119
ISSN 0214-9001 – eISSN 2444-3255
ekaia
ZIENTZIA e a TEKNOLOGIA
ALDIZKARIA
Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Unai Villena, Euskal He iko Unibe si a ea UPV/EHU, Ingenia i za Elek-
ikoa Saila, Bilboko Ingenia i za Eskola. Ingenie o To es Que edo Plaza (48013 Bilbao). – unai. [email protected] – h ps://
o cid.o g/0000-0002-5458-9768.
Nola aipa u / How o ci e: He náez Villena, Unai (2021). «Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue-
an: 7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan»; Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142.
(h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093).
Jaso ze-da a: 2020, u iak 02; Ona ze-da a: 2021, u iak 18
ISSN 0214-9001 - eISSN 2444-3255 / © 2021 UPV/EHU
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen
I aunko e ako Helbu ue an: 7. GIHa en xede e a
adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
(Ene gy wi hin he 2030 Agenda and he Sus ainable De elopmen
Goals: Analysis o objec i es and moni o ing indica o s o he 7 h SDG
in he case o he Au onomous Communi y o he Basque Coun y)
Unai Villena*1,2, O zi Akizu-Ga doki3,4,5
1 Ingenia i za Elek ikoa Saila, Bilboko Ingenia i za Eskola (UPV/EHU)
2 Hegoa Nazioa eko Lankide za e a Ga apena i Bu uzko Ikaske a Ins i u ua (UPV/EHU)
3 Adie azpen G a iko e a Ingenia i za P oiek uak Saila, Bilboko Ingenia i za Eskola
(UPV/EHU)
4 Ekopol: T ansi ion Pa hways Resea ch G oup (UPV/EHU)
5 Li e Cycle Thinking G oup (LCTG), Bilboko Ingenia i za Eskola (UPV/EHU)
LABURPENA: A ikulu honek Nazio Ba uen 2030 Agendako Ga apen I aunko e ako Helbu uen (GIH) a ean zazpiga ena az e zen
du: biz anle o o en za ene gia ga bia esku aga i iza ea. Helbu u ho i hainba lu alde an inplemen a zeko e a ha en ja aipena egi eko bi-
deak az e u di a, bai a zenbai au o e en a abe a di uen alde onak edo po en zial asunak e a a gi-ilunak e e. Azken u eo ako li e a u ak
GIHen ja aipena i bu uz ze dioen be ikusi, e a, ho en os ean, 7. GIHa en eza pena mak o eskala ik mik o maila a nolakoa iza en a i
den az e u da, Eu opa ik hasi a, Euskal Au onomia E kidegoa en (EAE) kasu konk e ua a da z gisa ha uz. Ho e a ako, asko a iko go-
be nu maile an (bes eak bes e, Eu opa Ba asuna, Espainiako es a uko gobe nua, Eusko Jau la i za, o u-aldundiak e a udalak) 7. GIHa
lo ze alde a zehaz u di en xede e a adie azleak alde a u di a, bai a haien aniz asuna e aku si e e, e a 2017. u e a bi a ean adie azle ho-
iek izandako bilakae a az e u da. Az e ke a ik ondo ioz a u da Eu opa mailan helbu uak es anda iza u di en a en helbu uok es a u-mai-
lan e a handik behe akoe an ez du ela adie azle nahiko ik eza i iko xedeen ja aipen osa ua egi eko. Hala, adie azleak es anda iza zen e a
da u-i u iak hobe zen ja ai zeko beha a ikusi da, ho s, age ian u zi da ho ek konpa ake ak egi eko daka zan zail asunak.
HITZ GAKOAK: 2030 Agenda; Ga apen I aunko e ako Helbu uak; ene gia be iz aga iak; 7. GIHa; ene gia esku aga ia; ene gia ja-
sanga ia.
Abs Ac : This a icle examines he 2030 Agenda’s Sus ainable De elopmen Goal 7: a o dable and clean ene gy o all. I has been
analyzed he ways in which his goal is being implemen ed in di e en e i o ies and how i is planned o be moni o ed, as well as i s
p os and cons, acco ding o di e en au ho s. The li e a u e o ecen yea s abou moni o ing o SDGs has been compa ed, ha ing as
well a ull look a how he implemen a ion o he 7 h SDG has been planned om he mac o scale o he mic o le el, s a ing om he Eu-
opean ame and ha ing as scope he Basque Coun y. To his end, hey ha e been compa ed he a ge s and indica o s se by go e n-
men s o di e en le els (including he Eu opean Union, he Spanish S a e Go e nmen , he Basque Go e nmen , he Basque P o incial
Councils and Ci y Councils) o achie ing SDG 7, showing hei di e si y. The e olu ion o hese indica o s has been examined up o
2017, and inally, he indings made ha e been con as ed wi h he analyzed li e a u e. I has been concluded ha , al hough he e is a
s anda diza ion a he Eu opean le el, he e is a lack o indica o s a s a e and p o incial le el o moni o he achie emen s in a comp e-
hensi e in eg al way. I has been de ec ed he need o s anda dize indica o s and imp o e da a sou ces, e ealing di icul ies in making
compa isons.
KEywORDS: 2030 Agenda; Sus ainable De elopmen Goals; enewable ene gies; 7 h SDG; a o dable ene gy; sus ainable ene gy.
120 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
1. SARRERA
1.1. Ene gia nazioa eko agendan ego ea en ja o ia
Nazioa ean ona u da ene gia modu idaga ian esku aga i iza ea un-
sezkoa dela he ialdeen hazkunde ekonomikoa lo zeko, pe sonen ongi-
za ea be ma zeko e a ingu umena zain zeko [1]. Mundu osoko biz anleen
osasuna be ma zeko e e ezinbes eko za jo da gau egungo COVID-19a en
pandemia en es uingu uan [2]. Hainba he ialde an giza ga apena sus a-
zeko, Nazio Ba uen E akundeak guz ion zako ene gia i aunko a en ha-
ma kada izenda u zuen 2014-2024 aldia, hi u helbu u nagusi ados u a:
ze bi zu ene ge iko mode noe a ako sa bidea be ma zea mundu osoan, e i-
zien zia ene ge ikoa en asa globala bikoiz ea e a ene gia be iz aga iak
sus a zea [3]. Ildo be e ik, 2030 Agenda ik e a o i ako Ga apen I aunko-
e ako 17 Helbu ue ako 7.a ene gia i eskainia dago, e a «ene gia esku a-
ga ia, idaga ia, jasanga ia e a mode noa be ma zea guz ion za » alda i-
ka zen du [4].
