Euska azko li e a u es u i zulie ako
e a ez-i zulie ako
lexikoen konpa azio-saioak
Isabel E xebe ia Ramí ez
Tesi-zuzenda ia: Gido Bilbao Telle xea
Vi o ia-Gas eizen, 2024ko api ilean
(cc) 2024 Isabel E xebe ia Ramí ez (cc by 4.0)
Eske ona
Lehenengo e a behin —ezin bes ela izan—, esi hone an gida i e a bidaide izan dudan
pe sona i eman nahi dizkio eske ak. Gido , in eligen zia handiz jakin duzu noiz es u u e a
noiz i xa on, e a unean-unean beha zena en a abe a joka u duzu: has apene an, galde ak
egi en zi uen gizona zinen («e a ze ga ik nahi duzu ho i az e u?, e a ze us e duzu au ki uko
duzula?, e a ze adie az en dizu lo u duzun da u ho ek?...»); e a au e ago, zail asunak e a
zalan zak age u ahala, e an zunak zi edo za , a gi e a e aginko eskain zen zizkidan
pe sona bihu u zinen. In ini uki eskuzabala izan za a ni ekin e a p es asun e aba ekoa
age u didazu une o o, baina ba ez e e, e a ho ek e eduga i egi en zai u, au ean duzuna
ikasle ba soilik ez baizik e a pe sona oso ba dela ain za ha u a a a zea zeinen
inpo an ea den e aku si didazu. Eske ik asko biho z-biho zez.
«Tesi hau ez zen posible izango...». Esae a iha ua ema en du, baina hemen e a o ain
egia da le az le a. Tesi hau ez zen posible izango Josu Landa en lagun za gabe. Eske ik asko,
Josu. Ez baka ik co puse ik da uak e auz eko eska u dizudan guz ie an age u duzun
e aginko asun, ezagu za e a bu u-a gi asunaga ik, baizik e a moles ia baino gehiago
dibe i zeko auke a ema en nizula hela aziz sen ia azi didazun konplizi a eaga ik e e.
Gozamena izan da zu ekin bide hau egi ea. Tesi hau zu ea e e bada.
Anjel Le xundi, be ak jakin gabe a ik e e, esi honen inspi a zaile in elek uala izan da.
Euskal i zulpengin za i bu uzko ha en gogoe ek ze pen sa u e engabea eman dida e, e a
ideia uga i piz u dizkida e. Bihoazkio hemendik ni e mi esmen e a eske on zin zoenak.
Mi en Iba luzea, Koldo Bigu i e a Da id Lindemann, Hizkun zala i za e a Euskal
Ikaske ak saileko i zulpengin za ada eko lankide e a lagunak, hu bil sen i u zai uz e be i, e a
ni e poza zuen poza e e bazela hela azi didazue behin baino gehiago an. Mila eske ! E a
1
eske ik asko akul a eko pasilloe an esiaz galde u edo ez galde u, ze o e zen hobea jakin
ezinik nigana e o i e a zuen in e esa e a a e a adie azi didazuen saileko lagun guz iei.
Eske ik asko ni e ikasleei, pe spek iba ez gal zen e a oinak lu ean man en zen
lagun zen didazuelako egune o.
Eske ak eman nahi dizkizue halabe azken aspaldi xo hone ako ni e «o ain ezin du »
guz iei «ez kezka u» lasaiga i ba ez e an zun didazuenei, be eziki EIZIEko lagunei e a Susako
lagunei.
Asko za e e bide hone an hu bil sen i u zai uz edan lagunak. Bakoi zak be e modu a
e a be e leku ik, ni ekin zine ela jakina azi didazue, e a biho zez eske zen dizue . Eske ik
asko, Aio a, Alazne, Amaia, Amaia, Amaia, Bego, Claudia, Eli, Ga azi, Ibon, Iñigo, I ma,
Joannes, Lei e, Lei e, Maialen, Ma ia, Mikel, Na oa, Saioa, Sil ia e a Zu iñe.
A mis pad es, mil g acias. Todo lo que de bueno pueda habe en es a esis os lo debo a
oso os. De oso os he ecibido la cu iosidad, el in e és po en ende la ealidad y el
espí i u c í ico. Y oso os me enseñas eis que pues os a hace algo me ece la pena hace lo
bien. ¡Voso os sí que lo habéis hecho bien!
E a e xekoei, azkenik. Ma ía Moline ek honela ida zi zuen be e Dicciona io de uso del
español-eko dedika o ian: «A mi ma ido y a nues os hijos les dedico es a ob a e minada en
es i ución de la a ención que po ella les he obado». Ez du modu hobe ik i udika zen
sen i zen dudana esa eko. Honen guz ia en pa e ik i susiena oka u zaizue zuei. Lis o,
buka u da. Buel an naiz be i o.
2
3
4
Au kibidea
1 Tesia en nondik no akoak............................................................................................
1.1 Sa e a: lana en kokapena e a mo ibazioa........................................................
1.2 Ike ke a-helbu uak e a -galde ak.......................................................................
1.3 Lana en egi u a..................................................................................................
2 Ma ko eo ikoa e a au eka iak..............................................................................
2.1 Mona Bake e a i zulpen-unibe salak..............................................................
2.2 Lexiko mailako den si a ea, aniz asuna e a emanko asuna.............................
2.2.1 Sa a La iosa e a lexiko-den si a ea........................................................
2.2.2 Vilma Pápai e a ype/ oken a ioa.........................................................
2.2.3 Ja mo Ha i Jan unen e a sinonimia......................................................
2.2.4 Mae e Olohan e a lexiko-emanko asuna.............................................
2.2.5 Richa d Xiao (e al.) e a lexiko-den si a ea............................................
2.3 No malizazioa (edo es anda izazioa, konben zionalismoa,
kon se badu ismoa)................................................................................................
2.3.1 Mona Bake e a lokuzioak......................................................................
2.3.2 Sampo Ne alainen e a kolokialismoak...................................................
2.3.3 Donna A. Williams e a lexiko-so kun za.................................................
2.3.4 Glo ia Co pas Pas o e a aldae a dia opikoak........................................
2.3.5 Ma ía Vic o ia Valencia Gi aldo e a aldae a dia opikoak.......................
2.3.6 Isabel Tello Fons e a e egis o mailako aldae ak..................................
2.4 Kolokazioak........................................................................................................
2.4.1 Do o hy Kenny.......................................................................................
2.4.2 Pe nilla Danielsson.................................................................................
2.4.3 Ma co Ba oni e a Sil ia Be na dini.........................................................
2.4.4 Sil ia Be na dini.....................................................................................
2.4.5 Ca men Day ell......................................................................................
2.4.6 Josep Ma co Bo illo...............................................................................
2.4.7 Glo ia Co pas Pas o ..............................................................................
2.5 Hizkun za gu xi uei bu uzko az e lanak: COVALT co pusa................................
2.6 Labu bilduz........................................................................................................
13
13
29
31
33
34
37
37
39
41
43
46
49
49
50
53
55
56
58
59
59
60
61
62
63
64
65
66
69
5
3 Me odologia...........................................................................................................
3.1 Co pusa.............................................................................................................
3.1.1 Co pusa en desk ibapen o oko a.........................................................
3.1.2 Tes u i zulien so bu u-hizkun zak..........................................................
3.1.3 Idazleak e a i zul zaileak........................................................................
3.1.4 A gi alpen-da ak....................................................................................
3.1.5 A gi a a zaileak......................................................................................
3.1.6 Co pusa en inda guneak e a ahuleziak..................................................
3.2 Da uen hau ake a e a e auzke a........................................................................
4 Da uen analisia.......................................................................................................
4.1 Kolo eak.............................................................................................................
4.1.1 Mul zoa en osae a.................................................................................
4.1.2 Da uen analisia......................................................................................
4.1.2.1 Oina izko kolo e-izenak.............................................................
4.1.2.1.1 Da u o oko ak...............................................................
4.1.2.1.2 Oina izko kolo eak azpie emu seman ikoe an..............
4.1.2.1.2.1 A osa en onuak................................................
4.1.2.1.2.2 Bel za en onuak.................................................
4.1.2.1.2.3 Be dea en onuak...............................................
4.1.2.1.2.4 Go ia en onuak................................................
4.1.2.1.2.5 Ho ia en onuak..................................................
4.1.2.1.2.6 Mo ea en onuak................................................
4.1.2.1.2.7 U dina en onuak................................................
4.1.2.1.2.8 U e e a zila ka en onuak..................................
4.1.2.1.2.9 Zu ia en onuak..................................................
4.1.2.2 [izena + kolo e] egi u adun kolo e-izenak...............................
4.1.2.3 Kolo e-konbinazioak................................................................
4.1.3 Labu bilduz............................................................................................
4.2 Denbo a-adbe bioak.........................................................................................
4.2.1 Mul zoa en osae a.................................................................................
4.2.2 Da uen analisia......................................................................................
4.2.2.1 Da u o oko ak...........................................................................
4.2.2.2 Denbo a-adbe bioak sinonimo e a pa asinonimo mul zoe an..
4.2.2.2.1 Aida ba ean e a ha en sinonimoak.....................
4.2.2.2.2 Aldi o o e a ha en sinonimoak............................
4.2.2.2.3 Aldian behin e a ha en sinonimoak....................
4.2.2.2.4 Aldian sa i e a ha en sinonimoak......................
4.2.2.2.5 A du enean e a ha en sinonimoak.....................
73
73
73
75
76
78
80
83
84
89
89
90
104
104
104
116
119
120
122
124
125
126
128
130
131
134
149
162
165
166
173
173
221
224
226
228
231
235
6
4.2.2.2.6 An zina e a ha en sinonimoak............................
4.2.2.2.7 A es ian e a ha en sinonimoak...........................
4.2.2.2.8 Au enean e a ha en sinonimoak.......................
4.2.2.2.9 Banpez e a ha en sinonimoak............................
4.2.2.2.10 Belu e a ha en sinonimoak.................................
4.2.2.2.11 Gau be anduan e a ha en sinonimoak...............
4.2.2.2.12 Ha ezke o e a ha en sinonimoak.......................
4.2.2.2.13 Luza a e a ha en sinonimoak..............................
4.2.2.2.14 O aindik e a ha en sinonimoak...........................
4.2.2.2.15 San a sekula e a ha en sinonimoak....................
4.2.3 Labu bilduz............................................................................................
4.3 Kolokazioak: sen imenduak e a emozioak adie az eko e abili di en [izen +
adjek ibo] konbinazioak......................................................................................
4.3.1 Kolokazio kon zep uaz e a e minoaz....................................................
4.3.2 Mul zoa en osae a.................................................................................
4.3.3 Da uen analisia......................................................................................
4.3.4 Labu bilduz............................................................................................
5 Ondo ioak..............................................................................................................
Bibliog a ia..................................................................................................................
E anskinak...................................................................................................................
I. e anskina. Tes u ez-i zulien co puseko libu uak e a haien oina izko da uak...........
II. e anskina. Tes u i zulien co puseko libu uak e a haien oina izko da uak...............
III. e anskina. Oina izko kolo e-izenak: age aldi e a libu u kopu uak........................
IV. e anskina. [izena + kolo e] egi u adun kolo e-izenak: age aldi e a libu u
kopu uak..............................................................................................
V. e anskina. Kolo e-konbinazioak: age aldi e a libu u kopu uak...............................
VI. e anskina. Denbo a-adbe bioak: age aldi e a libu u kopu uak.............................
VII. e anskina. Kolokazioak: age aldi e a libu u kopu uak..........................................
236
237
238
240
242
243
245
247
249
251
254
257
259
261
268
285
289
303
319
321
342
355
359
365
375
387
7
o iginal u e ances and which a e no he esul o in e e ence om speci ic linguis ic
sys ems» (Bake 1993: 243).
Ga ai ha an I zulpen Ikaske ak egonko zen e a diziplina be egaina en es a usa
esku a zen a i zi en; hala, bada, e egula asunen bilake ak bes e zien ziekiko pa ekide asuna
be ma zen lagundu zezakeelako ideiak akuila u a (Ches e man 2004) e a co pusgin za en
une ha ako ga apen ika aga ia balia u a, uga i u egin zi en es u i zulie ako hizke a en
be eizga iak an zema ea helbu u zu en ike lanak. XXI. mendea en hasie a hone an,
ondo ioz, hizkun za ba eko es u i zuliak e a ez-i zuliak az e zea e a konpa a zea I zulpen
Ikaske e ako ike le o ga an zi sua bihu u da.
Bake en hasie ako p oposamena en e aba eko asuna ñaba uz e a doi uz joan da
ike ke ek ebiden ziak eskaini ahala e a ba ez e e zen zu komunak daka en neu i asuna en
ondo ioz. I zulpen-unibe salen ideia plaza a u e a be ehala, gaiaz a i u di en ike zaile
gehienek unibe sal e minoa baz e u, e a nahiago izan du e joe ez, e egula asunez edo
ezauga i linguis iko o oko ez hi z egin. Ñaba du ak ñaba du a, es u i zulie ako hizke a
i zulpen ez di en es ue ako hizke a ik nola edo hala be eiz en delako ideiak lilu aga ia
iza en ja ai zen du, e a gau egun o aindik e e asko di a i aku leei i zulpenen bi a ez i is en
zaien hizke a nolakoa den desk iba u nahian egi en di en ike ke ak.
Gu e esi hone an, es u i zulie ako hizke a ezauga i zeko saiake a euska a a eka i
nahi dugu. Ai o u beha dugu, nolanahi e e, az e gai honi hel zeko gu e lehen mo ibazioa ez
zela izan hizkun za guz ie ako es u o o an us ez e epika zen di en joe a unibe salak
bila zea edo a joe a o oko ho iek hizkun za gu xi ue an egiaz a zea, ezpada azken u e
haue an euskal le e an ba ek baino gehiagok plaza a u duen i i zi ba da uen bidez egiaz a u
nahi iza ea: gu e asmoa, hain zuzen, euska a ako i zulpenak euska a i nolabai eko eka pena
egi en a i zaizkiolako ideia ebiden ziaz ho ni zea zen. Izan e e, i zulpengin za be ikun za
linguis iko-es ilis ikoen sa bide ga an zi sua iza en da. I zul zaile ba ek, es u ba i zul zen a i
den bi a ean, so bu u- es uak eza zen dizkion zail asun e a e onkei au e egin beha iza en
die; i enbide egoki ba en bila be e xede-hizkun zan a aka ze-lan ba egin beha iza en du
ba zue an, edo so mene a jo bes e zue an. E a i zulpen-a azoei i enbidea eman nahian
egi en di uen p oposamenek be e hizkun za en onda ea elika zen du e. Euskal le e an,
14
bada, hainba aho sek alda ika u du e euska a ako i zulpengin za en kali a eak go a egin
duela azken u eo an, e a i zulpene ako euska a hizke a li e a ioa e aiki zen e a zabal zen a i
dela (Le xundi 1993: 59).
Gu e ike ke a hau bul za u zuen lehen a azoia, be az, ez zen izan Bake ek abia azi ako
ez abaidan a gi egi ea; ai zi ik, i zulpen-unibe salen gaia ge o a a e a zi zaigun bide a, baina
be ehala ikusi genuen gu e ike lane ako au eka i eo iko e a me odologiko in e esga iak
eskain zen zizkigula. Izan e e, gu e helbu u behinena euska a a i zuli ako es ue ako hizke a
nolakoa den e a es u ez-i zulie ako hizke a ik ze an ezbe din zen den jaki ea baldin bazen,
es u i zuliak e a i zulpen ez di en es uak konpa a u beha geni uen ezinbes ean, e a ho ixe
da i zulpen-unibe salak bila zea edo egiaz a zea helbu u du en ike lanen p ozedu a
ohikoena.
Gaine a, i zulpenen bi a ez so zen a i den hizke a nolakoa den, es u ez-i zulie ako
hizke a ik ze an ezbe din zen den e a xede-hizkun za i ze eka pen egin diezaiokeen
az e zeak be ebiziko in e esa izan dezake, gu e us ez, xede-hizkun za ho i hizkun za gu xi ua
denean. Izan e e, i zulpena be ikun za linguis iko-es ilis ikoen sa bide inpo an ea iza en da
be ez, baina a e gehiago di enak di elako a azoienga ik ida zizko es ugin zan ga apen
be an ia a e a ingu uko hizkun za hegemonikoena baino opa o asun gu xiagokoa izan du en
hizkun ze an. E en-Zoha en a abe a (1990: 47), li e a u a i zuliak hi u kasu an joka u ohi du
ze egin ga an zi sua hizkun za ba ean edo, E en-Zoha en be a en hi ze an esa eko, hi u
kasu an be e ohi du li e a u a i zuliak li e a u sis ema en ba uko e digunea: a) li e a u a ba
gaz ea denean, b) li e a u a ba pe i e ikoa edo ahula denean, e a c) li e a u a ba ean
aldake ak, k isiak edo hu suneak ge a zen di enean. Halakoe an, i zulpenak «inda
be i zaileen pa e un sezkoa» iza en di a (E en-Zoha 1990: 46-47), xede-li e a u a
ho e an lehenago exis i zen ez zi en zenbai ezauga i inpo a zeko sa bide di en heinean:
e eali a e-e edu be iak ez ezik, hizkun za poe iko, e edu konposizional e a eknika be iak
e e.
Venu ik (2012) e e ha eman asime ikoak e a hie a kikoak ikus en di u hizkun za
handiek e a xikiek kanpokoa be en hizkun za a eka zeko age i du en ja e an. Li e a u a
handiek kul u p es igioa du e e a nagusi asun-posizioak be e zen di uz e; li e a u a xikiek,
15
aldiz, ga apen u iagoa izanik, posizio pe i e ikoa be e ohi du e, e a ondo ioz, gehiago jo zen
du e i zulpene a kanpoko baliabideak inpo a zeko: «[...] a mino i y s a us o en d i es a
li e a u e o inc ease i s esou ces by ansla ing ex s om i s majo coun e pa s, impo ing
o ms and p ac ices ha i s w i e s had no p e iously used and ans e ing he p es ige ha
accompanies ex s in majo adi ions» (Venu i 2012: 194).
Euskal es ugin za hasie a-hasie a ik age u da i zulpena i oso lo ua. Da uek e akus en
du enez, euska azko es ugin za osoa en ba uan es u i zuliek ha u ohi du en lekua handia
izan da his o ian zeha . To ealdaik (1997) 1994. u e a a e a gi a a u ako euska azko
libu uei bu uzko da uak bildu e a az e u zi uen, e a bos a o an mul zoka u a eskaini zi uen.
Da u ho ien a abe a, 1545-1699 bi a ean euska az a gi a a u zi en libu u guz ien a ean
% 16,6 bi a ean i zulpenak izan zi en. Kopu u ho ek go a egin zuen hu engo u e bi a ean:
1700-1875 aldian i zulpenak euska azko libu u guz ien % 35,2 izan zi en. 1876-1935 a ean
% 13,3 izan zi en i zulpenak. 1936-1975 u een a ean go a egin zuen be i o i zulpenen
p opo zioak: % 22,3. E a 1976-1994 bi a ean go anzko joe a be e si zen: euska az
a gi a a u ako libu uen % 36,8 izan zi en i zulpenak. XX. mende bukae ako e a XXI. mende
hasie ako da ue an, i zulpena en pisu handia ikus en da be i o e e. To ealdaik (2007; 2012;
2019) % 25 e a % 40 a eko p opo zioak kalkula zen di u 1995e ik au e ako u ee an
nobedadeei edo lehen a gi alpenei dagokienez: 1995ean % 36,7; 1997an % 33,8; 2000n
% 26,3; 2002an % 32,7; 2005ean % 26,5; 2007an % 35,1; 2010ean % 34,5; 2017an % 35,5. E a
kopu uok a e esangu a suagoak izango li a eke ai o u gabeko i zulpenak zenba e siko bali a.
Azken hama kada haue an, gaine a, euska a ako i zulpengin za sis ema gisa sendo zen
a i dela baiez a u du e zenbai egilek. Lopez Gaseni en i i zian, XX. mendea en amaie a ako
«badi udi li e a u a i zuliak nolabai eko kanoniko asun maila e die si duela, ob a jakin
ba zuen bidez baino gehiago, e eduzko e epe o io e a a auak so zea en bidez» (2010:
849). 1980ko hama kada e a handik au e ako u eak be eziki ga an zi su za jo zen di u
euskal i zulpengin za i dagokionez:
Jakina denez, i zulpengin zak o o ha e a be eziki li e a u a-i zulpengin zak bul zada
handi ba jaso zuen 80ko hama kada ik au e a Ma u eneko I zul zaile Eskola en, EIZIE
elka ea en e a EHUko I zulpengin za Mas e a en so e a ekin. U e ho ie an, o oba ,
munduko egile ga an zi suen i zulpenak a gi a a zen hasi zi en: Baudelai e, Mel ille,
16
Böll, You cena , S einbeck, Faulkne , Ga cía Má quez... Lau ogei a hama eko
hama kadan, be iz, li e a u a-i zulpengin zak jaso ako bul zada e abakiga ia izan zen,
inoizko egi asmo ik handiena en bi a ez, Li e a u a Unibe sala izeneko bilduma, gau
a e 147 i ulu a gi a a u di uena. Hainba i zul zaile eba zeko e a euskal li e a u a
mundu zabaleko idazlan uga iz osa zeko balio izan zuen, zalan za ik gabe.
(López Gaseni 2010: 849)
Iba luzea (2021) euskal i zulpengin za en e emua en au onomizazioaz a i u zen, hain
zuzen e e, be e dok o ego- esian, e a au onomizazio ho en oina i za «i zulpengin za i
lo u ako hezkun za-egi u ak, p o esionalen e akundeak, e e e en zia be ezi uak,
kon sak azio-agen ziak, kanpo-ha emanak, i zulpen-poli ikak, i zul zaileen e a idazleen
e emua ekiko ja e ak, e emua en be a en i ismena» (2021: 4) jo zen di u, bes eak bes e.
Hala, López Gasenik aipa u akoez gain, bes e ak o e ba zuk gehi zen di u euskal
i zulpengin za en sendo zea azal zean: Senez aldizka ia en so e a, Euskal He iko
Unibe si a ean I zulpengin za e a In e p e azioko g adua eza zea, i zulpengin za en a loan
egindako dok o ego- esiak e a bes elako ike lanak, Li e a u a Unibe sala ekin ba e a edo
ondo en so u ako bes e bilduma ba zuk (Pen samendua en Klasikoak, U ezko Biblio eka,
Munduko Poesia Kaie ak), i zulpengin zan espezializa u ako zenbai a gi ale xe e a
bilduma en so e a (Elka , E ein e a Albe dania a gi ale xeek i zulpenei eskaini ako a alak,
Igela, Pasazai e...), i zulpengin za modali a eko li e a u sa iak (Euskadi sa ia, Jokin Zai egi
sa ike a, Vi o ia-Gas eiz i zulpen sa iak...), euska azko i zulpengin za i bu uzko da uak bil zen
di uen No daNo da u-basea (2021: 52, 101-104), e a «li e a u jaialdie an zein azoke an
euskal li e a u i zulpena i eskaini ako mahai-ingu uak, lan egiak, p en san euskal i zulpena i
egindako okiak, i zulpen-p ak ika i zein i zulpena i bu uzko hausna ke a i e a gogoe a i
bu uzko pos ak bil zen di uz en blogak» (2021: 104).
Iba luzeak ba egi en du o o ha López Gaseni ekin: «... [1980ko] hama kada en
biga en e di ik au e a hasi zen euskal i zulpena en e emua e akunde zen, e emuko
p ak ikak e a e agileak p o esionaliza zen, p o esionalen zako hezkun za be ezi ua
sis emiza zen e a e emua en e e e en zia espezi ikoak e a kon sak azio-agen ziak so zen»
17
(Iba luzea 2021: 50). Euskal i zulpengin za en au onomizazioa gau egun e aba ekoa dela
baiez a zeko zenbai a azo ikus en di u, dena dela, be eziki li e a u i zulpengin za i
dagokionez, e a ho ega ik nahiago du euskal i zulpengin za en au onomizazio e la iboaz
min za u:
Euskal li e a u a i zulia en ba ne-e emua e la iboki au onomoa dela diogu: ez dago
kanpo-inda e a ik lib e, e a ez da e aba be egaina; ez da e aba espezi ikoa ez e agileen
ehundu a i dagokionez, ez e a ehundu a en posizioa i dagokionez e e. Ikusiko dugunez,
euskal i zulpen-e emuan e akunde zea ge a zen a i da, bai e a i zulpen-e emua en
be ezko e e e en ziak ugal zen e e; baina, li e a u a i zulia en ba ne-e emua i
dagokionez, zehazki p o esionalizazioa ez da e aba ekoa, ez alde di ekonomikoa i
dagokionez, ez ja due a en esklusibo asuna i dagokionez. Li e a u i zulpena i lo u ako
e akundeak edo agen ziak inoiz gu xi an di a soilik i zuli ako li e a u a i dagozkionak,
nahiz e a li e a u a a da z nagusie ako ba iza en den gehien suene an e a li e a u
i zulpena izan ospe handiena jaso zen duena, ikziozko i zul zaileen aho an ikusi
dai ekeenez, esa e ako. P o esionalizazioa e e ez da e aba ekoa: ezagun da o aindik e e
ez dagoela ia li e a u i zulpene ik soilik bizibidea a e a zeko modu ik duen i zul zaile
p o esionalik, li e a u a ik soilik bizi di en p o esionalak e e gu xi di en modu be suan.
Izan e e, au onomiza zen a i den e emua bada e e, euskal li e a u a i zulia ena
au onomia e la iboko ba ne-e emua da.
(Iba luzea 2021: 40-41)
1980ko hama kada ik au e ako euskal i zulpengin za en sendo ze- e a e akunde ze-
p ozesu azele a u ho i ba da o , bes alde, i zulpengin za i bu uzko eo izazioa en
bilakae a ekin. Jakak (2009) his o ian zeha euskal i zulpengin za i bu uz egin di en gogoe ak
az e u, e a Geo ge S eine ek i zulpena en his o ia ako p oposa u ako lau a oko
sailkapena ekin e ka zen du. E a ondo ioz a zen du euskal i zulpena i bu uzko disku soa en
bilakae a ez dela hizkun za handie an ge a u dena bezalakoa; ai zi ik, euska azko
i zulpengin za en ingu uko pen samoldeak ba egi en du be e eboluzio hasie an mo el e a
ondo en azele a uan Eu opako bes e hizkun za xiki e a gu xi uena ekin. S eine ek (1975),
izan e e, lau a o an bana zen du Eu opako i zulpena en eo ia, his o ia e a p ak ika:
18
lehenean (K.a. I. mende ik 1804. u e a), ikuspun u enpi iko ba e ik beha zen zaio
i zulpena i, no be a en i zul zaile-espe ien zia oina i ha u a; biga enean (1790eko e a
1813ko a a u bana a ik 1946 a a e), he meneu ikak ga an zia ha u, e a i zulpena i
bu uzko gogoe a poe iko- iloso ikoak nagusi zen di a; hi uga enean (1940-1960), ko on e
mode noak so zen di a, hizkun zala i za i e a au e apen eknologikoei oso lo uak;
lauga en a oan (1960-1975), azkenik, diziplina eko begi ada nagusi zen da, e a gogoe a
he meneu ikoe a ako i zule a ba ge a zen da. Bada, Jakak euskal i zulpena en his o ian
zeha i zulpengin zaz kale a u di en gogoe ak az e u, e a ondo ioz a zen du S eine ek
adie azi ako lehen a oa XX. mendea en amaie a a e luza u dela euska a en kasuan, bi a e
luze ho e ako hausna ke a ia guz ia i zul zaileen espe ien zian oina i u ako a azoike a
enpi ikoak di elako. Biga en, hi uga en e a lauga en a oei dagokienez, ankismoa en
os eko u ee an hi u ak ba e a ge a u di ela us e du Jakak. Euskal i zulpengin zan, be az,
ka alanean, galegoan e a Eu opako bes e hizkun za gu xi u ba zue an bezala, azken
hama kada haue an egi u a zen a i da ingu uko hizkun za hegemonikoe an p og esio
pausa uagoan osa uz joan den eo izazioa.
Fak o e askok adie az en du e euskal i zulpengin za inoiz ez bezalako momen u ba a i
dela bizi zen 1980ko hama kada ik hona. His o ian zeha eko eboluzio gu xinakakoa azka u
egin da hama kada gu xian, e a i zulpengin za sis ema gisa sendo u egin da, i zulpen
kopu ua en go akada en ondo ioz ez ezik, bai a i zulpena en ingu uan ge a u den
e akunde zeaga ik e a i zulpena i bu uzko disku soa sakonagoa e a abe a sagoa bihu u
delako e e. Ho ek guz iak i zulpengin zak es ugin zan o o ha e a li e a u an be eziki
be e zen duen un zioa en ai o za ba eka i du be ekin. Iba luzeak (2021) honela
esplika zen du:
Naba men zekoa da azken u ee an euskal li e a u i zulpena en onespena e a balioa
handi u egin du ela bai au e ik aipa zen genuen moduko ike ke ek, bai i zulpen-
p ak ikak be ak, bai e die si ako kali a eak e a kali a e ho i ain za e si izanak. Izan e e,
es a usa go a zea i zuli ako li e a u es uek lo u ako maila i e e zo zaio; u eek au e a
egin ahala, nola i zul zaileen p o esionalizazioak e a espezializazioak hala hizkun za en
e a li e a u a en bilakae ak be ak ez du e au e a al e ik egin: gau egungo i zulpenak
19
asko hobe u di ela egi a e ba da, bai e a euskal li e a u i zul zaileek eka pen
naba mena egin du ela euskal li e a u a en ga apenean e e.
(Iba luzea 2021: 103)
Euskal li e a u i zulpena en onespen ho i hainba aho sen esane an be e si a ikusi
dugu azken aldi hone an, i zul zaileen aho ik zein idazleene ik. Onespen ho en e akusga i
naba mene ako ba Anjel Le xundi idazlea da. Le xundik 1993an jada alda ika u zuen
euska a ako i zulpengin za li e a u hizke a ga a zen lagun zen a i zela; hain zuzen e e,
i zul zaileak so bu u es uak eza i ako eskakizunei zehaz asunez e an zun beha a jo zen
zuen eka pen ho en oina i za :
I zulpengin zan egin den ahalegina jo zen du , ba e e zalan za ik gabe, azken u eo ako
euskal li e a u an ge a u den albis e esangu a suen. I zulpengin za a i da hizke a
li e a ioa e aiki zen, i zulpengin za a i da, zehaz asuna en bide ik, jokabide
desbe dine a ako bideak zabal zen, zehaz asunean baizik ez bai ai eke oina i
aniz asuna. (...). Konben zio ba osa zen a i di a i zul zaileak (li e a u a e e konben zioa
bai a) alde di mo osin ak ikoe an, lexikoe an e a es ilis ikoe an. Idazleonak, bakoi za
be e xozna ik, bes e bo oka-klase ba en azak di u. Ez di udi oha u ga enik ze nolako
lagun za eskain zen dion Ma ias Mujikak landu ako Gaua en mu u e ainoko bidaia
bezalako Céline en i zulpen ba ek hizke a li e a io ho en e aikun za i, so kun za-lan
gehienen —guz ienen ezin esan, bes eak bes e Ga zia en libu ua oz opo— idazlanen
aldean. Bes e modu ba e a e e o mula dai eke go abehe a: inoiz esan dudanez, idazleok
i zul zaile men alak ga a (euska a ez bes e hizkun ze an i aku zen dugu ba ez e e); ino k
ez digu, o dea, pen sa zen genuen e a idaz en duguna en a eko lo u a e a zehaz asuna
eska zen, ino k ez bai u ezagu zen bu u ik pasa zi zaiguna. T anpa egin dezakegu;
e agozpena saihes u; be ez ko apilo su zena, lau u; laua dena ekin, al onb a ehundu;
al onb a gainean ibiliz, do o e plan ak egin... Es a egia sozio-linguis ikoe a ako zilegi
ge a dai ekeen euska a e aza (?) delakoa en a zean ezku a zen den disku suak luizi
esp esiboa e a i sumena eza i nahi dizkigu li e a u a en alda eko meza-emaile.
(Le xundi 1993: 59-60)
20
Be na do A xagak (2006) ba egi en du Le xundi ekin; i zul zailea en ja duna
idazlea ena baino exijen zia maila handiagokoa ikus en du, i zul zaileak hizkun za i be e
ohiko ja ioan au e a egi en u zi ez e a e an zun be iak bila u beha di uenez:
Kon uan izan i zul zaileak es u u egin beha iza en duela hizkun za, lan be iak
egina az en dizkiola —pen sa ezazue zien zia libu uekin a i di enengan—, ezin diola
hizkun za i be e kabuz, be e ohizko e an, au e a joa en u zi; idazleak, bai, baina ha k ez.
Idazleak abandona dezake be e bu ua hizkun za en u ko on ean, ha dezake aldi
bakoi zean bihu gune ik e azena —nola egi en omen zuen Pe a cak Mon Ven oux-en
ibili zenean, aldapa gu xien zuen bidezido a ha u—; baina i zul zaileak, nahi a e e, ezin
du. Vi giliok ida zi ako kaden zia, onua, zehaz asuna e espe a zea bes e e emedio ik
ez dauka. Lehia ho e an, i zul zaileak o ma be iak ja zen di u zi kulazioan, ez baka ik
hi zak, e a hizkun za en e abilpen so is ika u e a abe a sago ba e ako oina eza zen du.
(A xaga 2006: 48)
Juan Ga ziak e e i zul zea idazke a lan zeko esna egokia dela aipa u izan du.
Sa iuga e i emandako elka izke a ba ean (Sa iuga e 2017), adibidez, so bu u- es uak
eza zen di uen e esis en ziak gaindi u beha a aipa zen du gako za , Le xundik e a A xagak
bezala:
I zulpena, be iz, desa io ba da, bes e ba zuek hi z gu u za uak egi en di uz en bezalaxe
egi en nuen nik. Ez duzu zalan za ik egi en ja o izkoaz, badakizu ona dela, o duan
kon ua da ho i euska az ipin zea: a azo ekniko ba da. Gus u a egi en duzu li e a u a
ona ekin a i za elako, e a a e ho e an ino k ez bezala i aku zen duzulako es u ho i:
idazlea ekin bizi za a, mundu ik abs ai u a. Bide ba ez, idazke a lan zen a i za a, bes ela
be ezko ik landuko ez zenukeen moduan gaine a, ze en be ezkoan be i bila zen duzu
e esis en zia gu xieneko ildoa.
(Sa iuga e 2017)
Idazle zein i zul zaile gisa a i zen den Julen Gabi ia e e (Gabi ia 2013, apud Iba luzea
2021) i zulpen-lane an a i zeak idazlea i daka zkion onu ez min zo da. Li e a u molde
21
be iak ezagu zeko ez ezik, hizkun zazko baliabide be iez jabe zeko e e balio du i zul zeak,
ha en esane an.
Edozein idazlek asko ikasiko luke gus uko duen libu u en ba i zuliko balu. E a
li e a u a en mekanismoak ikus eaz e a ikas eaz gain, hizkun za nola bihu ika u
dai ekeen e e ikas en da i zulpena i eske . Oso a ike a ona da ho e a ako: ba e ik,
hizkun za en auke a uga iak e abil ze a de igo zen zai u; e a, bes e ik, a ike a lo ua
denez (bes e no bai ek ida zi ako es ua i lo ua, alegia), i akas en dizu so menean
askeagoa iza en, e a i zulpenean e abiliko ez zeni uzkeen hi zak so menean e abil zen,
adibidez.
(Gabi ia 2013, apud Iba luzea 2021: 110)
Ga azi A ulak, zeina idazle zan zein i zulpengin zan a i zen den, zehaz asuna ekin
lo zen du i zulpen-p ak ika en eka pena, Le xundi en bide ik, Uga e i emandako
elka izke a ba ean (Uga e 2023). I zul zen diha duenak ja o izko es uak eza i ako
ñaba du ak jaso beha di u, e a a ike a ho ek begia e a eskua zoli zen e a eba zen di u.
[G.A.]: [Ni e] lehenengo libu ua ekin Ha kai z Canok esan zuen naba i zen zela i zul zaile
ba en libu ua zela, e a momen uan esan nuen, «bah!».
[I.U.]: Ba i baino gehiago i o uko zaio agian. Nahiago duzu ez lo zea?
[G.A.]: Ez da ho i. O duan ez nuen jakin nondik ha u, baina o ain ikus en du
zehaz asune ako joe a egon dai ekeela a zean. Azkenean, i zulpenean nahi aez jo beha
duzu konk ezio a. Ja o izkoan age zen bada «belusezko oihal iledun go ika a», ezin
duzu ja i elazkoa zela e a go ia. Begia egina duzu ho e a a.
(Uga e 2023)
I zulpenak zehaz asuna en bide ik xede-hizkun za ho ni zeko duen gai asuna be eziki
ga an zi sua da, zenbai au o e en abu uz, euska a en kasu zeha zean. Izan e e, euska a en
es anda izazioan esna baliaga ia iza en a i da i zulpen-p ak ika, ohiko e abile e a ik kanpo
22
bide be ie a an z bul za zen duenez i zul zailea. Honela esplika zen du Xabie Ola ak
Amagoia Gu u xagak egindako elka izke a ba ean (Gu u xaga 2020):
Euska a en be a en es anda izazio ako, hainba i zulpen leku edo bide es u sama ba e a
eka i beha iza eak, nik us e, lagundu egin du. Anduk be ak asko an esa en du: idazleak
bide asko di u ba ne ik a e a zen zaiona lan zeko e a so zen zaizkion p oblemei ihes
egi eko. I zul zaileak, be iz, bide nahiko ma ka u ik joan beha du.
(Gu u xaga 2020)
Na oa Zubillagak (2013), bide be e ik, i zulpenak diglosia egoe an di en hizkun zak
bul za zeko esna ga an zi sua di ela gogo a az en digu, e a euska a en kasuan
ezinbes eko za jo zen di u:
Jakin dakigunez, Euskal He ian ezinbes ekoa izan da e a da, gau egun e e, i zulpena:
be ako li e a u sis ema ga a u e a inda zeko, baina, e a be ean, ezinbes ekoa izan da
egoe a diglosiko la ian zen hizkun za bul za u, no maliza u e a ga a zeko.
(Zubillaga 2013: 17-18)
Ki men U ibek (U ibe 2013, apud Iba luzea 2021) ba egi en du ideia ho ekin. Ha en
esane an, i zulpenek euska a ede zen e a ha en maila igo zen lagundu du e, i zulpenak
es ilo e akusga iak bihu zen bai i a idazleen za :
I zul zaileak lagundu du euska a ede zen e a euska a en maila igo zen. Gu e es iloan
e e e agina izan du, guk askoz laka ago ida ziko genuke. I zul zaile ba ek soluzio asko
ema en dizkizu zuk ge o idaz eko. Ikasi egi en duzu, nola an ola zen di uen esaldiak,
esaldi luzeak, e i moa... Ho i dena i zul zaile ba ek e akus en dizu. Bes ela, zaila da.
(U ibe 2013, apud Iba luzea 2021: 113)
23
Tes u i zulie ako e a ez-i zulie ako lexikoa konpa a zeko, lehenik e a behin hi u alde di
hauek az e zea e abaki genuen:
•Abe as asuna: an zeko kon zep uak adie az eko euska ak eskain zen di uen auke en
a ean (sinonimoak e a pa asinonimoak) zein e a zenba e abil zen di a es u
i zulie an e a ez-i zulie an? Tes u mo a ho ie ako en ba bes ea baino abe a sagoa al
da aldae e an?
•Ñaba du a ako e a zehaz asune ako joe a: zenba e ainoko p esen zia du e es u
i zulie an e a ez-i zulie an kon zep uak adie az eko izendapen o oko ek e a
zenba e ainokoa ñaba du ak adie az en di uz enek? Lexiko zeha zagoa edo
o oko agoa e abil zeko joe a ik ikus en al da es u mo a ho ie ako en ba ean?
•Be ikun za ako/ adizio ako joe a: ikus en al da es u mo a ho ie ako en ba ean
gehiago e abil zen di ela co puse an p esen zia handiagoa du en hi zak (e a be az
ohikoagoak edo adizioa i lo uagoak di enak)? E a alde an ziz, ikus en al da
co puse an gu xi an e abil zen di en hi zak (e a be az ezohikoagoak di enak)
gehiago an age i di ela es u mo a ba ean bes ean baino? E a hi z konbinazioak
e abil zen di enean, co puse an p esen zia handia du en konbinazioak (kolokazio
e o uak) e abil zeko joe a naba menagoa da es u mo a ba ean bes ean baino? E a,
alde an ziz, adizioan gu xi an ikusi di en konbinazioak (kolokazio ezohiko edo
be i zaileak) uga iagoak al di a es u mo a en ba ean?
Hi u galde a ho iei e an zun nahian da u-e auzke ak egi en hasi ginenean, o dea, bes e
bi joe a en zan zuak hau eman geni uen lehen emai ze an. Ondo ioz, au eko hi u galde ei
bes e bi ike ke a-galde a gehi zea e abaki genuen:
•Euskalkien e abile a. Euskalkie ako za jo zen di en hi zak gehiago an e abil zen di a
es u mo a ba ean bes ean baino? Alde ik ikus en al da euskalki ik euskalki a?
