi h Pa kinson's disease. Disabil Rehabil. 2018;40(7):791-
797.
5 Pelloso Villegas IL, Is ael VL. E ec o he Ai-Chi Me hod on Func ional Ac i i y, Quali y o Li e, and Pos u e
in Pa ien s Wi h Pa kinson Disease. Topics in Ge ia ic Rehabili a ion. 2014;30(4):282-289.
6 Ho obágyi T, Sipos D, Bo bély G, Á a G, Reicha d -Va ga E, Sán ha G, e al. De aining Slows and
Main enance T aining O e 6 Yea s Hal s Pa kinsonian Symp oms-P og ession. F on Neu ol. 2021;12.
7 Ha ey M, Wes on KL, G ay WK, O'Callaghan A, Oa es LL, Da idson R, e al. High-in ensi y in e al aining
in people wi h Pa kinson's disease: a andomized, con olled easibili y ial. Clin Rehabil. 2019;33(3):428-438.
8 Ma yam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chi saz MD. The E ec o Eigh Weeks o Rebound
The apy on Balance and Quali y o Li e in Pa ien s wi h Pa kinson’s Disease. JRSR. 2024;11(4):190-195.
9 Sze le -De ela J, A kuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Go zkowska A, K zys anek E. E ec i eness o
6-Week No dic Walking T aining on Func ional Pe o mance, Gai Quali y, and Quali y o Li e in Pa kinson's
Disease. Medicina. 2020;56(7):356.
10 Uc EY, Doe schug KC, Magno a V, Dawson JD, Thomsen TR, Kline JN, e al. Phase I/II andomized ial o
ae obic exe cise in Pa kinson disease in a communi y se ing. Neu ology. 2014;83(5):413-25.
11 Choi Y, Kim D. E ec s o Task-Based LSVT-BIG In e en ion on Hand Func ion, Ac i i y o Daily Li ing,
Psychological Func ion, and Quali y o Li e in Pa kinson's Disease: A Randomized Con ol T ial. Occup The In .
2022.
12 Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. E ec s o cu ed-walking aining on cu ed-walking
pe o mance and eezing o gai in indi iduals wi h Pa kinson's disease: A andomized con olled ial.
Pa kinsonism Rela Diso d. 2017;43:20-26.
13 Sil a-Ba is a C, Co cos DM, Roschel H, Kanegusuku H. Resis ance T aining wi h Ins abili y o Pa ien s wi h
Pa kinson's Disease. Medicine and Science in Spo s and Exe cise. 2016;48(9):1678-87.
14 G anzie a S, Alessand i A, Lazza o A, Za a D, Sca pa A. No dic Walking and Walking in Pa kinson's disease:
a andomized single-blind con olled ial. Aging Clin Exp Res. 2021;33(4):965-971.
15 de Lima TA, Fe ei a-Mo aes R, Al es WMGDC, Al es TGG, Pimen el CP, Sousa EC, e al. Resis ance
aining educes dep essi e symp oms in elde ly people wi h Pa kinson disease: A con olled andomized s udy.
Scand J Med Sci Spo s. 2019;29(12):1957-1967.
16 Tollá J, Nagy F, Ko ács N, Ho obágyi T. Two-Yea Agili y Main enance T aining Slows he P og ession o
Pa kinsonian Symp oms. Med Sci Spo s Exe c. 2019;51(2):237-245.
17 Lange A, Ro h D, San e A, Flo z A, G ube J, Wizany L, e al. Climb up! Head up! Climbing imp o es
pos u e in Pa kinson's disease. A seconda y analysis om a andomized con olled ial. Clin Rehabil.
2023;37(11):1492-1500.
18 Al es WM, Al es TG, Fe ei a RM, Lima TA, Pimen el CP, Sousa EC, e al. S eng h aining imp o es he
espi a o y muscle s eng h and quali y o li e o elde ly wi h Pa kinson disease. J Spo s Med Phys Fi ness.
2019;59(10):1756-1762.
19 Çe in B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The e ec s o exe games on uppe ex emi y pe o mance, unk mobili y,
gai , balance, and cogni ion in Pa kinson's disease: a andomized con olled s udy. Ac a Neu ol Belg.
2024;124(3):853-863.
20 Son HG, Choi EO. The E ec s o Mind ulness Medi a ion-based Complex Exe cise P og am on Mo o and
Non-Mo o Symp oms, and Quali y o Li e in Pa ien s wi h Pa kinson's Disease. Asian Nu s Res (Ko ean Soc
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
48
● BDI-II (emai za): KT (10.0), Speed TT (15.0), MIxed TT (7.6)
● PDQ-39 (emai za): KT (33.5), Speed TT (42.4), MIxed TT (35.5)
In e ben zioa
Hi u aldeek gomenda u ako en enamendu bolumen be a zu en. TT aldeek as ean o du ba eko hi u saio gainbegi a u izan zi uz en
24 as ez, guz i a o dube eko 72 saio izanda. Kon ol- aldeak o du ba eko bi saio gainbegi a u zi uen as ean, 24 as ee an zeha , e a
as ean 1 o duko saio ba e xean egi ea gomenda u zi zaien ike ke a-aldian.
TT aldeko pa aide bakoi zak 5 minu uko be oke a e a hoz e aldie an pa e ha u zuen. Pa e-ha zaileak 45 minu uz zin an ibil ze a
anima u zi en (ko ika egin gabe). En enamendu saioe an zeha , pa e-ha zaileei eedbacka eman zi zaien, ibilke a a ike an
go pu z-ja e a egokia man endu zeza en.