2030 Agenda 2015. u ean ja i zen inda ean. Ga apen I aunko e ako
Helbu uak (GIH) a gi a a u, e a haiei lo u ako 169 e onka e a 232 adie-
azle eza i zi en, hamabos u eko epean be e zeko asmoa ekin [5]. GIHak
Nazio Ba uen E akundeak au e ik bul za u ako bi p ozesu nagusik ba egi-
ea en emai za izan zi en: alde ba e ik, pob ezia desage a az ea xede zu-
en Milu ekoko Ga apen Helbu uak (MGH), e a, bes e ik, ingu umena ba-
bes eko e a ga apen i aunko a en aldeko «Rio+20» bidea [6]. Ondo ioz,
GIHak MGHen alde egindako lanean oina i zen di a, baina lehen asun e a
lan-e emu be iak xe a u di a (klima-aldake a, kon sumo i aunko a, ba-
kea e a jus izia, bes e en a ean), e a hi u ezauga i naba mendu: unibe -
sal asuna, ino a zean ez uz ea en p in zipioa e a helbu u guz ien in eg al-
asuna [7].
2030 Agenda en au eka i izan zi en bi p ozesue an, ene gia en a ae a
ezbe dina izan zen. MGHe an ene gia esplizi uki aipa zen ez bazen e e,
helbu uok inda ean ja i e a u e gu xi a azaldu zi en ene gia en esku a-
ga i asuna e a MGHen lo pena en a eko ha emana azpima a zen zu en
hainba a gi alpen, e a bai a ene gia en e a giza ga apena en a eko ha e-
manaz ziha du enak e e. Hala, hainba egile e a e akundek age ian u zi zu-
en MGHe an ene gia ekin lo u ako helbu u, e onka e a adie azle ik izan
ez a en helbu uok ezin be eko zi ela kali a ezko ene gia-ze bi zuak esku-
aga i egin e a ene gia-i u iak dibe si ika u ezean [8, 9, 10]. «Rio+20»
bidean, aldiz, ene giak ze esana izan zuen hasie a ik. Izan e e, Agenda 21
p og ama en ondo ioz abia azi ako plan askok, zeinak 1992ko Lu a en
Goi Bile a en os ean ja i bai zi en ma xan ga apen i aunko a sus a zeko,
ene gia izan zu en be en lan-ildoen a ean, e a ene gia izan zen «Nahi du-
gun e o kizuna» Nazio Ba uen Ga apen I aunko a i bu uzko Rio+20 Kon-
e en ziako amaie ako dokumen uan [11] eza i ako lehen asunezko zazpi
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 121
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
e emue ako biga ena. Dokumen u ho e an esa en da oina izko giza p e-
miei e an zu en lagun zeko ezinbes ekoa dela ene gia esku aga i iza ea,
e izien zia ene ge ikoa hobe zea, e a ene gia be iz aga ien e a ez hain ku-
sako en p opo zioa handi zea. Ez da ha i zekoa, be az, Ga apen I aun-
ko e ako 7. Helbu ua ene gia i eskaini izana.
7. GIHak bila zen duena honela labu bil dai eke, bi hi ze an, modu
kuali a iboan: munduko biz anle o o en za ene gia «esku aga ia» (1) e a
«ez-ku sako a» (2) ho ni zea [12]. Haa ik, Nazio Ba uen webgune o izia-
lean, bi ñaba du a gehi zen zaizkio: « idaga ia» (3) iza ea, ho s, epe luze a
ago zeko a azo ik ez ego ea, e a «mode noa» (4) iza ea, azken ho i e i-
zien zia ekin lo u ik [4].
1.2. Li e a u a be ikus en: 7. GIHa en analisia e a ja aipena
O aingoz ez di a uga iak 7. GIHa en analisia e a ja aipena zehazki
lan zen du en az e ke ak, e a a ikulu gu xi a gi a a u da gaia en ingu uan.
GIHen ja aipena i dagokionez, badi a 17ak o oko ean a a zen di uz en
hainba ike lan, e a haie ako ba zuk az e u di a, ema en di uz en ondo ioak
7. GIH ako e e aplikaga i di ela ain za ha u a.
Ba bie e a Bu gessek [13] zenbai he ialde ako gobe nuek eza i ako
GIHen adie azleak az e u di uz e, an zekoak e a/edo osaga iak o e di en
ikus e alde a. Haien a abe a, o ain a e GIHen ebaluazio kuan i a iboa egin
da ia osoki, e a espa u ho e an egindako lana hi u gai haue an zen a u da
hein handi ba ean: helbu u bakoi ze ako xede e a adie azle egokiak o mu-
la zea; lo pen o oko a en ja aipena egi eko neu ke ak diseina zea; e a in-
o mazio ule ga ia e a idaga ia ba zea. Azpima a u du e helbu u bakoi-
ze ako adie azle egokiak hau a zea e a adie azleen ga an zia ebalua zea
ezinbes ekoa dela GIHak e aginko ak izan dai ezen, e a o oba azpima-
a u du e o ain a e egindako ahaleginak hainba muga izan di uela. Izan
e e, GIHak lo zeko bidean egindako au e apenak neu zea zaila da; bes-
eak bes e, ez dagoelako helbu u bakoi zak ba ne ha zen di uen xedeak
kuan i ika zeko da u-i u i baka ba e a kasu ba zue an ezinezkoa delako
haien ja aipena egi eko in o mazio idaga ia opa zea. Auke a u ako adie-
azleen e a kalkuluak egi eko modua en a abe a, e a ba eko edo bes eko
emai zak lo uko di a, hainba ak o ek (adie azleen ehunekoen aldake ak
kalkula zen di en, au e apena e mino absolu u an edo e la ibo an neu zen
den, helbu uen lo pen-maila edo balio-aldake a ikus en den, adie azle posi-
ibo edo nega iboak di en) edo a ak o e ho ien konbinazioak baldin za u a.
2019ko bes e ike lan ba ean [14], es a u-mailan GIHen lo pena en bi-
lakae a neu zeko e abil zen di en hi u me odo nagusiak konpa a u zi uz-
en: GIHen Indizea (Be elsmann Fundazioak e a Sus ainable De elopmen
Solu ions Ne wo k —SDSN— ekimenak elka lanean ga a ua), Ekonomia
Lankide za e a Ga apene ako An olakundea en me odoa, e a Eu opa Ba a-
122 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
suneko Es a is ika Bulegoa ena. Me odook 17 GIHe a ako adie azleak e a-
bil zen di uz e, e a he ialdeen anking edo ze endak osa zen, hainba adie-
azle en emai zak es a is ikoki landu e a he ialde bakoi za i pun uazio ba
eslei uz. Konpa ake a egi e akoan, me odoen a eko desados asun handiak
hau eman zi uz en, e a ondo io esangu a sue a a i i si zi en: he ialde ba-
en emai zak auke a u ako adie azleen e a aplika u ako me odoa en mende
daude ia osoki. Ho i, be ez, au eikus ekoa zen, adie azle bakoi zak gauza
ba neu zen duelako, e a adie azleen auke ake ak lehen asunak eza zen
di uelako. Ike lana en egileen us ez, ikuspun u poli iko ik zail asunak eka
di zake asko a iko adie azle-mul zoak ego eak, me odo ezbe dinen emai-
zak ba e a ikus eak nahasmena so dezakeelako, e a us e du e adie azleak
e a haien xedeak auke a zea oina izkoa dela GIHen lo pena neu zeko o -
duan. Xedeak auke a zea da be eziki ga an zi sua; izan e e, GIHe ako asko
ez daude modu kuan i a iboan de ini u a. GIHen adie azleak 2030 Agendan
zehaz u ako xedeekin ahalik e a gehien le oka u beha di a, e a he ialde
bakoi zeko es uingu ua en a abe a adie azle ba zuk edo bes e ba zuk izan
dai ezke ap oposak. Nazio Ba uek GIHen lo pena neu zeko zehaz u ako
adie azle guz iak sa ean esku a u dai ezke, Global SDG Indica o s Da a-
base a alean [15], e a, u eek au e a egin ahala, 2030 Agenda en ja aipena
in zen a i da, nahiz e a adie azle guz iek ez izan o aindik ga apen me odo-
logiko e a da uen esku aga i asun be a, e a nahiz e a hi u mul zo an maila-
ka u a egon Tie sis ema en a abe a [16].