•E egis oa en a abe ako aldae en e abile a. E egis o ma ka u ba eko za (behe-
mailakoa, he i-mailakoa, jasoa, laguna ekoa...) jo zen di en hi zak gehiago an
e abil zen di a es u mo a ba en bes ean baino? Alde ik ikus en al da e egis o
mo a en a abe a?
30
1.3. Lana en egi u a
Tesia en lehen a al hone an, gu e ike gaia auke a zeko mo ibazioa jus i ika u dugu, e a
gaiak azken u eo an nazioa ean e a Euskal He ian ga a u den ike ke a ekiko ha emane an
izan lezakeen in e esa e a egin lezakeen eka pena azaldu dugu. Ho ekin ba e a, ike lan
honen helbu uak e a abiapun uko galde ak au kez u di ugu.
Biga en a alean, gu e lana i zulpen-ikaske en ba uan koka uko dugu. Zehazki,
i zulpene ako hizke a ezauga i u nahian nazioa ean egin di en ike lanen be i emango
dugu, izan ike lan ho iek i zulpen-unibe salen ideia en e aginpean egindakoak zein ez, gu e
lana en au eka i in e esga iak di enez ge o. Halako helbu ua ekin egindako lanak asko e a
asko a ikoak di a; guk gu e az e gai zeha ze ik hu bilen dauden lanak au kez uko di ugu
soilik, ho s, lexikoa en abe as asuna ekin/sinpli ikazioa ekin e a kolokazioen e abile a ekin
ze ikusia du enak nagusiki.
Behin au eka iak au kez u a, hi uga en a alean me odologiaz ja dungo dugu. Ba e ik,
e abili dugun co pusa au kez u e a ha en osae a i bu uzko da uak eskainiko di ugu. Bes e ik,
co pus ho en ba uko bi azpico pusen a ean ( es u i zuliak e a es u ez-i zuliak) konpa a u
di ugun elemen uak au kez uko di ugu: kolo eak izenda zeko e minoen e emu seman ikoa,
denbo a adie az eko adbe bioen mul zoa, e a sen imenduak e a emozioak adie az eko [izen
+ adjek ibo] mo ako kolokazioak. E a a ala amai zeko, e mino mul zo ho ien da u-e auzke a
nola egin den e a ze da u mo a bila u di ugun azalduko dugu.
Lauga en a alean, lo u di ugun da uen analisia egingo dugu. Mul zoz mul zo
(kolo eak, denbo a-adbe bioak, kolokazioak), gu e bi azpico puse an e mino ho ie ako zein,
zenba e a zenba aldiz age i di en az e u e a konpa a uko dugu, e a kopu uon a zean age i
di en joe ak in e p e a uko di ugu.
Bosga en a alean, azkenik, da uen analisi ik lo u di ugun ondo io o oko ak au kez u,
e a e o kizune ako ike le o be iak p oposa uko di ugu.
31
32
2
Ma ko eo ikoa e a au eka iak
A al hone an, gu e ike gaia en au eka iak e a oina i eo ikoak azalduko di ugu. Tes u
i zulie ako hizke a ezauga i u nahian egin di en ike lanak asko e a asko a ikoak di a, e a
gehienak Bake en (1993) i zulpen-unibe salen p oposamenak mo iba u a egin di a.
Hu engo o ialdee an, be az, i zulpen-unibe salen ingu uko ez abaida au kez u e a
koka uko dugu lehenik, e a ondo en i zulpene ako hizke a i zulpen ez di en es ue ako
hizke a i kon aja i ik az e u du en ike lane ako ba zuen be i emango dugu. I zulpene ako
hizke a en ezauga iak an zema ea helbu u izan du en az e lanak uga i izan di a azken bi
hama kada haue an, e a hainba alde di i e epa a u a ekin dio e ba zuek e a bes eek
helbu ua i. Denak hona ezin eka i, e a a loa en ga apena en hasie an muga i izan zi en
lanak au kez uko di ugu, ba e ik, e a guk gu e esian az e u nahi di ugun alde di zeha zekin
lo u a zuzena du en bes e zenbai lan, bes e ik.
33
2.1. Mona Bake e a i zulpen-unibe salak
1980ko e a 1990eko hama kade an zeha bolumen handi e a esangu a suko co pusak
e a zeak o du a a ekoak ez bezalako auke ak eskaini zizkien ga aiko hizkun zala iei e a
i zulpengin za a loko ike zaileei. Mona Bake ek (1993: 235), hain zuzen, co pusgin zak
i zulpena i bu uzko eo izazioan egiazko bi ake a ba ( u ning poin ) eka iko zuela au esan
zuen, co pusei eske inoizko eskala handienean az e u ahal izango bai zen ze p in zipiok
a au zen du en e a ze muga en pean ge a zen den i zulpen-p ozesua: « he p o ound e ec
ha co po a will ha e on ansla ion s udies, in my iew, will be a consequence o hei
enabling us o iden i y ea u es o ansla ed ex which will help us unde s and wha
ansla ion is an how i wo ks» (1993: 242-243). O du ako zenbai ike ke ak e egula asun
e a joe a e epika uen zan zuak an zemanak zi uz en es u i zulie ako hizke an (Blum-Kulka
1986, Bake 1992, Vande auwe a 1985, Shlesinge 1991, Tou y 1991), e a Bake ek ike ke a-
ildo zabaldu be i ho e an sakon zea p oposa u zuen, 1993 ha an i zulpen-unibe sal
izenda u zi uenak ondo ioz a u ahal izango zi elakoan, ho s, ja o izko enun zia ue an ez
baizik es u i zulie an age u ohi di en zenbai ezauga i, hizkun za-sis ema zeha z ba en
in e e en zia en ondo io ez di enak (Bake 1993: 243).
P oposamena en lehen plaza a ze ha an, Bake ek i zulpene ako hizke a en sei
ezauga i ze enda u zi uen (1993: 243-245):
•Esplizi azioa, hau da, i zulpene an be en so bu u- es ue an e a o o ha i zulpen ez
di en bes e edozein es u an baino gehiago zehaz eko joe a, in o mazio osaga ia
gehi uz gehiene an.
•Anbioguo asuna ebaz eko joe a e a sinpli ikazioa; lausoak ge a dai ezkeen
izeno dainak o ma zeha zagoekin o dez uz edo sin axi konplexua e az uz, adibidez.
•G ama ikal asune ako joe a, ho s, ja o izko es uan ag ama ikalak di en elemen uak
i zulpenean zuzen zeko ahalegina.
•Ja o izko es uko e epikapenak ezaba zeko joe a.
34
•I zulpene ako lexikoa en banake a ezbe dina iza ea bai xede-hizkun za ho e an
ida zi ako ja o izko es ue akoa ekin konpa a u a, bai i zulpenen so bu u-
es ue akoa ekin konpa a u a.
•Xede-hizkun za en ezauga i be eizga iak esaje a zeko joe a.
Co pusen bidezko ike ke an, hi u esna nagusi be eizi zi uen Bake ek (1995: 240):
co pus pa aleloak (pa allel co po a), non A hizkun zako so bu u- es uak e a B hizkun za a
egindako haien i zulpenak bil zen di en; co pus konpa aga iak (compa able co po a), hau
da, A hizkun zan so u ako es uak e a A hizkun za a bes e hizkun za ba zue a ik egindako
i zulpenak bil zen di uz en co pusak; e a co pus eleaniz unak (mul ilingual co po a), non
hizkun za ezbe dine ako bi co pus elebaka edo gehiago nahas en di en («se s o wo o
mo e monolingual co po a in di e en languages, buil up in he same o di e en
ins i u ions on he same o simila design c i e ia», Bake 1995: 232). Hi u auke a ho ien
a ean, co pus konpa aga iak lehenes en di u Bake ek be e helbu u ako. Hizkun za ba ean
zuzenean so u ako es uak e a hizkun za ho e a a egindako i zulpenak konpa a uz lo uko
omen da an zema ea i zulpene ako hizke a en be eizga iak, ho s, «pa e ns which a e ei he
es ic ed o ansla ed ex o which occu wi h a signi ican ly highe o lowe equency in
ansla ed ex han hey do in o iginals» (Bake 1995: 235).
Lehen p oposamen hu a egin e a u e gu xi a, unibe sal asuna en ideia en
e aba eko asuna apaldu egin zuen Bake ek (1999):
T ansla ed language on he whole (wi hin a pa icula his o ical and social con ex ) may
ha e ce ain ea u es ha dis inguish i om o iginal language, bu whe he o no his
p o es o be he case i is impo an no o es ic ou sel es o his speci ic issue bu o
y also o accoun o he di e si y wi hin he ansla ion co pus i sel .
(Bake 1999: 291)
Bake ek (1999: 291) i zulpene ako hizke an nola edo hala e agin dezake en bes e
zenbai ak o e ze enda zen di u, e a adi ze a ema en du, ondo ioz, ezen i zulpene ako
hizke a i zulpen ez di en es ue ako hizke a ik be eiz en bada e e, i zulpene ako hizke a en
35
ba uan e e badi ela aldeak i zulpen ba zuen e a bes een a ean. Zehazki, honako ak o e
hauek izan lezake en e agina az e zea p oposa zen du Bake ek (1999: 291):
•I zulpen-es a egia ezbe dinak e abil zen al di uz e edo i zul zean hizke a ezbe dina
so zen al du e gizonezko i zul zaileek e a emakumezko i zul zaileek?
•Alde ik naba i al da i zulpenen hizke an a gi a a zailea en a abe a, ba zuek ja io asun
e a i aku ga i asun handiagoko i zulpenak bul za zen di uz elako, adibidez, e a bes e
ba zuek, aldiz, xede-hizkun za en za ezohikoagoa den e edu linguis iko ba
lehenes en du elako?
•Es a egia e a be eizga i ba zuk naba menagoak o e di a es u-gene o ba zue an
bes e ba zue an baino?
•Nolakoa da so bu u-hizkun za en e agina?
Esan genezake, be az, Bake ek leundu egin duela be e p oposamena denbo ak au e a
egin ahala. 1993ko lehen plaza a ze hu a, zeinean unibe sal e minoa ze abilen e a de inizio
zabal e a o oha zaile ba eskain zen zuen, ñaba u egin du ge oz ikako a gi alpene an. Be e
eo ia en muina i eu si egi en dio, nolanahi e e: i zulpene ako hizke a i zulpen ez di en
es ue ako hizke a ik nola edo hala be eiz en dela de enda zen ja ai zen du. Baina ona zen
du i zul zaileen ja duneko pa oi e epika u ho iek ez di ela be i ba iza en es u, hizkun za
e a luma o o an, e a, ai zi ik, zenbai ak o e en mende daudela.
Bake ek abia azi ako bidea, nolanahi e e, oso emanko a ge a u da, e a gai honi
lo u ako ike ke a asko e a asko a ikoak egin di a azken hama kada haue an. Ba zuk i zulpen-
unibe sal zeha zen ba oga u nahian a i u di a (La iosa 1997 e a 1998, Papai 2004, Xiao e a
Yue 2008, Williams 2005). Bes e ba zuek unibe salen p oposamena egiaz a zea ezinezkoa
dela alda ika u du e, ga ai e a hizkun za guz ie ako es u o o az e zea ezinezkoa den hein
be suan (Tymoczko 1998, Pym 2008, Valencia Gi aldo 2020...). E a bes e zenbai , azkenik,
unibe sal asuna en ez abaida en gaine ik hanka-pun e an pasa u, e a co pus zeha ze an
es u i zuliak es u ez-i zulie a ik be eiz en di uen ezauga i ik baden iden i ika zen saia u
di a, ezauga i ho ien us ezko unibe sal asuna demos a zeko asmo ik gabe (Ma co Bo illo
2013, Co pas Pas o 2017, Tello Fons 2019).
36
Ja aian, es u i zulie ako hizke a en be eizga iak an zema eko egin di en zenbai
ike lan au kez uko di ugu. Ba zuk ike ke a-le o ho e an muga i izan zi elako hau a u
di ugu; bes e ba zuk, gu e esian landuko di ugun alde di zeha zekin ha eman zuzena
du elako. Au eka i ge a u zaizkigun ike lan ho ien e epasoak in o mazio in e esga ia
eskainiko digu gai honen ingu uan in e esa piz u du en auzi zeha zez, e abili di en co pus
mo ez, balia u di en me odologiez e a, o o ha , lo u di en emai zez.
2.2. Lexiko mailako den si a ea, aniz asuna e a
emanko asuna
2.2.1. Sa a La iosa e a lexiko-den si a ea
Tes u i zulie ako be eizga i linguis ikoen e a es u ez-i zulie akoen a eko
ezbe din asuna oga zeko lehen ahalegin sendoe ako ba Sa a La iosa en esku ik (1997,
1998, 2002) i i si zen. La iosak ingelesezko es uen co pus ba e abili zuen hainba saiakun za
egi eko. Co pus ha k, English Compa able Co pus (ECC) izenekoak, bi azpico pus bil zen
zi uen: ingelese a i zuli ako es uak (T ansla ional English Co pus) e a ingelesez so u ako
es uak (Non-T ansla ional English Co pus). I zulpenen azpico puseko es uak hainba
hizkun za a ik i zuli akoak zi en. Bi azpico puse an, bi es u-gene o jaso zen zi en: p en sako
a ikuluak (The Gua dian e a The Eu opean egunka ie akoak), ba e ik, e a na a iba (biog a ia
e a ikzioa), bes e ik. ECCk 2 milioi hi z ingu u zi uen guz i a.
La iosak i zulpen-unibe salen a ean sinpli ikazio dei u izan dena egiaz a u nahian
bu u u zuen 1990eko hama kadako be e ike lana, sinpli ikazioa Blum-Kulka en e a
Le ens onen de inizioa en a abe a ule u a: « he p ocess and/o esul o making do wi h
less wo ds» (Blum-Kulka e a Le ens on 1983, apud La iosa 1997: 533). Zehazki lexiko zein
sin axi mailako sinpli ikazioa ike u nahi izan zuen. Lexikoa i dagokiona elemen u lexikoen
(lexical wo ds edo con en wo ds) e a elemen u g ama ikalen (g amma ical wo ds) a eko
e lazioa konpa a uz e a lexiko den si a ea neu uz az e u zuen; sin axia i dagokiona, aldiz,
esaldien ba ez bes eko luze a kalkula uz ike u zuen. Gu e esian lexikoan ja iko dugunez
37
a e a, La iosak sinpli ikazio lexikoa en ingu uan az e u akoak baino ez di ugu eka iko a al
hone a a, e a kanpoan u ziko di ugu, be az, sin axia i dagozkionak.
Sinpli ikazio lexikoa oga u nahian, La iosak (1997) p en sako a ikuluak az e u zi uen
lehenik, e a bi alde di konpa a u zi uen. Ba e ik, a ikulu i zulie an gehien e abil zen zi en
108 hi zen ze enda e auzi, e a a ikulu ez-i zulie an gehien e abil zen zi en hi zen
ze enda ekin konpa a u zuen. Bes e ik, Cobuild Bank o English co pus o oko e a
handiagoa en a abe a ingelesezko es ue an o o ha gehien e abil zen di en 200 hi zak
hau a u, e a az e gai zuen p en sako a ikuluen co pusean hi z ho iek zenba age aldi
zi uz en kalkula u zuen. Konpa azio ho ie a ik, zenbai ondo io a e a zi uen:
•Elemen u lexikoen e a elemen u g ama ikalen a eko e lazioa i zegokionez, elemen u
lexikoen ehunekoa xikiagoa zen a ikulu i zulie an a ikulu ez-i zulie an baino. Hau
da, a ikulu i zulie ako lexiko-den si a ea xikiagoa zen.
•I zulpenen a ean, so bu u-hizkun za ba edo bes ea iza eak ez zuen e aginik lexiko-
den si a ean.
•Maiz e abili ako hi zen e a gu xi e abili ako hi zen a eko e lazioa i zegokionez, maiz
e abili ako hi zen ehunekoa handiagoa zen a ikulu i zulie an a ikulu ez-i zulie an
baino.
•Azpico pus bakoi zean gehien e abil zen zi en hi zei (lis heads) zegokienez, hi zok
gehiago an e epika zen zi en es u i zulie an es u ez-i zulie an baino.
•Azpico pus ba ean e a bes ean gehien e abil zen zi en hi z ho iek egiaz zenba lema i
zegozkien zenba u a, es u i zulie an gehien e abili ako hi zen a ean lema gu xiago
bil zen zi en es u ez-i zulie an baino. Hau da, gehien e abili ako hi zen a ean lexiko-
aniz asun handiagoa ikus en zen es u ez-i zulie an es u i zulie an baino.
Na a iba- es uekin an ze a joka u zuen La iosak (1998), ingelese a i zuli ako 14
na a iba-lan e a ingelesez ida zi ako 18 na a iba-lan konpa a u a, e a an zeko ondo ioak
lo u zi uen. Hala, bada, e a labu bilduz, ingelesezko p en sa-a ikuluak e a na a iba-lanak
az e u a, i zulpene ako hizke a ezauga i zen zu en lau joe a o oko nagusi be eizi zi uen
La iosak:
38
•Elemen u lexikoen e a elemen u g ama ikalen a eko e lazioa i zegokionez, es u
i zuliek elemen u lexikoen ehuneko xikiagoa age i zu en (hau da, es u i zulie ako
lexiko-den si a ea xikiagoa zen) es u ez-i zuliek baino.
•Maiz asun handiz e abili ako hi zen e a maiz asun xikiz e abili ako hi zen a eko
e lazioa i zegokionez, es u i zuliek maiz asun handiz e abili ako hi zen ehuneko
handiagoa age i zu en es u ez-i zuliek baino.
•Tes u i zulien co pus ba eko hi z e abilienek co pusean ha zen zu en pa ea
handiagoa zen es u ez-i zulien co pus ba ekoek ha zen zu ena baino (gehien
e abili ako hi zak gehiago an e abil zen zi en).
•Tes u i zulien co pus ba eko hi z e abilienen ze endak lema gu xiago bil zen zi uen
be e bai an es u ez-i zulien co pus ba ekoak baino.
Da u ho ie an oina i u a, ho az, i zulpene ako lexiko mailako sinpli ikazioa egiaz a u a
ge a zen zela ondo ioz a u zuen La iosak.
2.2.2. Vilma Pápai e a ype/ oken a ioa
Vilma Pápai (2004) esplizi azio izeneko i zulpen-unibe salaz a du a u zen, hau da,
es u i zulie an ja o izko es uko adie a esplizi a zeko iza en den us ezko joe az.
Esplizi azioa i bu uzko lehen pos ula u sendoa Blum-Kulkak (1986: 19) eskaini zuen: «an
obse ed cohesi e explici ness om SL o TL ex s ega dless o he inc ease aceable o
di e ences be ween he wo linguis ic and ex ual sys ems in ol ed». E a hasie an
ike zaileak so bu u- es uak e a haien i zulpenak konpa a uz oga zen saia u bazi en e e,
au e axeago es u i zuliak e a es u ez-i zuliak konpa a uz az e u zu en auzia, ule u a ezen,
esplizi azioa ja o izko es uko adie a es u i zulian esplizi a zea bada, ho enbes ez hizkun za
ba e a i zuli ako es ue ako hizke ak esplizi uagoa beha lukeela hizkun za ho e an
so u ako es u ez-i zulie akoak baino. Pápaik, hain zuzen e e, ingelesezko zenbai es u e a
hunga ie a a egindako haien i zulpenak az e u zi uen lehen ase ba ean (co pus pa alelo
ba , alegia), e a hunga ie a ako es u i zuliez e a hunga ie azko es u ez-i zuliez osa u ako
39
naba men gehiago e abil zen zi uz ela ikusi a, au eikusi zuen es u ez-i zulie an kolo eak
izenda zeko ingelesez auke an di en bes e sinonimoe a ik gehiago e abiliko zi ela, e a be az
kolo een e emu seman ikoa i dagokionez lexiko-aniz asun handiagoa opa uko zuela es u
ez-i zulie an.
Biga en ase hone an, Olohanek oina izko kolo e-izenen ze enda ba osa u (black,
blue, b own, g een, g ey, g ay, o ange, pink, pu ple, ed, whi e, yellow), e a haie ako
bakoi za en age aldiak zenba u e a konpa a u zi uen. Da uek oso an zeko e abile a e aku si
zu en bi azpico puse an. Ondo en, oina izko hi u kolo e-izen hau a u (b own, blue, ed),
hesau us ba en lagun zaz haien sinonimoen ze endak osa u, e a sinonimo ho ie ako
bakoi za en age aldiak zenba u e a konpa a u zi uen bi azpico puse an. Emai zek e aku si
zu enez, auke an zi en sinonimoen a e ik gehiago e abil zen zi en es u ez-i zulie an es u
i zulie an baino, aldea oso handia ez bazen e e. Age aldi kopu ua i dagokionez, kopu u
naba men handiagoak age i zi uz en es u ez-i zuliek i zuliek baino. Hau da, hi u kolo e haien
ñaba du ak adie az eko sinonimoak naba men gehiago an e abil zen zi en es u ez-i zulie an
es u i zulie an baino. Labu bilduz, Olohanek ikusi zuen sinonimo gehiago e abil zen zi ela
es u ez-i zulie an (aldea xikia bazen e e) e a gaine a sinonimo ho iek gehiago an e abil zen
zi ela (alde naba menez).
2.2.5. Richa d Xiao (e al.) e a lexiko-den si a ea
I zulpene ako hizke a ezauga i zeko lehen ahaleginak Eu opako hizkun zak az e uz
egin zi en, baina gai honen ingu uko in e esa munduko bes e hizkun za ba zue an e e
naba mena izan da. Txine a a i zuli ako es ue ako hizke a en az e ke ak, adibidez, lan asko
eka i di u XXI. mendeko lehen bi hama aldie an. Ike lan ho ie ako gehienek sin axi a loko
alde diak jo a u di uz e (Chen 2006, Wang e a Qin 2010). Lexiko a loan, Xiaok bes e zenbai
kide ekin ba e a (Xiao e a Yue 2008; Xiao, He e a Yue 2010, Xiao e a Hu 2015) egindako
ike lanak di a aipaga iak.
Xiaok e a kideek me odologia i dagokionez pauso be i ik eman ez bazu en e e —
Eu opan p oposa u ako az e bideak be en ho e an xine a a aplika uz egin zi uz en be en
az e lanak, ikusiko dugunez—, a gi zu en «hizkun za ez-eu opa e a ik» da uak bil zea
46
ga an zi sua zela, a gudia u a ezen, o du a a e an zemandako i zulpene ako hizke a en
ezauga iak o oko u e a unibe sal za jo beha bazi en, «ingelesa e a ha en hu bileko
hizkun zak» ez bes e hizkun za ba zuk e e az e u beha zi ela (Xiao e a Yue 2008: 252).
Hala, bada, Xiaok e a kideek bi co pus diseina u e a so u zi uz en, hainba egiaz apen
egi eko p obaleku gisa: ZJU Co pus o T ansla ional Chinese (ZCTC) e a Lancas e Co pus o
Manda in Chinese (LCMC). Lehenengoa xine a a i zuli ako es uen co pus ba zen, nagusiki
ingelese ik egindako i zulpenak baina bai a bes e zenbai hizkun za a ik i zuli akoak e e
bil zen zi uena. Biga en co pusa xine az so u ako es uek osa zen zu en. Biek ala biek
milioi ba hi z ingu u zi uz en (bi milioi hi z ingu u bien a ean), e a hamabos ka ego ia ako
es u mo ak bil zen zi uz en, gehienak ikziozko p osa en, es u akademikoen e a kaze a i za
a loa en ba uan koka zi ezkeenak. Bi co pus ho iek konpa a u a, xine a a i zuli ako es uen
be eizga i sin ak ikoak e a lexikoak az e u zi uz en. Guk lexikoa i dagozkion alde diak
baka ik aipa uko di ugu le oo an.
La iosa i (1997, 1998) ja ai uz, Xiaok, Hek e a Yuek (2010) lexiko-den si a ea
konpa a u nahi izan zu en xine azko es u i zulien e a ez-i zulien a ean. Ho e a ako bi
neu ke a mo a e abili zi uz en. Lehenengo, co puseko elemen u lexikoen (con en wo ds edo
lexical wo ds) e a hi z guz ien a eko a ioa kalkula u zu en, La iosak (1997, 1998) egin
bezala. Biga enik, ype/ oken a ioa kalkula u zu en, ho s, co puseko hi z ezbe dinen e a hi z
kopu u osoa en a eko a ioa. Elemen u lexikoek hi z guz iekiko be e zen du en p opo zioa i
dagokionez, da uak a giak zi en: a ioa o o ha handiagoa zen es u ez-i zulien co pusean
es u i zulienean baino, e a aldea es a is ikoki esangu a sua zen; ho s, lexiko-den si a ea
handiagoa zen es u ez-i zulie an. Ho ez gain, egileek be eiziak zi uz en hamabos es u
mo e an e epika zen zen joe a ho i: es u mo a guz ie an zen handiagoa lexiko-den si a ea
es u ez-i zulie an, e a guz ie an zen aldea es a is ikoki esangu a sua. Type/ oken a ioa
kalkula u a lo u zi uz en da uek e e es u ez-i zulie ako lexiko-den si a ea handiagoa zela
e aku si zu en, nahiz e a alde es a is ikoa o aingoan esangu a sua ez izan.
Lexiko-den si a ea neu zeko bi i izpide ho iei hi uga en da u ba gehi u zie en Xiaok,
Hek e a Yuek (2010: 22): elemen u lexikoen e a elemen u g ama ikalen a eko a ioa
kalkula u zu en. Au eko bi neu ke e an bezala, o aingo hone an e e a ioa handiagoa zen
es u ez-i zulie an o o ha , e a handiagoa zen o oba es u mo a guz ie a ako. Azkenik,
47
La iosa i (1997, 1998) ja ai uz be i o e e, maiz asun handieneko hi zen ze enda e auzi
zu en, e a haien age aldien ingu uko da uak az e u. Ho e a ako, co puseko hi z edo oken
guz ien a ean % 0,10eko pisua zu en hi zak e auzi zi uz en es u i zulien co pusean zein
es u ez-i zulienean. Tes u i zulien co pusean 114 hi zek be e zen zu en baldin za ho i, e a
es u ez-i zulienean 108k. Ho ez gain, gehien e abili ako hi z ho ien age aldien ehuneko
me a ua handiagoa zen i zulpene an (% 40,47) es u ez-i zulie an baino (% 35,70), bai a
haien e epikapen- asa e e (3.154,37 es u i zulie an e a 2.870,37 es u ez-i zulie an).
Txine a ako Xiaok e a kideek lo u ako da uek, be az, be e si egi en zi uz en
La iosa en ondo ioak: lexiko-den si a ea handiagoa zen xine azko es u ez-i zulie an
xine a a i zuli ako es ue an baino, edozein zela ik e e neu ke a egi eko e abili ako i izpidea.
Au e agoko lan ba ean Xiaok (2015) esamolde edo lokuzioen e abile a e e az e u
zuen, au e ik Bake ek (2004, 2007) esamoldeen a loan abia u ako ike le oa i xine a en
bi a ez ebiden ziak eskaini nahian (Bake ek lokuzioen ingu uan egindako lana ge oxeago
au kez uko dugu guk, no malizazio izeneko i zulpen-unibe sala i lo u a). Hala, bada, Xiaok
xine azko esamoldeen age aldiak konpa a u zi uen au eko be e lane ako bi co puse an,
kopu u handie an az e u e e, ondo io o oko zaileak a e a ahal iza eko moduan. Xiaok
g ama ika-ka ego ia en a abe a sailka u zi uen xine azko esamoldeak, bos mul zo an: izen-
lokuzioak, adi z-lokuzioak, adjek ibo-lokuzioak, adbe bio-lokuzioak e a izen-modi ika zaile
gisako lokuzioak. Esamolde ho ien age aldiak es u i zulien e a ez-i zulien be e bi
co puse ako hamabos es u-gene oe an zenba u, e a ondo ioz a u ahal izan zuen
esamoldeak gehiago an e abil zen zi ela xine azko es u ez-i zulie an es u i zulie an baino.
Guz izko kopu ua handiagoa zen es u ez-i zulie an, baina gaine a es u-gene o ik es u-
gene o ako az e ke an e e joe a be e si a age i zen: hamabos es u-gene o a ik hamabi an,
esamoldeak uga iagoak zi en es u ez-i zulie an i zulie an baino. I zul zaileak esamoldeak
e abil zeko uzku ago age i zi en, be az, xine azko es ue an.
48
2.3. No malizazioa (edo es anda izazioa,
konben zionalismoa, kon se badu ismoa)
2.3.1. Mona Bake e a lokuzioak
2004ko e a 2007ko lan bana an Mona Bake , «i zulpen-unibe sal» e minoa jada
a zean u zi a, es u i zulie ako no malizazio ako us ezko joe az a du a u zen:
The ways in which ansla ions a e claimed o be di e en [...] include, o example, he
assump ion ha ansla o s a e mo e conse a i e in hei use o language; ha hey
end o p e e mo e s anda d o ms o he language; ha he e ends o be a aising o
he le el o o mali y in ansla ion; ha ansla ed ex is ‘sani ized’ (in e ms o
ansla o s a oiding ce ain ea u es such as egionalisms and i egula spelling); and
ha ansla o s end o p oduce mo e ‘uni o m’ ex s.
(Bake 2004: 172)
E a no malizazio ako joe a ho i lo u a, zehazki, oso in e esga ia i i zi zion esamoldeen
edo lokuzioen e abile a az e zea i. Bake ek, izan e e, aldeko zein au kako a azoiak
au eikus en zi uen esamoldeak es u i zulie an es u ez-i zulie an baino uga iago
e abil zeko. Alde ba e ik, xede-hizkun zako esamolde e o uak e abil zeak i zulpena i
na u al asuna e dies en lagun zen diola ona uz ge o, zen zuzkoa zi udien pen sa zeak
i zul zaileek uga i e abiliko zi uz ela xede-hizkun zako esamoldeak edo lokuzioak be en
i zulpene an (2007: 14). Baina esamoldeen izae ak be ak konplexuagoa bihu zen zuen auzia
Bake en begie an sei a azoi enga ik (2007: 14-16):
Lehenengo e a behin, esamoldeak inkoak iza eak manipulazio ako auke a i eki a uz en
du, e a hain zuzen e e inka u ako esamoldeak i udimen suki manipula u egi en di a asko an,
bes eak bes e, umo ea so zeko. Bake ek zalan za egi en zuen i zulpene an, so bu u- es uak
halako ik eska zen ez duene an, esamoldeak manipula zeko en azio ik izango o e zu en
i zul zaileek.
49
Biga enik, esamoldeek xede-hizkun za en na u al asuna a eago zen badu e e e,
ba zuek ka ga kul u al handia iza en du e, e a be az bes e kul u a ba ean jaio ako so bu u-
es u ba ek nekez so a aziko du i zulpenean halakoak e abil zeko beha a.
Hi uga enik, hainba esamolde e egis o in o mala i lo uak iza en di a. Zenbai
ike ke ak (Olohan e a Bake 2000, Olohan 2003) i zulpenek es u ez-i zuliek baino
o mal asun maila handiagoa iza en du ela oga u du e. Pen sa zekoa da, be az, i zul zaileek
ez di uz ela e egis o in o maleko esamolde asko e abiliko zuzen asune an z le a zen di en
be en i zulpene an.
Lauga enik, esamolde ba zuk g ama ikalki i egula ak di a. I zulpene ako
zuzen asune ako joe a ain za ha u a, halako esamoldeak es u i zulie an ez-i zulie an baino
u iagoak izango di ela pen sa li eke.
Bosga enik, esamoldeak e abil zea o o ha oso heda u a dagoen enomeno ba bada
e e, esamolde bakoi za en e abile a-maiz asunak oso baxuak iza en di a e a zaila da kopu u
baxue a ik alde ba e ako edo bes e ako ondo io a gi ik a e a zea.
Azkenik, zenbai esamolde hi zez hi z in e p e a u a e e e abil dai ezke, be a iaz
umo e-e ek ua so zeko zein hi zez-hi zezko esanahiak zen zua duelako. Ho ek zaildu egi en
du da uen i aku ke a.
Bake ek ike ke a pilo u gisa au kez u zuen be e lana, e a esamolde gu xi ba zuk baino
ez zi uen az e u p oba gisa. Ike lana be a ez da emai zei dagokienez ain za ha zekoa,
kopu uak oso xikiak izanik ondo io o oko zaile ik a e a zeko bezain esangu a suak ez
zi elako. Baina, i zulpen-unibe salen gaia plaza a u zuenean bezala, ike le o be i ba
i adoki e a i eki zuen Bake ek bes e es u honen bi a ez — es u i zulie ako us ezko
es anda izazio ako edo konben zionalismo ako joe a i bu uzkoa, hain zuzen—, e a eka pen
ho ega ik aipa u nahi izan dugu guk le o haue an.
2.3.2. Sampo Ne alainen e a kolokialismoak
I zulpene an hizke a no maliza zeko us ez dagoen joe a ho i lo u a, Sampo
Ne alainenek (2004) inlandie a a i zuli ako e a inlandie az so u ako li e a u es ue ako
50
kolokialismoak konpa a u zi uen. Gaia az e zeko mo ibazioa bes e ike ke a ba ean so u
zi zaion. Finlandie azko li e a u es uen co pus ba ean, pe sona-izeno dainak es u ez-
i zulie an es u i zulie an baino askoz gu xiago zi ela ikusi zuen. Las e kon u a u zen a azoia
izeno dainon idazke a es anda a i lo u a zegoela: co puseko lema iza zaileak ez zi uen
ezagu u e a sailka u inlandie a es anda e ako aholka ua den idazke an ez bes e idazke a
ba ean age i zi en o mak. Izeno dain kopu uak egiaz an zekoak izango zi en ziu enik bi
azpico puse an, baina es u ez-i zulie an idazke a es anda a ekin ba ez ze ozen o ma
gehiago e abili zi en e a lema iza zaileak ez zi uen ain za ha u. Bazi udien, be az, es u
i zulie an es anda a ekin ba ez ze ozen o mak baz e uz eko joe a zegoela, e a
Ne alainenek joe a ho i bes e alde di ba zue a a o oko u zi ekeen egiaz a u nahi izan zuen.
Tes u i zulie ako hizke an, i zulpen-unibe salei bu uzko ez abaidan kon se badu ismo dei u
izan dena en az a nak bila u nahi izan zi uen, alegia:
One o hose [uni e sal ea u es o ansla ion], called conse a i eness, s a es ha
ansla ions end o p e e usual ways o exp ession and neu al, gene al language
ocabula y – o in e sely, o a oid he use o a e o somehow ma ked cons uc ions and
wo ds such as idiosync asies, neologisms, and colloquialisms.
(Ne alainen 2004: 68)
E a ho e a ako, inlandie azko bes e zenbai kolokialismo en e abile ak konpa a u
zi uen. Kolokialismo e minoa ekin hizkun za ida zi es anda e a o maleko konben zio,
gomendio e a a aue a ik desbide a zen den hizkun za en e abile a o o izenda u nahi izan
zuen, e a oha a azi zuen kolokial e a dialek al e minoak ia sinonimo za ha zi ezkeela,
ondo ioz, be e ike lanean (2004: 69). E abili ako co pusa inlandie azko ikziozko na a iba-
lanek osa ua zen: inlandie a a i zuli ako 64 ob a e a inlandie az ida zi ako 60; guz i a 5,6
milioi hi z.
Ne alainenek zehazki inlandie a kolokiala en alde di onologiko e a lexikoe an ja i
zuen a e a. Lehenik, bi azpico puse an gehien e abili ako hi zen ze enda e auzi, e a
ze enda ha an o ma kolokialak bila u zi uen, honako i izpide hauen a abe a: hau agaiak
ohikoak izan beha zi en (maiz asun gu xieneko ba izan beha zu en co pusean) e a egile
ba en baino gehiago en esku ik i i si beha zi en co puse a (libu u ba ean baino gehiago an
51
age u beha zi en). Az e ke a ho en ondo ioz, 14 hi z edo kolokialismo mul zo hau a u
zi uen: pe sona-izeno dainen aldae a kolokialak e a dialek alak, adizki zeha z ba zuen
idazke a ez-es anda a, zenbaki o dinalen ahoske a kolokiala e a aba . Hi z mul zo ho ie a ik
azpico pus ba ean e a bes ean zenba age zen zi en kalkula u zuen lehenik. Emai zen
a abe a, o o ha mul zo gehiago age i zi en es u ez-i zulie an es u i zulie an baino. Hau da,
kolokialismo mo a gehiago e abil zen zi en inlandie az so u ako na a iba-lane an:
e abili ako kolokialismo mo en ba ezbes ekoa 8 zen es u ez-i zulie an, e a 5 i zulpene an.
Ondo en, hi z ho ie ako bakoi za en e abile a-maiz asuna neu u zuen: ba e ik, hi z
bakoi za bi azpico puse ako zenba libu u an e abil zen zen kalkula u zuen, e a, bes e ik, hi z
ho ien age aldi-maiz asun e la iboa (mila hi zeko zenba age aldi zi uz en). Da uek e aku si
zu ena en a abe a, kolokialismo mo a ho ien adibide zeha zak uga iagoak zi en es u ez-
i zulie an es u i zulie an baino, e a es u ez-i zulien aldeko di e en zia a e handiagoa zen
desbide a ze onologiko edo o og a ikoei zegokienez.
Ne alainenen az e ke a en a abe a, be az, o ma kolokialak uga iagoak zi en o o ha
es u ez-i zulie an, ho s, age aldi gehiago zi uz en o o ha i zulpen ez zi en es ue an. E a
kolokialismo ho iek sailka zeko e abili zi uen mo a edo mul zoei dagokienez e e, kolokialismo
mo a gehiago e abil zen zi en libu u gehiago an es u ez-i zulie an es u i zulie an baino.
Bes ela esanda, kolokialismoak es u ez-i zulie an uga iagoak ez ezik, asko a ikoagoak e e
bazi en. Ne alainenen us ez, i zul zaileek kolokialismo auke a mu i zago ba e a jo zeak
adi ze a ema en zuen es ilo-e ek u zeha z ba so a az eko asmoz egindako hau u ba zela;
i zul zaileek be a iaz egindako e abile a ba , alegia, mo a zeha z ba zuen a ean hau ake a
eginda. Finlandie azko idazleen es ue an, ai zi ik, kolokialismoak asko a ikoagoak iza ea
espon aneo asuna ekin lo u zuen Ne alainenek. Idazleek kolokialismoak inkon zien eki
e abil zen zi uz elako seinale za ha u zuen: mul zo zeha z ba zuen a ean auke a u gabe,
aho a e o i ahala e abil zen bide zi uz en mo a ba ekoak edo bes ekoak, i agazi ik gabe
(2004: 81).
Bes alde, o ma kolokialen a ean i ainei e a mada ikazioei zegozkienak es u ez-
i zulie an uga iagoak ez ezik gogo agoak edo go dinagoak e e bazi ela hau eman zuen
Ne alainek (2004: 82). Da u ho i i zulpene ako kon se badu ismo ako joe a ekin lo u zuen,
i zul zaileek halakoak e abil zea e ezelo handiz hausna u ako e abaki ba en ondo io
52
zelakoan, nahiz e a ona u zuen i zulpenen ja o izko es uen izae a i e e zo zekiokeela
ezbe din asun hu a.
2.3.3. Donna A. Williams e a lexiko-so kun za
Donna A. Williamsek (2005) i zulpen-unibe salei bu uzko ike ke a ebiden zia
gehiago en bi a ez abe as u nahi izan zuen be e dok o ego- esian, a gudia u a ezen,
hizkun za e a es u-gene o ezbe dine ako da uak me a uz, i zulpene ako hizke a es u ez-
i zulie ako ik ze an ezbe din zen den zehaz u ahalko dela e a ondo ioz i zulpena en
enomenoa ze an den ule ze a i i si ahalko ga ela noizbai :
I is hoped ha o e ime, and wi h epea ed co pus-based s udies in many di e en
languages, we can begin o unde s and how (o indeed whe he ) ansla ed ex s di e
om non- ansla ed ex s. [...] by explo ing he di e ences be ween ansla ion and
o he o ms o w i ing [...] we hope o add o he s o e o knowledge o wha ansla ion
ac ually is.
(Williams 2005, 2)
Ho e a ako, Eu opa ik kanpoko i zulpengin zan koka u zuen be e az e lana (Kanadako
bi hizkun za o iziale a a, ingelese a e a an sese a, egindako i zulpenak az e u zi uen) e a
o du a a e be eiziak zi en lau i zulpen-unibe sal nagusie an ja i zuen a e a: no malizazioa,
esplizi azioa, sinpli ikazioa e a be din zea (le elling ou ). Le o haue a a Williamsek lexiko
mailan egindako eka penak eka iko di ugu soilik; gu e esiko ike gaia ekin ha eman zuzena
du enak, alegia. E a, be az, Williamsek no malizazioa en e a sinpli ikazioa en ingu uan
landu akoa baino ez dugu aho an ha uko ja aian.