Kon ol- aldeko en enamenduak in en si a e baxuko a ike a e u inak baino ez zi en. Hainba a ike a aulki ba en gainean ese i a
egi en zi en. Pa e-ha zaileak as ean 1 o duko bi saio gainbegi a u a a joa en zi en, e a as ean hi uga en saio ba egi eko eska zen
zi zaien e xean, ema en zi zaizkien dokumen u ba eko a gibideen a abe a.
Ideia nagusiak e a emai zak
Zo zi domeinu ezbe dinei bu uzko galde ak Pa kinson Gaixo asuna en Galde egia (PDQ) e abiliz e an zun zi en.
Ike ke a en amaie an, TT aldekoek bizi-kali a ea hobe zeko joe a e aku si zu en. Kon ol aldean ez zen bizi-kali a ean aldake a ik
ikusi. Taldea en e a denbo a en a eko elka ekin za esangu a sua ikusi zen PDQ-39ko mugiko asun e a es igma izazio a ale a ako,
e a ho ek adie az en du TT alde mis oa izan zela a ike a ekin un zio ho ie an hobekun za e aku si zuen alde baka a.
Kon ol edo abiadu ako TT aldee an ez zen aldake a ik ikusi. Talde guz ien za , sin oma mo o en e a ez-mo o en maiz asuna e a
la i asuna, e a egune oko bizi zan du en e agina, esangu a suki hobe u egin zi en ike ke a en amaie ako pun uan. Alda e e a
dep esio ako e agin posi iboa e e ikusi zen, BDI-II pun uazioen jai sie ak adie az en duen bezala, 6 hilabe eko en enamendua en
ondo en.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
49
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
In en si a e baxuko
kon ol aldea n= 14
Mean= 30.4
SD= 15.0
3 hilabe e
Mean= 29.9
SD= 18.5
6 hilabe e
Mean= 30.4
SD= 15.5
p= *
p= 0.09
Talde espe imen ala
Speed TT n= 17
Mixed TT n=14
Speed TT
Mean= 42.4
SD= 17.4
Mixed TT
Mean= 35.5
SD= 11.9
Speed TT 3 hilabe e
Mean= 44.8
SD= 19.0
Speed TT 6 hilabe e
Mean= 38.8
SD= 16.7
Mixed TT 3 hilabe e
Mean= 28.8
SD= 9.8
Mixed TT 6 hilabe e
Mean= 26.5
SD= 12.7
p=0.07
SD= S anda d De ia ion; TT= T eadmill T aining; * Adie azi gabeko da ua
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
50
3) Ma yam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chi saz MD. The E ec o Eigh Weeks o Rebound The apy on Balance and Quali y o Li e in Pa ien s wi h
Pa kinson’s Disease. JRSR. 2024;11(4):190-195.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Ma yam Fijani MSc, Gholamali Ghasemi PhD, Ahmad Chi saz MD.
2024, I an.
Helbu ua
Ike ke a honek zo zi as eko e ebo e- e apiak Pa kinson gaixo asuna du en pe sonen o ekan e a bizi-kali a ean duen e agina
ike zea zuen helbu u.
Diseinua
En segu kliniko kuasi-espe imen ala.
Lagina
24 pa e-ha zaile (Is ahan-eko neu ologoek aipa uak) 2 alde ezbe dine an bana u zi en ausaz: e ebo e- e apiako aldea (n=12)
e a kon ol- aldea (n=12).
Pa e-ha zaile ho iek auke a zeko, komenen ziako e a judizioko laginke a-me odoak e abili zi en.
Au eko ike ke e an oina i u a, lagina en amaina kalkula zeko, G* Powe so wa ea en 3.1 be sioa e abili zen, 0,05 esangu a-
maila ekin, 0,54 e ek u amaina ekin, e a 0,80 po en zia ekin, e a, ondo ioz, 22 pa e-ha zaileko beha ezko lagin amaina lo u
zen. %10eko e aka ga i asun asa kon a zeko, 24 pa e-ha zaile auke a u zi uz en.
Hu engoak izan zi en ike ke a ho e a ako e abili ako lagina en ezauga iak:
● Adina (u eak): KT (58), IT (59.41)
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
51
● PDQL (emai za): KT (120.9), IT (121.00)
In e ben zioa
Ike ke a hone an, ike zaileak ga a u ako e ebo e- e apia a ike a p o okoloa e abili zen.
E ebo e- e apia aldeak as ean bi an pa e ha u zuen a ike a saioe an, o dube ez, zo zi as ean zeha , ike zaile ba en e a
lagun zaile ba en begi adapean. Saio bakoi za hi u za i an bana u zu en: be oke a, a ike a nagusiak, e a hoz ea. Saio bakoi ze ik
hogei minu u bide a u zi en be o ze a e a hoz e a, e a a ike a nagusiei eskaini zi zaien al a zen denbo a.
A ike a p og aman hainba ja due a egin zi en, hala nola, zu ikako mugimendu sinpleak, oin ba en gainean zu ik ego ea, bi oinen
gainean zu ik ego ea, begiak i eki a e a i xi a ego ea, ma xa egi ea, be e lekuan sal o egi ea, hainba no abide an jauziak egi ea,
belaunak al xa zea, ximele a-mugimenduak e a e o azioak.
Ideia nagusiak e a emai zak
Emai zek e aku si zu en e ebo e- e apiako a ike ek esangu a suki hobe u zu ela Pa kinson gaixo asuna du en gizabanakoen bizi-
kali a ea e a o eka es a iko e a dinamikoa, zo zi as eko esku-ha zea en ondo en.
Pa kinsona en gaixo asuna en bizi-kali a ea en galde egia (PDQL) az e ke ako pa e-ha zaileen bizi-kali a ea ebalua zeko e abili
zen.