Swain e a Ka imuk, ene gia be iz aga iek GIHak lo zeko bidean izan
dezake en e agina az e u os ean, a gudia u du e lu alde bakoi za en ene -
gia-sis emak e agin ga an zi sua duela ga apen i aunko ean e a hi u alo-
e an egin dai ezkeen aldake a eknologikoen mende dagoela e agin ho i:
ene gia au ez ea, ene gia e a e izien eagoan e abil zea e a e egai osilak
ene gia-i u i be iz aga iekin o dezka zea [17]. Ho ega ik, hi u aldagai
ho iek kon uan ha u beha li a eke 7. GIHa en xede e a adie azleak inka-
zeko o duan. Ho ez gain, 7. GIHaz apa e ene gia ekin es uki lo u a dau-
den bes e helbu u ba zuk e e badi ela azpima a u du e: 8. GIHa (lan duina
e a hazkunde ekonomikoa), 9. GIHa (indus ia, be ikun za e a azpiegi u-
ak), 12. GIHa (ekoizpen e a kon sumo a du a sua) e a 13. GIHa (klima-
en aldeko ekin za). Ho i dela e a, ene gia 2030 Agendan az e ze akoan,
analisi osa ua egin nahi badugu, 7. GIHaz gain ha ekin lo u a dauden bes e
GIH ho iek e e kon uan ha zekoak di a, e a helbu u ho ie a ako inka zen
di en xede e a adie azleek be en a ean kohe en eak izan beha ko du e,
ene gia i lo u ako neu iei dagokienez.
1.3. Ike ke a en ildoa
Agenda eza zeko e a p ak ika a e ama eko lana asko a iko gobe nuen
e a adminis azio publikoen esku ge a u da nagusiki. Hala, 17 GIHak lu-
alde bakoi ze a egoki zeko plan edo bide-o iak ma xan ja i di a [18],
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 123
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
Nazio Ba uen E akundeak helbu uo a ako de ini u zi uen xede e a adie az-
leak okiko e eali a e a egoki uz, lu alde bakoi zeko beha , ahalmen e a
lehen asunen a abe a. Zehazki, 17 GIHe a ako xede p opioak eza i di a
plan ho ie an, xedeen ja aipene ako adie azleak e a da u-i u iak zehaz u
(gehiene an es a is ika-bulegoen bi a ez), e a, hainba kasu an, ja aipena
egi eko me odologiak e a lo u ako emai zak zabal zeko e emin ak disei-
na u e a ma xan ja i di a ( xos enak, bes elako a gi alpenak, webguneak).
A ikulu honen oina ian dagoen lanak bi za i nagusi di u: ba e ik,
7. GIHa en analisia i e a ja aipena i bu uzko li e a u a en be ikuspena;
e a, bes e ik, 7. GIHa be e zeko hainba e agilek eza i di uz en xedeen e a
haien ja aipena egi eko de ini u di uz en adie azleen az e ke a. Egi u a i
dagokionez, lau a al nagusi an bana u a dago: lehen a al hone an, ike ke-
a en ildoa zehaz u da; biga enean, ja ai u ako me odologia desk iba uko
da; hi uga enean, egindako analisia en emai zak labu bilduko di a, bi az-
pia al be eizi an (ba e ik, 7. GIHa en xedeen konpa ake a egingo da, e a,
bes e ik, xede ho ien lo pena neu zeko adie azleena); e a, lauga en a a-
lean, hausna ke a e a ondo io nagusiak plaza a uko di a, 7. GIHa en a gi-
ilunak age ian u ziz.
2. mEToDoLoGIA
Ike lana egi eko, dinamika sozialen konplexu asuna az e zeko gai den
Mul i Le el Pe spec i e (MLP) e ako me odologia e abili da [19]. T an si-
zio sozio eknikoen dinamikak hi u dimen sio an az e zeko me odologia
kuan i a ibo sakon gisa a de ini zen du Geels-ek [20]. MLP me odologia
ez abaida akademiko zabalean kon as a u da [21], ene gia- e a poli ika-
alo e an e abil zen da be eziki. Ho ez gain, ez abaida kul u ala e a ma ko
nazionalak, oina izko be ikun zak, an sizio-bideak nahiz k isiak e a eze-
gonko zeak az e zeko esna gisa e abili izan da MLPa [21].
MLP me odologiak, alde ba e ik, badu «e edu global»en osaga ia, es-
kala-maila asko an az e zen bai i a gaiak. Bes e ik, «e edu lokal»a en az-
e ke a osaga ia e e badu, e a, ho , «be ikun za e adikalak» beha zeak
lekua ha dezake, kasu zeha ze an jazo zen di en ekin zen mekanismo kau-
salak e a eskalen a eko in e akzioak kon uan ha uz [22]. Me odologia ho-
ekin, mak o mailan (landscape, edo ingu ua), meso mailan ( egimes, edo
e egimena) e a mik o mailan (niche, edo kasuak) az e u di a 7. GIHa en
bi alde di: zenbai e agilek zehaz u ako xedeak e a helbu ua en lo pena-
en ja aipena egi eko adie azleak. Ike ke ak ba ne ha u ako e agileak hi u
e emu edo maila ako gobe nuak izan di a: Nazio Ba uak, Espainiako es a-
ua, e a Euskadi edo Euskal Au onomia E kidegoa (EAE).
Me odologia ho en bidez, Eu opako maila ik EAEko maila aino hel-
bu u be be ak be e zeko dauden xede e a adie azleak alde a u di a.
124 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
1. i udia. MLP me odologia e abili da ike ke a hau egi eko.