Williamsek, esan bezala, bi hizkun za ako da uez abe as u nahi izan zuen es u
i zulie ako hizke a i bu uzko ike ke a: ingelesa e a an sesa. E a o du a a eko ike lane an
nagusi izan zi en li e a u es uak baz e u zi a, Kanadako Gobe nua en web o iko es uak
az e zea e abaki zuen. Hala, bada, be e ike ke an lau co pus elka en independen e e abili
zi uen: ingelesez so u ako es uen co pus ba , ingelese a i zuli akoen bes e ba , an sesez
53
so u ako es uen co pus ba e a an sese a i zuli ako es uen bes e co pus ba . Co puse ako
bakoi zak 60.000 hi z ingu u zi uen.
No malizazioa oga u nahian —«a heo e ically exagge a ed adhe ence o no ms, o
he de imen o any kind od c ea i i y, such as he a emp s o coin wo ds» (2005: 16)—,
hi z asma uak edo so ka i be iak (coinages) az e u zi uen Williamsek (2005: 95-106).
Kennyk (2001) lehenagoko ike lan ba ean alemane ik ingelese ako li e a u i zulpene an
p oba u ako me odologia egoki uz, Williamsek be e lau co puse an age pen-maiz asun
xikieneko hi zen ze enda e auzi zuen. Ze enda ho e an, Mic oso O ice Wo d
p og amako zuzen zailea e abiliz, hiz egie an jaso a ez zeuden hi zak auke a u zi uen.
Ondo en, eskuzko ga bike a ba eginez, izen be eziak kendu zi uen, bai a bes e zenbai
baldin za be e zen zi uz en bes e elemen u ba zuk e e, hala nola mekanog a ia-aka sak,
siglak, a ze iko hi zak e a labu du ak. Guz i a 77 hi zeko ze enda ba ge a u zi zaion,
egiazko coinage za edo asma u ako hi z be i za ha zeko modukoak. Ho ie a ik 55
ingelesezko es ue an au ki u zi uen: 35 es u ez-i zulie an e a 20 es u i zulie an.
F an sesezko es ue an, aldiz, 22 so ka i be i edo coinage iden i ika u zi uen: 14 es u ez-
i zulie an e a 8 es u i zulie an. Da uek e aku si zu enez, so ka i be i haiek uga iagoak zi en
o o ha es u ez-i zulie an, bai an sesez so u ako es uen co pusean, bai ingelesez
so u akoenean. Bi hizkun ze an kopu u absolu ue an aldea bazegoen e e, p opo zioan
an zeko egoe a ikus en zen: an sesezko zein ingelesezko es u i zulie an so ka i be iak
es u ez-i zulie an baino % 30 gu xiago zi en. Bi hizkun ze an i zulpene ako hi z be ien
kopu ua es u ez-i zulie akoa baino naba men baxuagoa iza ea, Williamsen hi ze an,
i zulpene an o o ha joe a kon se bado e ba iza en delako zan zu za ha zi ekeen. E a
be ean, halako hi zak ingelesezko es ue an an sesezkoe an baino uga iagoak iza ea
hizkun za e a kul u a bakoi za en ba ne ona ga i asuna ekin lo u zuen: ingelesak ja e a
i ekiagoa e akus en zuen, da uen a abe a, hi z be iak so zea i e a ona zea i dagokionez.
Tes u i zulie ako us ezko sinpli ikazio ako joe a oga u nahian, La iosa en (1997, 1998)
me odologia i ja ai u zion Williamsek (2005: 137-145). Hi u neu ke a mo a e abili zi uen:
ype/ oken a ioa edo co puseko hi z guz ien e a hi z ezbe dinen a eko e lazioa; lexiko-
den si a ea edo elemen u lexikalen e a elemen u g ama ikalen a eko e lazioa; e a esaldien
ba ez bes eko luze a. La iosa i bu uzko a alean bezala, lexikoa i lo u ako bi i izpideak
54
baka ik ha uko di ugu aho an le o haue an, hau da, ype/ oken a ioa e a lexiko-
den si a ea.
Type/ oken a ioa i dagokionez, Williamsek emai za ezbe dinak lo u zi uen
ingelese ako e a an sese ako. Ingelesezko co pusean ype/ oken a ioa xikiagoa zen es u
i zulie an, hau da, ingelese a i zuli ako es ue an hi z ezbe din gu xiago zeuden p opo zioan
es u ez-i zulie an baino, edo, bes e modu ba ean esanda, aniz asun lexikal gu xiago zegoen
i zulpene an. F an sesezko es ue an, aldiz, alde an ziz ge a zen zen: ype/ oken a ioa
handiagoa zen i zulpene an, ho s, hi z ezbe din gehiago zeuden es u i zulie an e a be az
aniz asun lexikala handiagoa zen. Lexiko-den si a ea neu zeko i izpideak (elemen u lexikalen
e a g ama ikalen a eko e lazioak, alegia) an zeko joe a ba en be i ema en zuen. Ingelesezko
es uen a ean, lexiko-den si a ea en a ioa baxuagoa zen i zulpene an es u ez-i zulie an
baino; an sesezkoe an, aldiz, a ioa handiagoa zen i zulpene an.
Williamsek lo u ako da uek ez zu en ba egi en La iosak lo u akoekin. Ingelese ako
an zeko joe a hau eman zu en bi ike la iek: i zulpene an lexiko-aniz asun e a -den si a e
xikiagoa zegoen es u ez-i zulie an baino. Baina an sesezko co pusek kon ako joe a age i
zu en. Williamsek hizkun za bakoi za en izae a i ego zi zion aldea, e a ez ho enbes e es uak
i zuliak iza ea i edo ez iza ea i. E a ho i lo u a, ain za ha zeko moduko ak o e za jo zuen,
o oba , an sese a i zuli ako es uak ingelese ik i zuliak zi ela, e a ingelese a i zuli ako
es uak, be iz, an sese ik. Williamsek, sinpli ikazioa oga zeko be e ahaleginean inko,
bes e i izpide me odologiko ba zuk bila zeko p emia alda ika u zuen: «These esul s sugges
ha i simpli ica ion is indeed a ea u e o ansla ion, i is no seen only in impo e ishmen
o ocabula y, educed in o ma ion loads, o simple sen ence cons uc ion. O he measu es
may need o be explo ed» (Williams 2005: 144).
2.3.4. Glo ia Co pas Pas o e a aldae a dia opikoak
Co pas Pas o ek (2015, 2017, 2018) i zulpene ako us ezko es anda izazio ako joe a
gogoan ha u zuen, Ne alainenek (2004) bezalaxe, be e ike lane an. Baina es anda izazioa
e egis oa i lo u a az e u beha ean, aldae a dia opiko edo geog a ikoe an a e a ja i a
jo a u zuen. Co pas Pas o ek Ibe ia penin sulako e a Ame ikako espainola en asko a iko
55
baino. Ondo en, da uak modu kuali a iboago ba ean az e zea i ekin zio en. Ho e a ako,
ze enda u ako big amen a ean bi azpico puse ako bakoi zean gehien e epika zen zi enak
auke a u zi uz en e a haien e abile a e a nolako asuna konpa a u zi uz en. Biga en pauso
ha an ondo ioz a u zu en i zulpene an pa oi e epika u gehiago e abil zen bazi en e e,
i zulpene an gehien e epika zen zi en konbinazioak opic-dependen sequences edo gaiak
baldin za u akoak zi ela (adibidez, lega no d edo lingua ussa), e a es u ez-i zulie an, aldiz,
opic-independen sequences edo gaia i lo u a ez zeuden konbinazioek (b e e pe iodo, sco so
anno) age aldi gehiago zi uz ela i zulpene an baino.
2.4.4. Sil ia Be na dini
Be na dinik gaian sakon zen ja ai u zuen, e a 2007an i alie azko kolokazioei bu uzko
bes e ike lan ba a gi a a u zuen. O aingo hone an, bi co pus pa alelo e abili zi uen:
co puse ako ba ek ingelesez so u ako es uak e a i alie a a egindako haien i zulpenak
bil zen zi uen, e a bes eak i alie az so u ako es uak e a ingelese a egindako haien
i zulpenak. Bi co pus pa alelo ho iek, be az, bi co pus konpa aga i osa zen zi uz en aldi
be ean: ingelesez ida zi ako e a i alie a ik ingelese a i zuli ako es uen co pusa, ba e ik, e a
i alie az ida zi ako e a ingelese ik i alie a a i zuli ako es uen co pusa, bes e ik. Ho iez gain,
bi e e e en zia co pus e abili zi uen kon as e ako: B i ish Na ional Co pus (BNC) delakoa
ingelese ako e a Repubblica co pusa i alie a ako.
Ha en hu bilpen modua maiz asuna en a abe akoa izan zen, e a ez aseologia en
a abe akoa (Be na dini 2007: 2). Hau da, ha en helbu ua ez zen kolokazioa ze den eo ikoki
de ini zea ez a hi z mul zo ba kolokazio za jo zeko i izpideak muga zea, baizik e a age aldi-
maiz asun handiak iza e hu saga ik analisi ako in e esga iak izan li ezkeen bi hi zeko
mul zoak az e zea. Kolokazioak e auz e akoan, e a da uen e abile az asuna be ma zeko
helbu uz, zenbai muga ja zea e abaki zuen: bi hi z lexikalek osa u ako konbinazioak soilik
hau a zea, bi hi z ho iek elka en ondo-ondokoak edo gehienez e e bi un zio-hi zek be eiziak
izanik. Tes u i zulie an bi baldin za ho iek be e zen zi uz en big amen ze enda a e a, e a
age aldi-maiz asuna en a abe a o dena u zuen; ondo en, gauza be a egin zuen es u ez-
i zuliekin. Ba eko e a bes eko emai zak konpa a u a, Be na dinik ondo ioz a u zuen
62
i alie azko i zul zaileek i alie azko idazleek baino gehiago an jo zen zu ela segida mo a zeha z
ba [izena + konj./p ep. + izena] e abil ze a. Lehen emai za ho i kon as a zeko asmoz, co pus
pa aleloe a a jo zuen. Hala, ja o izko ingelesezko es uak e a haien i alie a ako i zulpenak
le oz le o konpa a u a, aipa u ako [izena + konj./p ep. + izena] segida age i zen kasue ako
asko an i zulpen-aldake a ( ansla ion shi ) ba ge a ua zela ikusi zuen; hau da, so bu u-
es uan ez zen kolokazio ik age i, e a i alie azko kolokazioa i zul zaileak so a azia zen
i zulpen-aldake a edo -es a egia ba en ondo ioz. Labu bilduz, Be na dinik egiaz a u zuen
i alie azko kolokazio mo a zeha z ba uga iagoa zela es u i zulie an es u ez-i zulie an baino,
e a i alie azko es u i zulie an kolokazio pa oi ho i uga iagoa iza ea i zulpen-p ozesua en
ondo io zela e a ez so bu u- es uak so a azia. I alie a ako i zul zaileek, be az, be en
i zulpene ako hizke a i alie a en ohiko kolokazioe a a hu bila az eko ahalegina egi en zu en,
lo u ako da uen a abe a.
2.4.5. Ca men Day ell
Ga ai be suan, Day ellek (2004, 2007) co pus ba e ik kolokazioak e auz eko
me odologia-p oposamen ba ga a u zuen, kolokazioen e abile a es u i zulie an e a ez-
i zulie an konpa a zeko e a i zulpene an aniz asun gu xiagokoa o e zen egiaz a zeko asmoz.
Ho e a ako bi co pus xiki e abili zi uen: ba a B asileko po ugesez ida zi ako 8 nobelaz
osa ua, e a bes ea B asileko po ugese a ingelese ik i zuli ako 5 nobelaz osa ua. Kolokazioak
e auz eko, lehenik e a behin nodoak auke a zea e abaki zuen (« he wo d ha is being
s udied», Sinclai 1991: 115 apud Day ell 2004: 73), e a ondo en haien ondoan age i zi en
koloka uak az e u zi uen («any wo d ha occu s in he speci ied en i onmen o he node»,
Sinclai 1991: 115 apud Day ell 2004: 73). Nodoak auke a zeko, honako hi u i izpide hauek
ha u zi uen ain za : dena delako hi zak age aldi kopu u gu xieneko ba iza ea bi co puse an
(co puse ako bakoi zean gu xienez 100 aldiz age zea), age pen-maiz asuna an zekoa iza ea
bi co puse an (co puse ako bakoi za en age aldi kopu uak oso ezbe dinak bali a p ozedu a
es a is iko konplexuak e abili beha ko zi uzkeelako kopu uak o eka u e a konpa aga iak
bihu zeko), e a ka ego ia g ama ikala i dagokionez izena edo adjek iboa iza ea (adi zak
po ugesez o ma uga i di uz elako baz e u zi uen, e a adbe bioak elemen u lexikalen e a
63
un zio-elemen uen a eko mugan koka u a ego eaga ik). Lo u ako balizko nodo guz ien
a ean, bos izen auke a u zi uen. Ondo en, bos izen ho ien ezke e a zein eskuine a
gehienez e e lau hi zeko dis an zia a age i zi en hi zak ze enda u e a zenba u zi uen.
Lehenik, kuan i a iboki az e u zi uen da uak: co pus bakoi zean bos nodoen ondoan zenba
hi z ezbe din age i zi en konpa a u zuen. Bos izene a ik lau an, nodoa hi z ezbe din
gehiago en ondoan age i zen es u ez-i zulie an i zulie an baino. Hau da, i zulpene an bos
nodo ho iek ondoan ha zen zi uz en hi zen auke a mu i zagoa zen. Bes alde, i zulpene an
o o ha nodoek ondoan hi z edo koloka u gu xiago ha zen bazi uz en e e, koloka u gu xiago
ho iek gehiago an e abil zen zi en o o ha i zulpene an. E a da u ho e a ik Day ellek
in e p e a u zuen kolokazioak e epikako agoak edo kon zen a uagoak zi ela i zulpene an
es u ez-i zulie an baino.
2.4.6. Josep Ma co Bo illo
2013an Josep Ma co Bo illok ikuspun u aldake a ba eka i zuen es u i zulie ako
kolokazioen az e ke a a. A e a kolokazio ohiko edo inka uene an ja i beha ean, kolokazio
ezohiko e a be i zaileak az e u nahi izan zi uen. Espe o iza ekoak di en e abile e a ik
desbide a zen di en e abile ak az e u nahi izan zi uen, alegia. Be e ike lana en bi a ez, bi
helbu u lo u nahi zi uen: li e a u es u i zulie an kolokazio ma ka uen (ho s, kolokazio
ezohiko edo a ipikoen) e abile a az e zea, ba e ik, e a beha u ako joe ak i zulpene ako
hizke a i ego zi izan zaizkion ezauga iekin e laziona u a esplika zea, bes e ik. Ho e a ako,
COVALT (Co pus Valencià de Li e a u a T aduïda) co pusa en pa e ba e abili zuen:
ingelesezko 23 elebe i e a ka alane a egindako elebe i ho ien i zulpenak. Ho ez gain,
ka alanezko i zulpenen a gi alpen- a e be ean kale a u ako ka alanezko 17 na a iba-lan e e
bildu zi uen. Lan- esna izan zuen co pusa, be az, pa aleloa (ingelesezko 23 es uak e a
ka alane ako haien 23 i zulpenak) e a konpa aga ia (ka alane ako 23 i zulpenak e a
ka alanez so u ako 17 na a iba- es uak) zen aldi be ean. Kolokazioen e auzke a egi eko,
hi u i izpide i ja ai u zien, Day ellen (2007) p oposamena i ja ai uz: hau agaiak gu xieneko
maiz asun ba iza ea bi azpico puse an, maiz asuna an zekoa iza ea bi azico puse an, e a
g ama ika-ka ego ia. Behin hau agai guz ien ze enda esku a u a, azpico puse ako bie an
64
maiz asun handiena age i zu en lehen hama izenak auke a u zi uen. Ja aian, izen ho iek
a da z ha u a, bi azpico puse an gu xienez hi u aldiz e epika zen zi en hi u osagaiko
konbinazio guz iak e auzi zi uen. Ze enda mu i zago hau oina i ha u a, analisi
kuan i a iboa i ekin zion. Lehenik kalkula u zuen a da z gisa ha u ako izen bakoi za zenba
konbinazio ezbe dine an age i zen es u i zulien co pusean e a zenba e an es u ez-
i zulienean. Biga enik, nodo edo izen ho ie ako bakoi za en konbinazio guz ien ba ez
bes eko age pen-maiz asunak zein zi en azpico pus ba ean e a bes ean. Bai lehen bai
biga en pausoan, lo u ako da uak ez zi en esangu a suak izan. Nodoe ako ba zuk
konbinazio gehiago an age i zi en azpico pus ba ean e a bes e ba zuk bes e azpico pusean,
modu nahiko o eka uan e a alde naba menik gabe. Bes e ik, age pen-maiz asunen
ba ezbes ekoei bu uzko da uak oso an zekoak zi en bi azpico puse an, e a es a is ikoki
esangu a asun gu xikoak. Hala, bada, Ma cok analisi kuali a iboa egi ea e abaki zuen:
konbinazio guz ien ze enda eskuz ga bi u a, bi azpico pusen a ean maiz asun-alde
naba menak age i zi uz enak hau a u e a az e u zi uen. Kolokazio ma ka u za jo zi ezkeen
ho iek, gaine a, ingelesezko ja o izko es uekin konpa a u zi uen, azkenik, hi z mul zoa en
ezohiko asuna ja o izko ingelesa en in e e en zia za jo o e zi ekeen a gi zeko asmoz.
Ka alanezko es u i zulie an iden i ika u zi uen 25 konbinazio ma ka ue a ik 9 ingelesezko
ja o izko es ue an konbinazio ez ma ka uak edo ohikoak zi en, kon as e ako e abili zuen
BNC (B i ish Na ional Co pus) co pusak baiez a u zuenez. Gainon zeko 16ak konbinazio
ma ka uak zi en ingelesezko ja o izko es ue an e e, ziu enik haien izae a li e a ioa en
ondo io. Emai za e aba ekoak lo u ez bazi uen e e, Ma co en ike lanak ja o izko hizkun zak
kolokazio ma ka ue an izan lezakeen e agina oga u ahal izan zuen neu i ba ean, e a
kolokazioen gaia i hel zeko p oposamen me odologiko oso baliaga i ba eskaini zuen.
2.4.7. Glo ia Co pas Pas o
Co pas Pas o ek (2017) espainolezko es u i zulie ako e a ez-i zulie ako kolokazioen
e abile a konpa a u zuen, baina alde di be i ba en az e ke a gehi u zion auzia i: kolokazioen
e abile an aldae a dia opikoek edo geog a ikoek ze p esen zia du en neu u nahi izan zuen,
65
e a ho e a ako Ibe ia penin sulako e a Ame ikako es u i zulien e a ez-i zulien a eko
aldee an ja i zuen a e a.
Kennyk (2001) egin bezala, Co pas Pas o ek e e lehenik nodoa auke a u e a ondo en
nodo ho en gainean ze kolokazio so zen zi en az e u zuen. Baina Kennyk ez bezala, Co pas
Pas o ek ez zuen so bu u-hizkun zako nodo ba auke a u (alemanezko auge ‘begi’ nodoa en
gainean so u ako kolokazioak ingelese a nola i zuli zi en az e u zuen Kennyk), xede-
hizkun zakoa baizik. Co pas Pas o ek [adi za + de miedo] kolokazioak e auzi e a az e u
zi uen espainolezko zazpi co puse an. Co pus ho ie ako sei espainolez so u ako es uek
osa uak zi en, Ibe ia penin sulako espainolezkoek zein Ame ikakoek, e a bes e co puse ako
ba ingelese ik espainole a i zuli ako azpi i uluen co pus ba zen. Au e a u dugun bezala,
Co pas Pas o en helbu ua i zulpene ako hizke a kolokazioei dagokienez ezbe dina o e zen
ike zea ez ezik, kolokazioen auzia aldae a dia opikoekiko ha emane an az e zea e e bazen;
hain zuzen e e, ikus-en zunezkoe ako azpi i ulazioan espainolezko aldae en a ean ze joe a
nagusi zen zen az e u nahi zuen.
Hala, bada, Co pas Pas o ek [adi za + de miedo] egi u a en bi a ez so zen di en
espainolezko zo zi kolokazio hau a u zi uen (mo i se, caga se, descompone se, encoge se
e a embla de miedo, ba e ik, e a es a , pasa [se][lo], e a sen a [a alg.] de miedo, bes e ik)
e a haie ako bakoi za co pus bakoi zean zenba aldiz e abil zen zen e a ze maiz asun
e la ibo ekin (age aldi kopu ua mila hi zeko) age i zen kalkula u zuen. Da uek e aku si zu en
Ibe ia penin sulako espainola en e a Ame ike akoa en a ean e abile a-ezbe din asunak
zaudela, espe o iza ekoa zen bezala; baina, gaine a, azpi i uluen co puseko e abile a espainol
penin sula e ik hu bilago zegoela e e age ian ge a u zen. Tes u i zulie an, be az, aldae a
dia opikoak ezaba zeko joe a zegoen.
2.5. Hizkun za gu xi uei bu uzko az e lanak: COVALT
co pusa
A al hau amai zeko, leku be ezia eskaini nahi diegu alen zie a i bu uz e a COVALT
co pusa en bi a ez egin di en zenbai ike ke a i. COVALT co pusa (Co pus Valencià de
Li e a u a T aduïda) XXI. mende hasie an so u zen Cas elló de la Planako Jaume I
66
unibe si a ea en aba oan, e a ha ezke o ezin kon a ahala ike lan egi eko abiapun u e a
esna bihu u da izen be eko ike ke a- aldea en esku ik. Co pusak alemane ik, ingelese ik
e a an sese ik alen zie a a e a gaz elania a i zuli ako na a iba-lanak bil zen di u, bai a
alen zie az e a gaz elaniaz so u ako es uak e e. Co pus ho i e a ha an oina i u a
alen zie a i bu uz egin di en ike ke ak oso in e esga iak zaizkigu gu e esi honen gaia i
lo u a. Izan e e, haiek e e hizkun za gu xi u (Council o Eu ope 2023) ba en ikuspun u ik
begi a zen dio e i zulpena en enomenoa i. Hizkun za ahal sue a ik hizkun za gu xi u ba e a
egindako i zulpenak di a az e gai di uz enak, e a pen sa zekoa da so bu u-hizkun za en e a
xede-hizkun za en a eko deso eka ho ek nola edo hala e agi en duela i zulpene ako
hizke an, ba e ik, e a i zulpene ako hizke a ho en e a ja o iz hizkun za gu xi uan ida zi ako
es ue ako hizke a en a eko dis an zian, bes e ik. Izan e e, i zulpengin za en un zioa e a
e agina hizkun za ahal sue an ez bezalakoa iza en da hizkun za gu xi ue an (E en Zoha 1990,
Tou y 1995, Venu i 1998, C onin 2003).
COVALT ike ke a- aldeak asko a iko az e lanak egin di u: co pus pa aleloen zein
konpa aga ien bidezkoak; alen zie a zein gaz elania az e zekoak; i zulpen-unibe salei edo
joe ei dagokienez, esplizi azioaz (Ma co Bo illo 2018), elemen u esklusibo edo unique i em
di elakoez (Ma ínez Llenas 2009, Ma ínez Vilinsky 2012 e a 2016) e a inda
g abi azionala en hipo esiaz (Ma co Bo illo 2021, Ma co Bo illo e a B acho Lapied a 2023)
ja dun du e, bes eak bes e.
Guk, hemen, i zulpene an e abili ako hizkun za-e edua i bu uzko ike lan so a ba
aipa uko dugu, Molés-Casesek e a Ol a Ripollek (2019) edi a u ako libu u ba ean bildu akoa.
Ike lan ho ie an bi helbu u zi uz en: ba e ik, ka alane a i zuli e a Valen zian a gi a a u ako
na a iba-lane ako hizkun za-e edua ka alan es anda a ekiko ha emanean nolakoa den
az e u, e a, bes e ik, hizkun za-e edu ho i dagokionez es u i zulien e a ez-i zulien a ean
alde ik baden zehaz u. Ike gaia, be az, go ago no malizazioaz edo es anda izazioaz hi z
egi ean aipa u di ugun aldae a dia opikoei bu uzko lanekin lo zen da, baina o aingo hone an
aldae a zeha z ba ( alen zie a) aldae a es anda a ekiko (ka alan es anda a) nola
e laziona zen den az e zea da xedea.
Ho e a ako, COVALT co pusa en ba uan bi azpico pus konpa aga i auke a u zi uz en:
ba a 1990-2000 bi a ean ingelese ik, alemane ik e a an sese ik ka alane a i zuli e a
67
Valen zian a gi a a u ako li e a u lanek osa ua, e a bes ea ga ai e a leku be ean
a gi a a u ako ka alanezko ja o izko li e a u lanek osa ua. Tes u i zulien co pusak 2,5 milioi
hi z ingu u zi uen, e a es u ez-i zulienak 1,5 milioi ingu u. Tes u guz iak na a ibakoak zi en,
helduen li e a u akoak zein hau e a gaz een zakoak.
Co pus ho i oina i ha u a, asko a iko alde di linguis ikoei e epa a u zie en:
o og a ikoak, mo ologikoak zein lexikoak. E a lo u ako da uen a gi an, az e gai zi uz en
es ue ako hizkun za-e edua Lac euk (2002: 247-248 apud B acho Lapied a, Ma co Bo illo,
Ol a Ripoll e a Peña Ma ínez 2019) p oposa u ako g adazio edo eskala en a abe a
sailka zen saia u zi en. Lac euk lau hizkun za-e edu p oposa u zi uen alen zie a ako:
•E edu pa ikula is a, zeinean alen zie a en be eizga i mo osin ak iko e a lexikoak
lehenes en di en.
•E edu konbe gen ea, zeinak alen zie a ka alana en bes e dialek oen maila be ean
ja zea bila zen duen.
•E edu in eg azionis a, zeina en helbu u nagusia le a ka alane an e aba in eg a zea
den, alen zie a en be eizga i behinenak baz e u zi a.
•E edu sezesionis a, zeinak alen zie a ka alane ik apa eko hizkun za gisa e aiki zea
bila zen duen, ahalik e a be eizga i gehien e abil zea en ondo ioz.
Be en co pusean azkena en az a na ik opa uko ez zu elakoan, i zulpene ako hizke a
bes e hi u en a ean zeine an koka zen zen desk iba zen saia u zi en (B acho Lapied a,
Ma co Bo illo, Ol a Ripoll e a Peña Ma ínez 2019).
Hala, bada, B acho Lapied ak e a Peña Ma ínezek (2019: 13-36) zenbai alde di
o og a iko, lexiko e a mo ologiko izan zi uz en az e gai: o og a ian azen uazio i ekia ala
i xia, lexikoan sinonimo biko eak, mo ologian e akusleen o mak... Emai zek e aku si zu en
bai es u i zulie an bai ez-i zulie an alen zie a en e abile a dia opiko gehiago e abil zen
zi ela ka alaneko bes e eskualde ba zue akoak baino. Baina joe a ho i naba menagoa zen
es u i zulie an. Lac eu en banake a i zegokionez, egileek e edu pa ikula is an koka u zu en
o o ha i zulpene ako hizke a, baina lexikoa i zegokionez e edu konbe gen e a hu bil zen zela
an zeman zu en.
68
Ma co Bo illok (2019: 37-56) adi za en mo ologia az e u zuen, e a lo u zi uen da uek
an zeko joe a ba en be i eman zu en: i zulpene an alen zie ako o mak nagusi zen zi en
ka alan zen alekoen e a bes e dialek o ba zue akoen gaine ik; es u ez-i zulie an, aldiz,
o eka handiagoa zegoen alen zie ako o men e a ka alan zen alekoen a ean.
Ho enbes ez, Ma co Bo illok ondo ioz a u zuen i zul zaileen es uek nagusiki
pa ikula izazioa en alde egi en zu ela, e a es u ez-i zuliak e edu konbe gen ea en alde
le a zen zi ela.
Ol a Ripollek (2019: 57-82), azkenik, alde di mo osin ak iko zeha z ba zuez ja dun
zuen, hala nola pa izipioa en konko dan ziaz, ge undioa en e abile a zeha z ba ez e a
zenba zaileez. E a da uek ildo be eko ondo ioak a e a azi zizkio en: pa ikula izazio ako joe a
e la ibo ba an zeman zuen (2019: 81), a giagoa es u i zulie an ez-i zulie an baino.
Labu bilduz, asko a iko ezauga i linguis ikoei e epa a u a e e, az e lan guz ie ako
emai zak ba ze ozen (B acho Lapied a, Ma co Bo illo, Ol a Ripoll e a Peña Ma ínez 2019:
83-87). I zulpene an pa ikula izazio ako joe a nagusi zen zen, hau da, alen zie ako
ezauga iak ka alan zen ala enei gailen zen zi zaizkien, e a joe a ho i a e naba menagoa zen
alde di mo osin ak ikoe an lexikoe an baino (2019: 83). Tes u ez-i zulie ako hizkun za-
e edua, aldiz, Lac eu en e edu konbe gen e an z hu bil zen zen. Egileek poli ika edi o iala i
egoz en zio en es u ez-i zulie ako joe a ho i, a gi ale xeek idazleak ka alan zen ala edo
es anda a e abil ze a bul za zen di uz ela susma u a, baina bai a egileen bo onda ea i e e
(2019: 83), gehienak (% 85) alen zia ak bazi en e e.
2.6. Labu bilduz
I zulpene ako hizke a ezauga i zeko egin di en az e lanen gainbegi a u hone an
ikus en denez, o ain a e lo u ako ondo ioak ez di a e aba ekoak. Lexiko-aniz asuna i e a
abe as asuna i dagokionez, da u kopu u oso handiak e a go dinak e abili di enean
i zulpene an abe as asun lexikal xikiagoa dagoela ondo ioz a u da o o ha . Hala, bada, bai
elemen u lexikalen e a g ama ikalen a eko a ioak, bai ype/ oken a ioak az e u di enean,
es u ez-i zulie an ka ga lexikoa handiagoa dela ikusi da. Hala egiaz a u da ingelese ako
69
(La iosa 1997, 1998 e a 2002) e a xine a ako (Xiao, He e a Yue 2010). Ez da ahaz u beha ,
nolanahi e e, Williamsek (2005) joe a be a ikusi zuela ingelese ako, baina ez, o dea,
an sese ako, azken hizkun za ho e an abe as asun lexiko handiagoa an zeman bai zuen
i zulpene an. Kopu u go dinak baz e u zi e a okua hu bildu a da u mul zo xikiago baina
xeheagoak az e u izan di enean, o dea, ondo ioak bes elakoak izan di a. Jan unenek (2001
e a 2004) sinonimo mul zo zeha zak az e u zi uenean ez zuen pob ezia lexiko ik an zeman
es u i zulie an. Olohanek (2003 e a 2004), bes alde, abe as asun handiagoa opa u zuen
es u ez-i zulie an kolo een e emu seman ikoa az e zean, baina kon ako joe a -ish
a zizkia en bidez so u ako adjek iboe an.
Lexiko-emanko asuna i e a -so kun za i dagokionez, da uak sendoagoak di a, e a es u
ez-i zulie an so men handiagoa dagoela ema en du e adi ze a o o ha . -ish a zizkia en bidez
so u ako adjek iboe an, ezohikoak edo so zaileagoak zi en p oposamen gehiago opa u
zi uen Olohanek (2003 e a 2004) es u ez-i zulie an i zulie an baino. Coinage edo hi z
asma uei bu uzko be e ike lanean an zeko ondo io ba e a i i si zen Williams (2005) e e:
lexiko-so mena handiagoa zen es u ez-i zulie an. Kolokazioak e e lexiko-so kun zaz e a joe a
kon se bado eez min zo zaizkigu, be en ipiko asuna en bi a ez. E a es u i zulie an
kolokazio ipikoak (edo ohikoak edo e o uak) uga iago e abil zeko joe a an zeman du e o o
ha Be na dinik (2007) e a Day ellek (2004 e a 2007). Ma co Bo illok (2013), azkenik, bes e
bide ba ha u a, i zulpene ako ezohiko kolokazioen so bu uaz ike u nahi izan zuen, e a
so bu u- es uen in e e en ziek ez ezik i zul zaileen no malizazio ako joe a e e ain za
ha zeko ak o ea zela ondo ioz a u zuen.
Ados asuna a e naba menagoa da hizkun za-ba iazioa i dagokionez. I zulpene ako
us ezko no malizazio ako edo es anda izazio ako joe a az e gai izan du en ike zaileak ba
da oz be en emai ze an: es u i zulie an es anda e ik u un zen di en aldae ei leku gu xiago
egi en zaie es u ez-i zulie an baino. Hala, i zulpene an aldae a dia opiko gu xiago opa u
di uz e Olohanek (2004) ingelese ako, bai a Co pas Pas o ek (2015, 2017 e a 2018) e a
Valencia Gi aldok (2020) gaz elania ako e e. E egis o mailako ba iazioa i dagokionez, behe
mailako e egis oko kon akzio gu xiago au ki u di u i zulpene an Olohanek (2004),
kolokialismo gu xiago Ne alainenek (2004), e a onua i lo u ako o ma ma ka u gu xiago
Tello Fonsek (2019). Apa eko in e p e azioa me ezi du e COVALT co pusa en ingu uan
70
egindako ike ke ek (Molés-Cases e a Ol a Ripoll 2019). Hizkun za gu xi u ba en ingu uko
az e ke a da ike ke a- alde ho ek bu u u akoa, ka alana en ingu ukoa, hain zuzen, e a ha en
ba uko aldae a dia opiko ba ek — alen zie ak— ka alan zen al edo es anda a ekiko duen
ha emana az e zea du helbu u. Ike lanean bildu ako da uek e aku si zu ena en a abe a,
aldae a es anda e ik u undu e a aldae a dia opikoa en be eizga iei eus eko ahalegin
handiagoa (e edu pa ikula is a) naba i zen es u i zulie an ez-i zulie an baino. Hizkun za
gu xi u ba en ba uko aldae a ba ez a i ga ela ik, es a u-hizkun ze an (Olohanen ingelesa,
Ne alainenen inlandie a, e a Co pas Pas o e a Valencia Gi aldo en espainola) ez bezalako
mo ibazioak egon li ezke po ae a ho en a zean, no be a en iden i a ea inda u nahi
iza ea ekin lo u akoak.
Hain zuzen e e, euska a hizkun za gu xi ua izanik, i zulpenak euskal giza ean, kul u an
e a hizkun za en ga apenean duen un zioa hizkun za handie akoa ez bezalakoa da, e a be az
gu e hipo esia da i zulpene an e abil zen den euska a en e a es u ez-i zulie an e abil zen
dena en a eko ha emanak zenbai be ezi asun izango di uela, hizkun za ahal suagoe an ez
bezala. Alde ho e a ik, us e dugu euska azko i zulpene ako hizke a en az e ke a
euska a en za ez ezik, i zulpena en enomenoa en ule men o oko agoa en za e e eka pen
in e esga ia izan dai ekeela.
71
du e. Ho az, es u i zulie ako % 73,62 gizonek i zuli di uz e, % 22,71 emakumeek, e a % 3,67
alde mis oek edo ezezagunek.
Tes uok i zul zen a i u di enen a ean 129 di a gizonezkoak (ho ie ako 114k baka ik
sina u di uz e be en i zulpenak e a 15ek i zulpen kolek iboe an), e a 57, be iz,
emakumezkoak (46 emakume baka ik a i u di a, e a 11 lau esku a a). Hau da, gene oa
ezagu zen diegun i zul zaileen % 69,35 gizonak di a (e a i zulpen guz ien % 73,62 sina zen
di uz e), e a % 30,65 emakumeak (e a i zulpen guz ien % 22,71 sina zen di uz e).
3.1.4. A gi alpen-da ak
A gi alpen-u ea i e epa a zen badiogu, u ez u eko lanen banake a go abehe a
handi ik gabekoa dela ikusiko dugu. 3.2. aulak es u i zulien e a ez-i zulien u ez u eko
kopu uak jaso zen di u:
3.2. aula. Tes u i zulien e a ez-i zulien kopu uak u ez u e.
A gi alpen-u ea Tes u ez-i zuliak Tes u i zuliak
2001 27 20
2002 24 24
2003 33 26
2004 41 31
2005 41 23
2006 36 31
2007 35 28
2008 39 36
2009 34 34
2010 31 23
2011 35 22
2012 37 14
2013 33 23
78
2014 35 19
2015 39 21
2016 47 13
2017 56 21
2018 35 16
2019 40 11
Guz i a 698 436
Homogeneo asun ho ek badu azalpenik. Izan e e, gu e ike lane ako abiapun u za
ha u dugun Egungo Tes uen Co pusa e e e en ziazko co pus ba da, co pusa en webgunean
be an zehaz en denez: «XXI. mendeko e eduzko p osa» (Euska a Ins i u ua UPV/EHU 2021).
Hau da, co pusean ez di a jaso zen u ee ako bakoi zean euska az a gi a a u di en
na a ibako lan guz iak. Ai zi ik, co pusa en egileek e eduzko p osa e aku si nahian be en-
be egi auke a u ako es uak soilik bil zen di u, e a jokabide ho en ondo io da u ekako
kopu uak an zekoak iza ea.
I zulpenen so bu u- es uei dagokienez, K.a. IV. mendean hasi e a XXI. mende a a eko
ja o izko es uak di a i zuli akoak. So bu u- es u gehienak, nolanahi e e, XX. e a XXI.
mendee akoak di a: % 78,21, zehazki. 3.3. aulan es u i zulien azpico puseko so bu u-
es uen so e a-da a jaso dugu.
3.3. aula. Tes u i zulien azpico puseko so bu u- es uen so e a-da a.
Mendea Libu u kopu ua
XXI 103
XX 238
XIX 32
XVIII 18
XVII 10
XVI 6
XIV 2
79
XIII 2
XII 2
V 1
II 1
I 4
K.a. I 2
K.a. IV 8
Asko a ik edo ezezaguna 7
Guz i a 436
3.1.5. A gi a a zaileak
Libu uok a gi a a u di uz en a gi ale xeei dagokienez, es u ez-i zulien azpico puseko
libu uak plaza a zen 31 a gi ale xek ja dun du e; ho ez gain, libu ue ako ba egilea en
au oedizioa da. Libu u guz ien ia e dia Elka e a Susa a gi ale xeenak di a; Elka ek 276
libu u en edizioan pa e ha u du (268 libu u an be ak baka ik e a 8 an bes e a gi ale xe en
ba ekin elka lanean) e a Susak gu e co puseko 103 libu u edi a u di u. 20 libu u ik go a
edi a u di uz e, bes alde, Albe dania, E ein, Txalapa a, Pamiela e a Maia z a gi ale xeek. E a
17 di a libu u baka ba edo bi a gi a a u di uz en a gi ale xeak. 3.4. aulan es u ez-i zulien
a gi ale xeen banake a jaso dugu.
3.4. aula. Tes u ez-i zulien azpico puseko libu uen a gi a a zaileak.
A gi a a zailea Libu u kopu ua
Elka 268
Susa 103
Albe dania 74
E ein 69
Txalapa a 62
80
Pamiela 46
Maia z 24
Jakin-Be ia-Elka 6
Jakin-UPV/EHU 4
Soinua en libu u egia 4
Euskal zaindia-BBK 3
Jakin 3
U iusque Vasconiae 3
Auspoa 2
Denona ean 2
Elka -Be ia-Jakin 2
Euskal zaindia 2
Gaumin 2
Lanku 2
UEU 2
Albe dania-Be ia 1
Algaida 1
A gia 1
Be sozale Elka ea 1
Be a 1
Egan 1
Gaiak 1
Ha iadna 1
Ibaizabal 1
Labay u 1
Me azi i 1
Salbe a 1
Sü Azia 1
UPV/EHU 1
Egilea edi o e 1
Guz i a 698
81
Tes u i zuliei dagokienez, 21 a gi ale xe a i u di a 436 libu uak plaza a zen. Tes u ez-
i zulie an ez bezala, euska a ako i zulpene an gu xi di a es u baka ba edo bi baino
a gi a a zen ez di uz enak. A gi alpen gehien di uen a gi ale xea Igela da (78 libu u be ak
baka ik edi a uak, e a bes e 17 izenbu u bes e a gi ale xe en ba ekin elka lanean); ondo en
da oz Albe dania (35 baka ik e a 39 elka lanean), Pen samendua en Klasikoak (68), Elka (37
baka ik e a 27 elka lanean), E ein (23 baka ik e a 20 elka lanean), Txalapa a (31), UPV/EHU
(23) e a Jakin (17 baka ik e a 5 elka lanean). 3.5. aulan jaso dugu es u i zulien
a gi a a zaileei bu uzko in o mazioa.
3.5. aula. Tes u i zulien azpico puseko libu uen a gi a a zaileak.