Dena den, sin oma mo o en la i asunak Pa kinson gaixo asuna du en gaixoen bizi-kali a ean e agina duen a en, gu e
au kikun zek i adoki zen du e sin oma dep esiboek bizi-kali a ean a e e agin handiagoa izan dezake ela sin oma mo o la iek
baino.
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
52
Kon ol aldea n= 12
Mean= 120.9
SD= 29.77
Mean= 115.58
SD= 25.60
*
p= 0.008
Talde espe imen ala
n= 12
Mean= 121.00
SD= 18.84
Mean= 129.33
SD= 17.69
*
SD= S anda d De ia ion; * Adie azi gabeko da ua
4) Sze le -De ela J, A kuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Go zkowska A, K zys anek E. E ec i eness o 6-Week No dic Walking T aining on Func ional
Pe o mance, Gai Quali y, and Quali y o Li e in Pa kinson's Disease. Medicina (Kaunas). 2020;56(7):356.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Sze le -De ela J, A kuszewski M, Knapik A, Wasiuk-Zowada D, Go zkowska A, K zys anek E.
2020, Kaunas.
Helbu ua
Helbu u nagusia 6 as eko No dic Walking (NW) e ehabili azio p og ama ba en e aginko asun klinikoa Pa kinson gaixo asuna
du en pazien ee an zehaz ea izan zen, e ehabili azio es anda a ekin (SR) alde a u a.
Diseinua
En segu kliniko espe imen ala.
Lagina
40 pa e-ha zaile (haien zen oko kanpoko pazien een da u-base ba e ik hau a uak) bi alde an bana u zi en ausaz: No dic Walking
(NW) aldea (n=20) edo S anda d Rehabili a ion (SR) aldea (n=20).
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
53
Hu engoak izan zi en ike ke a ho e a ako e abili ako lagina en ezauga iak:
● Sexua (gizon:emakume): NW (10:10), SR (10:10)
● Adina (u eak): NW (62.5), SR (65.5)
● T a amendua en i aupena (u eak): NW (6.0), SR (5.0)
● Hoehn e a Yah (g adua: pe sona kopu ua): NW (II: 9/ III: 11), SR (II: 11/ III: 9)
● UPDRS-III (emai za): NW (24.0), SR (21.0)
● PDQ-39 (emai za). NW (59.5), SR (61.0)
In e ben zioa
NW e a SR aldee ako pazien e bakoi zak as ean bi an e a sei as ez egindako 12 e ehabili azio-saioe an pa e ha u zuen.
NW aldeko saio bakoi za pa ke ba ean gauza u zen, No dic Walking-en kali ika u ako isio e apeu a ba ek gainbegi a u a. Saio
ho iek 90 minu u i aun zu en.
Has eko 5-10 minu uko be oke a egi en zu en. Ho en os ean, ma xa en in en si a ea e a dis an zia hobe zeko espezializa u ako
No dic Walking en enamenduak gauza zen zi uz en (60 min). Azkenik, hoz ea e a luza zea au e a e ama en zu en 5-10 minu uz.
SR aldeko saio bakoi za e ehabili azio e akundea en ba uan egin zen, isio e apeu a ba ek gainbegi a u a.
SR aldeko saioak 45 minu u i aun zu en e a baka kako a ike ak, es anda ak e a e abile a o oko ekoak izan zi en.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
54
Ideia nagusiak e a emai zak
Pa kinson Gaixo asuna en Galde egia (PDQ-39) gu e pa e-ha zaileen osasun-egoe a o oko a en e a bizi-kali a ea en aldake ak
neu zeko e abili zen. Gehien e abil zen den au o-jakina azi ako neu ia da, gaixo asuna i lo u ako osasun-egoe a en neu i
espezi ikoa, egune oko bizi zako 8 dimen sio an pazien ea en zail asunak az e zen di uena. Neu ia oso subjek iboa da, baina
sakon isla zen du Pa kinson gaixo asuna du en pazien een ongiza ea.
In e ben zioa en amaie an, UPDRS, DGI, TUG e a PDQ-39- en ba az bes eko balioak naba men hobe u zi en bi e ehabili azio-
aldee an.
Be az, hobekun za un zionala bi aldee an klinikoki esangu a sua izan zen, e a PDQ-39a ekin neu u ako bizi-kali a ea en
aldake a naba menekin lo u zen.
Hala e e, ez zen alde esangu a su ik egon NW e a SR aldeen emai zen a ean.
Labu bilduz, ike ke a honek e aku si zuen e ehabili azio mo o e ak iboko p og ama labu ek un sezko onu a un zionala ema en
die ela Pa kinson gaixo asuna du en pazien eei be en bizi-kali a ea hobe zeko.
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
S anda d
Rehabili a ion aldea
n= 20
Mean= 61.0
SD= *
Mean= 49.0
SD= *
p= 0.008
p= 0.685
No dic Walking aldea
n= 20
Mean= 59.5
SD= *
Mean= 44.5
SD= *
p< 0.001
SD= S anda d De ia ion; * Adie azi gabeko da ua
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
55
5) Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY. E ec s o cu ed-walking aining on cu ed-walking pe o mance and eezing o gai in indi iduals wi h
Pa kinson's disease: A andomized con olled ial. Pa kinsonism Rela Diso d. 2017;43:20-26.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Cheng FY, Yang YR, Wu YR, Cheng SJ, Wang RY.
2017, Txina.
Helbu ua
Ike ke a honen helbu ua ibile a en enamendu ba ek Pa kinson gaixo asuna du en pe sonengan ibil zea en e endimenduan e a
ibil zea en izoz ean (FOG) izandako ondo ioak ike zea izan zen.