Me odologia ho i aplika zean, lehenik e a behin, 7. GIHa i bu uzko a -
ikulu zien i ikoak bila u e a az e u di a, Else ie a gi ale xean hi z ga-
koen bidezko analisia eginez [23]. Bes alde, az e u ako e agileek publi-
koki esku aga i di uz en GIHei bu uzko webguneak e a xos enak a aka u
di a. Az e ke a en helbu u nagusia 7. GIHa eza zeko e agileek ze plan-
eamendu egin du en az e zea izan da, e a zehaz u di uz en xede, adie azle
e a ja aipene ako me odoak konpa a zea. 1. i udian, e a eskema ikoan ikus
dezakegu MLP me odologia en eskala nola eza i den ike ke an, Eu opa
maila ik EAEko e a hi i mailako kasue a a.
3. EmAITZAK
3.1. Zazpiga en GIHa en xedeen konpa ake a
Nazio Ba uek 7. GIH ako mak o mailan plan ea zen di uz en xede edo
helmugak bos di a: esku aga i asun unibe sala (7.1), ene gia ga bien e a-
bile a (7.2), e izien zia ene ge ikoa (7.3), nazioa eko ike kun za (7.a) e a
ga apen bidean dauden he ialdee ako azpiegi u a e a eknologia (7.b).
Xede ho ien a ean, badaude bi mo a akoak: emai zekin lo u akoak (lehen
hi u ak, zenbaki hu sez zenbaki u akoak) e a eza pen-baliabideekin lo u-
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 125
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
akoak (azken biak, le en bidez zenbaki u a). Nazio Ba uek enun zia u be-
zala azaldu di ugu 1. aulan.
Eu opan e a Espainiako es a uan, mak o e a meso maile an, Nazio Ba-
uekiko es anda izazioa guz izkoa izan da 7. GIHa i dagokionez, e a xede
be be ak auke a u di a [24]. Eu opa Ba asunak konp omisoa ha u du
GIHak eza zeko ba neko e a kanpoko poli ike an, e a Eu opako Ba zo -
dea en 10 lehen asune an xe a u di u, zeha ka [25]. Espainiako Gobe -
nuak 2030 Agenda eza zeko plana egin zuen 2016an, e a agenda ho ek
GIHak be e zen saia zeko mekanismoak e a koo dinazio- esnak jaso zen
di u [26].
Eusko Jau la i zak «Agenda Euskadi Basque Coun y 2030» izeneko
bide-o ia egin zuen 2016an, e a ho ek e akus en du nolako le oka-
ze- e a eka pen-maila zu en o duko gobe nu-p og amak e a hu a osa zen
zu en sek o e-poli ikek 17 GIHen e onkei dagokienez [27]. Bide-o i
ho e an, 7. GIH ako lau helmuga edo xede, hi u adie azle, Euskadiko
Ene gia Es a egia 2030 plangin za- esna e a bi ekimen legegile inka u
zi uz en: Mugiko asun Jasanga ia en Lege P oiek ua, e a Adminis azio
Publikoen Jasanga i asun Ene ge ikoa i bu uzko Lege P oiek ua [28].
Euskadik 7. GIH ako eza i ako xedee an, gasa en e abile a en ga an zia
aipa zen da, ene gia be iz aga ie a ako « an sizio-ene gia» edo bide
gisa [27].
Agenda en maila ani zeko izae a e a EAEko eskumenen banake a di-
ela e a, lu alde ho e an agenda eza zeko o duan, bes e adminis azio-
maila hauek e e az e u beha ekoak di a: o u-aldundiak e a udalak. Izan
e e, EAEko hi u o u-aldundiek ma xan ja i di uz e 2030 Agenda eza -
zeko bide-o iak; ho ez gain, udal askok agenda ekiko konp omisoa ha u
du e, e a lehenengo u a sak egin di uz e, gobe nu-planak GIHekin gu u-
za u, poli ika publikoak e a gobe nu-p og amak 2030 Agenda ekin nola
le oka zen di en az e u e a diagnosia egi eko asmoz.
Fo u-aldundien kasuan, A abako Fo u Aldundiak Ga apen Jasanga ia-
en Aldeko A abako Alian zan pa e ha zen du, e a konp omisoa ha u du
«2030 Agenda e a GIHak egika i zeko ekimenen alde egi eko e a haien za-
balkundean e agi eko» [29], baina o aindik ez du xede edo a adie azle p o-
pio ik de ini u. Bizkaiko Fo u Aldundia e e an zeko egoe a ba ean dago;
Gipuzkoako Fo u Aldundiak, aldiz, Ingu umeneko Zuzenda i za Nagusia-
en e a Gipuzkoako Jasanga i asuna en Beha okia en bidez, adie azle-sis-
ema ba de ini u zuen, 2030 Agendan ingu umen-xedeak lo zeko bidean
Gipuzkoa en au e apen-maila en ja aipena egin ahal iza eko e a lo penen
ingu uko xos enak a gi a a zeko. Sis ema ho ek 51 adie azle ba ne ha -
zen di u, hamalau GIH ekin lo u ako 43 xede i dagozkienak [30].
1. aulan, GIHa en 5 xedeen az e ke a-mailak be eizi a e akus en di a:
elek izi a e ako sa bide unibe sal e a mode noa, ene gia be iz aga ien
126 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
1. aula. 7. GIHa en xedeak edo helmugak zenbai maila an.
Sa bide unibe sal
mode noa
Ene gia
be iz aga iak
E izien zia Lankide za
e a ike ke a
Azpiegi u ak
Mak o maila
Nazio
Ba uak
[27]
7.1. 2030e ako ene -
gia-ze bi zu a a-
zoizko, idaga i
e a mode noe a ako
sa bide unibe sala
be ma zea.
7.2. 2030e ako na-
ba men a eago zea
ene gia be iz aga-
ien p opo zioa,
ene gia-i u i guz-
ien a ean.
7.3. 2030e ako ene -
gia-e izien zia en
hobekun za bikoiz-
ea mundu mailan.
7.a. 2030e ako nazioa eko
lankide za a eago zea, ene -
gia ga bia i lo u ako ike -
ke a ako e a eknologia ako
sa bidea ahalbide zeko. He-
men sa uko di a ene gia-
i u i be iz aga iak, ene -ene -
gia-e izien zia e a e egai
osilen eknologia au e a u
e a ez ho en ku sako ak.
Hemen sa zen da, halabe ,
ene gia-e a eknologia ga -e a eknologia ga -
bie ako inbe sioa sus a zea.
7.b. 2030e ako ene gia-ze bi-
zu mode no e a i aunko e-
a ako azpiegi u a a eago zea
e a eknologia be i zea, ga a-
pen bidean dauden he ialde
guz ie an; be eziki, au e a-
pen xikieneko he ialdee an,
ga apen bidean dauden uha -
e-es a u xikie an e a ga apen
bidean dauden kos alde ik ga-
beko he ialdee an. Be ie e,
haien lagun za-p og amekin
ba e o iz.
Eu opa
Ba asuna
[21]
Meso maila
Espainiako
Gobe nua
[22]
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 127
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
Sa bide unibe sal
mode noa
Ene gia
be iz aga iak
E izien zia Lankide za
e a ike ke a
Azpiegi u ak
Mik o maila
Euskadi
[23]
36. Gasa en alde
egi ea, an sizio-
ene gia gisa, ene - gisa, ene -
gia be iz aga iak
neu i handiagoan
inplemen a zeko bi-
dean; e a nazioa -
eko konexio ene -
ge ikoa sos enga zea
gasa en e a elek i-
zi a ea en ho nidu-
an.