A gi a a zailea Libu u kopu ua
Igela 78
Pen samendua en Klasikoak 68
Elka 37
Albe dania 35
Albe dania-Elka 32
Txalapa a 31
E ein 23
UPV/EHU 23
Jakin 17
Mee ok 15
E ein-Igela 13
Ibaizabal 12
Pasazai e 12
Ka ak ak 8
Denona ean 7
Elka -Jakin 5
Albe dania-E ein-Igela 4
Albe dania-E ein 3
82
Elhuya 3
Pamiela 3
Sans Soleil 2
A an zazu 1
A lan ica 1
edo! 1
Maia z 1
Susa 1
Guz i a 436
3.1.6. Co pusa en inda guneak e a ahuleziak
Az e gai dugun co pusa en a gazki hone a ik ondo ioz a zen denez, co pusak oina izko
homogeneo asun-i izpideak be e zen di u es u-gene oa i, k onologia i e a bolumena i
dagokienez. Ho ez gain, es u i zulien so bu u-hizkun zak asko e a asko a ikoak iza eak
be ma u egi en digu hizkun za zeha z ba ek so li zakeen in e e en ziak neu aliza u a edo
gu xienez ahuldu a ge a zen di ela. Gauza be a esan li eke idazlumen aniz asuna dela-e a:
co puseko es uen egileak 303 euskal idazle e a 186 euskal i zul zaile iza eak e abile a oso
pe sonalen e a idiosink a ikoen pisua a in zen lagun zen du.
Co pusa en balizko alde di nega iboez go ago min za u ga a jada: i zulpenen ja o izko
es uen so e a-da en a ea oso zabala da, e a ho ek es u ho ien idazke an e agina du.
Nolanahi e e, lehen aipa u bezala, emai za da gu i in e esa zen zaiguna, hau da, nolakoa den
gau egungo euskal i aku leek es u ba zuen e a bes een bi a ez esku a zen du en euska a
mo a, hizke a ho i mo iba u duen i u bu ua dena dela.
83
3.2. Da uen hau ake a e a e auzke a
Tesia en nondik no akoei bu uzko a alean azaldu dugun bezala, ike lan hone an es u
i zulie ako e a ez-i zulie ako hizke ak konpa a zeko ahaleginean, lexikoan ja iko dugu a e a;
zehazki, lexiko-abe as asuna, ñaba du a ako joe a e a lexiko-so kun za ako joe a izango
di ugu az e gai. Ho e a ako, hi u bi a ekoz balia uko ga a:
•Kolo een e emu seman ikoa: hiz egien e a bes elako kon sul a-ma e ialen a abe a
euska az kolo eak adie az eko esku a dauden e minoen ze enda osa u, e a haien
e abile a az e uko dugu, bai a hiz egie an age u gabe e e gu e co puseko es ue an
egiaz e abil zen di enena e e. Mul zo honen bi a ez, lexiko-abe as asuna,
ñaba du a ako joe a e a lexiko-so kun za ako joe a es a u ahal izango di ugu, e a,
au e ago ikusiko dugunez, aldae a dia opikoei e a a aua ekiko ja e a i bu uzko
in o mazio esangu a sua e e ondo ioz a u ahal izango dugu.
•Denbo a-adbe bioak: hiz egien e a g ama iken a abe a euska az denbo a adie az eko
e abil dai ezkeen adbe bioak izango di ugu az e gai. Mul zo honen bi a ez, lexiko-
abe as asuna e a aldae a dia opikoei e a a aua ekiko ja e a i bu uzko in o mazioa
lo uko dugu.
•Kolokazioak: emozioak e a sen imenduak adie az eko izenek e a haien ondoan
maiz asun gu xieneko ba ez age i di en izenondoek so u ako big amak az e uko
di ugu. Mul zo honi eske , lexiko-aniz asunaz gain lexiko-so kun zan azpico pus
ba ean e a bes ean joe a kon se bado eak ala be i zaileak gailen zen di en az e u
ahal izango dugu.
Mul zo bakoi zean az e gai izango di ugun e minoak modu induk iboan zein
deduk iboan esku a u di ugu (da uen analisia i bu uzko kapi uluan, mul zo bakoi za i
dagokion a alean, xeheago azalduko dugu nola osa u di ugun ze endak). Bes ela esanda,
gu e az e lanean e abili dugun me odologia co pus-d i en e akoa zein co pus-based e akoa
izan da, kasuan kasu (Douglas 2015). Hau da, zenbai e an geuk osa u di ugu az e u
beha eko e minoen ze endak, hiz egie a ik, g ama ike a ik e a bes elako kon sul a-
libu ue a ik e minoak e auzi a, e a e mino ho ien e abile a es a ze a jo dugu ondo en
84
co puse a (co pus-based mo ako az e ke a). Bes e ba zue an, aldiz, co pusak be ak eskaini
digu azpico pus ba ean e a bes ean konpa a u beha eko e minoen ze enda (co pus-d i en
mo ako az e ke a). Co pus-based mo ako me odologiaz balia u ga a, adibidez, kolo eak
izenda zeko oina izko e minoen ze enda edo denbo a adie az eko adbe bioen ze enda
osa u dugunean, hiz egiak a aka u a lo u bai i ugu halako e minoak. Hiz egie ako e mino
ho iez gain co pusean egiaz age i di en bes e zenbai e mino e e bila u nahi izan di ugu,
o dea, e a ho e a ako, esa e ba e ako, gu e co pusean age i di en [izena + kolo e] segida
guz iak e auzi di ugu, oina izko kolo e-izenez gain ui u, jaki, mine al e a aba e an
oina i u a so zen di en kolo e-izenak bil zeko (ab iko kolo e, ka e kolo e, kob e kolo e, eila
kolo e...). Kasu ho e an, be az, co pusak be ak eskaini digu az e u beha eko e minoen
ze enda (co pus-d i en). E a be din joka u dugu kolokazioei bu uzko a alean e e, non gu e
co puse ik maiz asun gu xieneko ba du en [izen + izenondo] binomio guz iak e auzi a,
emozioak e a sen imenduak adie az en di uz en izenak auke a u bai i ugu eskuz, e a haien
ondoan age i di en izenondoekin ha emane an az e u bai i ugu.
Behin azpico pus ba ean e a bes ean konpa a u beha eko e minoen ze endak
osa u a, e minook gu e bi azpico puse an zenba e an e abil zen di en neu u dugu. Egungo
Tes uen Co pusa en in e azean ohikoa den bezala, bi da u mo a e auzi di ugu: ba e ik,
age aldi kopu ua edo zenba aldiz age i den guz i a e mino bakoi za azpico pus ba ean e a
bes ean, e a bes e ik, libu u kopu ua edo zenba libu u an age i den e mino bakoi za
azpico pus ba ean edo bes ean2. Age aldi kopu ua i bu uzko in o mazioa i libu u
kopu ua ena gehi u ahal iza ea oso baliaga ia da idazle edo i zul zaile zeha zen e abile a
idiosink a ikoak hau eman ahal iza eko. Izan e e, e mino ba en age aldi kopu u handi ba
luma asko en edo luma gu xi en emai za den az e zeak e mino ho en e abile a en egiazko
hedadu a en be i zeha zagoa ema en digu.
E auzi ako da uak eskuz ga bi u di ugu ondo en, polisemiak e a bes elako a azoiek
so a azi ako age aldi al suak ezaba zeko (da uen analisia i bu uzko a alean emango dugu
ga bi u edo kendu beha izan di ugun adibideen be i zeha zagoa, mul zoz mul zo).
2 Da u hauen guz ien e auzke a Egungo Tes uen Co pusa en a du adun eknikoak, Josu Landa Iju kok, egin
du. Bihoakio hemendik gu e eske onik zin zoena e a co pusgin zan egi en duen lana en ai o za i moa.
85
Behin da u al suak ga bi u a, honako alde di hauek az e u di ugu o o ha hi u
mul zoe an:
•Mul zoa osa zen du en e mino guz ien age aldi kopu u guz izkoak kalkula u di ugu
azpico pus ba ean e a bes ean.
•Mul zoa edo ze enda osa zen du en e minoe a ik azpico pus ba ean e a bes ean
zein e a zenba age i di en az e u dugu.
•Mul zoa osa zen du en e minoe a ik zenba e abil zen di en gehiago an azpico pus
ba ean e a zenba bes ean kalkula u dugu, edo bes ela esanda, e minoe ako
zenba ek di uz en age aldi gehiago azpico pus ba ean e a zenba ek bes ean.
•Kolo een e a denbo a-adbe bioen mul zoe an, sinonimo e a pa asinonimoen
azpimul zoak osa u, e a azpimul zo ho ie ako e mino bakoi za en age aldi kopu uak
kalkula u di ugu.
•Kolo een e a denbo a-adbe bioen mul zoe an, age aldi kopu u naba men handiak
di uz en e minoak baz e u zi, e a age aldi gu xiago di uz en e a ondo ioz
ezohikoagoak di en e minoen azpimul zo ba osa u dugu. Te mino ezohikoago ho ien
age aldiak az e u a, ñaba du a ako joe az hausna u ahal izan dugu.
Co puse an oina i u ako ike lane an elemen u ba en age aldiak neu u e a
o mula zeko o duan bi bide e abili ohi di a: kopu u absolu uak ema ea edo maiz asun
e la iboa kalkula zea. Maiz asun e la iboan, dena delako elemen ua hi z kopu u zeha z
bakoi zeko zenba aldiz age i den kalkula u ohi da; gehiene an, 1.000 hi zeko edo 1.000.000
hi zeko zenba aldiz age i den (McEne y e a Ha dy 2012). Maiz asun e la iboa oso baliabide
egokia da konpa agai di en bi co pusak amaina oso ezbe dinekoak di enean. Gu e kasuan, bi
azpico pusak nahiko o eka uak di a hi z kopu ua i dagokionez: 26,4 milioi hi zez edo okenez
osa u a dago es u ez-i zulien co pusa, e a 22,4 hi zez edo okenez es u i zuliena. Be az,
e minoen age aldi-da u zeha zak e a ez e la iboak eskain zeak egiazko e abile a hobe o
i udika zen lagunduko duelakoan, gu e ike lan hone an age aldi kopu u absolu uak aipa uko
di ugu, e a ez maiz asun e la iboa. Bi azpico pusen a ean dagoen amaina-alde xikia
konpen sa zeko, nolanahi e e, ak o e zuzen zaile ba e abiliko dugu: es u i zulien
86
azpico puseko da uak 1,17 zenbakiaz bide ka uko di ugu age aldi kopu uaz a i ga enean
(26.400.000/22.400.000 egi ea en ondo io), e a 1,6 zenbakiaz libu u kopu uaz a i ga enean
(698/436 egi ea en ondo io)3.
Da uen analisi kuan i a iboa i da uen i aku ke a kuali a ibo ba e e gehi uko diogu
zenbai e an. I zulpengin za a loan co pus bidezko ike lanak egi en hasi zi ene ik ia,
age aldien e a maiz asunen da uak egoki in e p e a uko badi a da u ho ien nolako asuna
e e beha u beha dela azpima a u izan da. Honela esplika zen du Olohanek:
Co pus s udies a e c i icized o ocusing excessi ely on quan i a i e analysis. (...) he
simple measu e o equency can p oduce in e es ing indings when compa ing wo
co po a, when hose co po a a e conside ed compa able, o indeed when compa ing
wo indi iduals’ use o language. Mo e o en han no , quan i a i e da a o m he basis
om which quali a i e analysis, o example he s udy o conco dance lines o o wide
co- ex , is deemed in e es ing, use ul o indipensable. Thus, a combina ion o
quan i a i e and quali a i e analysis is, in mos cases, desi able, pa icula ly i ulle
desc ip ions o linguis ic and ansla ional phenomena a e o be gi en and easons
sugges ed o hei occu ence.
(Olohan 2004: 86)
Hala, bada, gu e ike lanean da uen age aldi kopu uak konpa a zeaz gain, da u
esangu a suenen i aku ke a kuali a iboa e e egingo dugu: nagusiki, bi azpico pusen a eko
aldeak naba menak di en kasue an e mino ho ien be eizga iei e epa a uko diegu, haien
a ean lo u a ik ba o e du en ikus eko e a alde ho ien a azoia ondo ioz a zeko.
3Tesia en amaie a alde a, gu e co pusean 13 libu u gaizki sailka u a zeudela kon u a u ga a. Tes u i zuli gisa
age i zi en, e a egiaz es u ez-i zuliak di a. 13 libu uak Jakin a gi ale xeko Jakin I aku gaiak bildumakoak
di a, iloso ia a lokoak, e a iloso o zeha z ba en pen samendua en i uzkina jaso zen du e, baina ez iloso o
ho en es ua en i zulpenik. Oke az jabe u ga ene ako da uen e auzke a e a analisia egina genuen.
Nolanahi e e, oke sailka u ako hi z bolumena oso xikia denez, ze a e abaki dugu: co pusa i bu uzko
da uak egune a u egin di ugu —gu e co pusean 449 zi en hasie an es u i zuliak, e a ez 436—; age aldi
kopu uak e a libu u kopu uak kalkula zeko ak o e zuzen zailea egune a u egin dugu —1,14 zen hasie an
age aldie a ako (e a ez 1,17), e a 1,55 libu ue a ako (e a ez 1,6)—; e a e auzke an lo u ako da u guz iak
ak o e zuzen zaile be ia en a abe a bi kalkula u di ugu. Ez dugu e auzke a be ia egin, eskuzko
ga bike a en asea e epika zea gehiegizko lana izango zela e a emai zak ez zi ela e a esangu a suan
alda uko i i zi a.
87
3. ad eilu kolo e
4. aga a kolo e
5. ahuaka e kolo e
6. albe jinia kolo e
7. almend a kolo e
8. al zai u kolo e
9. aluminio kolo e
10. ama an o kolo e
11. anhilina kolo e
12. an azi a kolo e
13. a an kolo e
14. a bel kolo e
15. a bel x kolo e
16. a do/a dao/a no
kolo e
17. a gizagi kolo e
18. a giza i kolo e
19. a a s kolo e
20. a ile kolo e
21. a o kolo e
22. aza ai/aza an kolo e
23. azena io kolo e
24. bainila/banilla kolo e
25. banana kolo e
26. ba a a kolo e
27. behazun kolo e
65. haus e e kolo e
66. hau s kolo e
67. he doil kolo e
68. hezu kolo e
69. hiazin o kolo e
70. hilo z kolo e
71. honda kolo e
72. hu i z kolo e
73. ika z kolo e
74. ila kolo e
75. ila gi kolo e
76. ilunaba kolo e
77. indigo kolo e
78. in e nu kolo e
79. in xau kolo e
80. i saso kolo e
81. izokin kolo e
82. izo z kolo e
83. izpiliku kolo e
84. iz upa kolo e
85. jade kolo e
86. ka e kolo e
87. ka esne kolo e
88. kaka kolo e
89. kakala do kolo e
90. kakao kolo e
127. ma ubi kolo e
128. masus a kolo e
129. ma e kolo e
130. meloko oi kolo e
131. menda kolo e
132. me xika kolo e
133. me al kolo e
134. mine al kolo e
135. ming ana kolo e
136. mi xole a kolo e
137. mos aza kolo e
138. mugu di kolo e
139. muske kolo e
140. neoi kolo e
141. odol kolo e
142. olio kolo e
143. opalo kolo e
144. o zi kolo e
145. oskol kolo e
146. os a kolo e
147. oxido kolo e
148. pas el kolo e
149. pe la kolo e
150. plas iko kolo e
151. pla ino kolo e
152. plomu kolo e
94
28. bela kolo e
29. be ina kolo e
30. be un kolo e
31. boli kolo e
32. bo goina kolo e
33. b on ze kolo e
34. bu dina kolo e
35. buz in kolo e
36. con e i kolo e
37. diaman e kolo e
38. ebano kolo e
39. egu kolo e
40. elu kolo e
41. e au s kolo e
42. e egaliz kolo e
43. e ubi kolo e
44. esne kolo e
45. eu i kolo e
46. ezko kolo e
47. ezpain kolo e
48. ez ainu kolo e
49. ez i kolo e
50. luo kolo e
51. u a kolo e
52. ga kolo e
53. ga i kolo e
91. kaleidoskopio kolo e
92. kamu laje kolo e
93. kanabe a kolo e
94. kana io kolo e
95. kanela kolo e
96. ka amelu kolo e
97. ka dan xilo kolo e
98. ke kolo e
99. keda kolo e
100. kiwi kolo e
101. kla ion kolo e
102. klo o kolo e
103. kobal o kolo e
104. kob e kolo e
105. ko al kolo e
106. ko nalina kolo e
107. k abelin kolo e
108. k ema kolo e
109. k omo kolo e
110. kuia kolo e
111. labanda kolo e
112. las o kolo e
113. lapis lazuli kolo e
114. lili kolo e
115. lima kolo e
116. limoi kolo e
153. po lan kolo e
154. p imula kolo e
155. sable kolo e
156. sagu kolo e
157. sal xi xa kolo e
158. su kolo e
159. su e kolo e
160. sugus kolo e
161. sul u o kolo e
162. abako kolo e
163. eila kolo e
164. in a kolo e
165. opazio kolo e
166. xa a kolo e
167. xila kolo e
168. xinga kolo e
169. xokola e kolo e
170. udabe i kolo e
171. uge kolo e
172. u kolo e
173. u e kolo e
174. u ego i kolo e
175. whisky kolo e
176. xanpain kolo e
177. za i o kolo e
178. lo e-zelai kolo e
95
54. ga z kolo e
55. gaz ain/gaz aina
kolo e
56. ge ezi kolo e
57. goma kolo e
58. go oldio kolo e
59. go ingo kolo e
60. gu in kolo e
61. habano kolo e
62. ha agi kolo e
117. lizun kolo e
118. lohi kolo e
119. loka z kolo e
120. lu kolo e
121. maha s kolo e
122. ma engo kolo e
123. ma il kolo e
124. ma ihuana kolo e
179. zemen u kolo e
180. ze u kolo e
181. ziape kolo e
182. zila kolo e
183. zo ne kolo e
184. zu kolo e
Azkenik, hi uga en e auzke a ba e e egin dugu, bi kolo e-izenen elka ke ak bila zeko;
hau da, bi kolo e en konbinazioa adie az en di uz en elka ke ak (zu i-bel z, go i-u din,
be de-ho i...) zein kolo e ba en ñaba du a adie az en du enak (u din ubel, a e g isaxka,
a osa go ixka, go i la anjaka a...). Ho e a ako, lehen ze endako oina izko 120 kolo e-
izene ako bakoi za ze enda ho exe ako ze bes e kolo e-izenen ondoan age i den bila u
dugu. 10.000 ik go ako konbinazio posible guz ien a ean, 430 biko e a e a di a e auzke an.
Emai za ho iek eskuz ga bi u beha izan di ugu: ba zuk kolo e-izenak ez zi elako u zi di ugu
kanpoan (be de ho i, non ho i e akuslea den), e a bes e ba zuk, kolo e-konbinazioak edo -
ñaba du ak ez baizik e a e epikapen inda ga iak zi elako (u din-u din). Behin eskuzko
ga bike a eginda, elka ke a bidezko 323 e minoko ze enda ba lo u dugu; honako hau, hain
zuzen:
1. anba mo e
2. a e belzka a
3. a e be de
4. a e be dexka
109. go i ho ixka
110. go i kaoba
111. go i ka min
112. go i la anja
217. mo e bel z
218. mo e go i
219. mo e go iz a
220. mo e ho ail
96
5. a e go i
6. a e go ixka
7. a e go iz a
8. a e g isaxka
9. a e ho ail
10. a e ho ixka
11. a e naba
12. a e ubel
13. a e xu ixka
14. a osa beilegi
15. a osa beix
16. a osa bel z
17. a osa be deka a
18. a osa biole a
19. a osa uksia
20. a osa go i
21. a osa g is
22. a osa g isaxka
23. a osa ho ail
24. a osa ho ixka
25. a osa ma oi
26. a osa ma oika a
27. a osa pu pu a
28. a osa ubel
29. a osa u din
30. a osa zu i
113. go i la anjaka a
114. go i la u
115. go i magen a
116. go i ma oi
117. go i ma oixka
118. go i mo e
119. go i mo exka
120. go i naba
121. go i o legi
122. go i pu pu a
123. go i ubel
124. go i u din
125. go i u eka a
126. go i zu i
127. go ixka ho i
128. go iz a be de
129. g ana e mo e
130. g is a e
131. g is a osa
132. g is azul
133. g is bel z
134. g is be daxka
135. g is be de
136. g is be deka a
137. g is be deska
138. g is be dexka
221. mo e ubel
222. mo e u din
223. naba a e
224. naba go ixka
225. naba pika
226. ok e go i
227. ok e go ixka
228. ok e ho i
229. ok e ho ixka
230. o legi ho i
231. o legi u din
232. pin o bel z
233. pu pu a go i
234. pu pu a go imin
235. pu pu a mo e
236. xu i a osa
237. xu i bel z
238. xu i go i
239. xu i ho i
240. xu i ho ixka
241. xu i u din
242. ubel bel za an
243. ubel gaz ain
244. ubel go i
245. ubel go ika a
246. ubel u din
97
31. a osa zu ixka
32. azul g is
33. beilegi bel z
34. bel x go i
35. bel z a e
36. bel z a exka
37. bel z be de
38. bel z be dexka
39. bel z be do z
40. bel z uksia
41. bel z go i
42. bel z go is a
43. bel z go ixka
44. bel z g is
45. bel z g isaxka
46. bel z ho i
47. bel z mo e
48. bel z naba
49. bel z o legi
50. bel z xu i
51. bel z ubel
52. bel z u din
53. bel z u dinka a
54. bel z u dinxka
55. bel z u ez a u
56. bel z xu i
139. g is be do z
140. g is go i
141. g is go iz a
142. g is ho ail
143. g is ho i
144. g is ho ixka
145. g is ma oi
146. g is ma oixka
147. g is naba
148. g is pika
149. g is xu i
150. g is ubel
151. g is u din
152. g is u dinka a
153. g is u dinxka
154. g is zila ka a
155. g is zu i
156. g is zu iska
157. g is zu ixka
158. ho i a e
159. ho i a osa
160. ho i beilegi
161. ho i beix
162. ho i bel x
163. ho i bel z
164. ho i be da s
247. ubel zu i
248. u din anil
249. u din a e
250. u din a osa
251. u din bel z
252. u din belzka a
253. u din be daxka
254. u din be de
255. u din be deka a
256. u din be deska
257. u din be de su
258. u din be dexka
259. u din biole a
260. u din esme alda
261. u din go i
262. u din go imin
263. u din go iska
264. u din go ix a
265. u din g is
266. u din g isaxka
267. u din ho i
268. u din la anja
269. u din la u
270. u din ma oi
271. u din mo e
272. u din mo exka
98
57. bel z zu i
58. bel za an u eka a
59. be de anba
60. be de a e
61. be de a osa
62. be de bel z
63. be de bel za an
64. be de blu
65. be de go i
66. be de go iska
67. be de go ixka
68. be de go iz a
69. be de g is
70. be de g isaxka
71. be de ho i
72. be de ho ixka
73. be de la anja
74. be de ma oi
75. be de ma oixka
76. be de mo e
77. be de naba
78. be de pika
79. be de pu pu a
80. be de ubel
81. be de u din
82. be de u dinka a
165. ho i be de
166. ho i be dexka
167. ho i go ail
168. ho i go i
169. ho i go iska
170. ho i go ixka
171. ho i go iz a
172. ho i g ana e
173. ho i g is
174. ho i g isaxka
175. ho i la anja
176. ho i ma oi
177. ho i ma oixka
178. ho i naba
179. ho i o legi
180. ho i pu pu a
181. ho i ubel
182. ho i u din
183. ho i u eka a
184. ho i zu i
185. ho i zu ixka
186. ho i zu iz a
187. ho iska ubel
188. ho ixka ho i
189. ho ixka la anja
190. ho ixka ma oixka
273. u din naba
274. u din o legi
275. u din pu pu a
276. u din ubel
277. u din u ez a u
278. u din xu i
279. u din zila ka a
280. u din zila ez a u
281. u din zu i
282. u din zu iska
283. u din zu ixka
284. u dinka a zu i
285. xu i bel x
286. xu i bel z
287. xu i bel za an
288. xu i go i
289. xu i ho i
290. xu i u din
291. xu i u dinka a
292. zila ka a bel z
293. zu i a e
294. zu i a osa
295. zu i bel z
296. zu i bel za an
297. zu i be de
298. zu i be deka a
99
83. be de u dinxka
84. be de u eka a
85. be de zila ka a
86. be de zu i
87. be de zu ixka
88. be dexka ho ixka
89. biole a pu pu a
90. biole a u din
91. biole a zu i
92. blu a osa
93. blu g is
94. eska la a go imin
95. gaz ain go ika a
96. gaz ain go ixka
97. gaz ain go iz a
98. gaz ain g is
99. go i a osa
100. go i bal za an
101. go i bel z
102. go i bel za an
103. go i be de
104. go i g ana e
105. go i g is
106. go i ho ail
107. go i ho i
108. go i ho ika a
191. ho iz a g is
192. kaoba go ixka
193. la anja a osaka a
194. la anja go ika a
195. la anja ho ail
196. la anja ho i
197. la anja ho ixka
198. la anja ma oixka
199. la anja u din
200. ma oi a osaka a
201. ma oi bel z
202. ma oi be de
203. ma oi go i
204. ma oi go ixka
205. ma oi go iz a
206. ma oi g is
207. ma oi g isaxka
208. ma oi ho ika a
209. ma oi ho ixka
210. ma oi ho iz a
211. ma oi kaoba
212. ma oi la anja
213. ma oi ok e
214. ma oi u eka a
215. ma oi u ez a u
216. ma oi zu i
299. zu i be dexka
300. zu i go i
301. zu i go ika a
302. zu i go ixka
303. zu i go iz a
304. zu i g is
305. zu i g isaxka
306. zu i ho ail
307. zu i ho i
308. zu i ho ika a
309. zu i ho ixka
310. zu i ho iz a
311. zu i ma oi
312. zu i mo e
313. zu i naba
314. zu i o legi
315. zu i pin o
316. zu i ubel
317. zu i u din
318. zu i u dinka a
319. zu i u dinxka
320. zu i u eka a
321. zu i zila ka a
322. zu ixka ho i
323. zu ixka ho ixka
100
Hi u mul zoe ako bakoi ze ako —oina izko 120 kolo e-izen, [izena + kolo e] gisako 184
egi u a e a 323 kolo e-konbinazio—, bi mo a ako da uak e auzi di ugu: zenba esaldi an
e abil zen di en elemen uok bi azpico puse ako bakoi zean, e a zenba libu u an age i di en.
Oina izko 120 kolo e-izenen a ean, badi a zenbai polisemikoak di enak. Hala, ho i
hi za kolo ea zein e akuslea izan dai eke, e a zu i kolo ea zein biga en pe sonako
izeno daina en da iboa izan dai eke. Bi kasuo an age aldi bakoi za es uingu ua en bi a ez
kolo ea i dagokion edo ez ebaz ea e aza bada e e, age aldi kopu uak hain di a handiak
(ho ik lema gisa 481.391 age aldi di u guz i a gu e co pusean, e a zu ik 27.459) non eskuzko
ga bike a egi ea lan handiegia e a ba ez e e al e ikakoa li za ekeen. Izan e e, gu e helbu ua
lexiko mailako abe as asuna e a aniz asuna neu zea izanik, ez zaigu be eziki esangu a sua
i udi zen a gi zea zenba aldiz gehiago e abil zen den ho i kolo ea es u i zulie an ez-
i zulie an baino edo alde an ziz, ezpada jaki ea euska az kolo eak adie az eko auke an di en
asko a iko hi ze a ik zenba e a zein i is en zaizkien i aku leei es u i zulien bi a ez e a
zenba e a zein es u ez-i zulien bi a ez.
An zeko zail asuna opa u dugu bel z e a go i hi ze an e e, izenondo gisa e abili a e e
hedadu az bes e adie a ba zuk ha u e a anbiguo asun-a azoak so zen bai i uz e: bel z
hi zak «guz iz is ea, nega ga ia, zo igaiz okoa» zein «doilo a» (Euskal zaindia d.g.) adie azi
dezake, e a go i hi za «oso la ia, handia edo gogo a, e ama eko nekeza» zein «soila,
biluzia» (Euskal zaindia d.g.) izan dai eke. Bi kolo e-izen ho ie an au ki u ako age aldi
kopu uak ia ezinezkoa egi en du da uak eskuz ga bi zea, haie ako bakoi zak 10.000 e a
15.000 age aldi bi a ean bai i uz e azpico puse ako bakoi zean.
Bes e oina izko kolo e ba zuek e e bes elako polisemia-a azo ba zuk so zen di uz e.
A osa hi zak lema gisa 3.536 age aldi di u guz i a, e a ho ie ako bakoi za es uingu uan
begi a u beha ko li za eke noiz den kolo ea e a noiz lo ea ebaz eko. Gauza be a ge a zen da
la anja hi za ekin: 1.646 age aldi an eba zi beha ko li za eke noiz den kolo ea e a noiz
ui ua. Ka min hi za en kasuan, age aldi kopu uak ez di a han handiak: 76 aldiz e abil zen
da es u ez-i zulie an e a 22 aldiz es u i zulie an. Baina es uingu uak asko an ez du bide ik
ema en ebaz eko ezpaine akoa en kolo ea ala ezpaine akoa be a adi ze a eman nahi duen:
101
«Emakumea i begi a u zion, ezpain zimu uen ka min inpe ek ua i» (Ga o 2010), «E a
ka mina ka mina en au ka ipini du» (Agi e 2018)...
Gauzak ho ela, ho i, zu i, bel z, go i, a osa, la anja e a ka min kolo e-izenen da uak
baz e u zi beha ko geni uela au eikusi a, an zeko age aldi kopu u handiak di uz en bes e
kolo e-izenak e e baz e uz ea e abaki dugu, az e gai izango di ugun da uen a eko
ha emana o eka uagoa izan dadin. Hala, bada, gu e bi azpico puse ako ba ean 1.000
age aldi ik go a di uz en kolo e-izen guz iak gu e analisi ik kanpo uz ea e abaki dugu, bai a
ka min hi za e e. Hamaika di a, be az, ain za ha uko ez di ugun kolo e-izenak: a osa, bel z,
bel za an, be de, go i, g is, ho i, ka min, la anja, u din e a zu i6. Ho az, goian lehen
mul zoan ze enda u di ugun oina izko 120 kolo e-izene a ik 109 en da uak az e uko
di ugu egiaz. Azken ba ean, a es ian azaldu dugun bezala, gu e ike lana en helbu ua es u
i zuliek e a ez-i zuliek kolo ea adie az eko da abil en aniz asun e a abe as asun lexikoa
neu zea e a konpa a zea izanik, ez zaigu ho enbes e in e esa zen go i hi za azpico pus
ba ean e a bes ean zenba aldiz e abil zen den jaki ea, go ia en onali a eak adie az en
di uz en hi ze ako zenba e a zenba aldiz e abil zen di en konpa a zea baino.
Behin lehen ga bike a handi ho i eginda, ETC en bila zaileak eskaini dizkigun da uak
eskuz ga bi u beha izan di ugu, zenbai emai za oke baz e uz eko. Hauek di a opa u
di ugun emai za al su esangu a suenak:
•Izen be ezi gisa e abil zen di en kolo e-izenak:
◦Pe sona-izenak: Biole a (Zapiain 2002 e a 2015), Esme alda (Anso ena 2010,
Lad on A ana 2011, La ion 2016...) e a Lila (Bo da 2005, Fe an e 2015, Fe an e
2016a, Fe an e 2016b, Fe an e 2016c, Sas e 2002, U uspil 2015, Zapiain
2007...).
◦Pe sonen goi izenak: Pin o (Elizondo 2004, Maia 2005), Pin o (A ie a 2008),
Txu i (Mu iozabal 2019, U e abizkaia 2010), Xu i (Mo illo 2010), Bal za (Amu iza
2018, Mendigu en 2001 e a 2008), Bel xa (Pe ua ena 2009, Tabe na 2013,
T ounday 2008), Go ail (Thikoipe 2008) e a Kaki (Goiene xea 2018, I azu 2017).
6Zu i-bel z, bel z-ho i, go i-u din e a an zeko kolo e-izen elka uen mul zoan, dena den, ain za ha u di ugu
hama kolo e-izen ho iek. Age aldi kopu uak xikiagoak di enez, aise sama egin ahal izan dugu eskuzko
ga bike a, bel z + ho i konbinazioe an, adibidez, ho i e akuslea du en kasu al suak ken zeko.
102
◦Animalien izenak ( xaku ak e a as o ba ): Bal za (Bas e e xea 2016, Txilla degi
2005), Bel xa (Izagi e 2005), Pin o (U u ia «Capeau» 2018), Pin o (A e xe 2003,
Ga a e 2002, Olaizola «Txiliku» 2011, Saiza bi o ia 2015, Zapiain 2007) e a Txu i
(Ga a e 2002).
•Kolo e ba i izena eman dio en elemen uen kasuan, ja o izko adie an age i di enak:
◦Lo eak: biole a (I igoien 2009, I u bide 2013, Rodo eda 2013, Sas e 2015, Zola
2004...), uksia (Pe u z 2003 e a 2019, P ous 2010, U e abizkaia 2010), lila (Cano
2018, Elo ie a 2018, Mun o 2018, Nemi o ski 2011...) e a malba (Olaizola
«Txiliku» 2011, Pin e 2006, Sas e 2015...).
◦Ha ibi xiak: esme alda (Coelho 2001, I igoien 2008, Joyce 2015, U u ia
«Capeau» 2018...) e a u kesa (Kipling 2015, Ma inez de Lezea 2015...).
◦Anba e e xina gisa (Ga de 2015, Joyce 2015, Lé i-S auss 2009, Saiza bi o ia
2012...).
◦Kaoba egu edo zuhai z gisa (Ch is ie 2008, Fuen es 2002, I u alde 2019,
Saiza bi o ia 2012...).
◦Kaki ui u gisa (A ko xa 2009, Iñu ie a 2004, Xuk i 2010...).
•Bes elako polisemia kasu ba zuk:
◦Sepia animalia gisa (Alonso 2015, Jaio 2012...).
•Ba ez e e [izena + izenondoa] egi u a du en kolo een kasuan, elka ke a ez baizik e a
bes e egi u a mo osin ak iko ba du enak:
◦Ze u u din: «ez da hegazkinik age i ze u u dinean» (Zu u uza 2002)...
◦Saga be de: «lehen, sagas i ba zegoen, beheko aldean saga be deak e a goiko
aldean saga go iak ema en zi uena» (Albe di 2002)...
◦Bo ila be de: «esan zuen k is alezko bo ila be dea al xa uz» (I asizabal 2009)...
103
e minoena, 100 age aldi ik behe akoena, 50 age aldi ik behe akoena e a 30 age aldi ik
behe akoena, ehuneko an konpa a u a. 4.2. aulan be din joka u dugu, baina libu uei
dagozkien da uak jaso a. Hona hemen bi aulak:
4.1. aula. Kolo eak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an e a es u
i zulie an, ehuneko an e a e minoen age aldi kopu ua en a abe ako a ee an sailka u a.
Age aldiak
1.000 age aldi ik
behe ako
e minoak
100 age aldi ik
behe ako
e minoak
50 age aldi ik
behe ako
e minoak
30 age aldi ik
behe ako
e minoak
Tes u ez-i zuliak % 48,27 % 48,12 % 47,64 % 46,01
Tes u i zuliak % 51,73 % 51,88 % 52,36 % 53,99
4.2. aula. Kolo eak izenda zeko e minoak zenba libu u an age i di en es u ez-i zulie an
e a es u i zulie an, ehuneko an e a e minoen age aldi kopu ua en a abe ako a ee an
sailka u a.
Libu uak
1.000 age aldi ik
behe ako
e minoak
100 age aldi ik
behe ako
e minoak
50 age aldi ik
behe ako
e minoak
30 age aldi ik
behe ako
e minoak
Tes u ez-i zuliak % 42,59 % 39,07 % 39,31 % 37,65
Tes u i zuliak % 57,41 % 60,93 % 60,69 % 62,35
110
Da uon a abe a, zenba e a xikiagoa izan e abile a (ho s, zenba e a age aldi gu xiago
izan e minoek) hainba e a handiagoa da bi azpico pusen a eko deso eka, es u i zulien
azpico pusa en alde a. Bes ela esanda, zenba e a ezohikoagoak izan az e u ako kolo eak,
o duan e a pisu handiagoa du e es u i zulie an e a xikiagoa es u ez-i zulie an. Alde ho i a e
handiagoa da age aldi ho iek zenba libu u an ge a zen di en az e zen badugu. Tes u ez-
i zulie an gu xiago e abil zen di en kolo e ezohiko ho iek euskal idazleek so u ako libu u a e
gu xiago an opa zen di ugu. Tes u i zulien azpico pusean, aldiz, e mino ezohiko edo
a ipikoen maiz asun handiagoa i zulpen kopu u a e handiagoan ba eia u a ge a zen da.
Da u esangu a sua da azken ho i, adie az en bai igu a ipikoak di en e minoak i zulpene an
gehiago e abil zea ez zaiola zo i zul zaile gu xi ba zuen e abile a pe sonala i, e mino
ho iek ez di enez luma gu xi ba zuen lane an kon zen a zen.
Kolo eak izenda zeko e minoen age aldi kopu uak az e zen buka zeko, ikusiko dugu
zenba e mino an den handiagoa age aldi kopu ua es u ez-i zulie an es u i zulie an baino,
e a alde an ziz. 1.000 age aldi ik behe ako e minoen ze enda oina i ha u a, ze a ikus en
dugu: 109 e minoe a ik 44 an age aldi kopu ua handiagoa dela es u ez-i zulie an es u
i zulie an baino. O aingoz, ze enda u baino ez di ugu egingo; au e ago e mino ho ien
nolako asuna i e epa a uko diogu. Hona hemen, be az, es u ez-i zulie an i zulpene an
baino age aldi gehiago di uz en 44 kolo eak:
•a osaxka
•azul
•bal x
•bal z
•bal za an
•beilegi
•beilexka
•beix
•bel x
•belxko
• uksia
•gaz ainka a
•go ail
•go an z
•go as a
•go ika a
•go iska
•go is a
•go ix a
•g ana e
•naba
•naba ka a
•ok e
•o legi
•pin o
•sepia
• xu i
•ubel
•u din elek iko
•u dina e
111
•be dail
•be daxka
•be de su
•be do z
•blu
•ho as a
•ho iz a
•kaoba
•la u
•lila
•u dinska a
•xu i
•zian
•zu ikail
Kon a a, es u i zulie an es u ez-i zulie an baino age aldi gehiago di uz en e minoak
57 di a. Honako hauek:
•anba
•anil
•a e
•a exka
•a osa xikle
•a osaka a
•bel xexka
•bel zaxka
•bel zezka
•bel zixka
•bel zu din
•belzka a
•be da s
•be deka a
•be dexka
•be miloi
•biole a
•b iole
•eska la a
•esme alda
• uxia
•go imin
•go indol
•go ixka
•go iz a
•g isaxka
•ho ail
•ho ika a
•ho ixka
•i sas u din
•kaki
•la anjaka a
•la anja u
•mo e
•mo exka
•oliba be de
•pika
•pin o
•pu pu a
•saga be de
• u kesa
•u dinka a
•u dinska
•u dinxka
•u eka a
•u ez a u
•ze u u din
•zila ka a
•zila ez a u
112
•bolika a
•bo ila be de
•magen a
•malba
•ma oi
•zu iska
•zu ixka
•zu iz a
Gainon zeko 8 e minoak, go ago aipa u bezala, ez di a e abil zen ez azpico pus ba ean
ez bes ean: belz aka, go a s, go iño, ho iai e, mo an z, oz in, u dinan z e a u e su.
Ja dezagun o ain a e a azpico pus ba ean bes ean baino e abile a naba men
handiagoa age i du en e minoe an, e a az e dezagun ea e mino ho ien a ean ba o e den
e epika zen den ezauga i ik, idazleen e a i zul zaileen hau uen a ean joe a o oko en ba
ondo ioz a u ahal iza eko.
Ho e a ako, e mino ba ek bi azpico puse an di uen age aldi guz iak ba u, e a
iden i ika u egingo dugu ze kasu an den azpico puse ako ba eko age aldi kopu ua guz izko
ho en % 60 edo handiagoa. Lehenengo e a behin, es u ez-i zulie an es u i zulie an baino
naba men gehiago e abil zen di en e minoe an ja iko dugu a e a, e a ge o alde an ziz.
Hona hemen, be az, es u ez-i zulie ako age aldi kopu ua guz izkoa en % 60 edo gehiago
du en e minoen ze enda (bel zez naba mendu di ugunak kasu age ikoenak di a, non
ehunekoa 75e ik go akoa den): a osaxka, azul, bal x, bal z, bal za an, beilegi, beilexka,
bel x, belxko, be dail, be daxka, be do z, blu, uksia, go ail, go an z, go as a, go ika a,
go iska, go ix a, g ana e, ho as a, kaoba, la u, naba ka a, o legi, pin o, sepia, xu i, u din
elek iko, u dina e, u dinska a, xu i, zian e a zu ikail.