Diseinua
En segu kliniko espe imen ala, i su-baka a e a pa aleloa.
Lagina
24 pa e-ha zaile bi alde ezbe dine an bana u zi en ausaz: CWT aldea (n=12) e a kon ol a ike a aldea (n=12).
Ike ke a hone ako lagin e aginko a en amaina 30 izan da, lehen mailako emai ze ako ba ean oina i u a (cu ed-walking
pe o mance). 0,19ko n2 amainako e ek ua, 0,05eko I mo ako e o ea e a %80ko po en zia e abiliz, gu xienez 15 pazien e beha
izan zi en alde bakoi zean, es a is ikoki esangu a suak di en desbe din asunak iden i ika zeko ibile a en e endimenduan. Hala
e e, 24 pazien e bildu ondo en, ibile a en abiadu a ako n2 e ek ua en amaina (lehen mailako emai za) 0,43koa izan zen e a
po en zia %99koa, helbu u es a is ikoa jada lo u zela adie aziz. Be az, guz i a 24 pazien e sa u zi en ike ke a hone an
Az e ke a ho e a ako e abili ako lagina en ezauga iak hu engoak izan zi en:
● Adina (u eak): KT (67.3), IT (65.8)
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
56
● Sexua (gizon:emakume): KT (8:4), IT (9:3)
● Hoehn e a Yah (g adua): KT (2.0), IT (1.8)
● Gaixo asuna en i aupena (u eak): KT (8.1), IT (6.1)
● Le odopa en egune oko dosia (mg): KT (420.8), IT (401.7)
● UPDRS-III (emai za): KT (19.5), IT (19.7)
● PDQ-39 (emai za): KT (80.4), IT (81.0)
In e ben zioa
2 aldeko pa aideek 30 minu u a ike a jaso zi uz en, bai CWT edo a ike a o oko ekoak ( alde-esleipena en a abe a), e a ondo en,
10 minu uko en enamendua lu gaineko ibilke an. Guz i a 12 saio izan zi en, 4-6 as eko a ean e a isio e apeu a be a en esku ik
bide a u a.
CWT aldeko pa aideei zin an bi no abidee an ibil zeko eska u zi zaien, 15 min alde bakoi ze ik, zin a e lojua en o a zen
no anzkoan edo e lojua en o a zen kon ako no anzkoan bi a zen zen heinean.
Kon ol aldean, banakoek 30 minu uko enbo -a ike ak (goiko go pu z-ada en mugimenduak) jaso zi uz en ese i a zeuden
heinean.
30 minu uko a ike a nagusiko en enamendua en os ean, 10 minu uko ibilaldi p og ama ba egin zen lu ean alde bakoi zean.
Ideia nagusiak e a emai zak
Bizi-kali a ea Pa kinson gaixo asuna en galde egia en bidez balo a u zen (PDQ-39).
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
57
PDQ-39ko pun uazioen a abe a, aldea en e a denbo a en a eko elka ekin zak ez zuen ga an zi ik izan. Bizi-kali a ea hobe u
egin zen bai CWT aldean (p=0,002), bai kon ol- aldean (p=0,004) a amendua en ondo en e a ez zen alde naba menik egon bi
aldeen a ean. Gaine a, hobekun za ho iek hilabe e ba eko ja aipena en os ean man endu zi en (CWT, p=0,002; CE, p=0,011).
Hala e e, bizi kali a ea CWT aldean kon ol- aldean baino gehiago hobe u zen (%16,7 s %9,8).
UPDRS-III en emai zei dagokionez, CWT aldean pa e-ha zaileen sin oma mo o ak naba men mu iz u zi ela ikusi zen.
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
Kon ol a ike a
aldea n= 12
Mean= 80.4
SD= 15.3
Mean= 72.5
SD= 15.3
Ja aipena:
Mean= 75.8
SD= 16.1
p= 0.004
Ja aipena:
p= 0.011
*
CWT aldea n= 12
Mean= 81.0
SD= 25.7
Mean= 67.5
SD= 20.5
Ja aipena:
Mean= 71.0
SD= 21.4
p= 0.002
Ja aipena:
p= 0.002
SD= S anda d De ia ion; CWT= Cu ed Walking T aining; * Adie azi gabeko da ua
6) Sil a-Ba is a C, Co cos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimen el Piemon e ME, e al. Resis ance T aining wi h Ins abili y o Pa ien s wi h
Pa kinson's Disease. Medicine and Science in Spo s and Exe cise. 2016;48(9):1678-87.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Sil a-Ba is a C, Co cos DM, Roschel H, Kanegusuku H, Bucken Gobbi LT, Pimen el Piemon e ME, Ta a es Ma os EC, Túlio
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
64
● L-dopa (mg·d−1): A + M (774.2), A (912.6), K (884.8)
● MDS-UPDRS M-EDL (emai za): A + M (19.5), A (19.1), K (18.9)
● PDQ.39 (emai za): A + M (51.1), A (49.4), K (50.5)
● BDI (emai za): A + M (19.3), A (14.4), K (18.0)
● EQ-5D (emai za): A + M (14.2), A (12.9), K (15.05*) (*= desbe din asun es a is ikoki esangu a sua)
● SE ADL (%): A + M (78.4), A (71.2), K (68.1)
In e ben zioa
A ike a isikoa en p og aman in en si a e handiko bizko asuneko esku-ha zea egin zen. A+M e a A aldeek o du ba eko
hamabos saio egin zi uz en 3 as ez, e a ja e a kon olean e a mugiko asunean gabeziak an zeman zi uz en.