37. Teknologia en
e a enp esen ga a-
pena sos enga zea
ene gia-i u i be iz-
aga i e a i aunko-
en e abile a sus a-
zeko.
38. Au ez eko e a
e izien zia ene ge-
iko ako p oiek uak
bul za zea.
—
39. Gasolioa ga aio ik ge o
e a neu i handiagoan ezaba-
zea, ga aioa en gasi ikazioa
(leho ekoa e a i sasokoa) e a
ibilgailu elek ikoa en e abi-
le a bul za uz.
Gipuzkoako
Fo u
Aldundia
(GFA) [26]
7.1. 2030e ako ene -
gia-ze bi zu a a-
zoizko, idaga i
e a mode noe a ako
sa bide unibe sala
be ma zea.
7.2. 2030e ako na-
ba men a eago zea
ene gia be iz aga-
ien p opo zioa,
ene gia-i u i guz-
ien a ean.
7.3. 2030e ako ene -
gia-e izien zia en
hobekun za bikoiz-
ea mundu mailan.
— —
Udalsa ea
[28] — —
134 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
pako ene gia be iz aga ien in eg azioa (% 19) handiagoa dela mundukoa
baino (% 17), nahiz e a be iz aga ien da uak EUROSTATen 2014. u e a
a e baka ik dauden egune a u a e a Nazio Ba uenak, be iz, 2017 a a e.
Ene gia p ima ioa en kon sumoa i dagokionez, azken 18 u eo an, % 6 mu-
iz u da, bai Eu opan, bai Espainian; hale e, gau egun, Espainiako es a-
uan 2,66 oe kon sumi zen di a pe sona e a u eko, Eu opako ba ezbes e-
koa baino % 14 gu xiago. Ene gia p ima ioa en e a amaie ako ene gia en
a eko aldea % 30ekoa da Espainian e a % 29koa Eu opan, e a ho ek esan
nahi du ene gia en ans o mazioko gale ak maila be ekoak di ela. E xebi-
zi ze an kon sumi u iko ene gia i dagokionez, gau egun Espainiako es a-
uan 321 k oe kon sumi zen di a biz anle e a u eko, Eu opan baino % 42
gu xiago; baina joe ak oso ezbe dinak di a, azken u ee an % 5 jai si bai a
Eu opan, e a % 8 igo, aldiz, Espainiako es a uan. Da uei e epa a uz, p o-
duk ibi a e ene ge ikoa naba men igo da azken u eo an, bai Espainian, bai
Eu opan, e a k oe bakoi zeko lo u iko eu oak bikoiz u di a.
4. i udia. Eu opa-27 mailako adie azleak [37]. Le o ja ai ue an adie azi ako
adie azleek ezke eko Y1 a da za i ja ai zen dio e; le o ez-ja ai uan adie azi a-
koek, be iz, eskuineko Y2 a da za.
Ene gia inpo a ua i e epa a u a, ikus en dugu Espainiako es a uan
% 5 jai si den a en ene gia en % 73 a ze i ik eka ia dela o aindik, Eu o-
pan baino % 26 gehiago. Pob ezia ene ge iko e mikoa i dagokionez, kon-
side a zen da azken u eo an Espainian % 21 jai si den a en biz anleen
% 7,5ek a azoak di uz ela o aindik e xebizi za be o man en zeko, Eu opan
baino % 20 gehiagok. Azkenik, be o egi-e ek uko gasen isu iak % 17 jai si
di a Espainian az e u ako denbo aldian, Eu opa en an ze a.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 135
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
5. i udia. Espainiako adie azleak [37]. Le o ja ai uan adie azi ako adie azleek
ezke eko Y a da za i ja ai zen dio e; le o ez-ja ai uan adie azi akoek, be iz, es-
kuineko Y a da za i.
Mik o maila a e o i a, EAEko adie azleen eboluzioa az e zeko
EUSTATen da uak kon sul a zean, aipa zekoa da, Nazio Ba uek e a
EUROSTATek eskain zen di uz en da uak ez bezala, ez daudela hain es-
ku aga i. Ez daude p es a u a e abil zaile ez-adi u ba ek bilake a baka
ba ean e az au ki zeko, e a ez da aipa zen ze lo u a du en Nazio Ba uen
7. GIHa en adie azleekin (7.1.1, 7.1.2, 7.2.1, 7.3.1, 7.a.1 edo a 7.b.1); ho-
enbes ez, konpa ake ak egi ea zailagoa da. Bes alde, lau adie azle bes e-
ik ez di u EUSTATek 7.GIH ako, Nazio Ba uek e a EUROSTATek baino
bi e a lau gu xiago, hu enez hu en. Esku a u ako da uekin g a ikoa osa-
uz ikus dezakegu ene gia be iz aga ien in eg azioa % 17koa dela EAEn,
mundukoa en ehuneko be a e a EU27-koa baino baxuagoa. Bes alde, kon-
sumo p ima ioa % 4 jai si da azken 18 u ee an, e a ene gia-in en si a ea
% 21 hobe u. CO2 isu iei dagokienez, % 11 egin du e behe a azken 16 u -
ee an. Aipa u beha da, emanda da ozen uni a een ondo ioz, ba ez e e au-
eko u eekiko ehuneko e a a eskaini a ego ea en ondo ioz, ezinezkoa dela
hainba i u i a ik jaso ako da uak alde a zea.
136 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
6. i udia. EAEko egoe a ene ge ikoa en adie azpen bidezko i aku ke a [38].
Adie azlean ez daude 7. GIHen mul zo ba ean sa u a, baina ike ke a hone a ako
elka u di ugu.
7. i udia. EAEko hi u hi ibu ue ako e a I uñeko ezauga i ene ge ikoak.
7. GIHa en ja aipena [39].
Azkenik, REDSek eskaini ako EAEko hi ibu ue ako da uak au ki di za-
kegu 7. i udian. Ezin da joe a ik ikusi, u e baka eko da uak baizik. Da u
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 137
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
ho iek e akus en digu e Gas eizkoa dela e xebizi ze ako ene gia en kon su-
mo ik al uena, e a e en a ekiko ene gia-gas u ik handiena Bilbon e a Gas-
eizen ema en dela, Donos ian baino % 16 gehiago. Bes alde, ene gia be-
iz aga ien in eg azioa Donos ian % 19koa dela adie az en du e da uek;
Bilbon e a Gas eizen, aldiz, % 60 ik go akoa. Ho ek zalan zak so zen diz-
kigu da uen idaga i asuna i dagokionez, e a/edo da uak bildu di uz enek
adie azlea in e p e a zeko modua i dagokionez. A giz apen publikoan au-
ez u ako gas ua i dagokionez, hi u hi ibu ue ako da uak esku aga i egon
ez a en, ikus dai eke Donos ian ahalegin be ezia egin dela sek o e ho e an.