35 e mino ho iei bu uz hiz egie an ze -nolako in o mazio linguis ikoa eskain zen
zaigun —baldin e a hiz egie an jaso a badaude— az e zen badugu, ho ie ako hainba ek
ezauga i komunak di uz ela ikusiko dugu. Azul, beilegi, blu, go ail, la u e a xu i e minoak
euskalki en ba en ma ka ekin age i di a Euskal zaindia en Hiz egian: bizkaie a ena ekin
beilegi e a la u, ipa aldekoa ekin blu e a xu i, hegoaldekoa ekin azul, e a ipa alde e a
na a e akoa ekin xu i. Badi a, bes alde, bes e e mino ba en alde a one iko-o og a ikoa
izanik Euskal zaindia en Hiz egian jaso zen ez di en hainba o ma e e: a osaxka, bal x,
bal z, bal za an, beilexka, bel x, be daxka, go iska, go ix a, naba ka a, pin o, xu i,
113
u dinska a. Ba zuk aldae a adie azko ak di a, bes e ba zuk aldae a dia opikoak7, e a bes e
ba zuk, bes e ik gabe, hiz egie an jaso zen ez di en idazke a pe sonalak. Badi udi, be az,
euskal idazleek euskal i zul zaileek baino naba men gehiago e abil zen di uz en kolo e-izenen
a ean hizke a es anda e ik nola edo hala u un zen di en o mak nagusi di ela: dela
euskalkie ako aldae ak di elako, dela hiz egie an jaso zen ez di en aldae a one iko-
o og a ikoak di elako.
Az e dezagun o ain zein e a nolakoak di en i zulpene an naba men gehiago age i di en
e minoak. Age aldi guz ien % 60 edo gehiago es u i zulie akoak di en kasuak 40 di a. Hona
hemen (% 75e ik go akoak bel zez naba mendu a age i di a): anba , a exka, a osa xikle,
a osaka a, bel xexka, bel zaxka, bel zezka, bel zixka, belzka a, be deka a, be miloi,
biole a, bolika a, bo ila be de, eska la a, esme alda, uxia, go imin, go indol, go ixka,
g isaxka, ho ika a, kaki, la anjaka a, la anja u, malba, ma oi, mo e, mo exka, pika , pin o,
pu pu a, saga be de, u dinska, u dinxka, u eka a, u ez a u, ze u u din, zila ka a,
zila ez a u. Tes u ez-i zulie an nagusi zen di en e minoekin konpa a u a, es u i zulie an
gailen zen di en o men a ean gu xiago di a hiz egie an jaso zen ez di en idazke ak
(bel xexka, bel zezka, bel zixka, uxia, u dinska) e a baka a euskalki ba en ma ka ekin
jaso zen dena (pika , ipa aldekoa). Gailen zen di en gainon zekoen a ean, oha ga ia da
haie ako asko an za, i xu a, hu bil ego ea adie az en du en -xka e a -ka a a zizkien bi a ez
osa u akoak di ela: a exka, bel zaxka, be deka a, a osaka a, go ixka, g isaxka, ho ika a,
la anjaka a, mo exka, u dinxka, u eka a, zila ka a. Bes e asko kolo e-izen mode no
sama ak di a, mailegu e a kalko bidez i i si akoak, e a zenbai e an lo e, ui u zein bes elako
objek uen izenak ha uz so u akoak: anba , a osa xikle, be miloi, biole a, bolika a, bo ila
be de, eska la a, esme alda, kaki, malba, pu pu a, saga be de, ze u u din.
Euskal idazleen es ue an a au ik desbide a zeko ikus en genuen joe a ez da age i
i zulpene an. Ai zi ik, i zul zaileen es ue an aniz asun lexikoa a eago zen du en bi baliabide
nagusi iden i ika u di ugu: oina izko kolo e ba a zizki ba en bi a ez ñaba zea (-xka, -ka a),
e a mailegu e a kalkoen bi a ez euskal pan onea elika zea. Maileguak e a kalkoak
i zulpene an gehiago e abil zea ule ga ia da, pen sa bai ai eke haie ako askok ez du ela
7Bal z, bal x e a bal za an ez di a hiz egie an jaso zen, baina mendebaleko euska a i dagozkiola baiez a
dezakegu duda handi ik gabe.
114
o aindik posizio gailen ba lo u euskal hiz unen egune oko hizke an, euska a a be ikiago
i i si di enez. I zulpene an, o dea, so bu u- es uak beha zen di u i zul zaileak kolo eak
izenda zeko esku a di uz en auke a guz ien a ean mode noagoak di en ho iek e abil ze a.
Au e a egin au e ik, labu bildu dezagun o ain a eko da ue a ik ondo ioz a u dugun
in o mazioa:
•Idazleek e a i zul zaileek kolo eak izenda zeko esku a di uz en 109 e minoe a ik
azpico pus ba ean e a bes ean zenba e abil zen di en az e u a, kopu uak oso
an zekoak di ela ikusi dugu: es u ez-i zulie an e mino ho ie a ik 91 age i di a, e a
es u i zulie an 89.
•Te mino ho ien age aldiak gehiago di a guz i a i zulpene an, e a libu u gehiago an
e abil zen di a. Be az, e mino kopu u an zekoa e abil zen da bie an, baina e mino
ho iek gehiago an e abil zen di a i zulpene an. Ho en a azoiak bi azpico pusen
osae a ekin izango du ze ikusia ziu enik. Tes u ez-i zuliak euskal idazleek denbo a-
a e oso muga u ba ean ida zi akoak di a; es u i zulien so bu u- es uak, aldiz,
li e a u a en his o iako ga ai e a ko on e gehiago i dagozkie, e a bali eke li e a u
ko on een uga i asun ho ek desk ibapene a ako (e a ondo ioz kolo eak aipa zeko)
joe a handiagoa eka zea be ekin.
•Gehien e abil zen di en e minoak e a gu xien e abil zen di enak az e u a, ikus en da
bi azpico pusen a eko aldea xikiagoa dela e mino e abiliene an, e a handiagoa
gu xiago e abil zen di en e minoe an, i zulpenen azpico pusean gehiago an age i
bai i a maiz asun xikieneko e minoak. Hau da, i zulpene an ezohikoak di en
e minoak opa oago e abil zen di a es u ez-i zulie an baino. Tes u ez-i zulie an,
be iz, ohikoenak di en e minoe an kon zen a zen da e abile a.
•Bi azpico pusen a eko konpa azioan alde handiena age i du en e minoei
dagokienez, azkenik, es u ez-i zulie an gailen zen di en e minoe ako asko
es anda e ik desbide a zen di en e minoak di a: aldae a dialek alak e a a aua ekin
ba ez da ozen idazke ak. I zulpene an gailen zen di en e minoak, aldiz, mailegu e a
115
kalko mode noak di a, bai a ñaba du a adie az eko a zizki bidez so u ako o mak
e e.
4.1.2.1.2. Oina izko kolo e-izenak azpie emu seman ikoe an
Kolo eak izenda zeko oina izko o men a al hau buka zeko, in e esga ia i udi u zaigu
kolo eak izenda zeko oina izko 109 e minoak azpie emu seman ikoe an bil zea, mul zo
ho ie ako bakoi za en ba uko banake a az e zeko e a bi azpico puse an konpa a zeko. Hala,
bada, kolo e ba e a ha en ñaba du a e a onuak adie az en di uz en e minoak mul zoe an
sailka u di ugu: a osa en azpie emu seman ikoa, bel za ena, be dea ena, go ia ena,
ho ia ena, mo ea ena, u dina ena, u e e a zila a ena, e a zu ia ena. Ho i eske , xeheago
az e u ahal izango dugu ze auke a egi en du en idazleek e a i zul zaileek so a
mu i zagoe an, e a 109 e minoko mul zo handian ikusi di ugun joe ak be es en di en edo
ez egiaz a u ahal izango dugu.
Esan bezala, 9 azpie emu seman iko so u di ugu:
•a osa ena: a osa xikle, a osaka a, a osaxka, uksia, uxia.
•bel za ena: bal x, bal z, bal za an, bel x, bel xexka, bel zaxka, bel zezka, bel zixka,
belxko, belzka a, belz aka.
•be dea ena: be dail, be da s, be daxka, be deka a, be de su, be dexka, be do z,
bo ila be de, esme alda, kaki, oliba be de, o legi, saga be de.
•go ia ena: be miloi, eska la a, go ail, go an z, go as a, go a s, go ika a,
go imin, go indol, go iño, go iska, go is a, go ixka, go ix a, go iz a, g ana e,
kaoba, pu pu a.
•ho ia ena: beilegi, beilexka, ho ail, ho as a, ho iai e, ho ika a, ho ixka, ho iz a, la u.
•mo ea ena: biole a, b iole , lila, malba, mo an z, mo e, mo exka, ubel.
•u dina ena: anil, azul, blu, i sas u din, oz in, u kesa, u din elek iko, u dinan z,
u dina e, u dinka a, u dinska, u dinska a, u dinxka, ze u u din, zian.
116
•u e e a zila a ena: u eka a, u e su, u ez a u, zila ka a, zila ez a u.
•zu ia ena: xu i, xu i, zu ikail, zu iska, zu ixka, zu iz a.
Lehenengo e a behin, age aldien guz izkoei e epa a zen badiegu ikusiko dugu 9
azpie emue a ik 6 an e mino guz ien age aldien ba u a handiagoa dela i zulpenen
azpico pusean es u ez-i zulienean baino; zehazki, a osa en, be dea en, go ia en, ho ia en,
mo ea en e a u e e a zila a en azpie emue an. 3 azpie emu an kon akoa ge a zen da:
bel za en, u dina en e a zu ia en azpie emue an e mino guz ien age aldien guz izkoa
handiagoa da es u ez-i zulie an es u i zulie an baino. Ikus di zagun da uak, 4.3. aulan
jaso a:
4.3. aula. Kolo een azpie emu seman ikoe ako guz izko age aldi kopu uak e a
ehunekoak, es u ez-i zulie an e a es u i zulie an.
Tes u ez-
i zuliak
% Tes u i zuliak
(*1,17)
% Guz i a
A osak 36 % 32,81 73,71 % 67,19 109,71
Bel zak 290 % 70,64 120,51 % 29,36 410,51
Be deak 344 % 47,34 382,59 % 52,66 726,59
Ho iak 664 % 47,63 730,08 % 52,37 1.394,08
Go iak 775 % 38,86 1.219,14 % 61,14 1.994,14
Mo eak 971 % 40,29 1.439,1 % 59,71 2.410,10
U dinak 459 % 54,92 376,74 % 45.08 835,74
U e e a zila ak 167 % 25,36 491,40 % 74,64 658,4
117
Zu iak 1845 % 69,04 827,19 % 30,96 2.672,19
Guz izko age aldiak es u ez-i zulie an i zulpene an baino handiagoak di en hi u
mul zo ho ie an, au e ago xeheago azalduko dugunez, hizke a es anda e ik u un zen di en
e mino zeha z ba zuei zo zaie es u ez-i zulien azpico pusa en aldeko deso eka, dela
euskalki en ba eko aldae ak di elako (xu i, xu i, bal z), dela hiz egie an he i mailako za
jo zen di en aldae ak di elako (blu, azul) edo aldae a adie azko ak di elako (bel x).
Gogoan izan beha dugu 1.000 age aldi ik behe ako e minoak di ugula hemen
hizpide, e a azpie emu seman iko haue a ik kanpo u zi di ugula, be az, oina izko kolo eak
izenda zen di uz en o ma ia guz iak: a osa, bel z, be de, go i, ho i, u din e a zu i. Ho i
ho ela izanik, e a oina izko e mino ho iek zenba age aldi di uz en ezin jakin badezakegu
e e, esangu a sua i udi zen zaigu oina izko kolo een aldae en e a ñaba du ak adie az en
di uz en bes e e minoen guz izkoak handiagoak iza ea es u i zulie an bede a zi azpie emu
seman iko a ik sei an.
Hau da, go i baz e u zi a, adibidez, go ia en onuak e a ñaba du ak adie az en
di uz en bes e aldae a guz ien (be miloi, eska la a, go ail, go an z e a aba en) e abile a
handiagoa da o o ha es u i zulie an ez-i zulie an baino. E a gauza be a ge a zen da be eizi
di ugun bede a zi azpie emue a ik bes e bos e an. Esan bezala, ez dugu oina izko kolo een
e abile a i bu uzko da u ik, e a be az ezin dugu konpa a u kolo e zeha z ba adie az eko
o duan zein den oina izko e minoa en e a onu/ñaba du ak adie az en di uz enen a eko
e lazioa azpico pus ba ean e a bes ean (zenba aldiz jo zen du en idazleek e a i zul zaileek
go i e abil ze a e a zenba aldiz bes e edozein ñaba du a adie az e a, alegia). Ñaba du ak
adie az en di uz en e minoak es u i zulie an gehiago e abil zeak ez du ezinbes ean esan
nahi idazleek oina izko e minoak e abil ze a e a i zul zaileek ñaba du ak e abil ze a jo zen
du ela gehiago. Beha bada kolo eak o o a a gu xiago an aipa zen di a, bes e ik gabe, es u
ez-i zulien azpico pusean i zuliene an baino, izan kolo e-adie azpide ho i oina izkoa zein
onali a e ba . Nolanahi e e dela, da uok egiaz a u a uz en du e kolo e-ñaba du ak
118
adie az en di uz en e minoak gehiago an i is en zaizkiela euskal i aku leei i zulpenen
bi a ez ja o iz euska az so u ako es uen bi a ez baino.
Ja aian, azpie emu seman iko ho iek banan-banan az e uko di ugu. Azpie emu
bakoi ze ako, lehenengo e a behin, mul zoa osa zen du en e minoe a ik azpico puse ako
bakoi zean zenba e abil zen di en ikusiko dugu. Ondo en, e abil zen di en e mino ho iek
zenba aldiz age zen di en az e uko dugu. Ho e a ako, g a iko ba ean bilduko di ugu
mul zoko e mino guz ien age aldi kopu uak, zenbaki absolu ue an e a, i zulpenen kasuan,
ak o e zuzen zailea aplika u a. Mul zo ba uko e minoak guz izko age aldi kopu ua en
a abe a o dena u a eskainiko di ugu, guz i a age aldi gehien di uen e mino ik hasi a e a
age aldi kopu u xikiena duen e minoa ekin amai uz. G a ikoa en ba uan e minoak
age aldi kopu u handiene ik xikiene a o dena zeak auke a emango digu ikus eko ea
e minoak e abilienak iza e ik ezohikoenak iza e a pasa u ahala joe a aldake a en ba
ge a zen den bi azpico pusen a eko e lazioan; hau da, ea e minoak oso e abiliak di enean
bi azpico pusen a eko aldea xikia den e a o mak ezohikoagoak di enean bi
azpico puse ako ba naba men zen den, adibidez, edo alde an ziz.
4.1.2.1.2.1. A osa en onuak: a osa xikle, a osaka a, a osaxka, uksia, uxia
Bos e minok osa zen du e azpie emua, e a bos e a ik lau e abil zen di a azpico pus
ba ean e a bes ean. Tes u ez-i zulie an a osa xikle ez da behin e e e abil zen, e a
i zulpene an age i ez dena a osaxka da. Bi e minoek p esen zia oso xikia du e, nolanahi
e e, bakoi za age zen den azpico pusean: a osa xikle behin baino ez da age i es u
i zulie an, e a a osaxka e e behin baino ez es u ez-i zulie an.
Age aldi kopu uei dagokienez, ez da joe a a gi ik naba i. Ikus dezagun 4.1. i udia en
bi a ez:
119
Esan bezala, age aldi kopu uak handiagoak di a es u i zulie an ez-i zulie an baino,
e mino oso e abiliak di enean (ho ixka e a ho ail). Bi azpico pusen a eko e lazioa i auli
egi en da, o dea, handik au e a. E a be i o e e esangu a sua da es u ez-i zulie ako
e abile a ma ka u za jo dai ezkeen bi e mino an gailen zen dela: hiz egie an bizkaie ako za
jo zen di en beilegi e a la u o me an, hain zuzen.
Labu bilduz, mul zo hone an guz izko age aldi kopu u handiagoak ikus en di ugu
i zulpene an, e a salbuespen naba menenak es anda e ik u un zen di en o ma ma ka uei
dagozkie.
4.1.2.1.2.6. Mo ea en onuak: biole a, b iole , lila, malba, mo an z, mo e, mo exka, ubel
Mo ea en azpie emu seman ikoan 8 e mino jaso di ugu. Bada, ho ie a ik 7 e abil zen
di a bi azpico puse an. Bai es u ez-i zulie an bai i zulie an e mino be a da behin e e
e abil zen ez dena: mo an z.
126
4.6. i udia. Ho ia en onuak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an e a es u
i zulie an.
ho ixka ho ail beilegi ho iz a la u ho ika a ho as a beilexka ho iai e
0
50
100
150
200
250
300
350
400
ez·i zuliak
i zuliak
Age aldi kopu uek ez digu e in o mazio esangu a su ik eskain zen o aingoan. Hona
hemen age aldi kopu uak bil zen di uen 4.7. i udia:
Ikus en denez, mo e e minoa da e abiliena bi azpico puse an, baina age aldi
naba men gehiago di u es u i zulien azpico pusean. Hu engo bi e mino e abilienek, ubel
e a lila, age aldi kopu u ze xobai al uagoak age i di uz e es u ez-i zulie an; baina aldea
oso xikia da bi kasue an. E a handik au e a es u i zulie ako e abile a gailen zen da be i o
e e: malba, biole a, mo exka e a b iole .
A es ian esan bezala, mul zo hone a ik ez dugu in o mazio adie azga i ik ondo ioz a u.
127
4.7. i udia. Mo ea en onuak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an e a
es u i zulie an.
mo e ubel lila malba biole a mo exka b iole mo an z
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
ez·i zuliak
i zuliak
4.1.2.1.2.7. U dina en onuak: anil, azul, blu, i sas u din, oz in, u kesa, u din elek iko,
u dinan z, u dina e, u dinka a, u dinska, u dinska a, u dinxka, ze u u din, zian
U dina ena mul zo handiene ako ba dugu: 15 e minok osa zen du e. Auke an di en
15 e mino ho ie a ik egiaz zenba e abil zen di en az e u a, o ain a e ez bezalako deso eka
ikus en dugu mul zo hone an. Tes u ez-i zulien azpico pusean 13 e mino e abil zen di a
15e ik: oz in e a u dinan z ez di a e abil zen. Tes u i zulie an, aldiz, 9 e mino baino ez di a
e abil zen. Honako sei o ma hauek ez di a behin e e age i i zulpene an: es u ez-i zulie an
e e e abil zen ez di en oz in e a u dinan z o mez gain, blu, u dina e, u dinska a e a zian. Ez
azpico pus ba ean ez bes ean e abil zen ez di en bi e minoei dagokienez, oz in o maz gu xi
e abilia dela adie az en du Euskal zaindia en Hiz egiak, e a u dinan z o ma ez da hiz egie an
jaso zen. Blu ipa aldeko e a he i mailako za jo zen du Euskal zaindia en Hiz egiak;
u dinska a ez da hiz egie an jaso zen; e a zian mailegu be i sama a da, Elhuya en bai
baina Euskal zaindia en Hiz egian o aindik jaso zen ez dena. U dina e o mak, azkenik, ez du
be ezi asunik age i. Ikus en denez, be az, i zul zaileek e a neu i xikiagoan idazleek
e abil zen ez di uz en o ma ia guz iak nola edo hala ma ka uak di a. E a oha ga ia da o ma
ho ien au ean uzku ago age i di ela i zul zaileak idazleak baino: i zulpene an age i ez di en
o ma ho ie ako ba zuk bai e abil zen di a euskal idazleen es ue an: blu, u dinska a e a zian.
Age aldi kopu uei bu uzko da uek e e in o mazio in e esga ia daka kigu e. Te mino
gehiene an, go abehe ak go abehe a, o eka nagusi bada e e, badi a naba men zeko moduko
zenbai e mino. Bes alde, hauxe dugu, bel za ena ekin e a au e ago az e uko dugun
zu ia ena ekin ba e a, es u ez-i zulie an guz izko age aldi kopu u handiagoa du en hi u
azpie emue ako ba . E a es u ez-i zulien azpico puseko guz izko age aldi kopu u handiago
ho i, be ehala egiaz a uko dugunez, bi e mino zeha zi zo zaie. Ikus dezagun, lehenik, da uak
bil zen di uen 4.8. i udia:
128
Esan bezala, e mino asko an azpico pusen a eko aldea oso xikia da: u dinka a,
u kesa, anil, i sas u din e a u dinska o me an i zulpene ako e abile a gailen zen da, e a
u din elek iko o ma enean es u ez-i zulie akoa; baina age aldi kopu uak oso an zekoak
di a bi azpico puse an. Askoz in e esga iagoak di a deso ekak. Age aldi gehien di uen
o ma (u dinxka) naba men gehiago e abil zen da es u i zulie an ez-i zulie an baino. E a ho i
baino a e esangu a suagoa: es u ez-i zulie an alde handiz naba men zen di en bi o mak
ma kadunak di a Euskal zaindia en Hiz egia en a abe a. Azul hegoaldekoa e a he i mailakoa
da, e a blu ipa aldekoa e a he i mailakoa.
Mul zo hone an, be az, a gi ikus en dugu euska a es anda e ik e a a au u ako ik
u un zen di en o mek p esen zia handiagoa du ela es u ez-i zulie an i zulie an baino, dela
i zulpene an ez e a es u ez-i zulie an bai e abil zen di en e minoei dagokienez, dela bi
azpico puse an e abil zen di en ho elako o ma ma ka uak gehiago an e abil zen di elako
es u ez-i zulien azpico pusean.
129
4.8. i udia. U dina en onuak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an e a
es u i zulie an.
u dinxka
azul
u dinka a
u kesa
blu
anil
ze u u din
u din elek iko
i sas u din
u dinska
zian
u dina e
u dinska a
oz in
u dinan z
0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
ez·i zuliak
i zuliak
4.1.2.1.2.8. U e e a zila ka en onuak: u eka a, u e su, u ez a u, zila ka a, zila ez a u
Mul zo xikiene ako ba da hau. Bos e minok osa zen du e, e a ho ie a ik lau
e abil zen di a bai azpico pus ba ean bai bes ean. Bi azpico puse an be be a da behin e e
age i ez den e minoa: u e su. Hain zuzen e e, Euskal zaindia en Hiz egiak gu xi e abili ako
e mino jaso za e ike a zen du.
Age aldi kopu uek da u oso homogeneoak eskain zen dizkigu e. Te mino guz iak
gehiago e abil zen di a es u i zulie an euska az so u akoe an baino, e a bi azpico pusen
a eko e lazioa an zekoa da e mino guz ie an. 4.9. i udian jaso di ugu da uak:
Mul zo xiki honek, be e in o mazio u i baina sis ema ikoa ekin, be e si egi en du
kolo eak adie az eko e minoen e abile a askko a ikoagoa dela o o ha es u i zulie an ez-
i zulie an baino.
130
4.9. i udia. U e e a zila ka en onuak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an
e a es u i zulie an.
u ez a u u eka a zila ka a zila ez a u u e su
0
50
100
150
200
250
ez·i zuliak
i zuliak
4.1.2.1.2.9. Zu ia en onuak: xu i, xu i, zu ikail, zu iska, zu ixka, zu iz a
Azpie emu seman iko hau osa zen du en sei e minoe a ik guz iak e abil zen di a bi
azpico puse an.
Mul zo hau da, bel za ena ekin e a u dina ena ekin ba e a, es u ez-i zulien
azpico pusean guz izko age aldi kopu u handiagoa age i du en mul zoe ako ba . E a
age aldi kopu u handiago ho en a azoia bel za en e a u dina en azpie emue ako be a da,
ja aian ikusiko dugun bezala: o ma ma ka uen pisua. Ikus di zagun da uak 4.10. i udian:
E abilienak di en bi o mek age aldi naba men gehiago di uz e es u ez-i zulie an
i zulie an baino. Bi o ma zu i oina izko e minoa en o ma adie azko ak di a, e a un sean
aldae a one iko e a dia opikoak: ipa alde e a na a e ako xu i e a gipuzke ako xu i.
Kolo ea en ñaba du ak adie az en di uz en gainon zeko o mak (zu ixka, zu iska, zu iz a,
zu ikail), o dea, oso an ze a e abil zen di a bi azpico puse an.
131
4.10. i udia. Zu ia en onuak izenda zeko e minoen age aldiak es u ez-i zulie an e a
es u i zulie an.
xu i xu i zu ixka zu iska zu iz a zu ikail
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
ez·i zuliak
i zuliak
Mul zo hone an, be az, o ma ma ka uak e abil zeko joe a nasaiagoa ikus en dugu
be i o e e idazleen a ean i zul zaileen a ean baino.
Ja aian, azpie emu seman ikoei bu uzko a al hone an a e a di ugun ondo io nagusiak
labu bilduko di ugu. Lehenengo e a behin, ez dugu alde handi ik ikusi mul zo bakoi zean
esku a di en e minoen a ean azpico pus ba ean e a bes ean egiaz hau a zen di uz en
e mino kopu uei dagokienez. Ez da ikus en, alegia, azpico pus ba ean bes ean baino
e mino gehiago edo gu xiago e abil zen denik naba men. Bede a zi azpie emu
seman ikoe a ik lau an, e mino kopu u be a age i da bi azpico puse an: a osa enean launa
e mino e abil zen di a bi azpico puse an auke an di en bos e a ik, mo ea enean zazpina
zo zi ik, u e e a zila a enean launa bos e ik, e a zu ia enean seina sei ik. Hi u azpie emu
seman iko an auke an di en e minoe ako gehiago age i di a es u ez-i zulie an i zulie an
baino: bel za enean esku a di en 11 e minoe a ik 8 age i di a es u ez-i zulie an e a 7
i zulie an; ho ia enean 9 ik 8 ez-i zulie an e a 6 i zulie an; e a u dina enean 15e ik 13 ez-
i zulie an e a 9 i zulie an. E a bi azpie emu seman iko an, azkenik, auke an di en
e minoe ako gehiago e abil zen di a es u i zulie an ez-i zulie an baino: be dea enean
auke an di en 13e a ik 11 e abil zen di a es u ez-i zulie an e a 12 i zulie an, e a
go ia enean auke an di en 18e a ik 14 e abil zen di a ez-i zulie an e a 16 i zulie an. Ezin
ondo ioz a u dai eke, be az, azpico puse ako ba bes ea baino abe a sagoa denik e mino
kopu uan.
E abili gabe ge a zen di en e minoen izae a i e epa a zen badiogu, behin e e age i ez
di en kolo e-izenak hi u mo a nagusi an bil dai ezkeela ikus en dugu:
•Haie ako asko ez di a hiz egie an jaso zen, e a be az idazke a es anda edo
a au ua en desbide ake a za jo dai ezke: bel xexka, bel zezka, belzko, belz aka,
go a s, u dinan z, u dinska a... Bada, halakoak bai es u ez-i zulien azpico pusean
bai i zulpenenean al a di a. Hau da, idazleek zein i zul zaileek maila be suan uz en
di uz e e abili gabe kolo eei bu uzko bibliog a ian ze enda u bai baina hiz egie an
jaso zen ez di en idazke a- o ma ez a au uak.
132
•Bes e ba zuk hiz egie an e a dialek ologia i bu uzko bibliog a ian euskalkie ako
o ma za jo zen di a: azul, bal x, bal za an, beilexka e a blu. Halakoak baz e zen
di en kasu ia guz iak i zulpenen azpico pusa i dagozkio; salbuespen baka a go indol
da, ipa aldekoa, i zulpenen azpico pusean bai e a es u ez-i zulienean age i ez dena.
I zul zaileek gehiago an uko egi en dio e euskalkie ako za jo zen di en o mak
e abil zea i, idazleen aldean.
•Behin e e e abil zen ez di en e minoe ako ba zuk, azkenik, e da e ako mailegu edo
kalkoak di a. Halakoak es u ez-i zulien azpico pusean al a di a kasu ik gehiene an:
be miloi, bo ila be de e a saga be de ez di a e abili idazleen es ue an.
Badi udi, be az, idazleen a ean ohikoagoa dela euskalkie ako e minoe a a jo zea
i zul zaileen a ean baino, e a i zul zaileen es ue an aiseago opa zen di ela e da e a ik
i i si ako mailegu e a kalkoak. Idazke a a au u gabeei dagokienez, an zeko hau uak egi en
di uz e idazleek zein i zul zaileek.
Joe a ho iek, nolanahi e e, auke an di en e minoe a ik ba zuek e a bes eek zein
hau a u di uz en az e u a a e a di ugu. Bada, e minoen age aldi kopu ua i begi a u a,
joe ok a e ma ka uagoak di a. Hau da, idazleek euskalkie ako e mino gehiago e abil zen
di uz e i zul zaileek baino; baina, gaine a, euskalkie ako e minoak gehiago an e abil zen
di uz e. Tes u i zulie an au ki zen ez di ugun azul, bal x, bal za an, beilexka e a blu o mak
e abil zeaz gain, i zulpene an e abili e abil zen di en bes e zenbai o ma askoz gehiago age i
di a es u ez-i zulie an: bal z, beilegi, la u, xu i e a xu i o mak bi azpico puse an e abil zen
di a, baina age aldi askoz gehiago di uz e es u ez-i zulie an.
Mailegu e a kalkoei dagokienez, bes e ho enbes e ge a zen da, baina alde an ziz.
Tes u ez-i zulie an age i ez di en be miloi, bo ila be de e a saga be de o mez gain, bi
azpico puse an e abil zen di en mailegu e a kalkoak naba men gehiago an e abil zen di a
es u i zulie an ez-i zulie an baino, hala nola anil, eska la a, esme alda, kaki, pu pu a e a
ze u u din.
A au u gabeko idazke adun o mak, azkenik, ze xobai gehiago e abil zen di a es u ez-
i zulien azpico pusean i zulienean baino, baina aldea ez da be eziki naba mena. Bel x,
133
be daxka, go iska, go ix a e a go iz a, adibidez, gehiago an e abil zen di a es u ez-
i zulie an i zulpene an baino; baina, bel zixka, uxia e a u dinska gehiago e abil zen di a es u
i zulie an.
Ez dugu ahaz u beha , azkenik, 9 azpie emu seman iko haue a ik 6 an azpie emua
osa zen du en e mino guz ien age aldien ba u ak handiagoak di ela es u i zulien
azpico pusean ez-i zulienean baino. Hau da, mul zoe an bildu di ugun e mino hauek guz iak
gehiago an e abil zen di a o o ha euskal i zul zaileen es ue an euskal idazleene an baino.
Gogoan izan beha dugu ez di ugula bel z, be de, go i, ho i e a bes e oina izko kolo e-
izenen age aldi kopu uak ezagu zen, e a be az ezin dugula jakin nola bana zen di en
idazleen e a i zul zaileen hau uak oina izko e mino ho ien e a azpie emu seman ikoe an
bildu di ugun ñaba du adun bes e e minoen a ean. Baina ez abaidaezina da ñaba du ak
adi ze a ema en di uz en e minoak o o ha gehiago an i is en di ela euskal i aku leen
begie a a es u i zulien bi a ez ez-i zulien bi a ez baino.
4.1.2.2. [izena + kolo e] egi u adun kolo e-izenak
Biga en mul zo hone an, go ago au kez u dugun bezala, [izena + kolo e] egi u a i
ja ai uz so zen di en kolo e-izenak az e u di ugu: ab iko kolo e, ad eilu kolo e, ada
kolo e... Guz i a, 184 e minok osa zen du e ze enda. Oina izko kolo e-izenekin egin bezala,
e minoe ako bakoi za en age aldi kopu uak zenba u e a konpa a uko di ugu bi
azpico puse an, e a bai a e mino ho ie ako bakoi za zenba libu u an e abili den e e.
Age aldi kopu uak e a libu u kopu uak zenba u a, honako galde a hauei e an zungo
diegu:
•Lehenik e a behin, az e uko dugu ze enda u di ugun 184 [izena + kolo e]
egi u e a ik zenba e abil zen di en azpico pus ba ean e a zenba bes ean, edo,
bes ela esanda, zenba di en azpico pus ba ean e a bes ean 0 age aldi di uz enak.
•Biga enik, e mino bakoi za en age aldi kopu uak konpa a uko di ugu.
134
◦Lehenik, e mino guz ien age aldi guz ien ba u ak kalkula u, e a bi
azpico puse an konpa a uko di ugu. Gauza be a egingo dugu kolo e ho iek
aipa zen di uz en libu u kopu uen ba u ekin.
◦Ondo en, age aldi kopu ua en a abe a mul zoka uko di ugu kolo e-izenak: 1.000
age aldi ik behe a di uz enak, 100 age aldi ik behe a di uz enak, 50e ik
behe akoak e a 30e ik behe akoak. E a a e edo mul zo ho ie ako age aldien
ba u ak konpa a uko di ugu bi azpico puse an. Ho ela, kolo e-izen ohikoen edo
e abilienen (ho s, gu e co pusean age aldi gehien di uz enak) e a ezohikoen edo
gu xien e abili akoen a ean (age aldi kopu u xikienak di uz enak) joe a
aldake a ik ba o e den ikusi ahal izango dugu.
◦Azkenik, kalkula uko dugu zenba e mino an den age aldi kopu ua handiagoa
azpico pus ba ean bes ean baino, e a alde an ziz. Hau da, es u ez-i zulien
azpico pusean es u i zulienean baino age aldi gehiago di uz en kolo e-izenak
zein e a zenba di en kalkula uko dugu, e a alde an ziz.
◦Azpico pus ba ean bes ean baino gehiago e abil zen di en e minoak zein di en
iden i ika u a, bi azpico pusen a ean alde naba menena du en kasue an ja iko
dugu a e a, e a e mino ho ien nolako asuna i e epa a uko diogu, e epika zen
den pa oi ik ba o e den a gi zeko.
Kolo eei bu uzko a al honen hasie an azaldu bezala, gu e co pusean age i di en [izena +
kolo e] binomio guz iak e auzi e a ondo en eskuzko ga bike a eginda osa u dugu kolo eak
izenda zeko moduen biga en mul zo handi hau. Bada, ga bike a egin ondo en ge a u
zaizkigun 184 o me a ik 89 bi azpico puse an e abil zen di a. Tes u ez-i zulie an guz i a 120
o ma e abil zen di a, e a i zulie an 153. Hau da, es u ez-i zulie an ez e a i zulpene an bai
e abil zen di en o mak 64 di a, e a es u i zulie an ez e a ez-i zulie an bai e abil zen di en
o mak 31 di a.
Az e dezagun o ain zein e a nolakoak di en azpico pus ba ean e a bes ean e abil zen
ez di en kolo e-izenak. 4.4 aulan, es u ez-i zulien azpico pusean ez e a i zulienean bai
e abil zen di en 64 o mak jaso di ugu. Te minook ze enda zeaz gain, es u i zulien
135
Badi udi, be az, [izena + kolo e] egi u a honen bi a ez so zen di en kolo e-izene an
abe a sagoak di ela es u i zuliak. Ez soilik egile baka ba i une zeha z ba ean bu u a
dakiokeen asmakizunei dagokienez (halako 33 au ki u di ugu i zulpene an, e a 20 ja o iz
euska az ida zi akoe an); egile ba en baino gehiago en luman e abil zen di en o mak e e
uga iagoak di a i zulpene an es u ez-i zulie an baino. Esan li eke, be az, e da e an euska az
baino ohikoagoak edo heda uagoak di en zenbai kolo e-izen i zulpenen bi a ez i is en a i
di ela euska azko es ue a a.
Azpico pus bakoi zean [izena + kolo e] egi u e ako zein e abil zen di en az e u a, ikus
dezagun o ain zenba aldiz e abil zen di en egi u ok. Guz izkoei e epa a u a, es u ez-
i zulien azpico pusean e abil zen di en 120 egi u ak 1.017 aldiz e abil zen di a guz i a 756
libu u an, e a i zulpenen azpico pusean e abil zen di en 153 egi u ak 2.089,62 aldiz 1.702,4
libu u an. 4.6. aulan guz izkoei bu uzko in o mazioa jaso dugu: azpico pus bakoi zean [izena
+ kolo e] egi u e ako zenba e abil zen di en, egi u a ho ien age aldien guz izkoak e a
e abil zen di en libu uen guz izkoak, bai a da u mo a bakoi ze ako bi azpico pusen a eko
e lazioa e e.
4.6. aula. [izena + kolo e] egi u en age aldien e a libu uen guz izkoak, es u ez-i zulie an
e a es u i zulie an, e a haien a eko p opo zioa.
Tes u ez-i zuliak Tes u i zuliak E lazioa
( es u i zuliak /
es u ez-i zuliak)
Te mino kopu ua 120 153 1,27
Age aldiak guz i a 1017 2089,62 2,05
Libu uak guz i a 756 1702,4 2,25
142
Ikus en denez, i zulpene an mo a hone ako kolo e-izendapen gehiago e abil zeaz gain,
o mok p opo zionalki aldi gehiago an e a libu u a e gehiago an e abil zen di a.
Au e ik oina izko kolo e-izenekin egin dugun bezala, o ain e e [izena + kolo e]
egi u ak zenba e a ezohikoagoak edo gu xiago e abiliak izan joe a aldake a ik ge a zen o e
den az e uko dugu. Ho e a ako, be az, age aldi kopu u handienak p og esiboki baz e u zi,
e a gainon zekoak mul zoka u a haien age aldien guz izkoak kalkula uko di ugu: 1.000
age aldi ik behe akoak mul zo ba ean (iden i ika u di ugun [izena + kolo e] egi u a guz iak
sa zen di a mul zo hone an, denek bai i uz e 1.000 age aldi ik behe a), 100 age aldi ik
behe akoak bes e ba ean, 50e ik behe akoak bes e ba ean, e a, azkenik, 30e ik behe akoak
bes e ba ean. 4.7. aulan jaso di ugu da uok, ehuneko an adie azi a.
4.7. aula. [izena + kolo e] egi u en age aldiak es u ez-i zulie an e a es u i zulie an,
ehuneko an e a e minoak age aldi kopu ua en a abe ako a ee an sailka u a.
1.000 age aldi ik
behe ako
e minoak
100 age aldi ik
behe ako
e minoak
50 age aldi ik
behe ako
e minoak
30 age aldi ik
behe ako
e minoak
Tes u ez-i zuliak % 32,74 % 35,87 % 36,39 % 35,55
Tes u i zuliak % 67,26 % 64,13 % 63,61 % 64,45
Ikus en denez, bi azpico pusen a eko aldea ze xobai xiki u egi en da age aldi
gu xiagoko o mak ain za ha u ahala. Hau da, o ma guz iak kon uan ha zen di ugunean
(1.000 age aldi ik go akoak) es u i zulien e a ez-i zulien a eko aldea handiagoa da age aldi
gu xi di uz en o mak soilik kon uan ha zen di ugunean baino. Age aldi gu xiko o me an
e a ondo ioz ezohiko za (edo egileen ape a za ) jo dai ezkeen ho ie an bi azpico pusen
a eko aldea ze xobai xikiagoa da. Baina i zulpene ako e abile a naba men handiagoa da,
nolanahi e e, mul zo guz ie an.
143
Azkenik, az e zen badugu 184 [izena + kolo e] o me a ik zenba e an den age aldi
kopu ua handiagoa es u ez-i zulien azpico pusean es u i zulienean baino e a alde an ziz,
ikusiko dugu 55 kasu an gehiago di ela age aldiak es u ez-i zulie an i zulie an baino, e a
gainon zeko 129e an gehiago di ela age aldiak i zulpene an es u ez-i zulie an baino. Be i o
e e be e si a ge a zen da, be az, es u i zulie an o ma ho ien a e ik gehiago e abil zeaz
gain, gehiago an e abil zen di ela.
Ikus dezagun, buka zeko, nolakoak di en azpico pus ba ean bes ean baino naba men
gehiago e abil zen di en o mak. 4.8. aulan es u ez-i zulien azpico pusean age aldi
naba men gehiago di uz en o mak jaso di ugu, e a 4.9. aulan i zulpenen azpico pusean
age aldi naba men gehiago di uz enak. Aldea en naba men asuna zeda i zeko, bi i izpide
hauei ja ai u diegu: bi azpico puse ako ba eko age aldiak age aldi guz ien % 60 ik
go akoak iza ea, ba e ik, e a dena delako o mak 5 age aldi iza ea gu xienez bi
azpico puse ako ba ean. Age aldiok zenba libu u an bana zen di en e e jaso dugu, luma
baka edo gu xi ba zuen e abile a ala, ai zi ik, hainba egile ena den jaki eko. Hona hemen,
bada, 4.8. aulan jaso a, es u ez-i zulie an naba men gehiago e abil zen di en o mak:
4.8. aula. Tes u ez-i zulie an naba men gehiago e abil zen di en [izena + kolo e] egi u en
age aldiak es u ez-i zulie an e a es u i zulie an, zenbaki absolu u an e a ehuneko an.
Tes u ez-i zuliak Tes u i zuliak Age aldiak
guz i a
Age ald. % Libu . Age ald. % Libu .
almend a kolo e 8 % 87,24 5 1,17 % 12,76 189,17
aluminio kolo e 6 % 63,09 4 3,51 % 36,91 3 9,51
bainil(l)a kolo e 12 % 100 5 0 % 0 0 12
8 Libu uei bu uzko da uak ak o e zuzen zailea aplika u gabe jaso di ugu aula hone an. Izan e e, da u ho i
aula hone an jaso zeko helbu ua ez da libu u kopu uak bi azpico pusen a ean konpa a zea, ezpada
age aldi kopu uak zenba idazle i dagozkien jaki ea.