10 minu uko be oke a en ondo en, pazien eek 20 minu uko bizko asun sen si ibomo o e a bisuomo o eko en enamendua
egi en zu en, e a ho en os ean, 20 minu uko bizko asun sen si ibomo o eko en enamendua X-box e eali a e bi ualeko
exe game-a e abiliz. Saio bakoi za 10 minu uko hoz e-aldia ekin amai zen zen.
Hi u as eko a ike a-p og ama en ondo en (egune okoa e a in en si a e handikoa), A+M aldeak man en ze-p og ama ekin ja ai u
zuen as ean hi u an 2 u ez ospi aleko e apia isikoko gimnasioan, hasie ako a ike a-p og aman e abili ako a ike a be dinak
gauza uz.
A aldeak ez zuen man en ze- ase ho i egin, e a kon ol- aldeak ez zuen jaso a ike a- e apia ik, ez a man en ze-lanik e e.
Ideia nagusiak e a emai zak
Osasuna ekin lo u ako bizi-kali a ea en aldake ak neu zeko hu engo eskalak e abili zi en: 1) Schwab e a England Ac i i y o

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
65
Daily Li ing Scale (ADL); 2) Eu oQol, bos dimen sioko galde egia, e a 3) Pa kinson gaixo asuna en galde egia (PDQ-39).
Bizko asun-p og amak PDQa %26an hobe u zuen A+M aldean e a %28,9an A aldean. Kon ol aldean, be iz, PDQa %6,8 ik
go a oke u zen. A+M aldeak PDQan izandako hobekun zak bi u ez man endu zi uen, maila kons an ean. A aldean, be iz,
ondo ioak 12 hilabe ez man endu zi en. Dena den, 24 hilabe e os ean, A aldea en emai zak kon ol aldekoa enak baino hobeak
iza en ja ai zen zi en.
A ike a en esku-ha zeak Schwab e a Ingala e ako ADL Eskalako e a Eu oQol Eskalako pun uazioak hobe u zi uen A + M e a A
aldee an. A aldean, e ek u ho iek 3 hilabe ez i aun zu en. 24 hilabe e ekin, A + M aldeak a ike ak e agindako i abaziak
e akus en zi uen o aindik, e a A aldea oina i-le o a i zuli zen. 24 hilabe e ekin A + M aldea ekin alde a u a, kon ol- aldean
pun uazioak oke agoak izan zi en Schwab e a Ingala e ako ADL inben a ioan e a Eu oQol pun uazioe an.
Labu bilduz, 2 u eko i aupeneko man en ze-p og amak man endu egin zi uen, baina ez zi uen a e gehiago hobe u hasie ako 3
as eko p og amak e agindako onu ak.
PDQ-39
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
Kon ol aldea n= 20
Mean= 50.5
SD= 25.61
3 hilabe e
Mean= 43.3
SD= 15.45
12 hilabe e
Mean= 47.1
SD= 13.70
24 hilabe e
Mean= 59.2
SD= 25.57
*
24 hilabe e
A + M s A
p<0.05
A + M s K
p<0.05
A s K
p<0.05
Talde espe imen ala
A + M n= 16
A n= 19
A +M
Mean= 51.1
SD= 16.99
A
Mean= 49.4
A + M 3 hilabe e
Mean= 35.9
SD= 11.74
A + M 12 hilabe e
Mean= 35.3
*
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
66
SD= 8.73
SD= 10.17
A+ M 24 hilabe e
Mean= 34.8
SD= 10.01
A 3 hilabe e
Mean= 36.1
SD= 9.52
A 12 hilabe e
Mean= 42.0
SD= 8.48
A 24 hilabe e
Mean= 50.1
SD= 6.41
EUROQOL
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
Kon ol aldea n= 20
Mean= 15.05
SD= 2.42
3 hilabe e
Mean= 13.4
SD= 1.88
12 hilabe e
Mean= 13.7
SD= 1.44
24 hilabe e
Mean= 14.4
SD= 1.30
*
*
Talde espe imen ala
A + M n= 16
A n= 19
A +M
Mean= 14.2
SD= 2.43
A
Mean= 12.9
SD= 1.45
A + M 3 hilabe e
Mean= 9.6
SD= 1.54
A + M 12 hilabe e
Mean= 8.7
SD= 1.32
*
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
67
A+ M 24 hilabe e
Mean= 8.7
SD= 1.41
A 3 hilabe e
Mean= 10.9
SD= 1.50
A 12 hilabe e
Mean= 11.7
SD= 1.18
A 24 hilabe e
Mean= 12.5
SD= 1.45
ADL
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
Kon ol aldea n= 20
Mean= 68.1
SD= 16.20
3 hilabe e
Mean= 71.3
SD= 18.47
12 hilabe e
Mean= 68.7
SD= 15.98
24 hilabe e
Mean= 67.2
SD= 14.86
*
*
Talde espe imen ala
A + M n= 16
A n= 19
A +M
Mean= 78.4
SD= 11.43
A
Mean= 71.2
SD= 7.54
A + M 3 hilabe e
Mean= 79.4
SD= 11.62
A + M 12 hilabe e
Mean= 81.1
SD= 9.00
A+ M 24 hilabe e
*
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
68
Mean= 81.1
SD= 9.00
A 3 hilabe e
Mean= 76.9
SD= 7.51
A 12 hilabe e
Mean= 68.5
SD= 5.55
A 24 hilabe e
Mean= 66.2
SD= 6.50
SD= S anda d De ia ion; A= A ike a; A + M= A ike a + Man en zea; * Adie azi gabeko da ua
9) Al es WM, Al es TG, Fe ei a RM, Lima TA, Pimen el CP, Sousa EC, e al. S eng h aining imp o es he espi a o y muscle s eng h and quali y o li e o elde ly
wi h Pa kinson disease. J Spo s Med Phys Fi ness. 2019;59(10):1756-1762.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Al es WM, Al es TG, Fe ei a RM, Lima TA, Pimen el CP, Sousa EC, Ab ahin O, Al es EA.