4. HAUSNARKETA ETA oNDoRIoAK
2030 Agendak inda ean da ama zan bos u eo an, ha i bu uzko analisi
ani z egin di a. Haie ako askok 2030 Agendak ga apen i aunko a en alde
ekin za kolek iboak bide a zeko duen po en zial asuna azpima a zen du e,
e a hain uga iak ez di en bes e analisi ba zuek ha en mugak e a kon ae-
sanak aipa u di uz e, po en zial ans o ma zailea xiki zen du en heinean.
Ma ínezen abu uz [18], bos di a 2030 Agenda en alde on azpima aga-
ienak: unibe sala e a globala iza ea (mundu osoa i aplikaga i); dimen-
sio ani zeko akzio kolek iboa bul za u nahia; izae a in eg ala (ekin za po-
li ikoa en izae a za i ua en kon a a); maila ani ze an e agin nahia (mundu,
kon inen e, he ialde, lu alde, e kidego, udal, komuni a ee an); asko a iko
e agileak nahas ea e a ho enbes ez e an zukizun pa eka uak eza zea jen-
da e globaleko pa e di enei.
Au e ik mundu mailan zeuden a azoen diagnos iko osa uago ba eka-
i duen a en, ukaezinak di a 2030 Agendak piz u di uen k i ikak, ados u
den modua i, ba ne ha zen di uen inkohe en ziei e a eza zeko edo p ak i-
ka a e ama eko azal zen di uen zail asunei bu uzkoak [40]. Hala, ai o zen
zaizkion balizko onu ak ain za ha u a e e, asko di a 2030 Agenda i egi en
zaizkion k i ikak; bes eak bes e: e o kizune a begi a zea, a azoen ze ga iak
e a ikuspegi his o ikoa landu gabe, azken hama kade an zeha munduko
he ialdeen ga apena baldin za u du en egi u ak e a bo e e-ha emanak
az e u gabe [41]; GIH uga i aldi be ean lo zen saia zea, kasu ba zue an
kon aesanko a izan dai ekeena, elka ekiko du en e agina dela e a [42];
agenda be e zea bo onda ezko kon ua iza ea, ez de igo ezko ze bai , e a
ez eza zea anbizio handiko helbu u, xede e a adie azle ik [18].
Azken alde di ho i dagokionez, hainba aho sek dio e o aindik e e ja-
aipen-espa ua, adie azleen de inizioa e a hau ake a osa u e a doi u beha-
a dagoela, e a hobe o zehaz u beha di ela gobe nuen zako poli ika-agin-
duak e a -gomendioak [31]. Ikusi da nola 2030 Agenda meso e a mik o
maile a a e ama ean bi ja e a gailen zen di en gobe nuen a ean: ba zuek
ma xan di uz en poli ika e a planak be e ho e an lo zen di uz e GIHen
xedeekin, inolako aldake a ik egin gabe, e a bes e ba zuek aldake ak e a
138 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
hobekun zak egi en di uz e be en poli ike an, 2030 Agendak p oposa zen
duena ekin le oka zeko [40]. Lehen ja e a du en gobe nue an, ohikoa da
inkohe en ziak ego ea GIHe a ako zehaz u di uz en xede e a adie azle p o-
pioen e a Nazio Ba uek eza i akoen a ean.
E agileek 7. GIH ako eza i di uz en xede e a adie azleak alde a u di ugu
ike lan hone an, bai e a kuali a iboan, bai kuan i a iboan, e a mundu mai-
la ik (Nazio Ba uak) EAE maila a az e u di ugu, MPL me odologia e abi-
liz. Xedeak o oko ean be dinak izan a en, ikusi da adie azlee an badaudela
ezbe din asunak, kasu ba zue an naba iak, e a ho ek e agileen a eko kon-
pa ake ak egi ea zail zen duela. Meso maila ik behe ako e agileek ez du e
7. GIHa en eza pen-baliabideekin lo u ako adie azle ik eza i, e a ho ek
asko mu iz en du helbu ua en ja aipen osa ua egi eko auke a, bai a da u es-
ku aga i e a egune a uen al ak e e. Ho ega ik guz iaga ik, adie azleak es-
anda iza zen e a da u-i u iak hobe zen ja ai zeko beha a ikus en da.
Bes alde, 2000-2017 aldi ako adie azleen analisian ikusi dugu o oko-
ean badagoela joe a o oko ba ene gia p ima ioa en kon sumoa mu iz-
eko baina ez dela gauza be a ge a zen e xebizi ze ako elek izi a e-kon-
sumoa ekin. Aipa u beha da, halabe , ene gia p ima ioa en kon sumoa en
neu ke an adie azleek ez du ela xe a zen az a na ene ge ikoa en neu ke a
e a, ondo ioz, lu alde ho ie a ik kanpo a a e a den ekoizpena en kon sumo
ene ge ikoa ez dela ain za ha zen. Bes e lu alde ba zue a ik eka i ako
p oduk u e a ze bi zuek kon sumi zen du en ene gia ez neu zeak ene gia-
kon su moa en mu izke en ingu uko in e p e azio oke ak e agin di zake,
e a ho i kon uan ha u beha eko gaia li za eke GIHen bene ako lo pena
neu u nahi izanez ge o [43, 44].
Ene gia be iz aga ien in eg azioa i dagokionez, bai Espainiako es a-
ua bai EAE Eu opako ba ezbes ekoa en a ze ik daude, e a, EAEko hi ibu-
uei dagokienez, ez dago a gi az e u ako GIHen ja aipene ako xos enean
emandako da uen ja o ia.
Eskala xikian, hi i mailan, GIHen ja aipene ako da uen zehaz asuna
gal zeak pe zepzio-a azoak so di zake giza ean, e a ba ez e e he i-poli i-
kak egin beha di uz en e agileengan. Au eko guz iaga ik, ga an zi su za
jo zen da e o kizunean adie azleen es anda izazioan au e apausoak ema ea.
ESKER oNA
Ike ke a hau honako ike ke a alde hauek lagundu du e: «EKOPOL:
TRANSITION PATHWAYS», Eusko Jau la i zak (IT-1365-19) e a Eus-
kal He iko Unibe si a eak babes ua (GIC-18/22), e a Hegoa Ins i u ua en
GARAPEN ETA LANKIDETZAKO POLITIKEI BURUZKO IKERKETA
TALDEA, Euskal He iko Unibe si a eak babes ua (GIU 17/26).
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 139
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
BIBLIoGRAFIA
[1] COLOMBO, E., ROMEO, F., MATTAROLO, L., BARBIERI, J. e a MO-
RAZZO, M. 2018. «An impac e alua ion amewo k based on sus ainable
li elihoods o ene gy de elopmen p ojec s: an applica ion o E hiopia».
Ene gy Res. Soc. Sci., 39, 78-92, doi: 10.1016/j.e ss.2017.10.048.