144
go oldio kolo e 6 % 83,68 5 1,17 % 16,32 1 7,17
ha i kolo e 8 % 100 6 0 % 0 0 8
izokin kolo e 30 % 64,68 15 16,38 % 35,32 14 46,38
ka esne kolo e 10 % 68,12 10 4,68 % 31,88 3 14,68
kobal o kolo e 5 % 81,04 5 1,17 % 18,96 1 6,17
k abelin kolo e 6 % 100 2 0 % 0 0 6
loka z kolo e 5 % 81,04 4 1,17 % 18,96 1 6,17
ma ihuana kolo e 9 % 100 1 0 % 0 0 9
muske kolo e 6 % 100 5 0 % 0 0 6
olio kolo e 8 % 87,24 2 1,17 % 12,76 1 9,17
eila kolo e 6 % 100 6 0 % 0 0 6
u kolo e 5 % 68,12 5 2,34 % 31,88 2 7,34
Ikus en denez, na u ako elemen uak di a denak: lo e, landa e e a ui uak (almend a,
bainila, go oldio, k abelin), lu e a ha iak (ha i, loka z, eila), animaliak (izokin, muske ) e a
elemen u kimikoak (aluminio, kobal o) nagusiki. Ho ez gain, euskal paisaian e a o o ha
i udi e ia kolek iboan ohikoak di ela esan genezake. Age aldien banake a i dagokionez,
aulan jaso di ugun o ma gehien-gehienak uni o meki heda u a daude idazle ezbe dinen
libu uen a ean. Bi salbuespen daude: ma ihuana kolo e o ma en age aldi guz iak Ugai z
Agi e en Tximele ak bizka ean (2018) nobelako pe sonaia ba en begiak desk iba zeko
e abili di a, e a olio kolo e o ma en 8 age aldie a ik 7 Be na do A xaga en Soinujolea en
semea (2003) nobelako pe sonaia ba en begiak desk iba zeko.
145
Ikus dezagun o ain, 4.9. aulan, zein e a nolakoak di en i zulpene an naba men gehiago
e abil zen di en kolo e-izenak.
4.9. aula. Tes u i zulie an naba men gehiago e abil zen di en [izena + kolo e] egi u en
age aldiak es u ez-i zulie an e a es u i zulie an, zenbaki absolu u an e a ehuneko an.
Tes u ez-i zuliak Tes u i zuliak Age ald.
guz i a
Age ald. % Libu . Age ald. % Libu .
ad eilu kolo e 0 % 0 0 10,53 % 100 8 10,53
al zai u kolo e 4 % 36,30 3 7,02 % 63,70 5 11,02
ama an o kolo e 0 % 0 0 5,85 % 100 3 5,85
a bel kolo e 1 % 12,47 1 7,02 % 87,53 5 8,02
a giza i kolo e 3 % 26,81 3 8,19 % 73,19 7 11,19
a ile kolo e 1 % 12,47 1 7,02 % 87,53 3 8,02
aza ai/n kolo e 3 % 18,90 3 12,87 % 81,10 10 15,87
be un kolo e 2 % 10,23 2 17,55 % 89,77 13 19,55
boli kolo e 1 % 4,53 1 21,06 % 95,47 14 22,06
b on ze kolo e 3 % 20,41 2 11,7 % 79,59 9 14,7
bu dina kolo e 0 % 0 0 11,7 % 100 9 11,7
e au s kolo e 15 % 21,08 12 56,16 % 78,92 36 71,16
e ubi kolo e 1 % 7,87 1 11,7 % 92,13 8 12,7
146
esne kolo e 14 % 35,23 12 25,74 % 64,77 20 39,74
gaz ain(a) kolo e 91 % 31,14 69 201,24 % 68,86 98 292,24
ge ezi kolo e 9 % 25,06 6 26,91 % 74,94 19 35,91
ha ea kolo e 4 % 22,17 4 14,04 % 77,83 7 18,04
hau s kolo e 10 % 25,48 7 29,25 % 74,52 14 39,25
ika z kolo e 10 % 23,39 7 32,76 % 76,61 7 42,76
ka e kolo e 14 % 37,43 12 23,4 % 62,57 12 37,4
ka amelu kolo e 5 % 26,26 4 14,04 % 73,74 9 19,04
ke kolo e 1 % 14,60 1 5,85 % 85,40 5 6,85
keda kolo e 0 % 0 0 8,19 % 100 7 8,19
kob e kolo e 12 % 22,66 10 40,95 % 77,34 21 52,95
k ema kolo e 49 % 37,77 33 80,73 % 62,23 47 129,73
lima kolo e 0 0% 0 5,85 % 100 5 5,85
limoi kolo e 2 % 22,17 2 7,02 % 77,83 4 9,02
me xika kolo e 0 % 0 0 11,7 % 100 6 11,7
me al kolo e 3 % 20,41 3 11,7 % 79,59 4 14,7
odol kolo e 22 % 32,53 17 45,63 % 67,47 35 67,63
pe la kolo e 4 % 16,74 3 19,89 % 83,26 14 23,89
147
su kolo e 2 % 8,25 2 22,23 % 91,75 16 24,23
abako kolo e 2 % 19,63 2 8,19 % 80,37 6 10,19
xokola e kolo e 6 % 28,29 6 15,21 % 71,71 10 21,21
u e kolo e 229 % 28,54 144 573,3 % 71,46 147 802,3
ze u kolo e 12 % 29,94 11 28,08 % 70,06 20 40,08
ziape kolo e 1 % 12,47 1 7,02 % 87,53 4 8,02
zila kolo e 74 % 26,89 60 201,24 % 73,11 69 275,24
Oha ga ia den lehen gauza da es u i zulie an ez-i zulie an baino naba men gehiago
e abil zen di en o mak uga iagoak di ela alde an ziz baino. Tes u ez-i zulie an naba men
gehiago e abil zen di en o mak 15 di a; i zulpene an naba men gehiago e abil zen di en
o mak, aldiz, 38. Kolo e-izen hauen nolako asuna i e epa a zen badiogu, o dea, ez dugu
ezbe din asun handi ik ikus en. Tes u ez-i zulie an naba men zen di en o mak bezalaxe,
i zulpene an naba men zen di en o mak e e na u a i lo u akoak di a, e a e abile a a un
sama ekoak. Tes u i zuliek bes e hizkun za e a kul u a ba zue ako munduak eka zen
dizkigu en neu ian, pen sa genezake euskal hiz una en egune okoan ohikoak ez di en
elemen uak opa uko geni uela ze enda hone an, baina ez da hala. I zulpene an
naba menki gehiago e abil zen di en o mak elemen u kimikoak (al zai u, be un, b on ze,
bu dina, ika z, kob e, me al, u e, zila ), lo e, landa e e a ui uak (ama an o, aza ai,
gaz aina, ge ezi, lima, limoi, me xika), jakiak (esne, ka e, ka amelu, k ema, xokola e, ziape),
lu e a ha iak (ad eilu, a bel, ha ea, hau s), e a ha ibi xiak e a bes elako apainga iak (boli,
e ubi, pe la) di a nagusiki. Age aldi hauek guz iak, bes alde, libu u asko an bana u a age i
di a. Tes u ez-i zulien azpico pusean ez bezala, ez da ikus en egile zeha z ba en e abile a
idiosink a iko ik. I zulpene an naba men zen di en o mak, be az, e abile a unibe sal edo
o oko u sama ak di ela esan dai eke, asko a iko ja o ie akoak di enez ge o.
148
Labu bildu dezagun, bada, [izena + kolo e] egi u adun kolo e-adie azpideen ingu uan
lo u dugun in o mazioa. Ikusi duguna en a abe a, i zulpene an o o ha gehiago jo zen da
mo a hone ako egi u e a a es u ez-i zulie an baino. Alde ba e ik, halako egi u a gehiago
e auzi di ugu es u i zulien azpico puse ik ez-i zuliene ik baino. Bes e ik, egi u a uga iago
ho iek gehiago an e abil zen di a o o ha i zulpene an; age aldi gehiago di uz e, alegia. E a
age aldi ho iek libu u gehiago an ba eia u a ikus en di a es u i zulie an. Tes u ez-i zulie an,
hain zuzen e e, idazle zeha zen e abile a pe sonalen ondo io iza en di a i zulpene an baino
maizago.
4.1.2.3. Kolo e-konbinazioak
Azkenik, hi uga en mul zo hone an, bi kolo e-izenen elka ke ak az e u e a
konpa a uko di ugu. Go ago azaldu dugun bezala, lehen mul zoko 120 kolo e-izene ako
bakoi za gu e co pusean bes e 119e ako zeinen ondoan age i den bila u dugu. Lehen
bilake an lo u di ugun 430 emai zak eskuz ga bi u ondo en —«Ze duk gauza be de ho i?»
(Cano 2015) bezalakoak ken zeko, adibidez—, 323 biko eko ze enda ba ge a u zaigu. Biko e
bakoi za en age aldi kopu uak e a zenba libu u an age i di en kalkula u, e a honako galde a
hauei e an zungo diegu:
•Lehenik e a behin, az e uko dugu ze enda u di ugun 323 kolo e-konbinazioe a ik
zenba e abil zen di en azpico pus ba ean e a zenba bes ean, edo bes ela esanda,
zenba di en azpico pus ba ean e a bes ean 0 age aldi du enak.
•Biga enik, kolo e-konbinazio bakoi za en age aldi kopu uak konpa a uko di ugu.
◦Lehenik, konbinazio guz ien age aldi guz ien ba u ak kalkula u, e a bi
azpico puse an konpa a uko di ugu. Gauza be a egingo dugu kolo e ho iek
aipa zen di uz en libu u kopu uen ba u ekin.
◦Ondo en, age aldi kopu ua en a abe a mul zoka uko di ugu kolo e-izenak: 1.000
age aldi ik behe a di uz enak, 100 age aldi ik behe a di uz enak, 50e ik
149
behe akoak e a 30e ik behe akoak. E a a e edo mul zo ho ie ako age aldien
ba u ak konpa a uko di ugu bi azpico puse an, halako moduz non kolo e-
konbinazio e abilienen e a gu xien e abil zen di enen a ean alde ik baden
egiaz a u ahal izango dugun.
◦Bes alde, age aldi kopu ua azpico pus ba ean bes ean baino handiagoa du en
e minoak zenba di en kalkula uko dugu. Hau da, es u ez-i zulien azpico pusean
es u i zulienean baino age aldi gehiago di uz en kolo e-konbinazioak zein e a
zenba di en kalkula uko dugu, e a alde an ziz.
◦Azkenik, behin azpico pus ba ean bes ean baino gehiago e abil zen di en
e minoak ze enda u a, bi azpico pusen a ean alde naba menena du en kasuei
e epa a uko diegu; hala, bada, e mino ho ien nolako asuna az e uko dugu,
pa oi e epika u en ba hau eman nahian.
Has eko, be az, ikus dezagun bi azpico puse a ik e auzi di ugun kolo e-konbinazio
guz ien a ean zenba dagozkien es u ez-i zulien azpico pusa i e a zenba es u i zuliena i.
Gu e co pusean au ki u di ugun 323 kolo e-konbinazioe a ik 127 ez di a behin e e e abil zen
es u ez-i zulie an e a bai i zulie an; kon a a, es u ez-i zulie an e abil zen di en 92
konbinazio ez di a e abil zen i zulpene an. Kolo e-konbinazioen aniz asuna i dagokionez,
be az, halakoak e abil zeko joe a handiagoa ikus en dugu es u i zulie an ez-i zulie an baino:
es u i zulie an 231 kolo e-konbinazio ezbe din e abil zen di a guz i a, e a es u ez-i zulie an
196.
Ikus dezagun o ain zein di en azpico pus ba ean e a bes ean behin e e e abil zen ez
di en e minoak. 4.10. aulan, es u ez-i zulien azpico pusean behin e e e abil zen ez di en
e minoak jaso di ugu. Age aldi kopu uez gain, libu u kopu uak e e jaso di ugu, i zulpene an
e abil zen di enean egile baka ba en luma ik ala gehiago ene ik i is en zaizkigun
konp oba zeko.
150
4.10. aula. Soilik es u i zulie an age i di en kolo e-konbinazioen age aldi kopu uak e a
zenba libu u an age i di en.
Tes u i zuliak
Age aldiak Libu uak
g is ma oi 9 5
g is be dexka 7 7
go i zu i 6 6
a e ubel 4 3
ho i ma oi 4 3
be de zu i 3 3
g is a osa 3 3
ma oi ho ixka 3 3
u din zila ka a 3 3
u din zu ixka 3 3
a e naba 3 2
g is naba 3 2
ma oi u eka a 3 2
ho i be da s 3 1
mo e ubel 3 1
a osa g isaxka 2 2
a osa zu i 2 2
be de go iz a 2 2
be de u eka a 2 2
biole a pu pu a 2 2
go i ma oixka 2 2
g is be deka a 2 2
g is zila ka a 2 2
ho i a osa 2 2
ho i go ixka 2 2
ho i pu pu a 2 2
151
xikia ekin. Tes u ez-i zulie an sinonimo gehiago bil zen di uz en mul zoak sei di a: aldian
sa i, a du enean, an zina, belu, ha ezke o e a o aindik mul zoak. I zulpene an sinonimo
gehiago bil zen di uz en mul zoak, be iz, lau di a: aldian behin, au enean, banpez e a
luza a. E a gainon zeko bos mul zoe an, azkenik, sinonimo kopu u be a e abil zen da es u
ez-i zulie an e a i zulie an: aida ba ean, aldi o o, a es ian, gau be anduan e a san a sekula.
Azpico pus ba ean e a bes ean e abil zen den sinonimo kopu ua en da uaz ha ago,
age aldiak mul zo bakoi za en ba uan nola bana zen di en az e zen badugu, ikusiko dugu
es u ez-i zulie an age aldiak sinonimoen a ean bana uago age i di ela, e a i zulpene an,
aldiz, sinonimo gu xiago an kon zen a u a. Hala, aldian behin, aldian sa i, a du enean,
banpez, ha ezke o, luza a e a o aindik mul zoe an sinonimoen a eko e abile a o eka uagoa
egi en da es u ez-i zulien azpico pusean, e a sinonimo gu xiago an kon zen a ua, aldiz,
i zulpenen azpico pusean.
Bi ondo io ho ie an — es u ez-i zulie an sinonimo gehixeago e abil zea e a age aldiak
sinonimoen a ean o eka uago bana u a ego ea, alegia— ze ikusia izango du ziu enik o ma
ma ka uak (euskalkie akoak edo idazke a ez a au uak) es u ez-i zulien azpico pusean o o
ha uga iagoak e a e abiliagoak iza eak, analisian lehenago ikusi dugun bezala. Ho i gehi u
beha zaizkio egile baka ba en hau u pe sonalak, o o ha idazleen a ean gehiago an
ge a zen bai i a i zul zaileen a ean baino.
4.2.3. Labu bilduz
A al hone an denbo a adie az eko adbe bioen e abile a-maiz asuna az e u dugu, es u
i zulie ako e a ez-i zulie ako lexiko-abe as asuna konpa a zeko asmoz. Ho e a ako, hiz egiak
e a g ama ikak a aka u di ugu denbo a adie az eko o ma adbe bialen bila, e a 391
e minoko ze enda ba osa u a haie a ik zein e a zenba aldiz e abil zen den az e u dugu.
Bada, kolo een e emu seman ikoan ez bezala, o aingo hone an adie azle ia guz iek es u ez-
i zulie an abe as asun handiagoa dagoela e aku si du e. Ba e ik, auke an di en adbe bio
guz ien a ean es u ez-i zulie an adbe bio gehiago e abil zen di a es u i zulie an baino.
Age aldi kopu u guz izkoa i dagokionez, ez da alde handi ik bi azpico pusen a ean: es u ez-
254
i zulie an i zulie an baino ze xobai handiagoa da. Baina e mino e abilienak baz e u zi e a
e mino ezohikoak soilik kon uan ha zen di ugunean, handi u egi en da bi azpico pusen
a eko aldea, es u ez-i zuliena en alde a. Hau da, badi udi e mino ohikoenen a ean
e abile a an zekoa dela bi azpico puse an, e a e mino ezohikoak edo salbuespenezkoak
di ela idazleek i zul zaileek baino gehiago an e abil zen di uz enak.
Hain zuzen e e, es u ez-i zulie an soilik e abil zen di en o men a ean es anda e ik
u un zen di en hainba e mino au ki u di ugu: euskalkie ako za jo zen di en e minoak,
hiz egie an baz e zeko za jo zen di en idazke ak edo zuzenean hiz egie an jaso zen ez
di enak. Badi udi, be az, o ma nola edo hala ma ka u ho iei zo zaiela neu i ba ean bi
azpico pusen a eko aldea. I zul zaileek e mino es anda agoak e abil ze a jo zen du e, e a
idazleak gehiago an ausa zen di a a au ik desbide a zen di en o mak e abil zen.
Sinonimo mul zoen az e ke ak e e be e si digu o ma ma ka uek es u ez-i zulie an
du en pisua. Sinonimo mul zoen az e ke a ik, au eko da uenga ik espe o iza ekoa zen
bezala, es u ez-i zulie an sinonimo gehixeago e abil zen di ela ondo ioz a u dugu, e a
o oba age aldiak modu o eka uagoan bana zen di ela sinonimoen a ean es u ez-i zulie an
i zulie an baino. Tes u i zulie an age aldiak sinonimo-auke a xikiago ba ean kon zen a u ik
age i di a, hain zuzen e e o ma ma ka uak e abil zeko joe a xikiagoa delako i zul zaileen
a ean.
Denbo a-adbe bioen e abile a azpico pus bakoi za en ba uko lumen a ean nola
bana zen den ain za ha zen badugu, o dea, bes elakoa da emai za. Age aldien e a libu uen
a eko e lazioa az e u a, ikus en da age aldiak libu u gehiago an sakabana uago age i di ela
i zulpene an es u ez-i zulie an baino. Hau da, es u ez-i zulie an o o ha denbo a-adbe bio
gehiago e abil zen di a, bai e a maiz asun handiagoz e abili e e, baina libu u gu xiago an
kon zen a u a; i zulpene an, aldiz, e mino gu xiago e a gu xiago an e abil zen di a, baina
libu u gehiago en a ean heda u a age i di a. Ho i gehi u beha zaio e abile a oso
pe sonalak idazleen a ean au ki u di ugula nagusiki. Hau da, e mino ezohiko ba en
age aldi guz iak edo kopu u handi ba esku baka ba ean kon zen a u a ikusi dugun kasu
gehiene an, idazle ba ena zen esku ho i e a ez i zul zaile ba ena.
255
Idazleen e a i zul zaileen e abile a pe sonalei e a ez hain pe sonalei lo u a, azkenik,
badi a zan zuak pen sa zeko no be a en euskalkia ekiko lo u a es uagoa dela idazleengan
i zul zaileengan baino. Hau da, euskalkie ako za jo zen di en o mak e abil zen di enean,
es u ez-i zulie an age aldi gehienak euskalki ho e ako idazleei dagozkie. I zulpene an
e abil zen di enean, o dea, euskalkie ako o mak o o ha gu xiago age i badi a e e, ja o i
asko a ikoagoe akoak iza en di a dena delako o ma e abil zen du en i zul zaileak. Bes ela
esanda, idazleek no k be ea e abil zen du e no malean; i zul zaileek ez du e be en ja o ia
hainbes e ma ka zen, e a eu enak ez di en euskalkiak aiseago e abil zen di uz e
p opo zioan.
256
4.3. Kolokazioak: emozioak e a sen imenduak
adie az eko e abili di en [izen+ adjek ibo]
konbinazioak
Au eko bi a ale an lexiko-aniz asuna e a zehaz asune ako edo ñaba du a ako joe a
az e u di ugu nagusiki. Ho ez gain, kolo eak izenda zeko baliabideen bi a ez lexiko-
so kun za en auzi a e e hu bildu ga a. Izan e e, [izena + kolo e] egi u a az e zeak es u
i zuliak ezohiko elemen u lexikale a ako sa bide di ela ikus eko bidea eman digu. Azken ideia
ho e an sakon zeko, kolokazioak az e zea e abaki dugu, ho s, elka en ondoan gu xieneko
maiz asun ba ez e abil zen di en uni a e lexikalen mul zoak (gu e kasuan, biko eak). Zehazki,
emozioak e a sen imenduak adie az eko izenek gu e bi azpico puse an maiz asun gu xieneko
ba ez ondoan ze adjek ibo ha zen du en ike uko dugu: izen bakoi zak zenba adjek ibo
257
ezbe din ha zen di uen ondoan, e a ze maiz asunekin age i den konbinazio bakoi za
azpico pus ba ean e a bes ean. Da uok az e u a, azpico pus bakoi zeko es uen joe a
be i zaileez e a kon se bado eez gogoe a egin ahalko dugula us e dugu, e a, hala, a gi u
ahal izango dugu, adibidez, ze neu i an jo zen du en idazleek e a i zul zaileek ohiko
konbinazioak e abil ze a e a ze neu i an konbinazio ezohiko e a be i zaileak p oposa ze a,
edo, bes ela esanda, zenba e aino lagun zen du en es u mo a ba zuek e a bes eek xede-
hizkun zako ohi u ak inka zen edo, ai zi ik, ohi u az eza i akoa haus en. Hain zuzen e e,
ma ko eo ikoa i e a au eka iei bu uzko a alean azaldu dugunez, kolokazioena az e gai
inpo an ea da es u i zulie ako hizke a ezauga i zea xede du en ike zaileen a ean. Ma co
Bo illok honela azal zen du gaiak izan lezakeen ga an zia:
(E en expe ienced) ansla o s may yield o he powe ul in luence exe ed by he sou ce
ex ei he by elaying sou ce- ex un ypical colloca ions as also un ypical in he a ge
ex , o e en by in oducing un ypical colloca ions whe e his migh ha e seemed
unwa an ed by he sou ce ex , i.e. as cases o in e e ence. The e seem o be good
easons, hen, o s udy de ia ions om ypical colloca ion in li e a y ansla ion.
(Ma co Bo illo 2013: 168)
Zenbai a azoik e aman gai uz e az e gai gisa emozioak e a sen imenduak adie az eko
izenak e a haien ondoan age i di en adjek iboak auke a ze a. Lehenengo e a behin, hi zon
g ama ika-ka ego iak da uen bilake a e a e auzke a e az uko zigula au eikus en genuen.
Bes e konbinazio ba zuekin konpa a u a —[izena + adi za] edo [adbe bioa + adi za] adibidez
—, [izena + adjek iboa] konbinazioa euska az inko sama a da elka enganako kokagunea i
dagokionez, e a be az da uen e auzke an elka engandik u un ego eaga ik edo alde an zizko
hu enke an koka u a ego eaga ik e mino gu xik ihes egingo zigu ela au eikusi genuen.
Bes e alde ba e ik, emozioena e a sen imenduena seman ikoki e az sama muga zeko
moduko mul zo ba da, e a be az eskuzko e auzke a egi ea e az uko zigun. Ho ez gain,
emozioena e a sen imenduena az e gai di ugun li e a u es ue an maiz asun nahiko xoz
age uko den e emu seman iko ba zela au eikusi genuen. Azkenik, auke a honen bi a ez
258
lo uko genuen mul zoak bolumen egokia izango zuela kalkula u genuen: esangu a asun
nahikoa e a e a be ean e mino kopu u maneiaga ia.
Jabe zen ga a, bes alde, kolokazioen az e ke an li e a u es uak e abil zeak baduela
alde nega ibo ik e e, Bosquek (2004: LXX-LXXI) ondo azal zen duen bezala li e a u agileek
be en es iloa naba men zeko ahaleginean ohiko e abile a ik u un zen di en hi z-
konbinazioak egin ohi bai i uz e. Nolanahi e e dela, gu e azken xedea ez da euska azko
kolokazioak iden i ika zea e a ze enda zea, baizik e a kolokazio izan li ezkeen hi z mul zo
ohikoenen bi a ez es u i zulie ako e a ez i zulie ako lexiko mailako joe a be i zaileak e a
kon se bado eak konpa a zea, e a alde ho e a ik p obaleku in e esga ia izan dai ekeela
us e dugu.
4.3.1. Kolokazio kon zep uaz e a e minoaz
Gu e ike lanean kolokazio e minoa e abiliko dugu, nahiz e a kon u a zen ga en balizko
kolokazioak e auz eko e abiliko dugun p ozedu ak baduela ze hobe u e a ondo ioz az e gai
izango di ugun hi z-konbinazio guz iek ez du ela ze an zalan za ik gabe kolokazio za
jo zekoak izan. Ho i dela e a, gu e e abakia ule zen lagun zeko bi hi z esan nahi di ugu
kolokazio kon zep uaz, e minoaz e a zehazki I zulpen Ikaske en a loko ike lane an ha az
egin den e abile az.
Kolokazioa en kon zep uak muga lausoak di u, e a modu ezbe din sama e an ule zen
e a de ini zen du e hizkun zala iek. Gau egun jada klasiko za jo dai eke Co pas Pas o en
de inizioa, zeinean e abile ak eza i ako mu izke a konbina o ioa jo zen den gako za : «[Las
colocaciones] son sin agmas comple amen e lib es, gene ados a pa i de eglas, pe o que, al
mismo iempo, p esen an cie o g ado de es icción combina o ia de e minada po el uso
(cie a ijación in e na)» (1996: 53).
Nolanahi e e, kon zep ua ule zeko e a, be az, kolokazio za jo dai ezkeenak
an zema eko asko a iko moduak daude, esan bezala. Ignacio Bosquek be e Redes.
Dicciona io combina o io del español con empo áneo hiz egiko hi zau ean honela
labu bil zen du auzia:
259
Simpli icando un poco las cosas, pa ece que se dibujan dos g andes co ien es en el
es udio de es as unidades: en una de ellas, quizás mayo i a ia, el concep o de colocación
es á guiado undamen almen e po la ecuencia de coapa ición de dos unidades léxicas;
en la o a —mino i a ia pe o acaso más in e esan e desde el pun o de is a concep ual
—, las colocaciones son el esul ado de da o ma léxica a cie as elaciones semán icas
que se pueden desc ibi o malmen e.
(Bosque 2004: CLIII)
Kolokazioa kon zep ualki ule zeko modu ezbe dinek e agina du e, noski, kolokazioak
e auz eko o duan ike zaile ba zuek e a bes eek balia zen di uz en p ozedu e an. Co pus
ba ean balizko kolokazioak bila u e a e auz eko modu ik sinpleena age pen-maiz asun
go dina ( aw equency) e abil zea da, hau da, elka en ondoan gu xieneko maiz asun ba ez
age zen di en hi z biko eak edo hi uko eak auke a zea. Zenbai ike zailek, o dea, Bosquek
aipa u ako biga en ildo ik, kolokazio-sendo asuna (colloca ional s eng h) edo bi osagaien
a eko asoziazio-inda a da abil e hi z biko e edo hi uko e ba kolokazio za jo dai ekeen edo
ez ebaz eko, e a ho e a ako kalkulu es a is iko konplexuagoak e abil zen di uz e, hala nola
beha u ako e a espe o izandako maiz asunen a eko e lazioa neu zea (Ma co Bo illo 2023:
20).
Gu e ike lanean, Bosquek be eizi ako bi joe e ako lehenengoa en i izpidea ekin ba ,
e abile a-maiz asun handi sama ak iza eaga ik kolokazio za ka aloga zeko modukoak izan
li ezkeen hi z konbinazioak ha uko di ugu kon uan. E auzke a-p ozedu a sinpleenaz
balia uko ga a, alegia. Izan e e, gu e helbu ua hemen ez da zalan za ik gabe kolokazio za jo
dai ezkeen hi z-konbinazioak iden i ika zea e a ze enda zea, ezpada konbinazio lexikoak
osa zeko o duan es u ba zue an e a bes ee an naba i di en joe a e o uak e a be i zaileak
desk iba zea. Bes ela esanda, hi z-konbinazioen az e ke a, izan konbinazio ho iek kolokazioak
zen zu he sian zein ez, es u i zulie ako e a ez-i zulie ako ohi u a lexikoak az e zeko
baliabide ba baino ez di a gu e ike lanean.
Gu e ike lanean zeha kolokazio e minoa e abil zea i bu uzko zalan zak izan di ugu,
e a ha en o dez bes e e mino en ba e abil zeko auke a e e ain za ha u dugu behin baino
260
gehiago an: Co pas Pas o ek (2017: 30) jaso zen di uen colloca ional ne wo k, lexical
bundle, clus e edo ecu en wo d combina ion e minoen bide ik, adibidez, edo Elhuya en
Dabilena co pusean (Elhuya Fundazioa d.g.b) min zagai du en ohiko konbinazio, bes ela.
Azkenean, I zulpen Ikaske en a loan gaiaz a du a u di en ike zaileek, bi osagaien a eko
lo u a dena dela e e, kolokazio e minoa e abili du ela ain za ha u a, guk e e gu e lanean
e mino ho i eus ea e abaki dugu, gu e ike lana en gaia haiena ekin e azago ha emane an
ja zeko.
4.3.2. Mul zoa en osae a
I zulpengin za-a loan kolokazioen e abile a az e u nahian egin di en ike lane an bi
joe a nagusi an zema en di a me odologia i dagokionez: ba zuek hiz egie a ik edo bes elako
kon sul a- es ue a ik kolokazio gisa jadanik jaso a dauden hi z-konbinazioak auke a u, e a
co pusean ze e abile a du en az e u du e (Kenny, 2001; Co pas Pas o , 2017); bes e
ba zuek, aldiz, co puse a ik kolokazioak e auz eko p ozedu ak p oba u e a p oposa u di uz e
(Danielsson, 2003; Ba oni e a Be na dini, 2003; Be na dini, 2007; Ma co Bo illo, 2013). Azken
ho ien a ean, go ago au e a u dugun bezala, gehienek age pen-maiz asun go dina e abili
du e kolokazio posible za jo di uz enak e auz eko; hau da, az e gai du en co pusean
age aldi kopu u gu xieneko ba du en hi z-konbinazioak iden i ika u e a ze enda u, e a
ho iek jo di uz e kolokazio za . Hain zuzen e e, age pen-maiz asuna i izpide ha u a,
kolokazio ohikoak, e o uak edo inka uak ( ypical), ba e ik, e a kolokazio ezohikoak edo ez
inka uak (un ypical), bes e ik, be eizi izan di uz e ike zaileok. Euska az kolokazioen
hiz egi ik izan ez, e a biga en bide ik jo dugu guk e e: e abile a-maiz asun handi sama ak
iza eaga ik kolokazio za ka aloga zeko modukoak izan li ezkeen hi z mul zoak —big amak,
zehazki— bila u di ugu gu e bi azpico puse an.
Ho ela, bada, lehen pauso ba ean bi azpico puse an age i di en [izen + adjek ibo]
konbinazio guz iak e auzi, e a age aldi kopu ua en a abe a i agazi di ugu, halako moduz non
X aldiz baino gehiago an e epika zen di en [izen + adjek ibo] konbinazio guz iak ze enda u
ahal izan di ugun. Gu xieneko age aldi kopu ua 3koa iza ea eza i dugu, a bi a ioki, e a
261
hala, lehen e auzke a ho e an 73.264 konbinazio ezbe dineko ze enda ba lo u dugu.
Ze enda ha an eskuzko hau ake a ba egin dugu emozio edo sen imendu ba adie az en
du en izenen ze enda osa zeko25. Behin emozioen e a sen imenduen e emu seman ikoa
osa u a, biga en ga bike a ba egin dugu adjek iboen izae a i e epa a u a: adjek ibo
e e e en zialak baz e u zi di ugu, e a kali ika zaileak baka ik ha u di ugu kon uan. Ho ela,
adibidez, kezka izena en ondoan 3 aldiz edo gehiago an age i di en a is iko, ekonomiko,
e lijioso, es e iko, e iko, iloso iko e a linguis iko adjek iboak ez di ugu kon uan ha u; bai,
o dea, as un, bi xi, sakon, samin edo xo o adjek iboak. Bes alde, e auzke an lo u di ugun
zenbai hi z, adjek ibo ka ego iapean sailka u dai ezkeen a en, ez da oz ba kolokazioak
az e zeko gu e helbu uekin, e a baz e u zi di ugu ho iek e e: an zeko, apu , baka , bako,
bakoi z, be be a, gabeko, gehiegi, gisako, poxi... Ga bike a egi ea ekin ba e a, age aldi
kopu ua i dagokion i izpidea e e ze xobai gehiago doi zeko ap obe xa u dugu: hi z-
konbinazio ba kon uan ha zeko, hi u age aldiak bi azpico puse ako ba ean izan beha
di uela e abaki dugu, e a ez bi azpico puse ako age aldiak ba u a. Hau da, azpico puse ako
ba ean behin e a bes ean bi aldiz age u a ez dugu ain za ha u, ba u a hi u izanaga ik; bi
azpico puse ako ba ean age u beha du gu xienez hi u aldiz. Ho ez gain, baldin za ho ien
pean gu xienez bi adjek ibo ezbe dinekin konbina zen di en izenak baka ik ha u di ugu
kon uan. Izan e e, gu e helbu ue ako ba izanik kolokazioen bi a ez es u i zulien e a ez-
i zulien a ean lexiko-aniz asuna konpa a zea, e a ho e a ako, bes eak bes e, az e zea
zenba adjek ibo gehiago i lo zen zaion izen bakoi za azpico pus ba ean e a bes ean,
ezinbes ekoa i udi u zaigu bi azpico puse ako ba ean behin za bi adjek ibo ezbe dinen
ondoan age zea dena delako izena. Izan e e, izen jakin ba bi co puse an adjek ibo baka
ba i lo u a age i bada, ezin izango dugu ondo ioz a u ze azpico puse an dagoen joe a
handiagoa izen ho i adjek ibo gehiago ekin edo gu xiago ekin lo zeko.
Behin i izpide ho iek eza i a (izen e a adjek ibo konbinazio be a hi u aldiz age zea
gu xienez azpico puse ako ba ean, adjek iboa kali ika zailea iza ea e a izena gu xienez bi
adjek ibo ezbe dinekin konbina u a age zea), bes e eskuzko ga bike a ba e e egin beha
izan dugu, emai ze ako ba zuk es uingu u zeha z ba zue an ez zi elako egiaz adjek ibo
25 E emu seman iko ba zeda i zean mugak lausoak iza en di a asko an, e a jabe zen ga a, ondo ioz, lo u ako
ze enda gu e pe zepzio subjek iboa en emai za dela nagusiki. Nolanahi e e, au e ago ikusiko dugun
bezala hain handiak izanik esku a ean e abiliko di ugun kopu uak, ez dugu us e izen gu xi ba zuen
go abehe ak da uen analisian e a in e p e azioan e agin handia izan dezakeenik.
262
kali ika zaileak: be i («gaz ea i ado ea be iz ihesi joango zaion susmoa ha u du
E azkinek»), be e («zu e desi a be e da»), bu u u («ni e desi a bu u u baino lehenago»), hil
(«bazi udien gizonak ba neko desi a hil e a e auzi nahi zuela»), laz an («la uazal guz ia
e eka zea e a ba a bes ea i musuak e a mai asun laz anak opa i zea baino ez da»), nagusi
(«ga ai ha an, nekaza i za-in e esak nagusiki, nahiz e a inoiz ez e aba »), so
(«zenba ga enak ha idu a so dezake hainba engan»)...
Ga bike a ho iek eginda, kolokazio posibleen gu e ze enda zehaz u a ge a u da. Hala,
emozioak e a sen imenduak adie az en di uz en 90 izeneko ze enda ba lo u dugu. Honako
hauek, hain zuzen:
1. ado e
2. amodio
3. amo azio
4. amo u
5. a segin
6. a sekabe
7. ausa dia
8. ba e asun
9. beldu
10. damu
11. dep esio
12. desengainu
13. desilusio
14. desio
15. desi a
16. dezepzio
17. disgus u
18. emozio
31. go pu zaldi
32. go o o
33. gozamen
34. g ina
35. gupida
36. gu izia
37. ha idu a
38. he a
39. higuin
40. ilusio
41. inbidia
42. inp esio
43. in e es
44. i udipen
45. i xa open
46. izu
47. kemen
48. kezka
61. nahimen
62. nazka
63. neke
64. nos algia
65. oinaze
66. ondoez
67. pai amen
68. pasio
69. pa xada
70. pena
71. plaze
72. poz
73. poz asun
74. samin
75. sen imen
76. sen imendu
77. sen ipen
78. sen sazio
263
19. ausa dia ha iga i
20. ba e asun bi xi
21. ba e asun e aba eko
22. beldu ede
23. beldu mende aezin
24. beldu so
25. dep esio o oko
26. desio a azional
27. desio e aginko
28. desio nagusi
29. desi a be ezi
30. desi a minga i
31. desi a su su
32. emozio konplexu
33. emozio minga i
34. e uki ha iga i
35. e uki on
36. e uki sakon
37. e uki samu
38. es imu xiki
39. e sipen gaiz o
40. e sipen goibel
41. ezinikusi bo i z
42. go o o basa i
43. go o o bo i z
44. go o o e aba eko
65. i xa open on
66. i xa open pozga i
67. izu hu s
68. kezka egiazko
69. kezka o oko
70. kon ian za be ezi
71. kon ian za mugagabe
72. kon solamendu xume
73. la i asun minga i
74. lilu a e o
75. mai asun bene ako
76. mai asun dohakabe
77. mai asun go en
78. mai asun ideal
79. mai asun na u al
80. mai asun onbe a
81. min al e
82. min e di aga i
83. mi esmen su su
84. nahigabe bi xi
85. nahigabe samin
86. nahigabe xiki
87. nahigabe zaha
88. nahimen a azional
89. nahimen aske
90. nahimen inda su
111. sen imendu e eal
112. sen imendu ezezagun
113. sen imendu ez i
114. sen imendu al su
115. sen imendu go en
116. sen imendu la z
117. sen imendu minga i
118. sen imendu suha
119. sen ipen a seginga i
120. sen ipen gaiz o
121. sen ipen jasanezin
122. sen ipen na u al
123. sen ipen suha
124. sen sazio in
125. su ika io handi
126. su imendu sakon
127. is u a be ezi
128. is u a goibel
129. zi a a gaiz o
130. zi a a ihesko
131. zi a a mi aga i
132. zo ion apal
133. zo ion be ezi
134. zo ion i aunko
135. zo ion asun bi xi
136. zo ion asun hu s
270
45. go o o so
46. gozamen be ezi
91. nahimen komun
92. nahimen on
137. zo ion asun sakon
138. zo i xa xiki
E a hauek es u ez-i zulie an bai baina i zulpene an e abili ez di enak:
1. amodio aske
2. amo azio hu s
3. amo u i zel
4. a sekabe in ini u
5. beldu iziga i
6. damu zaha
7. dep esio la z
8. desio ezku u
9. desio lizun
10. dezepzio xiki
11. emozio mode a u
12. e abia handi
13. espe an za al e
14. eu o ia e o
15. ezinegon nagusi
16. ezinikusi zaha
17. go pu zaldi a a o
18. go pu zaldi hobe
19. go o o la z
20. gozamen me ezigabe
25. gu izia hu s
26. ha idu a so
27. he a be ezi
28. he a samin
29. ilusio xiki
30. inbidia galan
31. in e es apal
32. i udipen beldu ga i
33. izu a abiko
34. kemen be ezi
35. kezka samin
36. kezka zaha
37. lo sa sakon
38. mai asun beha ezko
39. mai asun heldu
40. mai asun pe ek u
41. min as un
42. min gai z
43. min go din
44. min sa ko
49. neke amaiezin
50. pai amen be i
51. pasio hu s
52. pena gai z
53. poz bi ibil
54. sen imendu goibel
55. sen imendu
higuinga i
56. sen imendu in imo
57. sen imendu mingo s
58. sen imendu
neu igabe
59. sen imendu uhe
60. sen imendu zaha
61. sen ipen
kon aesanko
62. sen ipen zaha
63. sen sazio dese oso
64. sen sazio gazi-gozo
65. sen sazio hu s
66. sen sazio lasaiga i
271
21. gozamen xiki
22. g ina ezku u
23. g ina ezna u al
24. g ina inkon zien e
45. min zaha
46. min zi al
47. min zoli
48. mi esmen be ezi
67. sen sazio mika z
68. sen sazio on o
69. sus o i zel
70. sus o xiki
71. is ezia as un
72. is u a mingo s
73. u du i asun a a o
Lehen da u ho ie a ik e az ondo ioz a dai eke aniz asun handiagoa ikus en dela
kolokazioei dagokienez i zulpene an es u ez-i zulie an baino. I zul zaileen es uen bi a ez
kolokazio ezbe din gehiago i is en di a euskal i aku leengana es u ez-i zulien bi a ez baino.
Az e dezagun o ain nolakoa den izenen e a adjek iboen a eko konbina o ia
azpico pus ba ean e a bes ean. Azaldu be i dugun bezala, es u ez-i zulie an 723
kolokazioe a ik 585 e abil zen di a guz i a, e a i zulpene an 650. Izenen e abile a i
dagokionez, gu e ze endako 90 izenak e abil zen di a bi azpico puse an; ez dago bi
azpico puse ako ba ean age i ez den izenik. Adjek iboei dagokienez, o dea, aldeak daude.