2019, B azil.
Helbu ua
Inda -en enamenduak Pa kinson gaixo asuna du en adinekoen a nas muskuluen inda -maile an, a nasbehe ako luxu pikoan e a
bizi-kali a ean di uen ondo ioak ebalua zea izan zen helbu ua.
Diseinua
En segu kliniko espe imen ala.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
69
Lagina
32 pa e-ha zaile bi alde ezbe dine an bana u zi en ausaz: in e ben zio- aldea (n=16) e a kon ol- aldea (n=16). Pa aide ho iek
Pa á es a uko Pa kinson elka e ik hau a u zi en.
A nas muskuluen inda ean inda -en enamenduak duen e ek u amaina handia (Cohen-en =0,25) oga zen duen ike ke a pilo o
ba en emai ze an oina i u a, 0,90eko po en zia e a 0,05eko α lo zeko beha den lagin amaina 12 pa aidekoa izan zen. Ho az,
ike ke a osoan gaixoak gal zeko a iskua ekidi eko 32ko lagina bildu zu en.
Hu engoak izan zi en hau a u ako lagina en ezauga iak:
● Adina (u eak): IT (64.08), KT (67.13)
● Gaixo asuna en i aupena (u eak): IT (6.42), KT (4.5)
● Bizi-kali a ea (PDQ-39 emai za): IT (41.75), KT (37.88)
● UPDRS: IT (77), KT (71)
● Hoehn e a Yah (g auda): IT (1-2), KT (1-2)
● Le odopa + Ca bidopa (mg): IT (5), KT (5)
In e ben zioa
In e ben zio aldeko pa aideei inda -en enamenduko 16 as eko (32 en enamendu saio) in e ben zioa egin zi zaien. Saioak
as ean bi egune an egin zi en (as ea e e a os egune an), e a saio bakoi zak 30-40 minu u i aun zuen. Pazien e bakoi za ja dunean
a i zen espezialis a ba ek gainbegi a u zuen, a ike a bakoi za beha bezala, modu segu uan e a in en si a e egokia ekin egi en zela
be ma zeko. Saio bakoi za en hasie an, 5 minu uko be oke a egin zu en pa e-ha zaileek.
Kon ol- aldeak, aldiz, Pa kinson gaixo asuna en a amendu a makologiko es anda a man endu zuen.

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
70
Ideia nagusiak e a emai zak
Bizi-kali a ea en ebaluazioa Pa kinson Gaixo asuna en Galde egia en (PDQ-39) bidez egin zen, Pa kinsona du en pazien eak
ebalua zeko esna balioz a ua e a idaga ia dena.
Taldeen a ean ez zen alde naba menik egon (p=0,28) en enamendu aldia en ondo engo PDQ-39 pun uazioan. Hala e e,
emai zek e aku si zu en in e ben zio aldeko pazien een bizi-kali a ea hobe u egin zela en enamenduen os ean. Kon ol aldeko
pe sone an, be iz, bizi-kali a ea ez zen naba men alda u en enamendu-aldia en ondo en.
Ike ke a honen au kikun za nagusiak oga u zuen inda -en enamenduak Pa kinson gaixo asuna du en adinekoen a nas inda
muskula a e a bizi-kali a ea hobe zen di uela.
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
Kon ol aldea n= 16
Mean= 37.88
SD= 12.98
Mean= 37.75
SD= 14.41
p=0.38
p= 0.28
Talde espe imen ala
n= 16
Mean= 41.75
SD= 20.33
Mean= 34
SD= 20.92
p= 0.0054
SD= S anda d De ia ion
10) Çe in B, Kılınç M, Çakmaklı GY. The e ec s o exe games on uppe ex emi y pe o mance, unk mobili y, gai , balance, and cogni ion in Pa kinson's disease: a
andomized con olled s udy. Ac a Neu ol Belg. 2024;124(3):853-863.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Çe in B, Kılınç M, Çakmaklı GY.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
71
2024, Belgika.
Helbu ua
Ike ke a honen bidez, pazien e neu ologikoen za be eziki diseina u ako joko be i zaileek Pa kinson gaixo asuna du en
pazien een goiko go pu z-ada en e endimenduan, enbo eko mugiko asunean e a kognizioan di uz en ondo ioak ike u nahi
di a.
Diseinua
En segu kliniko espe imen ala, alea o iza ua e a p ospek iboa.
Lagina
23 pa e-ha zaile bi alde an bana u zi en ausaz: Exe game aldea (n=12) e a a ike a isiko konben zionala en aldea (n=11).
Hace epe Ospi al Unibe si a ioko Neu ologia Saile ik pazien eak bildu zi en e a ondo engo inklusio- e a esklusio-i izpidee an
oina i u a egokiak zi enak Hace epe Unibe si a eko Fisio e apia e a E ehabili azio Fakul a e a bide a u zi en.
Az e ke a egi eko beha den pa e-ha zaile kopu ua G*Powe so wa ea e abiliz kalkula u zen. 9-HPT emai za lagina en
gu xieneko amaina kalkula zeko e abili zen, az e ke a hone ako emai za klinikoa en pa ame o p ima ioe ako ba bai zen.