[2] CASTÁN BROTO, V. e a KIRSHNER, J. 2012. «Ene gy access is needed o
main ain heal h du ing pandemics». Na . Ene gy, 5, A . no. 6, doi: 10.1038/
s41560-020-0625-6.
[3] NAZIO BATUAK. 2012. «A/RES/67/215. P omo ion o new and e-
newable sou ces o ene gy». h ps://www.un.o g/en/ga/sea ch/ iew_doc.
asp?symbol=A/RES/67/215
[4] NAZIO BATUAK. 2020. «UN, Goal 7 | Depa men o Economic
and Social A ai s». h ps://sdgs.un.o g/goals/goal7 (kon sul a eguna
2020/09/10).
[5] MANOLIS, E. e a MANOLI, E. 2021. «Raising awa eness o he Sus aina-
ble De elopmen Goals h ough Ecological P ojec s in Highe Educa ion».
J. Clean. P od., 279, 123614, doi: 10.1016/j.jclep o.2020.123614.
[6] SACHS, J. D. 2012. «F om Millennium De elopmen Goals o Sus ainable
De elopmen Goals». The Lance , 379, 9832 zk., 2206-2211, doi: 10.1016/
S0140-6736(12)60685-0.
[7] UGARTETXEA, J., VILLALBA, U. e a VIOTA, N. 2017. «El de echo hu-
mano al medio ambien e en la Agenda 2030». UNESCO E xea, Bilbo.
[8] VELO, E. 2006. «Desa íos del sec o de la ene gía como impulso del de-
sa ollo humano». Cuade nos In e nacionales de Tecnologías pa a el De-
sa ollo Humano, 5, 16.
[9] DFID. 2002. «Ene gy o he poo : unde pinning he millennium de elop-
men goals». h ps://www.eldis.o g/documen /A10869
[10] UN ENERGY. 2015. The Ene gy Challenge o Achie ing he Millen-
nium De elopmen Goals. h ps://mi o .unhabi a .o g/downloads/
docs/920_88725_The%20Ene gy%20challenge%20 o %20achie ing%20
he%20millenium%20de elopmen %20goals.pd
[11] NAZIO BATUAK. 2012. «A/RES/66/288. The u u e we wan . Resolu-
ion adop ed by he Gene al» h ps://www.un.o g/ga/sea ch/ iew_doc.
asp?symbol=A/RES/66/288&Lang=E
[12] MORAN, M. 2020. «Ene gía», Desa ollo Sos enible. h ps://www.un.o g/
sus ainablede elopmen /es/ene gy/ (kon sul a eguna Sep. 10, 2020).
[13] BARBIER E. B. e a URGESS, J.C. 2019. «Sus ainable de elopmen goal in-
dica o s: Analyzing ade-o s and complemen a i ies». wo ld De elopmen ,
122, 295-305, doi: 10.1016/j.wo ldde .2019.05.026.
[14] MIOLA, A. e a SCHILTZ, F. 2019. «Measu ing sus ainable de elop-
men goals pe o mance: How o moni o policy ac ion in he 2030 Agenda
implemen a ion?». Ecological Economics, 164, 106373, doi: 10.1016/j.
ecolecon.2019.106373.
140 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
[15] NAZIO BATUEN ESTATISTIKA ATALA. 2020. «SDG indica o s. Uni ed
Na ions Global SDG Da abase». h ps://uns a s.un.o g/sdgs/indica o s/da a-
base/
[16] Nazio Ba uen Es a is ika A ala. 2020. Tie Classi ica ion o Global
SDG Indica o s. IAEG-SDGs. h ps://uns a s.un.o g/sdgs/iaeg-sdgs/ ie -
classi ica ion/#:~: ex =As%20o %2017%20July%202020%3A%20The%20
upda ed%20 ie %20classi ica ion%20con ains,a e%20classi ied%20
in o%20di e en %20 ie s
[17] SWAIN, R. B. e a KARIMU, A. 2020. «Renewable elec ici y and sus aina-
ble de elopmen goals in he EU». wo ld De elopmen , 125, 104693, doi:
10.1016/j.wo ldde .2019.104693.
[18] MARTÍNEZ, I. 2020. «La Agenda 2030: de la e ó ica a la p ác ica po-
lí ica». Galde, 28. h ps://www.galde.eu/eu/de-la- e o ica-a-p ac ica-po-
li ica/
[19] GEELS, F. W. 2020. «Mic o- ounda ions o he mul i-le el pe spec i e
on socio- echnical ansi ions: De eloping a mul i-dimensional model o
agency h ough c osso e s be ween social cons uc i ism, e olu iona y eco-
nomics and neo-ins i u ional heo y». Technological Fo ecas ing and Social
Change, 152, 119894, doi: 10.1016/j. ech o e.2019.119894.
[20] GEELS, F. W. 2004. «F om sec o al sys ems o inno a ion o socio- e-
chnical sys ems: Insigh s abou dynamics and change om sociology and
ins i u ional heo y». Resea ch Policy, 33, 6. zk., 897-920, doi: 10.1016/j.
espol.2004.01.015.
[21] GEELS, F. W. 2019. «Socio- echnical ansi ions o sus ainabili y: a e-
iew o c i icisms and elabo a ions o he Mul i-Le el Pe spec i e». Cu-
en Opinion in En i onmen al Sus ainabili y, 39, 87-201, doi: 10.1016/j.
cosus .2019.06.009.
[22] GEELS F. W. e a SCHOT, J. 2007. «Typology o socio echnical an-
si ion pa hways». Res. Policy, 36, 3. zk., 399-417, doi: 10.1016/j.
espol.2007.01.003.
[23] SCIENCE DIRECT. «ScienceDi ec .com | Science, heal h and medical jou -
nals, ull ex a icles and books». h ps://www.sciencedi ec .com/ (kon sul a
eguna 2021/10/07).
[24] UN. 2020. «Towa ds Achie ing he Sus ainable De elopmen Goals in he
UNECE Region». h ps://www.unece.o g/index.php?id=53936 (kon sul a
eguna 2021/10/07).
[25] UNECE. 2010. «Towa ds achie ing he Sus ainable De elopmen Goals in
he UNECE egion A s a is ical po ai o p og ess and challenges» h p://
www.unece.o g/ ileadmin/DAM/s a s/publica ions/2020/SDG_ epo _ o _
web.pd (kon sul a eguna 2021/10/07).
[26] ESPAINIAKO GOBERNUA. 2016. «Agenda 2030. Obje i o 7. Ene gía
asequible y no con aminan e. Minis e io de de echos sociales y agenda 2030.
Vicep esidencia segunda del gobie no». h ps://www.agenda2030.gob.es/ob-
je i os/obje i o7.h m#da os (kon sul a eguna 2021/10/07).