Gogo a dezagun kolokazio posible za iden i ika u di ugun 723 konbinazioe an 139 adjek ibo
bil zen di ela guz i a. Bada, 139 adjek ibo ho ie a ik, 124 e abil zen di a es u ez-i zulien
azpico pusean. Hau da, 15 ez di a behin e e e abil zen es u ez-i zulie ako kolokazioe an.
Honako hauek, hain zuzen:
1. age iko
2. amankomun
3. a azional
4. a seginga i
5. be esku aezin
6. bihozbe a
7. dohakabe
8. e aginko
9. e di aga i
10. ideal
11. ihesko
12. mende aezin
13. mi aga i
14. pa zial
15. pozga i
272
Bes e ik, i zulpene an 119 adjek ibo e abil zen di a 139 adjek ibo e abilga ien a e ik.
Behin e e e abil zen ez di en adjek iboak 20 di a:
1. amaiezin
2. beha ezko
3. beldu ga i
4. bi ibil
5. ezna u al
6. gai z
7. go din
8. heldu
9. higuinga i
10. hobe
11. inkon zien e
12. iziga i
13. lasaiga i
14. me ezigabe
15. mika z
16. mode a u
17. on o
18. uhe
19. zi al
20. zoli
Bes ela esanda, es u ez-i zulien azpico pusean, 90 izen e a 124 adjek ibo konbina u a
585 kolokazio so zen di a. Tes u i zulien azpico pusean, be iz, 90 izen e a 119 adjek ibo
konbina u a 650 kolokazio so zen di a. Hau da, izen kopu u be a ekin e a adjek ibo
gu xiago ekin kolokazio gehiago so zen e a e abil zen di a i zuli ako es ue an. Tes u ez-
i zulie an, aldiz, kolokazio kopu ua xikiagoa da. E abile a inka uagoa da es u ez-i zulie an,
e a ba eia uagoa edo dibe si ika uagoa i zulpene an. Bes ela esanda, lexiko konbina o ia i
dagokionez joe a i eki e a be i zaileagoak an zeman dai ezke es u i zulie an, e a
kon se bado eagoak es u ez-i zulie an.
Bes alde, az e zen badugu zenba izen konbina zen di en adjek ibo gehiago ekin
azpico pus ba ean e a bes ean, ze a ikus en dugu: i zulpene an es u ez-i zulie an baino
adjek ibo gehiago ekin konbina zen di en izenak 40 di a; es u ez-i zulie an i zulpene an
baino adjek ibo gehiago ekin konbina zen di en izenak 22 di a, e a bi azpico puse an
adjek ibo kopu u be a ekin konbina zen di en izenak 28 di a. Hau da, dibe si ikazio ako
joe a handiagoa ikus en dugu be i o e e es u i zulien azpico pusean.
E epa a diezaiegun o ain age aldi kopu uei. Ikus dezagun, bada, kolokazio ho iek
guz iak zenba aldiz e abili di en azpico pus ba ean e a zenba bes ean. 723 kolokazioak
6.269 aldiz e abili di a es u ez-i zulien azpico pusean; i zulpenen azpico pusean 7.765 aldiz
ak o e zuzen zailea aplika u gabe, e a 9.085,05 ak o e zuzen zailea aplika u a. Kolokaziook
273
gehiago an e abil zen di a i zulpene an es u ez-i zulie an baino, be az. Da u ho i ba da o ,
noski, azpico pus ba ean e a bes ean egiaz e abil zen den kolokazio kopu ua en da ua ekin.
Hau da, es u ez-i zulie an 585 kolokazio 6.269 aldiz age i di a, e a i zulpene an 650 kolokazio
7.765 aldiz. P opo zioa, nolanahi e e, al uagoa da es u i zulie an. Izan e e, es u ez-
i zulie ako 585 kolokazioe ako bakoi za 10,71 aldiz e abil zen da ba ez bes e (6.269/585 =
10,71), e a i zulpene ako 650 kolokazioe ako bakoi za 11,94 aldiz (7.765/650 = 11,94).
Guz izko kopu ue a ik ha ago, noski, in e esga ia da az e zea nola bana zen edo
kon zen a zen di en age aldi kopu u ho iek 723 kolokazioe an. 4.29. aulan age aldi
kopu uak a ee an bildu, e a a e bakoi zean zenba kolokazio dauden adie azi dugu: 1 e a
10 age aldi a ean di uz en kolokazioak zenba di en, zenba 11 e a 20 a ean di uz enak e a
aba .
4.29. aula. Kolokazio kopu uak es u ez-i zulie an e a i zulie an, age aldi kopu ua en
a abe ako a ee an sailka u a.
Age aldi- a eak
Kolokazio kopu ua
Tes u ez-i zuliak Tes u i zuliak
0 138 73
1-10 480 530
11-20 46 52
21-30 24 21
31-40 13 11
41-50 1 8
51-60 4 8
274
61-70 3 2
71-80 1 4
81-90 1 0
91-100 0 1
101-200 10 7
201-300 1 3
301-400 0 2
400e ik go a 1 1
Da uek e akus en du enez, age aldi kopu u xikiak di uz en kolokazioak (1-10 e a 11-
20 age aldi bi a ean) gehiago di a i zulpene an (530 kolokazio 1-10 aldiz e abil zen di a, e a
52 kolokazio 11-20 aldiz) es u ez-i zulie an baino (480 kolokazio 1-10 aldiz e abil zen di a,
e a 46 kolokazio 11-20 aldiz). Age aldi kopu uak go a egi en duenean, eboluzio
go abehe a sua e a ez lineala ikus en da. Nolanahi e e, a e ik a e a go abehe a en ba
badago e e, bi azpico pusen a eko aldeak naba men xikiagoak di a, e a o o ha esan
dai eke 20 age aldi ik go a di uz en kolokazioak kopu u nahiko an zekoe an e abil zen di ela
es u ez-i zulie an e a i zulpene an.
Be az, gu xi e abili ako kolokazioak edo kolokazio ezohikoak gehiago di a es u
i zulie an euskal idazleen so men-lane an baino, edo, bes ela esanda, e abile a-maiz asun
xikiagoak iza eaga ik kolokazioa en ideia ik gehien u un zen di en hi z-konbinazioak
uga iagoak di a i zulpene an. Hau da, kolokazio za joak iza eko bezain inka uak ez dauden
hi z-konbinazioak e abil zea ohikoagoa da i zulpene an. Alde ho e a ik, i zulpenak nola edo
hala kolokazio be ie a a i ekiagoak daudela ondo ioz a li eke. Bes alde, age aldi kopu u
handi sama ak iza eaga ik kolokazioa en de inizioa ekin aiseago ba egi en du en hi z-
275
konbinazioak an zeko kopu ue an daude p esen e es u i zuli zein ez-i zulie an, go abehe ak
go abehe a. E a alde ho e a ik esan li eke jadanik inka u ako kolokazioen e abile an ez dela
alde handi ik ikus en idazleen e a i zul zaileen ekoizpenen a ean.
Age aldi kopu uen analisia buka zeko, ja diezaiegun a e a bi mu u e an dauden
kolokazioei: age aldi kopu u handienak di uz enak e a age aldi kopu u xikienak di uz enak.
Age aldi kopu u handienak di uz en kolokazioen banake a ikus eko, bi i udi daka zagu. 4.38
i udian, bi azpico puse ako kopu uak ba u a guz i a 50 age aldi baino gehiago di uz en
kolokazioen age aldi kopu uak jaso di ugu. Hona hemen:
276
4.38. i udia. Guz i a 50 age aldi baino gehiago di uz en kolokazioen age aldi kopu uak.
min hu s
sen imendu/sen imen u handi
sen ipen bi xi
g ina/g iña xa
go o o handi
zo ion handi
pa xada handi
nahimen o oko
zi a a be ezi
lo sa handi
g ina handi
oinaze handi
ado e handi
espe an za handi
amo u handi
a sekabe handi
ilusio handi
zi a a handi
kezka ha(u)ndi
mai asun handi
kon i(d)an za handi
plaze ha(u)ndi
poz ha(u)ndi
neke ha(u)ndi
a segin ha(u)ndi
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
ez-i zuliak
i zuliak
4.39. i udian, bi azpico puse ako e abile ak ba u a 100 age aldi baino gehiago di uz en
kolokazioak jaso di ugu, azken mu u eko kolokazioen e abile a kopu uak xehe asun
handiagoz ikusi ahal iza eko:
4.38. e a 4.39. i udiek eskain zen digu en in o mazio ik ezin da ondo ioz a u
ezbe din asun esangu a su ik dagoenik bi azpico pusen a ean. Age aldi kopu uen eboluzioa
go abehe a sua da; ba zue an es u ez-i zulie ako kopu uak nagusi zen di a e a bes e
ba zue an i zulpene akoak, e a kopu u handiene a a i i si a e ez da joe a a gi ik ikus en.
Egia da age aldi kopu u handienak di uz en kolokazioe an i zulpene ako kopu uak
sis ema ikoki handiagoak di ela (poz handi 132 ez-i zul./238 i zul.; beldu handi 181 ez-
i zul./210 i zul.; neke handi 148 ez-i zul./256 i zul.; in e es handi 251 ez-i zul./311 i zul.;
a segin handi 163 ez-i zul./403 i zul., min handi 417 ez-i zul./351 i zul.), baina handi
adjek iboa en bi a ez so u ako kolokazioak di a denak, e a ez oso esangu a suak, ondo ioz.
277
4.39. i udia. Guz i a 100 age aldi baino gehiago di uz en kolokazioen age aldi kopu uak.
pa xada ede
a sekabe handi
in e es o oko
ilusio handi
kemen handi
zi a a handi
in e es be ezi
kezka ha(u)ndi
i xa open handi
mai asun handi
kezka nagusi
kon i(d)an za handi
pena ha(u)ndi
plaze ha(u)ndi
es imu ha(u)ndi
poz ha(u)ndi
beldu ha(u)ndi
neke ha(u)ndi
in e es ha(u)ndi
a segin ha(u)ndi
min ha(u)ndi
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
ez-i zuliak
i zuliak
Handi adjek iboa adjek ibo dimen sional ba da, e a, be az, adjek ibo-ka ego iako o dezka i
oina izkoene ako ba ; lau oina izko mo e ako ba (co e ype), hain zuzen (Yndu áin, 2015).
Oina izko izae a ho ek be ekin daka hainba e a hainba izenen ondoan e abili ohi dela.
E a ezin kon a ahala izenen ondoan age ze ho i ez da o ba kolokazio ba ean espe o
iza ekoa den «e abile ak eza i ako mu izke a konbina o ioa ekin» (Co pas Pas o , 1996).
Hau da, handi adjek iboa ia edozein izeni lo u a age dai eke (e a age u ohi da), e a ez
e abile ak eza i di uen konbinazio mu iz u ba zue an soilik. Alde ho e a ik, be az, handi
adjek iboa ba ne ha zen du en hi z-konbinazioen age aldi kopu u handiak ez zaizkigu
in e esga iak i udi zen, kolokazioa en de inizio ik u un zen di en heinean. Alde ho e a ik,
e a Bosque ekin ba (2004), be e si egi en da e abile a-maiz asun handiek ez daka ela
ezinbes ean hi z-konbinazio ba kolokazioa iza ea.
Az e di zagun o ain age aldi kopu u xikienak di uz en kolokazioak: e abile a
gu xiagokoak iza eaga ik ezohikoago za jo geni zakeenak, alegia. 4.30. aulan, 3 e a 10
age aldi a ean di uz en kolokazioen da uak jaso di ugu. Kolokazio asko di a (503, zehazki);
gehiegi 4.38. e a 4.39. i udien an zeko i udi ba ean jaso zeko. E a be az age aldi kopu ua en
a abe ako a ee an mul zoka u a adie aziko di ugu da uak. 4.30. aulan honako in o mazio
hau jaso dugu: bi azpico puse ako age aldiak ba u a guz izko age aldi kopu u zeha z ba
du en kolokazioen a ean zenba kolokaziok di uz en age aldi gehiago es u ez-i zulie an
i zulie an baino, zenba ek di uz en age aldi gehiago es u i zulie an ez-i zulie an baino, e a
zenba kolokazio an be dina den age aldi kopu ua bi azpico puse an. Hona hemen 4.30.
aula:
278
4.30. aula. 10 age aldi edo gu xiago di uz en kolokazioen a ean zenba kolokaziok
di uz en age aldi gehiago azpico pus ba ean bes ean baino.
Age aldi kopu ua
guz i a (bi
azpico puse ako
age aldiak
ba u a)
Kolokazio kopu uak
Tes u ez-i zulie an
i zulie an
baino age aldi
gehiago
Tes u i zulie an
ez-i zulie an
baino age aldi
gehiago
Tes u ez-i zulie an
e a i zulie an
age aldi kopu u
be dinak
Guz i a
3 38 83 0 121
4 40 62 0 102
5 35 69 0 104
6 17 30 12 59
7 16 23 0 39
8 13 9 8 30
9 10 19 0 29
10 7 9 1 17
Bes alde, 4.40. i udian adie azi dugu zenba di en age aldi kopu u zeha z ba (hi u
age aldi, lau age aldi...) di uz en kolokazioak. Hona hemen 4.40. i udia.
279
izenen e a adjek iboen konbina o ia i e epa a u a, i zulpene an osagai gu xiago ekin
kolokazio gehiago so zen di ela ikusi dugu. Kolokazio uga iago ho ien e abile a, gaine a,
handiagoa da i zulpene an: kolokazio guz ien age aldien guz izkoa handiagoa da
euska a u ako es ue an es u ez-i zulie an baino, e a azpico pus bakoi zeko kolokazio
kopu ua en e a kolokazio ho ien guz izko age aldien a eko p opo zioa e e handiagoa da
i zulpene an. Tes u ez-i zulie an, be az, kolokazioen e abile a kon zen a uagoa da: kolokazio
gu xiago e a gu xiago an e abil zen di a. Bes e modu ba ean esanda, e abile a inka uagoa
da, e a beha bada —in e p e azioan ha ago egi en ausa uko ga a— bai a
kon se bado eagoa e e, be ikun ze a a i zul zaileen es ue an baino gu xiago zabal zen den
heinean.
Kolokazio ho ien banake a az e u a, bes alde, bes e ondo io in e esga i ba a e a
dugu: age aldi kopu u ez oso mu u ekoak di uz en kolokazioe an, ez dago ia alde ik
azpico pus ba en e a bes ea en e abile en a ean. Baina age aldi kopu u oso al u e a
be eziki oso baxue a a hu bildu ahala, bi azpico pusen a eko aldea handi zen has en da,
es u i zulie ako e abile ak gailen zen di ela ik. Age aldi kopu u oso al uen kasuak ez di a
oso adie azga iak, denak handi adjek ibo a un a en bi a ez so u ako kolokazioak bai i a
e a be az ez bai igu e in o mazio esangu a su ik eskain zen. Age aldi gu xi di uz en
kolokazioe an, o dea, i zulpenak gailendu egi en zaizkie es u ez-i zuliei. Hau da, gu xi
e abiliak di en kolokazioak e a be az ezohiko za edo ez e o u za jo dai ezkeenak
uga iagoak di a e a gehiago e abil zen di a es u i zulie an. I zulpenen azpico pusean ja e a
be i zaileagoa ikus en dugu be i o e e.
Nolanahi e e dela, ez dugu ahaz u beha e emu seman iko zeha z ba (emozioak e a
sen imenduak) e a g ama ika ka ego ia zeha z ba zue ako uni a eek (izenak e a adjek iboak)
osa u ako kolokazioak izan di ugula az e gai, e a bi ak o e ho iek ziu enik e agina izango
du ela emai ze an. Bes e modu ba ean esanda, beha bada emai za hauen e ua emozioena
e a sen imenduena da. Hau da, gu e co puseko es u i zulien so bu u- es uak asko a iko
ja o i e a ga aie akoak di a, e a li e a u ko on e, gus u e a ema ika ezbe dinek e agina
izango zu en, noski, gu e co puseko es ue an emozioei e a sen imenduei ema en zaien
lekuan e a pisuan. Edo agian az e gai izan di ugun kolokazioak [izena + adjek iboa] iza eak
e e izango zuen ze ikusi ik, euska az izenak adjek iba zeko joe a gu xiago dagoelako bes e
286
hizkun za ba zue an baino, edo gau egungo li e a u a a loko so men lane an izenak
adjek iba zeko joe a xikiagoa dagoelako li e a u a en his o iako bes e ga ai ba zue an baino.
Zalan za ho iek a gi uz en du e in e esga ia e a oso komeniga ia li za ekeela e o kizunean
kolokazioen edo us ezko kolokazioen a lo hone an bes e kolokazio mo a ba zuk e e
az e zea: bes e e emu seman iko ba zuk, ba e ik, e a bes e ka ego ia g ama ikal ba zuk,
bes e ik.
Kolokazioa en gai a hu bil zeko me odologia i dagokionez, bes alde, a gi ge a u zaigu
age aldi kopu u handia ez dela nahikoa uni a e lexiko bi en edo gehiago en a eko
ha emana kolokazio za jo zeko. Zen zu onak esa en digu gu e ze endako amo u go i,
go pu zaldi a a o edo enpu on konbinazioak kolokazio za jo li ezkeela zalan za handi ik
gabe, nahiz e a gu e co pusean 10, 4 e a 16 aldiz baino ez di en e abil zen guz i a, hu enez
hu en. Age aldi kopu u handiagoak di uz en bes e asko, aldiz, nekez ha uko geni uzke
kolokazio za , hala nola sen imendu be i (33 age aldi) edo e uki handi (62 age aldi).
Kolokazioak iden i ika zeko me odologian asko dugu o aindik ikas eko e a hobe zeko, be az.
Azkenik, esi hone ako bes e a al ba zue an ikus en a i ga ena ekin ba , o aingo
az e gai hone an e e zan zu age ikoak au ki u di ugu esa eko euskal i zul zaileen es ue an
a aua ekiko e espe u e a o zan asun handiagoa naba i dela, bai e abile a en zuzen asuna i
dagokionez (o og a ia zuzena, kasu), bai aldae a geog a ikoen ba e a zea i dagokionez
(euskalkie ako aldae ak ez e abil zeko joe a). Ho ez gain, e egis o mailan e e
es anda izazio ako joe a e e an zema en da, a au ik alden zen di en mu u e ako zenbai
e abile a (behe mailako za e a he i mailako za jo zen di enak, esa e ba e ako) gu xiago an
balia zen bai i uz e i zul zaileek; idazleak, aldiz, lib eago e a malguago a i zen di a be en
es ue an, ba zue an bai a a au-hausle e e.
287
288
5
Ondo ioak
Tesi honen bi a ez euska a a egindako li e a u i zulpene ako hizke a euska az
so u ako li e a u lane ako hizke a ik be eiz en den az e u nahi izan dugu. Zehazki
lexikoa en a loa jo a u dugu, e a hi u alde di an ja i dugu a e a: lexiko-abe as asuna,
zehaz asune ako e a ñaba du a ako joe a, e a lexiko-ohi u ei lo u ako joe a be i zaileak e a
kon se bado eak. Ho e a ako euska a a i zuli ako li e a u es uen e a euska az so u ako
li e a u es uen co pus konpa aga i ba e abili dugu p obaleku gisa. Co pus ho e an hi u
mul zo az e u di ugu: kolo eak izenda zeko e minoen e emu seman ikoa, denbo a
adie az eko adbe bioak, e a emozioak e a sen imenduak adie az eko [izen + adjek ibo]
mo ako kolokazioak. Hi u mul zoe ako bakoi za osa zen du en e minoe a ik es u i zulien
e a ez-i zulien azpico puse an zein e a zenba e abili di en neu u e a konpa a u dugu, bai a
e mino bakoi za zenba aldiz e a zenba libu u an e abili den e e. Da u ho ien guz ien
analisia eginda, zenbai ondo io o oko plaza a zeko moduan gaude o ain.
289
Lexiko-aniz asuna i dagokionez, e a hi u mul zoe ako emai zak asko sinpli ika u a,
ondo io kon aesanko ak lo u di ugula i udi lezake lehen i xu a ba ean: kolo een e emu
seman ikoan aniz asun handiagoa ikus en da o o ha i zulpene an; denbo a-adbe bioen
mul zoan es u ez-i zulie an naba i da aniz asun handiagoa; e a kolokazioen mul zoan,
i zulpene an be i o. Emai za i xu az go abehe a su ho iek, nolanahi e e, es u i zulien e a
ez-i zulien joe a a gi sama ba zuekin ba egi en du e gu e i i ziz, las e azalduko dugunez.
Lehenengo, mul zo bakoi ze ik e auzi di ugun ondo io nagusiak ale uko di ugu, e a
ondo en mul zo bakoi zeko ondo io kon aesanko ho iek gu e us ez lo zen e a esplika zen
di uz en zeha -le oak au kez uko di ugu.
Kolo een e emu seman ikoan adie azle ia guz iek i zulpene an lexiko-aniz asun
handiagoa dagoela e akus en du e. Kolo eak izenda zeko e mino gehiago age i di a es u
i zulie an ez-i zulie an baino, bai [izena + kolo e] egi u en bi a ez so u ako kolo e-
izendapenen azpimul zoan, bai kolo e-konbinazioenean, e a oina izko kolo e-izenen a ean
pa eko kopu uak opa u di ugu bi azpico puse an. Te mino ho iek guz iak, gaine a,
gehiago an e abil zen di a guz i a es u i zulie an, e a es u i zulie an ez-i zulie an baino
age aldi kopu u handiagoa du en e minoak gehiago di a alde an ziz baino.
Ho ez gain, kolo e-izen e abilienen e a gu xien e abil zen di enen a eko aldea
xikiagoa da i zulpene an, hau da, i zul zaileek modu o eka uagoan jo zen du e e mino ba
edo bes ea e abil ze a. Tes u ez-i zulie an, o dea, age aldiak e mino gu xiago an
kon zen a zen di a, e a gu xien e abil zen di en e minoek age aldi naba men gu xiago
di uz e. Be en hau ue an e epikako agoak age i di a idazleak, alegia.
Azpico pus ba ean e a bes ean gailen zen di en e mino mo ei dagokienez, ñaba du ak
zehaz en di uz en kolo e-izendapenak es u i zulien azpico pusean uga iagoak di ela ikusi
dugu. Hala, ñaba du a adie az eko a zizki en ba ez (-ska, -ka a, -z a...) so u di en kolo e-
izenak uga iagoak di a i zulpene an, bai a bi kolo e-izen elka u a so zen di en kolo e-
ñaba zeak e e (g is naba , ho i a e...)
Bes alde, es u ez-i zulie an hizke a es anda e ik u un zen di en kolo e-izen gehiago
e a gehiago an e abil zeko joe a ikus en da. Izan e e, es u ez-i zulie an i zulie an baino
290
age aldi naba men gehiago di uz en e minoe ako asko hiz egie an euskalki-ma ka ekin
jaso zen di en o mak di a (la u, beilegi, go ail...), edo hiz egie an gomenda u ako idazke az
bes ekoa du enak (u dinska a, bel zezka...), bes ela.
Lexiko-so kun za i dagokionez, amai zeko, be ikun zei i ekiagoa age i da es u i zulien
azpico pusa: uga iagoak di a i zulpene an mailegu e a kalkoen bi a ez i i si ako kolo e-
izendapenak (kaki, a osa xikle...), ba e ik, e a [izena + kolo e] egi u a en bi a ez
so u akoak (me xika kolo e, albe jinia kolo e...), bes e ik.
Denbo a-adbe bioen mul zoan, esan bezala, hiz egiak e a g ama ikak a aka u a bildu
di ugun adbe bio guz ien a e ik gehiago e abil zen di a es u ez-i zulien co pusean
i zulienean baino. Adbe bio ho ien age pen-maiz asuna e e handiagoa da es u ez-i zulie an
o o ha . Baina kolo e-izene an ikusi bezala, denbo a-adbe bioen mul zo hone an e e euskalki
ba ekoak iza eaga ik (behingo z, o aindinoka en...) edo Euskal zaindia en Hiz egian jaso
gabeak iza eaga ik (be andusko, o ainik...) es anda e ik u un zen di en e minoak
uga iagoak di a es u ez-i zulie an, e a neu i ba ean o ma ma ka u ho ien p esen ziak
esplika zen du denbo a-adbe bioak es u ez-i zulie an i zulie an baino asko a ikoagoak iza ea
e a maiz asun- a e ba zue an behin za uga iagoak iza ea. Izan e e, co pusean age aldi
gehien di uz en e minoe an, ho s, oso e abiliak di ene an, ez da ia alde ik naba i bi
azpico pusen a ean, e a age aldi gu xi di uz en o me an gailen zen di a es u ez-i zulie ako
kopu uak; o ma ma ka ue an, hain zuzen e e.
Ho ez gain, oha ga ia da age aldi kopu uen e a age aldi ho iek bil zen di uz en
libu u kopu uen a eko e lazioan e e aldeak an zeman di ugula. Denbo a-adbe bioak es u
ez-i zulie an o o ha i zulpene an baino maiz asun handiagoz e abil zen badi a e e (ho s,
age aldi gehiago badi uz e e e), p opo zioan libu u gu xiago an bana u a e abil zen di a.
Bes ela esanda, es u ez-i zulie ako age aldiak gehiago di a baina luma gu xiago an jaso a
age i di a p opo zioan, e a i zulpene ako age aldiak gu xiago di a baina libu ue an
heda uago age i di a. Ho i gehi u beha zaio es u ez-i zulie an idazle zeha zen e abile a
ma ka uak e e an zeman di ugula. Izan e e, age aldi kopu uan es u ez-i zulien e a i zulien
a ean alde handiak neu u dizkiegun denbo a-adbe bioe ako ba zue an luma baka ba i zo
291
zaizkio age aldi ho ie ako gehienak, hau da, idazle baka ba enak di a age aldi ia guz iak.
Bes alde, i zul zaile baka ba en luma i zo iza ea aldea oso kasu gu xi an an zeman dugu.
Kolokazioe an, azkenik, aniz asun handiagoa ikusi dugu i zulpene an, e a ohi u a
inkoagoak, be iz, es u ez-i zulie an. Izan e e, emozioak e a izenak adie az en di uz en
izenek e a ondoan ha zen di uz en adjek iboek osa u ako konbinazio ezbe din gehiago
zenba u di ugu es u i zulie an ez-i zulie an baino. Baina, ho ez gain, izen kopu u be a i
es u ez-i zulie an adjek ibo gehiago lo zen zaizkio, e a gu xiago i zulpene an. Hau da,
konbina o ia az e u a ikusi dugu es u ez-i zulie an adjek ibo gehiago e abili a konbinazio
gu xiago di ela emai za, e a i zulpene an, aldiz, adjek ibo gu xiago balia u a konbinazio
ezbe din gehiago osa u di ela. Tes u ez-i zulie ako konbina o ia mu i zagoak, kolokazioez a i
ga ela, e abile a inka uago ba en be i ema en digu. I zulpene an, aldiz, non konbina o ia
handiagoa den, e a emai za be az asko a ikoagoa, kolokazioak so zeko ja e a i ekiagoa
ikus en da, ohiko konbinazio e o uak e abil ze ik ha ago doana.
Age aldi kopu uei bu uzko da uek e e joe a ho en be i ema en digu e. Bi
azpico pusen a eko aldea handiagoa da age aldi gu xiko kolokazioe an, es u i zulien
alde a. Hau da, age aldi gu xi iza eaga ik ezohiko za edo ez e o u za jo dai ezkeen
konbinazioak maiz asun handiagoz e abil zen di a i zulpene an es u ez-i zulie an baino.
Tes u ez-i zulie an e abile a inka uak e epika zeko joe a kon se bado eagoxea ikus en da,
be az. I zulpenak, aldiz, konbinazio be iak eka zeko sa bide inpo an eagoak di a euskal
idazleen es uak baino.
Labu bilduz, aniz asun lexikoa es u i zulie an da handiagoa ba zue an e a es u ez-
i zulie an bes e ba zue an, az e gai dugun mul zoa en a abe a. Mul zo ho ien izae a i
e epa a zen badiogu, alabaina, es u mo a ba ek e a bes eak aniz asun lexikala en eka pen
ho i modu ezbe dine an egi en du ela ikus en dugu. Tes u i zulie an ñaba du a e a
zehaz asuna gaine a zen du en e minoen bi a ez egi en da nagusiki eka pen ho i. Hau da,
oina izko esanahia i xehe asunak gehi uz e a ho ela esanahia zabalduz. Hala, i zulpene an
uga iagoak di a kolo e-izenen mul zoan mailegu e a kalkoen bi a ez esanahia zehaz en
du en e minoak (a osa xikle, kaki, oliba be de...), [izena + kolo e] egi u a en bi a ez
ingu uneko elemen uen izenak e abiliz so zen di en kolo e-izendapenak (esne kolo e, ika z
292
kolo e, kakao kolo e...), ñaba du ak adie az en di uz en a zizkien bi a ez e a u ako
e minoak (a osaka a, mo exka, zu iz a... kolo e-izene an, e a ge oxe, luza o xo... denbo a-
adbe bioe an), e a oina izko bi kolo e-izen elka uz so zen di en ñaba du a k oma ikoak
(g is naba , ok e ho i, zu i a e...). Ho , noski, ze esan handia du e so bu u- es uek, haiek
e aginda ge a zen delako e eali a ea i ohiko ikuspun u ik begi a u beha ean begi ada
zabal zea e a ingu unea izenda zeko modu be i e a zeha zagoak bila u beha iza ea.
Tes u ez-i zulie an, o dea, sinonimia en ondo ioz da abe a sagoa lexikoa. Hau da,
esanahi be a adie az eko auke an di en uni a e lexikalen a e ik auke a gehiago e abil zen
di uz e euskal idazleek i zul zaileek baino. Ho ixe e akus en du, hain zuzen, denbo a-
adbe bioen e abile a en analisiak. Idazleek kon ae a denbo an koka zeko esku a di uz en
esanahi be eko e mino guz ien a ean e mino gehiago balia zen di uz e. E a a gi ge a u da,
bes alde, es u ez-i zulie an iga i dugun sinonimo-abe as asun ho i aldae a dia opikoen
e abile a i zo zaiola neu i handi ba ean, bai a e egis o mailako aldae en e a a au ik
desbide a zen di en bes elako aldae en e abile a i e e. Izan e e, idazleen es ue an
abe as asun handiagoa ikusi dugu euskalkie ako za jo zen di en e minoe an, e egis oe an
(be eziki behe mailakoe an) e a a auaz bes eko idazke a du en e minoe an.
Tes u mo a bakoi zak, be az, be e inda gunea du lexiko-abe as asuna so zea i
dagokionez. Esan li eke i zulpenek seman ikoki abe as en du ela euska a, esanahi mailako
ñaba du ez e a zehaz asunez ho ni zen du en heinean. Tes u ez-i zuliek ez du e esanahia
zabal zen, baina adie azleen uga i asuna en bi a ez —sinonimoen bi a ez— egi en du e
eka pena.
Tesi honen hasie an, ma ko eo ikoaz e a au eka iez a i u ga enean, lexiko-
abe as asuna en ingu uan egin di en ike lane an emai zak go abehe a suak izan di ela esan
dugu. O o ha da u mul zo oso handiak e a go dinak e abili izan di enean ( ype/ oken a ioa
e a elemen u lexikalen e a g ama ikalen a eko a ioa, nagusiki), i zulpene an abe as asun
lexikal xikiagoa dagoela e aku si du e da uek (La iosa 1997, 1998 e a 2002; Xiao, He e a Yue
2010). Baina kopu u go dinak baz e u zi e a e mino mul zo xikiagoak xehe az e u
di enean, bes elakoak izan di a ondo ioak. Jan unenek (2001 e a 2004) ez zuen pob ezia
lexiko ik an zeman inlandie azko es u i zulie an maila-adbe bioen edo adbe bio
293
g adua zaileen sinonimo mul zo ba ike u zuenean. Kolo eak izenda zeko e minoen e emu
seman ikoan, o dea, Olohanek (2004) abe as asun handiagoa opa u zuen ingelesezko es u
ez-i zulie an, baina kon ako joe a -ish a zizkia en bidez so u ako adjek iboe an (Olohan
2003).
Gu e az e lanean kolo een e emu seman ikoa en az e ke ak aldez ba egi en du
Olohanen emai zekin. Ha en ike lanean -ish a zizkia en bidez so u ako kolo e-izendapen
be iak i zulpene an gehiago zi en bezalaxe, gu ean e e kolo e-izendapen be iak so zeko
baliabideei dagokienez opa o asun handiagoa an zeman dugu es u i zulie an: [izena +
kolo e] egi u a en bidez so u ako kolo e-izendapene an; -ka a, -ska, -z a e a an zeko
a zizkien bidez so u akoe an; e a oina izko bi kolo e-izen elka uz so u ako
konbinazioe an. Oina izko kolo e-izenen e abile an, be iz, pa eko kopu uak opa u di ugu bi
azpico puse an, Olohanek ez bezala, ha k abe as asun handiagoa ondo ioz a u bai zuen
es u ez-i zulie an. Denbo a-adbe bioen e abile an, azkenik, gu e es u ez-i zulie ako
abe as asun handiagoa ba da o Olohanek kolo een az e ke an lo u ako ondo ioekin, baina
ez Jan unenek adbe bio g adua zaileen az e ke a ik ondo ioz a u akoa ekin, ha k an zeko
e abile a an zeman bai zuen bi azpico puse an.
Go abehe a hauek guz iek i adoki zen du e, gu e us ez, abe as asun lexiko e minoa
e ike a oso zabala dela, e a lexikoa abe as eko asko a iko moduak dauden bezalaxe, co pus
ba eko edo es u mo a ba eko abe as asun lexikala neu zeko hu bilpen modu uga i daudela,
ze i e epa a zen zaion. Abe as asun ho i zehaz asun seman ikoa neu uz egin dai eke, edo
sinonimo e aba ekoen a eko aniz asuna kalkula uz, edo aldae a es anda a en e a
dia opikoen a eko o eka neu uz, edo p oposamen lexikal be iak egi eko ahalmena
az e uz... Asko e a asko a ikoak di a auzia i begi a zeko moduak, e a aniz asun ho en
a abe akoak di a, ho enbes ez, lo zen di en emai zak. Tes u mo a ba zue an edo bes ee an
lexiko abe a sagoa dagoen baiez a zen saia zea baino egokiagoa da, gu e i i zi apalean,
ebaz ea ze alde di an edo ze baliabide nagusi en bi a ez den es u mo a ba bes ea baino
abe a sagoa lexikoa i dagokionez.
Alde ho e a ik, gu ez ga a ausa uko ebaz en euska azko es u i zulien e a ez-i zulien
a ean zein di en lexiko mailan abe a sagoak, halako ik egi ea o oko ke ia li za ekeela us e
294
bai ugu. Ai zi ik, nahiago dugu joe ez e a eka pen zeha zez min za u. Gu e us ez, es u mo a
ba zuek e a bes eek bi modu nagusi ezbe dine an egi en dio e eka pena euska a en lexiko-
onda ea i: es u i zuliek o o ha seman ikoki zabal zen du e lexikoa, zehaz asun e a
ñaba du a seman ikoen bi a ez, e a ho e a ako lexiko-so kun zan, mailegue an, kalkoe an
e a e a o penean du e inda gune nagusia; e a es u ez-i zuliek sinonimia en bi a ez egi en
du e eka pena, hizke a maila ezbe dine ako aldae en uga i asuna baliabide nagusi ha u a.
Bes alde, gu e ike lanean zeha a gi ikusi dugu az e ke a zenbaki hu se an oina i zeak
e edukzionismo a isku su a e aman gai zakeela da uak in e p e a zeko o duan, e a
i aku ke a kuan i a iboa i analisi kuali a iboa gehi zea beha -beha ezkoa dela az e gaia i
bu uzko in o mazio be e-be ekoa ondo ioz a u ahal iza eko.
Gaia i lexiko-so kun za en ikuspun u ik begi a u a, i zulpene an o o ha ja e a i eki e a
be i zaileagoak ikusi di ugu. Alde ba e ik, esanahi be iak so zeko p ozedu e an opa o asun
handiagoa au ki u dugu i zulpene an, hala [izena + kolo e] egi u adun kolo e-izendapenen
bi a ez, nola kalko e a maileguen bidez, a zizkiak e abiliz edo elka ke a en ondo ioz.
Bes e ik, kolokazioak es u i zulien azpico pusean uga iagoak iza eak e akus en digu
i zulpenak hi z konbinazio be i e a ezohikoen sa bide ga an zi sua di ela. Izan e e, es u
i zulie an kolokazio ezbe din gehiago au ki u di ugu, e a gaine a age aldi gu xi iza eaga ik
ezohiko za edo be i zaile za jo dai ezkeen kolokazioak e e uga iago e abil zen di a
i zulpene an. Pen sa zekoa da ho e an i zulpenen a zeko so bu u- es uek ze esan handia
izango du ela, e a bes e hizkun ze an ohikoak di en kolokazioak gu e a eka zea en ondo ioz
di ela asko a ikoagoak kolokazioak i zulpene an es u ez-i zulie an baino. Tes u ez-i zulie an,
aldiz, e abile a e o uak e epika u e a inka zeko joe a ikus en da, e a o oba ezohiko
e abile ak gu xiago an balia zekoa, e a alde ho e a ik euskal idazleen es ue an ja e a
kon se bado eagoa naba i dela esan genezake.
Auzi honen ingu uan lo u di ugun da uek kon as e naba mena egi en du e gai
hone az a i u di en bes e ike lanen emai zekin. Lexiko-so kun za i dagokionez, es u ez-
i zuliak o o ha so zaileagoak di ela ondo ioz a ua zu en bai Olohanek (2003 e a 2004), bai
Williamsek (2005). Lehenak -ish bidez so u ako ingelesezko adjek iboak es u ez-i zulie an
uga iagoak e a ezohikoagoak zi ela ikusi zuen. Biga enak an sesezko e a ingelesezko
295
302
Bibliog a ia
Aie be, Axun (2008). La aducción a la lengua asca de las unidades aseológicas especial-
izadas del lenguaje adminis a i o. In M. I. González (ed.), A Mul ilingual Focus on Con-
as i e Ph aseology and Techniques o T ansla ion (27-44), Ko ač.
Al ziba , Xabie (2006). Kolokazioak euska az. Ze axola du en kaze a i zan, Kaze a i za euska-
az: o aina e a ge oa, Euska azko Kaze a i za en I. Kong esua, (385-395), UPV/EHUko
A gi alpen Ze bi zua.
Al ziba , Xabie e a Od iozola, Juan Ca los (2013). Kolokazioak: OEH e a egungo e abile a. In
R. Gomez, J. Go o xa egi, J. Laka a e a C. Moulone (ed.), Koldo Mi xelena Ka ed a en
III. Bil za a (23-40), UPV/EHUko A gi alpen Ze bi zua.
Ande man, Gunilla e a Roge s, Ma ga e (2008). Inco po a ing Co po a. The Linguis and he
T ansla o , Mul ilingual Ma e s.
303
A ula, Ga azi (2018). Au oi zulpena en eo ia e a p ak ika Euskal He ian. [Dok o ego- esia,
UPV/EHU]. h ps://addi.ehu.es/handle/10810/27983
A xaga, Be na do (2006). Andima en libu u ba eskuan. Euske a, 51, 2006 (1), 45-49.
h ps://www.euskal zaindia.eus/dok/euske a/66572.pd #page=1
A xaga, Be na do (2013). Be na do A xaga: i zulpen-ohi u ei bu uzko galde egia en e an zu-
nak. A gi a agabea.
Bake , Mona (1992). In O he Wo ds: A Cou sebook on T ansla ion. Rou ledge.
Bake , Mona (1993). Co pus linguis ics and T ansla ion S udies. Implica ions and applica ions.
In M. Bake , G. F ancis and E. Tognini-Bonelli (ed.), Tex and Technology. In Honou o
John Sinclai (233-250). John Benjamins.
Bake , Mona (1995). Co po a in T ansla ion S udies: An o e iew and some sugges ions o
u u e esea ch. Ta ge , 7(2), 223-243. h ps://doi.o g/10.1075/ a ge .7.2.03bak
Bake , Mona (1996). Co pus-based ansla ion s udies: The challenges ha lie ahead. In H.
Some s (ed.), Te minology, LSP and T ansla ion: S udies in language enginee ing, in
honou o Juan C. Sage (175-186). John Benjamins.
Bake , Mona (1999). The Role o Co po a in In es iga ing he Linguis ic Beha iou o P o es-
sional T ansla o s. In e na ional Jou nal o Co pus Linguis ics, 4(2), 281-298. h ps://
doi.o g/10.1075/ijcl.4.2.05bak
Bake , Mona (2004). A co pus-based iew o simila i y and di e ence in ansla ion. In e na-
ional Jou nal o Co pus Linguis ics, 9 (2), 167–193. h ps://doi.o g/10.1075/ijcl.9.2.02-
bak
Bake , Mona (2007). Pa e ns o Idioma ici y in T ansla ed s: Non-T ansla ed Tex . Belgian
Jou nal o Linguis ics, 21 (1), 11-21. h ps://doi.o g/10.1075/bjl.21.02bak
Ba ambones, Josu (2009). La aducción audio isual en ETB-1: un es udio desc ip i o de la
p og amación in an il y ju enil. UPV/EHUko A gi alpen Ze bi zua. h ps://addi.ehu.es/
handle/10810/12182
Ba oni, Ma co e a Be na dini, Sil ia (2003). A p elimina y analysis o colloca ional di e ences
in monolingual compa able co po a. In D. A che , P. Rayson, A. Wilson e a T. McEne y
(ed.), P oceedings o he Co pus Linguis ics 2003 Con e ence (82-91). UCREL, Lancas e
Uni e si y.