T a amendu desbe dinak jasan zi uz en bi aldeak %80ko po en zia ekin e a %5eko al a e o ea ekin kon side a uz, lagina en
gu xieneko amaina alde bakoi zeko hama pazien e bezala kalkula u zen. Badaezpada, 23 pazien e ba ne a u zi en guz i a
ike ke an.
Hauek izan zi en e abili ako lagina en ezauga iak:
● Adina (u eak): IT (68.5), KT (70)
● Gaixo asuna en i aupena (hilabe eak): IT (60), KT (60)
● Sexua (gizon:emakume): IT (7:3), KT (6:4)
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
72
● Alda u ako Hoehn e a Yah eskala (g adua:pe sona kopu ua): IT (2:3/ 2.5:5/ 3:2), KT (2:2/ 2.5:2/ 3: 6)
In e ben zioa
Bi aldee ako pa aideek a ike a p og ama ba egin zu en, espe ien zia handiko isio e apeu a ba ek gainbegi a u a. As ean 3
en enamendu saio jaso zi uz en 8 as ez, guz i a 24 saio izanda. Saio bakoi zak o du ba i aun zuen.
O dube eko isio e apia saioko lehen 40 minu uak an zekoak zi en bi aldeen za . Saioak 5 minu uko be oke a a ike ekin has en
zi en e a, ondo en, 20 minu uko en enamendu e a o eka a ike ak egi en zi uz en. O eka a ike a ho iek ese i a zein zu ik egi en
zi en. O eka e a inda ze a ike ei koo dinazio e a ma xa a ike ak ja ai u zizkie en 10 minu uz. 40 minu uko ohiko isio e apia
saioko azken 5 minu ue an a naske a e a luzake a a ike ak egi en zi en.
Saioa en azken 20 minu ue an, bi aldeek goiko go pu z-ada en e a enbo a en un zioak be eziki hobe ze a zuzendu ako
a ike ak egi en zi uz en. Ho e a ako, Exe game P og amako aldeak USE-IT isio e apia sis ema ekin en enamendua jaso zuen
jolas eko, e a A ike a Konben zionala P og amako aldeak, aldiz, isio e apia konben zionala jaso zuen eskue ako ebe asun
inak, goiko go pu z-ada e ako a ikulazio p oximalen egonko zea e a enbo a en mugiko asuna hobe zeko.
Ideia nagusiak e a emai zak
Biga en mailako emai zak (UPDRS, FRT, TUG e a PDQ-39) an zekoak izan zi en aldeen a ean, a amendua en au eko e a
os eko FRT balioak izan ezik (p > 0,05). Taldeen a eko konpa azioek e aku si zu en in e ben zio- e a kon ol- aldeek
hobekun za naba menak izan zi uz ela biga en mailako emai za guz ie an (p < 0,05).
Bizi-kali a ea i dagokionez, Pa kinson Gaixo asuna en Galde egia (PDQ-39) e abiliz neu u zen.
Labu bilduz, emai zek adie azi zu en jokoan oina i u ako a ike ek e a 8 as ez aplika u ako ohiko isio e apiako ekin zek emai za
posi iboak eka i zi uz ela goiko go pu z-ada en ja due a en hobe zean, go pu z-enbo a en mugiko asunean, o ekan,
mugiko asun un zionalean, sin oma mo o e an, egune oko bizi zako ja due e an e a Pa kinson gaixo asuna du en pazien een
bizi-kali a ean. Bizi-kali a ean e a gaixo asuna en la i asunean lo u ako hobekun zak be eziki enbo a en mugiko asunean,
o ekan, goiko go pu z-ada en ja due an e a mugiko asun un zionalean lo u ako hobekun zekin lo u a daude ziu aski.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
73
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
A ike a isiko
konben zionaleko
aldea n= 11
Median= 24.7
In e qua ile ange=
16.2-34.6
Median= 23.6
In e qua ile ange=
8.2-33.4
p= 0.02
p= 0.32
Exe game aldea n=
12
Median= 24.0
In e qua ile ange=
16.0-36.1
Median= 19.6
In e qua ile ange=
12.0-32.7
p= 0.007
11) Son HG, Choi EO. The E ec s o Mind ulness Medi a ion-based Complex Exe cise P og am on Mo o and Non-Mo o Symp oms, and Quali y o Li e in Pa ien s
wi h Pa kinson's Disease. Asian Nu s Res (Ko ean Soc Nu s Sci). 2018.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Son HG, Choi EO.
2018, Hegoaldeko Ko ea.
Helbu ua
Ike ke a honen helbu ua Mind ulness medi azioan oina i u ako a ike a p og ama konplexu ba ga a zea, e a p og ama ho ek
Pa kinson gaixo asuna du en pazien een sin oma mo o e a ez-mo o e an di uen ondo ioak ebalua zea da.
Diseinua
En segu kliniko kuasi-espe imen ala.
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
80
desbe din asuna
desbe din asuna
Kon ol aldea n= 12
Mean= 35.2
SD= 20.4
Mean= 5.2
95% CI= -1.3, 11.7
p>0.05
p= 0.028
Talde espe imen ala
n= 14
Mean= 39.3
SD= 13.4
Mean= -2.5
95% CI= -8.2, 3.2
p<0.05
SD= S anda d De ia ion; 95% CI= 95% con idence in e als; * Adie azi gabeko da ua
14) Schaible F, Maie F, Buchwi z TM, Schwa z F, Hoock M, Schönau E, e al. E ec s o Lee Sil e man Voice T ea men BIG and con en ional physio he apy on non-
mo o and mo o symp oms in Pa kinson's disease: a andomized con olled s udy compa ing h ee exe cise models. The Ad Neu ol Diso d. 2021;14:1-18.