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.22093 141
Ene gia 2030 Agendan e a Ga apen I aunko e ako Helbu ue an:
7. GIHa en xede e a adie azleen analisia Euskal Au onomia E kidegoan
[27] EUSKO JAURLARITZA. 2019. «Euskal Eka pena Ga apen Jasanga i-
ako 2030 Agenda». h ps://www.euskadi.eus/agenda-2030/ (kon sul a eguna
2021/09/10).
[28] EUSKO JAURLARITZA. 2016. «Euskal Au onomia E kidegoko he i-ad-
minis azioen ene gia-i aunko asuna i bu uzko Lege P oiek ua (Gobe nu
Bile a 2016-07-19)» h ps://www.i ekia.euskadi.eus/eu/news/34006-gobie -
no- asco-ap ueba-p oyec o-ley-sos enibilidad-ene ge ica-las-adminis acio-
nes-publicas- ascas-consejo-gobie no-2016 (kon sul a eguna 2021/09/10).
[29] EUSKO JAURLARITZA. 2018. «Alianza Ala esa po el Desa ollo Sos e-
nible» h ps://www.i ekia.euskadi.eus/es/news/48557-las-sailbu us-a olaza-
bal-bel an-he edia-san-jose-cons i ucion-alianza-ala esa-po -desa ollo-sos-
enible (kon sul a eguna 2021/09/24).
[30] GFA. 2018. «AGENDA 2030 ETA GARAPEN JASANGARRIKO HEL-
BURUAK. Au e abide e a adie azleak Gipuzkoan. 2017ko GJHen ja aipen
xos ena (15. o .)» h ps://www.gipuzkoa.eus/eu/web/ingu umena/ a21/hel-
bu uak (kon sul a eguna 2021/09/24).
[31] MARTÍNEZ OSÉS, P. 2017. «T ans o ma Nues o Mundo, ¿ ealidad o ic-
ción? Chap e : Hace ealidad la Agenda: medios de implemen ación, e i-
sión y seguimien o». UNESCO E xea - Cen o UNESCO del País Vasco.
h p://www.unescoe xea.o g/dokumen uak/ ans o ma _nues o_mundo.pd
(kon sul a eguna 2021/09/24).
[32] THE WORLD BANK. 2019. «2019 T acking SDG 7. The ene gy P o-
g ess Repo » h ps:// ackingsdg7.esmap.o g/da a/ iles/download-
documen s/2019-T acking%20SDG7-Full%20Repo .pd
[33] THE WORLD BANK, «2020 T acking SDG 7. The ene gy P og ess
Repo ». 2020. h ps:// ackingsdg7.esmap.o g/da a/ iles/download-
documen s/01-sdg7-execu i esumma y_0.pd (kon sul a eguna 2021/09/24)
[34] FEEM. 2020. «Popula ion Wi hou Elec ici y (FEEM). SDG 7. 2015-2019»
h ps://sdsn.maps.a cgis.com/home/i em.h ml?id=467115d863084c4 88d1 c
91 460a5b9
[35] SÀNCHEZ DE MADARIAGA, I., GARCÍA LÓPEZ, J. e a SISTO, R. 2018
«MIRANDO HACIA EL FUTURO: CIUDADES SOSTENIBLES. Los Ob-
je i os de Desa ollo Sos enible en 100 ciudades españolas». REDS - Red
Española pa a el Desa ollo Sos enible. h ps:// eds-sdsn.es/wp-con en /
uploads/2018/10/In o me-ODS-en-100-ciudades-2018-I-Resumen-web.pd
(kon sul a eguna 2021/09/24).
[36] IHOBE, EUSKO JAURLARITZA. 2019. «Tokiko 2030 Agenda. Nola heldu
Ga apen Jasanga ia en Helbu uei okiko e emu ik.Gida p ak ikoa». h ps://
www.ihobe.eus/a gi alpenak/ okiko-2030-agenda-nola-heldu-ga apen-ja-
sanga ia en-helbu uei- okiko-e emu ik-gida-p ak ikoa (kon sul a eguna
2021/09/24).
[37] EUROSTAT. 2020. «SUSTAINABLE DEVELOPMENT INDICATORS.
SDG 7 “AFFORDABLE AND CLEAN ENERGY”», h ps://ec.eu opa.eu/
eu os a /web/sdi/a o dable-and-clean-ene gy (kon sul a eguna 2021/09/24).
142 Ekaia, ale be ezia 2021, 119-142
Unai Villena, O zi Akizu-Ga doki
[38] EUSTAT. 2020. «Ene gia be iz aga ien kuo a ene gia en azken kon -
sumo go dinean, he ialdeka. 2004-2018». h ps://eu.eus a .eus/elemen os/
ele0017100/Ene gia_be iz aga ien_kuo a_ene gia en_azken_kon sumo_
go dinean/ bl0017189_e.h ml (kon sul a eguna 2021/09/24).
[39] SÁNCHEZ DE MADARIAGA, I., GARCÍA LÓPEZ, J. e a Sis o, R. 2018
«Los Obje i os de Desa ollo Sos enible en 100 ciudades españolas. Mad id:
Red Española pa a el Desa ollo Sos enible (REDS)». h ps:// eds-sdsn.es/
wp-con en /uploads/2018/10/In o me-ODS-en-100-ciudades-2018-I-Resu-
men-web.pd (kon sul a eguna 2021/09/24).
[40] GUTIÉRREZ GOIRIA, J. 2020 «La Agenda 2030 en Euskadi: ¿comp omiso
o apa iencia?», Galde, 28. h ps://www.galde.eu/es/la-agenda-2030-en-eus-
kadi-comp omiso-o-apa iencia/
[41] TELLERÍA, J. 2020. «2030 Agenda en hizki xikia», Galde, 28. h ps://
www.galde.eu/eu/2030-agenda en-hizki- xikia/ (kon sul a eguna
2021/09/24).
[42] HERRERA, A. e a ETXANO, I. 2020. «Agenda 2030, Obje i os de De-
sa ollo Sos enible (ODS) y las pe spec i as de la Sos enibilidad». h ps://
www.galde.eu/es/agenda-2030-obje i os-de-desa ollo-sos enible-ods-y-las-
pe spec i as-de-la-sos enibilidad/ (kon sul a eguna 2021/09/24).
[43] AKIZU-GARDOKI, O., BUENO, G., WIEDMANN, T., LOPEZ-
GUEDE, J.M., ARTO, I., HERNANDEZ, P. e a MORAN, D. 2018. «De-
coupling be ween human de elopmen and ene gy consump ion wi hin
oo p in accoun s», J. Clean. P od., 202 lib., 1145-1157, doi: 10.1016/j.
jclep o.2018.08.235.
[44] AKIZU-GARDOKI, O., WAKIYAMA, T., WIEDMANN, T., BUENO, G.,
ARTO, I., LENZEN M. e a LOPEZ-GUEDE, J.M. 2020. «Hidden Ene gy
Flow indica o o e lec he ou sou ced ene gy equi emen s o coun ies»,
J. Clean. P od., 123827, doi: 10.1016/j.jclep o.2020.123827.