Egileak (u ea e a lu aldea)
Schaible F, Maie F, Buchwi z TM, Schwa z F, Hoock M, Schönau E, Libuda M, Ho d A, an Eime en T, Timme mann L,
Egge s C.
2021, Alemania.
Helbu ua
Ike ke a honek Lee Sil e man Voice T ea men (LSVT) BIG en enamenduak, isio e apia in en su e a pe sonaliza u ba ek
(In ensi e), e a isio e apia konben zional ba ek (No mal) Pa kinson gaixo asuneko sin oma ez-mo o e an du en e agina ike zea
zuen helbu u.
Diseinua
En segu kliniko espe imen ala

G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
81
Lagina
44 pa e-ha zaile hi u alde ezbe dine an bana u zi en ausaz. LSVT-BIG aldea (n=15), In ensi e aldea (n=16) e a No mal aldea
(n=13). Azkenean, soilik 39 pa e ha zaile az e ke a amai u zu en. Pa e-ha zaileak okiko lagun za- aldee a ik, Koloniako
Ospi ale Unibe si a io ik e a neu ologo o oko e ik bildu zi en.
Hasie ako po en zia en kalkuluak 60 pazien eko lagin- amaina i adoki zuen (20 LSVT BIG, 20 In ensi e e a 20 No mal), emai za
p ima ioa i (NMSS) bu uzko 7 pun uko aldea p oba zeko, 10 pun uko desbide a ze es anda a ekin, 0,05eko adie azga i asun-
maila ekin e a % 80ko po en zia ekin. Helbu u-zenbakiak %10eko uz e- asa es ima ua zuen. Ike ke ak ez zuen biga en mailako
emai zak ebalua zeko ahalmenik.
Az e ke a hone an e abili ako lagina en ezauga iak hu engoak izan zi en:
● Adina (u eak): LSVT-BIG (63.29), In ensi e (66.20), No mal (65.50)
● Gaixo asuna en i aupena diagnos ikoa en momen u ik (u eak): LSVT-BIG (5.36), In ensi e (5.27), No mal (5.42)
● Hoehn e a Yah (g adua): LSVT-BIG (2.00), In ensi e (1.73), No mal (2.12)
● PDQ-39 (emai za): LSVT-BIG (19.07), In ensi e (15.00), No mal (22.85)
● UPDRS-III (emai za): LSVT-BIG (26.79), In ensi e (22.60), No mal (28.67)
● BDI-2 (emai za): LSVT-BIG (8.21), In ensi e (4.87), No mal (9.67)
In e ben zioa
LSVT BIG alde a eslei u ako pazien eek o dube eko banakako 16 saio jaso zi uz en (as ean lau aldiz 4 as ez) Koloniako Ospi ale
Unibe si a ioan. Labu ki, a amendu-saioen e diak no abide ani zeko go pu z osoko mugimendu es anda iza uak zi en, hel ze-
e a pausa ze-anpli ude maximoa ekin eginak. Biga en za ia egune oko bizi zako ja due e an ge a zen di en mugimendu-de izi
indibidualei au e egi eko diseina u a dago.
Talde in en sibo a a xiki ako pazien eek o dube eko 16 banakako saio jaso zi uz en (as ean lau aldiz 4 as ez) au ekoen leku
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
82
be dinean. Pa kinson gaixo asunean espe ien zia zu en hi u isio e apeu ak eman zi uz en saioak, e a e engabe anima u zi uz en
pazien eak be en ahalegin maximoa en %60 e a %80 a ean gu xienez lan egi e a. P es akun za-p og ama pazien e
bakoi za en za p es a u zen, e a pa aideen beha en a abe a alda zen zi en a ike ak.
Fisio e apia alde a un e a a xiki ako pazien eek o dube eko 16 saio jaso zi uz en (as ean bi aldiz 8 as ez). Pazien eei Koloniako
Ospi ale Unibe si a ioa en lokale a ik kanpo auke a zen zu en bulegoe an oina i u ako isio e apia egi eko auke a ema en
zi zaien. Ez zen a ike a be ezi ik agindu, ez a e epikapen edo e esis en zia maila kopu u ik e e. Talde ho en helbu ua zen
Pa kinson gaixo asuna en egungo a amendu isio e apeu iko es anda a isla zea bulegoe an oina i u ako p ak ikan.
Ideia nagusiak e a emai zak
Pa aideen bizi-kali a ea neu zeko Pa kinson’s Disease Ques ionnai e (PDQ-39) e abili zen.
Ike ke a hone an ez zen bizi-kali a ea en aldake a esangu a su ik ikusi baina alde guz ie an PDQ-39 pun uazioan lo u ako
hobekun zek, PDQ-39an i adoki ako aldake a klinikoki ga an zi sua gaindi u zu en. Hala e e, kon uan ha u beha da biga en
mailako emai zak esplo a zaileak di ela, ez bai zi en zuzendu p oba ani ze a ako.
P e
Pos
Talde-ba neko
desbe din asuna
Talde-a eko
desbe din asuna
No mal aldea n= 13
Mean= 22.85
SD= 9.34
Mean= -3.31
SD= *
*
LSVT-BIG s
In ensi e
p=0.249
In ensi e s Kon ol
p= 0.552
Kon ol s LSVT-BIG
p= 0.625
LSVT- BIG n= 15
Mean= 19.07
SD= 10.99
Mean= 14.99
SD= *
*
In ensi e n= 16
Mean= 15.00
SD= 7.72
Mean= 8.15
SD= *
*
SD= S anda d De ia ion; * Adie azi gabeko da ua
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
83
6. E anskina: Zuhai z ka ego iala
G adu Amaie ako Lana 2024/25 - Judi h Fe nández Quin ana
84