Ba oni, Ma co e a Be na dini, Sil ia (2006). A new App oach o he S udy o T ansla ionese.
Li e a y and Linguis ic Compu ing, 21 (3), 259-274. h ps://doi.o g/10.1093/llc/ qi039
304
Belda ain Agi e, Josune (2010). Alegia klasikoak euska az: Isope eko, La Fon aine en e a Sa-
maniego en alegien be idazke en az e ke a. UPV/EHUko A gi alpen Ze bi zua.
h ps://addi.ehu.es/handle/10810/12307
Be na dini, Sil ia (2007). Colloca ions in T ansla ed Language: Combining Pa allel, Compa a-
ble and Re e ence Co po a. In M. Da ies, P. Rayson, S. Huns on e a P. Danielsson (ed.),
P oceedings o he Co pus Linguis ics Con e ence (CL2007) (1-16). Uni e si y o Bi ming-
ham.
Bigu i, Koldo (2016). Euska a en e a gaz elania en a eko i zulpena en es ilis ika konpa a u
ba e ako ma e ialak: pe paus e la ibo esplika iboak euska a ik gaz elania a eginiko li-
e a u a-i zulpene an. [Dok o ego- esia, UPV/EHU]. h ps://addi.ehu.es/handle/
10810/32669
Blum-Kulka, Shoshana e a Le ens on, Edwa d A. (1983). Uni e sals o Lexical Simpli ica ion.
In Fae ch, C. e a Kaspe , G. (ed.), S a egies in In e language Communica ion (119-139).
Longman.
Blum-Kulka, Shoshana (1986). Shi s o Cohesion and Cohe ence in T ansla ion. In J. House
e a S. Blum-Kulka (ed.), In e lingual and In e cul u al Communica ion: Discou se and
Cogni ion in T ansla ion and Second Language Acquisi ion S udies (17-35). Gun e Na .
Bosque, Ignacio (2004). Redes. Dicciona io combina o io del español con empo áneo, Edi-
ciones SM.
Bos ak ba Kul u Elka ea (d.g.). Ado ez hiz egiak. h ps://www.bos akba .o g/azkue/
B acho Lapied a, Llum; Ma co Bo illo, Josep; Ol a Ripoll, Ma ia D. e a Peña Ma ínez, Gem-
ma (2019). El model de llengua de les aduccions alencianes (1990-2000). In oduc-
ció, obje ius i me odologia. In T. Molés Cases e a M.D. Ol a Ripoll (ed.), El Co pus CO-
VALT: model de llengua, sociologia del aduc o i anàlisi aduc ològica (2-12). Biblio e-
ca Ca alànica Ge mànica, 15. Shake Ve lag.
B acho Lapied a, Llum e a Peña Ma ínez, Gemma (2019). El Model de llengua del ca alà en
el co pus COVALT: es udi o og à ic, mo ològic i lèxic. In T. Molés Cases e a M.D. Ol a
Ripoll (ed.), El Co pus COVALT: model de llengua, sociologia del aduc o i anàlisi a-
duc ològica (13-36). Biblio eca Ca alànica Ge mànica, 15. Shake Ve lag.
B acho Lapied a, Llum; Ma co Bo illo, Josep; Ol a Ripoll, Ma ia D. e a Peña Ma ínez, Gem-
ma (2019). El model de llengua de les aduccions alencianes (1990-2000). Conclusi-
ons. In T. Molés Cases e a M.D. Ol a Ripoll (ed.), El Co pus COVALT: model de llengua,
sociologia del aduc o i anàlisi aduc ològica (83-87). Biblio eca Ca alànica Ge màni-
ca, 15. Shake Ve lag.
305
Candel-Mo a, Miguel A. e a Va gas-Sie a, Chelo (2013). An Analysis o Resea ch P oduc ion
in Co pus Linguis ics Applied o T ansla ion. P ocedia – Social and Beha io al Sciences,
95, 317-324. h ps://doi.o g/10.1016/j.sbsp o.2013.10.653
Cano, Ha kai z (2017). Ez abaidak li e a u a ekin XXI. mendean [bideoa]. 2017-02-14. Bilbo.
h ps://www.you ube.com/wa ch? =GL2RxK9QIKA
Chen, Juiching Wallace (2006). Explici a ion h ough he use o connec i es in ansla ed Chi-
nese: A co pus-based s udy. Uni e si y o Manches e .
Ches e man, And ew (2004). Beyond he pa icula . In A. Mau anen e a P. Kujamäki (ed.),
T ansla ion Uni e sals. Do hey exis ? (33-49). John Benjamins.
Ches e man, And ew (2004). Hypo heses abou ansla ion uni e sals. In G. Hansen, K.
Malmkjæ e a D. Gile (ed.), Claims, Changes and Challenges in T ansla ion S udies, John
Benjamins.
Chu ch, Kenne h Wa d e a Hanks, Pa ick (1990). Wo d Associa ion No ms, Mu ual In o ma-
ion and Lexicog aphy. Compu a ional Linguis ics, 16 (1), 22-29. h ps://doi.o g/
10.1093/oso/9780199292332.003.0019
Co pas Pas o , Glo ia (1996). Manual de aseología española. G edos.
Co pas Pas o , Glo ia (2015). T ansla ing English e bal colloca ions in o Spanish: on dis ibu-
ion and o he ele an di e ences ela ed o dia opic a ia ion. Ling is icæ In es iga-
iones, 38(2), 229-262. h ps://doi.o g/10.1075/li.38.2.03co
Co pas Pas o , Glo ia (2017). Colloca ional Cons uc ions in T ansla ed Spanish: Wha Co po-
a Re eal. In R. Mi ko (ed.), Compu a ional and Co pus-Based Ph aseology. Second In-
e na ional Con e ence. Eu oph as (29-40). Sp inge .
Co pas Pas o , Glo ia (2018). Laughing one's head o in Spanish sub i les: a co pus-based
s udy on dia opic a ia ion and i s consequences o ansla ion. In Mogo ón Hue a, P.
e a Albaladejo-Ma ínez, A. (ed.) F aseología, Dia opía y T aducción / Ph aseology, Dia-
opic Va ia ion and T ansla ion (32-71). John Benjamins.
Council o Eu ope (2023). Eu opean Cha e o Regional o Mino i y Languages. h ps:// m.-
coe.in /collec ed- ex s-cha e -3e-edi ion-gb /1680acca81
C onin, Michael (2003). T ansla ion and Globaliza ion. Rou ledge.
Danielsson, Pe nilla (2003). Au oma ic ex ac ion o meaning ul uni s om co po a. A co pus-
d i en app oach using he wo d s oke. In e na ional Jou nal o Co pus Linguis ics, 8(1),
109-127. h ps://doi.o g/10.1075/ijcl.8.1.06dan
306
Day ell, Ca men (2004). Towa ds a co pus-based esea ch me hodology o in es iga ing lexi-
cal pa e ning in ansla ed ex s. Language Ma e s, 35(1), 70-101. h ps://doi.o g/
10.1080/10228190408566205
Day ell, Ca men (2007). A Quan i a i e App oach o Compa e Colloca ional Pa e ns in T ans-
la ed and Non-T ansla ed Tex s. In e na ional Jou nal o Co pus Linguis ics, 12(3), 375-
404. h ps://doi.o g/10.1075/ijcl.12.3.04day
Elhuya Fundazioa (d.g.a). Elhuya hiz egia. h ps://hiz egiak.elhuya .eus/
Elhuya Fundazioa (d.g.b). Dabilena. Web-co pusen a a ia. h ps://dabilena.elhuya .eus/
E xeba ia, Jose Ramon e a Bilbao, Xabie (2012). Magni ude isikoekin e a zen di en
<izena+adi za> mo ako kolokazioak euska az, bos magni ude en kasuan. Uz a o, 82,
55-81. h ps://doi.o g/10.26876/uz a o.82.2012.3
E xeba ia, Jose Ramon (2013). Fisikako bos magni ude en kolokazioak euska az. In X. Albe -
di e a P. Salabu u (ed.), Te minologia na u ala e a e minologia plani ika ua euska a en
no malizazioa i begi a. Uga ebu u Te minologia Ja dunaldiak (V), UPV/EHUko A gi al-
pen Ze bi zua.
E xebe ia Ramí ez, Isabel (2012). Euska a a i zuli ako li e a u es uen hizkun za-ezauga iak
e a euska az so u akoenak konpa a zeko me odologia-p oposamen ba . In F. Ga cia
Mu ga e a N. Mada iaga Pisano (ed.), Hi zen a ean: Axun Aie be Gogoan (153-174),
Udako Euskal Unibe si a ea.
E xebe ia Ramí ez, Isabel (2015). Pana y e ciopelo en la li e a u a asca aducida y no a-
ducida. Aspec os lingüís ico-es ilís icos esul an es de la compa ación de dos co pus. In
M. T. Sánchez Nie o, S. Ál a ez Ál a ez, V. A náiz Uzquiza, M. T. O ego An ón, L. San a-
ma ía Cio dia e a R. Fe nández Muñiz (ed.), Me odologías y aplicaciones en la in es i-
gación en aducción e in e p e ación con co pus (63-90), Uni e sidad de Valladolid.
E xebe ia Ramí ez, Isabel (2022). Kolokazioak li e a u es u i zulie an e a ez i zulie an: emo-
zioak e a sen imenduak. In A. A io ua Zo ila, A. Liza di I ua e, S. Mon o e del Valle
e a L. Vela Plo (ed.), Kimu be iak Euskal Hizkun zala i zan (85-117), Udako Euskal Uni-
be si a ea.
E xebe ia Ramí ez, Isabel (2023). Los colo es en ex os li e a ios aducidos y no aducidos
en lengua asca. In J. Bou ne, M. M. Fe nández Sánchez, J. Gu ié ez A acho, T. Po no-
a, M. P adas Macías e a E. Que o Ge illa (ed.), Re lexiones sob e é ica p o esional de
aduc o es e in é p e es y buenas p ác icas. Nue os con ex os en la p o esión y en la
o mación (297-308), Coma es.
307
Euskal zaindia (d.g.). Euskal zaindia en hiz egia. h ps://www.euskal zaindia.eus/index.php?
op ion=com_hiz egianbila u&I emid=410
Euskal zaindia (1991). Euskal G ama ika. Lehen U a sak I. Euskal zaindia. h ps://www.eus-
kal zaindia.eus/dok/ike _jagon_ egiak/6844.pd
Euska a Ins i u ua, UPV/EHU. (d.g.). Denbo a adbe bioak. In Sa eko Euskal G ama ika (SEG).
www.ehu.eus/se
Euska a Ins i u ua, UPV/EHU. (2021eko o saila en 15a). Egungo Tes uen Co pusa. h ps://
www.ehu.eus/e c/
E en-Zoha , I ama (1990). The Posi ion o T ansla ed Li e a u e wi hin he Li e a y
Polysys em. Poe ics Today, 11(1), 45-51. h ps://doi.o g/10.2307/1772668
Finba B e , Da id; Lo anc-Paszylk, Ba ba a e a Pinna, An onio (2021). A co pus-d i en analy-
sis o adjec i e/noun colloca ions in a el jou nalism in English, I alian and Polish. In
Calzada, M. e a La iosa, S. (ed.) Re lexion c i ica en los es udios de aduccion basados
en co pus / CTS sp ing-cleaning: A c i ical e lec ion. MonTI, 13, 114-147. h ps://
doi.o g/10.6035/mon i.2021.13.04
Gabi ia, Julen (2013). Julen Gabi ia: i zulpen-ohi u ei bu uzko galde egia en e an zunak. A gi-
a agabea.
Gomez Zubia, Gena o (2003). G imm anaien Kinde -und Hausmä chen euska az. UPV/EHUko
A gi alpen Ze bi zua.
h p://www.euska a.euskadi.ne /appcon / esisDoc o al/PDFak/gena o_gomez_TESIS.p
d
Gu u xaga, Amagoia. (2020ko u a ila en 26a). I zulia en i zulian. Be ia.
h ps://www.be ia.eus/albis eak/176653/i zulia en-i zulian.h m
Hal e son, Sand a (2003). The cogni i e basis o ansla ion uni e sals. Ta ge , 15 (2), 197-
241. h ps://doi.o g/10.1075/ a ge .15.2.02hal
House, Juliane (2008). Beyond In e en ion: Uni e sals in T ansla ion? T ans-kom, 1 (1), 6-19.
h ps://d-nb.in o/999838377/34
Hu, Kaibao (2016). In oducing Co pus-based T ansla ion S udies. Sp inge .
Iba luzea, Mi en (2017). I zulpengin za en e ep esen azioak euskal li e a u a ga aikidean:
e emua en au onomizazioa, li e a u his o iog a iak e a i zul zaileak ikzioan. [Dok o e-
go- esia, UPV/EHU]. h ps://addi.ehu.es/handle/10810/26629
308
Iba luzea, Mi en (2021). Euskal li e a u a i zulia en egi u ak e a islak. 1975-2015. Euskal-
zaindia - Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU). Ike 38.
Iñu ie a, Uxoa (2019). Adi za+izena uni a e aseologikoak gaz elania ik euska a a: az e ke-
a e a a amendu konpu azionala. [Dok o ego- esia, UPV/EHU]. h ps://addi.ehu.es/
handle/10810/41483
Jaka, Aio a (2009). El discu so de la aducción en la his o ia de la aducción asca. 1611. Re-
is a de his o ia de la aducción, 3. h p://www. aduccionli e a ia.o g/1611/a /ja-
ka.h m
Jaka, Aio a (2012). I zulpena i bu uzko gogoe a e a i zulpen-p ak ika Joseba Sa ionandia en
lane an. Euskal zaindia - Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU). Ike 28.
Jan unen, Ja mo Ha i (2001). Synonymi y and Lexical Simpli ica ionin T ansla ions: A Co pus-
based App oach. Ac oss Languages and Cul u es, 2(1), 97-112. h ps://doi.o g/
10.1556/ac .2.2001.1.7
Jan unen, Ja mo Ha i (2004). Un ypical pa e ns in ansla ions: Issues on co pus me hodo-
logy and synonymi y. In A. Mau anen e a P. Kujamäki (ed.), T ansla ion Uni e sals. Do
hey exis ? (101-126). John Benjamins.
Kenning, Ma ie-Madelaine (2010). Wha a e pa allel and compa able co po a and how can
we use hem. In A. O’Kee e e a M. McCa hy (ed.), The Rou ledge Handbook o Co pus
Linguis ics, Rou ledge.
Kenny, Do o hy. (1998). C ea u es o Habi ? Wha T ansla o s Usually Do wi h Wo ds. Me a,
43 (4), 515–523. h ps://doi.o g/10.7202/003302a
Kenny, Do o hy (2001). Lexis and c ea i i y in ansla ion. S . Je ome Publishing.
Kolo e (2021eko i aila en 21a). In Wikipedia. h ps://eu.wikipedia.o g/wiki/Kolo e [kon sul a-
da a: 2021eko abendua en 29a].
K uge , Ale (2004). Co pus-based ansla ion esea ch: i s de elopmen and implica ions o
gene al, li e a y and Bible ansla ion. Ac a Theologica, 22 (1) Supplemen um 2, 70-
106. h ps://doi.o g/10.4314/ac a . 22i1.5455
Labay u Fundazioa. (d.g.). Labay u hiz egia. h ps://hiz egia.labay u.eus/
Lac eu Cues a, Josep (2002). Els models de llengua del alencià. In E. Casano a, J. Ma í Mes-
e e a A. Sa agossà Alba (koo d.), Es udis del alenciàd’a a: ac es del IV Cong és de Fi-
lologia Valenciana del 20 al 22 de maig de 2000: en homena ge al Doc o Joan Veny
(241-251), Denes.
309
Landa , Daniel (1973). Xu i go iak e a... An ze kila ien Bil za a.
La iosa, Sa a (1998). Co e pa e ns o lexical use in a compa able co pus o English na a i e
p ose. Me a, 43(4), 557-570. h ps://doi.o g/10.7202/003425a
La iosa, Sa a (2002). Co pus-based T ansla ion S udies. Theo y, Findings, Applica ions. Rodo-
pi.
La iosa-B ai hwai he, Sa a (1997). In es iga ing simpli ica ion in an English compa able co -
pus o newspape a icles. In K. Klaudy e a J. Kohn (ed.), T ans e e necesse es . P o-
ceedings o he Second In e na ional Con e ence on Cu en T ends in S udies o T ans-
la ion and In e p e ing (531-540). Scholas ica.
Le xundi, Anjel (1993). Oina iko p oposamena milenio ako. Jakin, 79, 56-60. h ps://www.-
jakin.eus/show/c9cc867da 22e 757 5b3c3ad6ed9e51704d55c3
Le xundi, Anjel (2019). I zuliz usu begiak. Albe dania.
López Gaseni, Manu (2000). Euska a a i zuli ako Hau e a Gaz e Li e a u a. Fun zioak, e agi-
nak e a i zulpen-es a egiak. UPV/EHUko A gi alpen Ze bi zua. h p://www.euska-
a.euskadi.ne /appcon / esisDoc o al/PDFak/manu_lopez_gaseni_TESIS.pd
López Gaseni, Manu (2000). Euska a u ako Hau e a Gaz e Li e a u a en az e ke a: un zioak,
e aginak e a i zulpen-es a egiak. Senez, 22, 31-51. h ps://eizie.eus/eu/a gi alpenak/
senez/20001001/gaseni
López Gaseni, Manu (2009). Euskal i zulpenen inben a ioa e a az e ke a. 1976-2008. Senez,
37, 299-311. h ps://eizie.eus/eu/a gi alpenak/az e ke ak- xos enak/inben a ioa
López Gaseni, Manu (2010). Gene o pe i e ikoen age pena euskal li e a u a en his o ie an.
Euske a, 55, 2, 841-852. h ps://doi.o g/10.59866/eia. 2i55.219
Malmkjae , Ki s en (1993). Who Can Make Nice a Be e Wo d Than P e y? Colloca ion,
T ansla ion, and Psycholinguis ics. In M. Bake , G. F ancis and E. Tognini-Bonelli (ed.),
Tex and Technology. In Honou o John Sinclai (233-250). John Benjamins.
Malmkjæ , Ki s en (1997). Punc ua ion in Hans Ch is ian Ande sen’s s o ies and hei ansla-
ions in o English. In F. Poya os (ed.), Non e bal Communica ion and T ansla ion: New
Pe spec i es and Challenges in Li e a u e, In e p e a ion and he Media, John Benja-
mins.
Malmkjae , Ki s en (2008). No ms and Na u e in T ansla ion S udies. In G. Ande man e a M.
Roge s (ed.), Inco po a ing Co po a. The Linguis and he T ansla o (49-59). Mul ilin-
gual Ma e s.
310
Man e ola, Elizabe e (2011). Euskal li e a u a bes e hizkun za ba zue a a i zulia. Be na do
A xaga en lanen i zulpen mo en a eko alde ake a. UPV/EHUko A gi alpen Ze bi zua.
h ps://addi.ehu.es/handle/10810/12382
Ma co Bo illo, Josep (2009). No malisa ion and he ansla ion o ph aseology in he COVALT
co pus. Me a, 54 (4), 842–856. h ps://doi.o g/10.7202/038907a
Ma co Bo illo, Josep (2013). T acing ma ked colloca ion in ansla ed and non- ansla ed li e-
a y language: A case s udy based on a pa allel and compa able co pus. In C. Way, S.
Vandepi e, R. Meylae s e a M. Ba łomiejczyk (ed.), T acks and T eks in T ansla ion
S udies (167–188). John Benjamins.
Ma co Bo illo, Josep (2018). Connec i es as indica o s o explici a ion in li e a y ansla ion: A
s udy based on a compa able and pa allel co pus. Ta ge , 30 (1), 87-111. h ps://
doi.o g/10.1075/ a ge .16042.ma
Ma co Bo illo, Josep (2019). La mo ologia e bal en el model de llengua de les aduccions.
In T. Molés Cases e a M.D. Ol a Ripoll (ed.), El Co pus COVALT: model de llengua, socio-
logia del aduc o i anàlisi aduc ològica (37-56). Biblio eca Ca alànica Ge mànica, 15.
Shake Ve lag.
Ma co Bo illo, Josep (2021). Tes ing he G a i a ional Pull Hypo hesis on modal e bs ex-
p essing obliga ion and necessi y in Ca alan h ough he COVALT co pus. In M. Bisiada
(ed.), Empi ical s udies in ansla ion and discou se (27–52), Language Science P ess.
Ma co Bo illo, Josep e a B acho Lapied a, Llum (2023). Ligh Ve b Cons uc ions as a es ing
g ound o he G a i a ional Pull Hypo hesis. An analysis based on he COVALT co pus.
In M. Izquie do e a Z. Sanz-Villa (ed.), Co pus Use in C oss-linguis ic Resea ch: Pa ing
he way o eaching, ansla ion and p o essional communica ion (12-33), S udies in
Co pus Linguis ics, 113, John Benjamins.
Ma ínez Llenas, Bá ba a (2009). Las pe í asis como elemen os únicos del español. Fò um de
ece ca, 2009-2010, 15, 19-28. h ps:// eposi o i.uji.es/xmlui/bi s eam/handle/
10234/77607/ o um_2009_2.pd
Ma ínez Vilinsky, Bá ba a (2012). On he lowe equency o occu ence o Spanish e bal
pe iph ases in ansla ed ex s as e idence o he unique i ems hypo hesis. Ac oss Lan-
guages and Cul u es, 13 (2), 197-210. h ps://doi.o g/10.1556/ac .13.2012.2.4
Ma ínez Vilinsky, Bá ba a (2016). La in a ep esen ación de elemen os únicos en ex os a-
ducidos de inglés a españolpe í asis e bales, demos a i os y su ijos ap ecia i os en
un co pus compa able y pa alelo de no ela policíaca. [Dok o ego- esia, Uni e si a Jau-
me I]. h ps://doi.o g/10.6035/14007.2016.153068
311
318
E anskinak
319
320
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
1
Odol mami uak
Alaine
Agi e
E
2014
Elka
2
X hil da
Alaine
Agi e
E
2015
Elka
3
Bi aldiz e di u zinen ni az, ama
Alaine
Agi e
E
2017
Elka
4
Libe
Alaine
Agi e
E
2017
E ein
5
Ma en
Alaine
Agi e
E
2017
E ein
6
Baie z oke eko bidea auke a u!
Edo a
Agi e
G
2006
Albe dania
7
Romain zen be e izena
Joxean
Agi e
G
2003
Elka
8
La lu e inale
Joxean
Agi e
G
2008
Elka
9
Zwei F auen
Joxean
Agi e
G
2011
Elka
10
Adiskide ba nuen
Joxean
Agi e
G
2013
Elka
11
Gizajoen ka alogoa
Joxean
Agi e
G
2016
Elka
12
Goldsmi hen ikaslea
Joxean
Agi e
G
2017
Elka
13
Ispiluak e a i sasoak
Joxean
Agi e
G
2018
Elka
14
Sua al a zaigu
Ka ixa
Agi e
E
2007
Elka
15
Habi a
Ka ixa
Agi e
E
2009
Elka
16
A e u a e i xa on
Ka ixa
Agi e
E
2015
Elka
17
Amek ez du e
Ka ixa
Agi e
E
2018
Elka
18
Tximele ak bizka ean
Ugai z
Agi e
G
2018
Susa
19
Simone de Beau oi , Emakume lib e ba XX. mendean
A an xa
Agi eu e a
E
2008
Elka
20
Wal e Benjaminen ainge ua Ge nikako bonba dake a ik
Ignazio
Aies a an
G
2010
Elka
21
Azken apeza
Pia es
Ain zia
G
2005
Elka
22
Luzaiden gaindi 2
Angel
Ain zibu u
G
2009
Elka
23
E au s
Eneko
Aizpu ua
G
2011
E ein
24
He ensuge go ia en u ea
Eneko
Aizpu ua
G
2013
E ein
25
Lehe u da es a
Eneko
Aizpu ua
G
2016
E ein
26
Ka ka Bilbon
Ped o
Albe di
G
2002
Albe dania
27
Ca los izena zuen gizona
Ped o
Albe di
G
2009
Albe dania
28
Aulki ba elu e an
Uxue
Albe di
E
2007
Elka
29
Aulki jokoa
Uxue
Albe di
E
2009
Elka
30
Euli-gi o
Uxue
Albe di
E
2013
Susa
31
Jenisjoplin
Uxue
Albe di
E
2017
Susa
32
Kon ako ez a i ik
Uxue
Albe di
E
2019
Susa
33
Base i bizia i eus eko lanak
Jose Anjel
Aldai
G
2017
Txalapa a
34
Euskal ka ma
Jon
Alonso
G
2001
Susa
321
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
35
Hodei be deak
Jon
Alonso
G
2003
Susa
36
E e zaileen e emua
Jon
Alonso
G
2006
Susa
37
Zin zoen saldoan
Jon
Alonso
G
2012
Txalapa a
38
Hi i hondakin solidoak
Jon
Alonso
G
2015
Txalapa a
39
Bel za en kolo eak
Jon
Alonso
G
2016
Susa
40
Back o Leiza aga
Kepa
Al onaga
G
2015
Pamiela
41
Du oisin kapi aina en malu a
Kepa
Al onaga
G
2018
Pamiela
42
Ihes le oak
Xabie
Al ube
G
2009
E ein
43
Euska a en bidegu u ze ik
Kike
Amona iz
G
2019
Elka
44
Basa
Mi en
Amu iza
E
2019
Elka
45
Ru ino A ola, Vulkano en a zama ak
Xabie
Amu iza
G
2002
Soinua en libu u egia
46
Ola u ba kua elen gaine ik
Xabie
Amu iza
G
2009
Lanku
47
4x4 ope azioa
Xabie
Amu iza
G
2013
Lanku
48
Neska ba leku inposiblean
Xabie
Amu iza
G
2018
Elka
49
P ime- ime
John
Andueza
G
2014
Elka
50
Danba
John
Andueza
G
2017
Elka
51
Elezaha en bide ik
Ma in
Anso
G
2004
Albe dania
52
O du bie an on oian
Jokin
Anso ena
G
2010
Albe dania
53
Ospi alekoak
Mikel
An za
G
2010
Susa
54
A ze i
Mikel
An za
G
2012
Susa
55
E bia bipe bel xean bezala
Jokin
Apala egi
G
2016
U iusque Vasconiae
56
Gu e Gauzak SA
U
Apala egi
G
2004
U iusque Vasconiae
57
Fikzioa en iz e ak
U
Apala egi
G
2010
Susa
58
Mea culpa
Uxue
Apaolaza
E
2011
Elka
59
Bos ahizpa
Ai o
A ana
G
2005
Euskal zaindia-BBK
60
Do ian G ay en egiazko e e a ua
Ai o
A ana
G
2011
Txalapa a
61
Sacaman ecas nuen ai a
Ai o
A ana
G
2012
Txalapa a
62
A ejolea e a Izaki mis e io sua
Ai o
A ana
G
2016
Gaumin
63
Hi zak e a gil zak
Iñigo
A anba i
G
2001
Albe dania
64
Sakabi, soinu xikia en handi asuna
Iñigo
A anba i
G
2003
Soinua en libu u egia
65
Hizlandia
Iñigo
A anba i
G
2006
Susa
66
Zulo ba u e an
Iñigo
A anba i
G
2008
Susa
67
Zamaon zia
Iñigo
A anba i
G
2011
Susa
68
Api ila
Iñigo
A anba i
G
2014
Susa
322
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
69
Txan on Ga o e age oki ik...
Iñigo
A anba i
G
2016
Pamiela
70
Munduko oki ik ede ena
Iñigo
A anba i
G
2018
Susa
71
Damu zen ez di enak
I xaso
A aque
E
2012
Elka
72
Goizeko zazpiak
No a
A belbide
E
2006
Elka
73
Cali o niako Eskual He ia
Xip i
A belbide
G
2002
Euskal zaindia/BBK
74
Euskaldunak Alje ian
Xip i
A belbide
G
2003
Elka
75
Janpie e A belbide
Xip i
A belbide
G
2005
Egan
76
Zo iona, 31 e a esku
Xip i
A belbide
G
2005
Labay u
77
Xu i-go iak
Xip i
A belbide
G
2007
Elka
78
Requiem
Xip i
A belbide
G
2008
Elka
79
So ginak (lehen e a o ain, A ikan e a hemen)
Xip i
A belbide
G
2011
Elka
80
Ga apena geldi u
Xip i
A belbide
G
2017
Maia z
81
Gela xo, soinua en bidaia luzea
Pako
A is i
G
2001
Soinua en libu u egia
82
Gauza xikien libu ua
Pako
A is i
G
2004
E ein
83
No e book
Pako
A is i
G
2005
E ein
84
Udan lan egi en zuen gizona
Pako
A is i
G
2007
E ein
85
Independen zia en pape ak
Pako
A is i
G
2012
E ein
86
Euska a en isoba ak
Pako
A is i
G
2014
E ein
87
Ohe ho zak
Jon
A iza de Miguel
G
2016
Elka
88
Haizea i begi a
Jon
A iza de Miguel
G
2017
Elka
89
Sep en io
Au elia
A ko xa
E
2001
Albe dania
90
F agmen uak
Au elia
A ko xa
E
2009
U iusque Vasconiae
91
Hi za az i
Iñaki
A anz
G
2006
Albe dania
92
E a o ain ze ?
Ignazio
A egi
G
2010
Albe dania
93
La unba ak
Jon
A e xe
G
2001
Elka
94
Ekialdeko mamuak
Jon
A e xe
G
2003
Elka
95
Manila konexioa
Jon
A e xe
G
2003
Elka
96
Kleopa a
Jon
A e xe
G
2005
Elka
97
Mo o i ace
Jon
A e xe
G
2007
Elka
98
Fa um
Jon
A e xe
G
2008
Elka
99
19 kame a
Jon
A e xe
G
2012
E ein
100
612 eu o
Jon
A e xe
G
2013
E ein
101
Hu sa en i zalak
Jon
A e xe
G
2014
E ein
102
Es olda jolasak
Jon
A e xe
G
2015
E ein
323
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
103
Sa o loka zak
Jon
A e xe
G
2016
E ein
104
A u i en banda
Jon
A e xe
G
2017
E ein
105
Te a Sigilla a
Joxe Aus in
A ie a
G
2008
Txalapa a
106
Be i o e a behin
Joxe Aus in
A ie a
G
2013
Txalapa a
107
Izen be eziak
Juan Modes o
A ie a
G
2011
E ein
108
Aho be e ame s
Yolanda
A ie a
E
2016
Denona ean
109
Al e e o
Be ol
A ie a
G
2012
Susa
110
Is ipuak
Agus in
A ie a U izbe ea
G
2008
Albe dania
111
Sinesmenak e a us eak
Agus in
A ie a U izbe ea
G
2010
Albe dania
112
A imak e a balioak
Agus in
A ie a U izbe ea
G
2013
Jakin
113
I lak
Agus in
A ie a U izbe ea
G
2015
E ein
114
Zien zia en a gi-i zalak
Agus in
A ie a U izbe ea
G
2017
UEU
115
Jaun Zu ia en askazia
Julen
A iolabengoa
G
2011
Albe dania
116
Biho z ba neko solasak
Joanes
A ossaga ay
G
2007
Auspoa
117
Gu o duko hauek
Ga azi
A ula Ruiz
E
2017
Txalapa a
118
S alin
Joseba
A u i
G
2002
Elka
119
A gi-i zalen neu ia
Xabie
A ola
G
2011
Elka
120
Miñan
Ame s
A zallus An ia
G
2019
Susa
121
Kixo enean
Iñigo
As iz
G
2016
Elka
122
Soinujolea en semea
Be na do
A xaga
G
2003
Pamiela
123
Lekuak
Be na do
A xaga
G
2005
Pamiela
124
Ne adako egunak
Be na do
A xaga
G
2013
Pamiela
125
Txo iak kolpeka
Be na do
A xaga
G
2014
Pamiela
126
Muske a en bidea
Be na do
A xaga
G
2015
Pamiela
127
E xeak e a hilobiak
Be na do
A xaga
G
2019
Pamiela
128
Ez i o egin anbulan ziei
Mikel
Ayllon
G
2015
Elka
129
Euskal Ha iak
Joseba
Azka aga
G
2011
Albe dania
130
Pa a a so o ba
Jose xo
Azkona
G
2004
Albe dania
131
Espainia en a imaz
Joxe
Azu mendi
G
2006
Elka
132
Volksgeis - He i gogoa. Ilus azio ik nazismo a
Joxe
Azu mendi
G
2007
Elka
133
Azken egunak Gandiaga ekin
Joxe
Azu mendi
G
2009
Elka
134
Bakea gudan
Joxe
Azu mendi
G
2012
Txalapa a
135
Ba kamena, kondena, o u a
Joxe
Azu mendi
G
2012
Elka
136
His o ia, a aza, nazioa
Joxe
Azu mendi
G
2014
Elka
324
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
137
Gizabe e koope a iboaz
Joxe
Azu mendi
G
2016
Jakin
138
Hizkun za nazioa es a ua
Joxe
Azu mendi
G
2017
Elka
139
Bel zak, juduak e a bes e euskaldun ba zuk
Joxe
Azu mendi
G
2018
Elka
140
A ze ian
Ne ea
Balda
E
2019
Pamiela
141
Mundu xikia
Albe o
Ba andia an
G
2005
Susa
142
Pos k onikak
Albe o
Ba andia an
G
2009
Elka
143
E o ik
Go zon
Ba andia an
G
2010
Susa
144
Gida ia en oke a
Go zon
Ba andia an
G
2015
Susa
145
Hi zen ahai ea
Go zon
Ba andia an
G
2018
Susa
146
A ikane ak
Eneko
Ba be ena
G
2019
Elka
147
Manda a ia en ge a
Jose Inazio
Bas e e xea
G
2008
Elka
148
Azken anbia en i zala
Jose Inazio
Bas e e xea
G
2011
Elka
149
Begoña en i zalpean
Jose Inazio
Bas e e xea
G
2016
Elka
150
Ukabilak e a lo eak
Julen
Belamuno
G
2015
Elka
151
Gaueko zain zailea
Julen
Belamuno
G
2016
Elka
152
Ma ina Su eda en ame s u a uak
Joxe
Belmon e
G
2009
E ein
153
Cybo ga en o zan asuna
Juan Bau is a
Bengoe xea
G
2009
Elka
154
Klasiko bi xi, a on klasiko
Joxemiel
Bidado
G
2016
Pamiela
155
Baka asunaz bi hi z
Filipe
Bida
G
2004
Txalapa a
156
Anb oxio
Eneko
Bidegain
G
2002
Elka
157
Maha sa en begia
Eneko
Bidegain
G
2005
Elka
158
Euzkadi-Eskualduna
Eneko
Bidegain
G
2009
Elka
159
Lehen mundu ge a e a Euskal He ia
Eneko
Bidegain
G
2014
Elka
160
Lu aldea e a he ia
Eneko
Bidegain
G
2018
Pamiela
161
Pales ina, zu e mina
Begoña
Bilbao
E
2004
Elka
162
En e les loups c uels
I xa o
Bo da
E
2001
Maia z
163
%100 basque
I xa o
Bo da
E
2001
Susa
164
Hi uko
I xa o
Bo da
E
2003
Albe dania
165
Ze ue ako e esuma
I xa o
Bo da
E
2005
Susa
166
Jalgi hadi plaza a
I xa o
Bo da
E
2007
Susa
167
Eze gabe hobe
I xa o
Bo da
E
2009
Susa
168
Pos mo em sc ip a olan
I xa o
Bo da
E
2011
Maia z
169
Boga boga
I xa o
Bo da
E
2012
Susa
170
Ul imes déche s
I xa o
Bo da
E
2015
Maia z
325
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
171
Odolak su gabe di aki
I xa o
Bo da
E
2017
Maia z
172
Susmaezinak
I xa o
Bo da
E
2019
Albe dania
173
Dialek ologia ik euskalkie a a adizioan gaindi
Iñaki
Camino
G
2009
Elka
174
He ia mai ez Eliza mai ez
Joseph
Camino
G
2008
Egilea edi o e
175
Bela a en ahoa
Ha kai z
Cano
G
2004
Albe dania
176
Neguko zi kua
Ha kai z
Cano
G
2005
Susa
177
Zinea e a li e a u a. Begia en ajeak
Ha kai z
Cano
G
2008
Elka
178
Twis
Ha kai z
Cano
G
2011
Susa
179
Be i opo e an
Ha kai z
Cano
G
2015
Susa
180
Faki a en aho sa
Ha kai z
Cano
G
2018
Susa
181
Biho zean da amagun mundua
Mai e
Da celes
E
2018
Albe dania
182
Bi ibilgune
Ka ixa
Dolha e-Zaldunbide
E
2014
Elka
183
Hogei a bina
Andoni
Egaña
G
2004
Ha iadna
184
Pa adisua
A a e
Egaña
E
2012
Elka
185
Pape ezko hegazkinak
Lu xo
Egia
G
2002
Susa
186
Ezke hanka al a zuen
Lu xo
Egia
G
2005
Susa
187
Zubigilea
Lu xo
Egia
G
2007
Susa
188
Txaku ingelesak
Lu xo
Egia
G
2011
Susa
189
Che ole opikala
Ra a
Egigu en
G
2007
Susa
190
Txipi oiak be e bel zean
Ra a
Egigu en
G
2019
Susa
191
Sexua noiznahi
Luis
Elbe din
G
2005
Gaiak
192
Euska a en az a nak Sa dinian
Juan Ma in
Elexpu u
G
2017
Pamiela
193
I oiz, po lanezko gezu a
Edu ne
Elizondo
E
2004
Txalapa a
194
Ez dugu nahi
Edu ne
Elizondo
E
2011
Txalapa a
195
SP ako anbia
Unai
Elo iaga
G
2001
Elka
196
Van' Ho en ilea
Unai
Elo iaga
G
2003
Elka
197
V edaman
Unai
Elo iaga
G
2005
Elka
198
Lond es ka oizkoa da
Unai
Elo iaga
G
2009
Elka
199
Iazko hezu ak
Unai
Elo iaga
G
2014
Susa
200
I u ia
Unai
Elo iaga
G
2019
Susa
201
Bu builak
I a i
Elo ie a
E
2008
Albe dania
202
Neguko a giak
I a i
Elo ie a
E
2018
Pamiela
203
Kezko bola ba ek i oak bi ikak
Miel Anjel
Elus ondo
G
2019
Txalapa a
204
Ezagu za en ma azak
Emagin
N
2018
Susa
326
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
205
Las o sua
Ainge u
Epal za
G
2005
Albe dania
206
Mailua en odola
Ainge u
Epal za
G
2006
Elka
207
Izan baini zen Na a oako e ege
Ainge u
Epal za
G
2009
Elka
208
Gu e Je usalem galdua
Ainge u
Epal za
G
2013
Elka
209
Mendi-joak
Ainge u
Epal za
G
2017
Elka
210
Le o e ena
Angel
E o
G
2019
Elka
211
Luhuso: ETA en a magabe ze zibila en kon akizuna
Enekoi z
Esnaola
G
2017
Jakin / Be ia / Elka
212
Gale na
I a xe
Esnaola
E
2010
Elka
213
Feminismoa e a poli ika en aldake ak
Ma i Luz
Es eban
E
2017
Susa
214
Lu a a da begi a ua
Xabie
E xabe
G
2004
Elka
215
Ekialde ik i i si zen Ena a
Xabie
E xaniz Rojo
G
2008
Albe dania
216
Txa a egi ako ipuinak
Xabie
E xaniz Rojo
G
2010
E ein
217
Si ena-ho sak
Xabie
E xaniz Rojo
G
2013
E ein
218
Wa e loo-n galdu akoak
Xabie
E xaniz Rojo
G
2016
E ein
219
Sky oom
Ramun xo
E xebe i
G
2004
Elka
220
Nomada
Ai zibe
E xebe ia
E
2016
E ein
221
Pa i mai ea
Hasie
E xebe ia
G
2003
Albe dania
222
Eulien bazka
Hasie
E xebe ia
G
2003
Susa
223
Mu ua en hi zak
Hasie
E xebe ia
G
2005
Susa
224
I u ino Handia
Hasie
E xebe ia
G
2007
Susa
225
Egun denak ez di a be din
Xabie
E xebe ia
G
2001
Elka
226
Udazkeneko lo ea
Xabie
E xebe ia
G
2012
Elka
227
Be i o i zuliko bali z
Xabie
E xebe ia
G
2018
Elka
228
Txo ia nin zela
Xabie
E xebe ia
G
2019
Elka
229
Zinego zia
Fe min
E xegoien
G
2013
E ein
230
U peka iak
Fe min
E xegoien
G
2015
E ein
231
In e po cos
Lucien
E xezaha e a
G
2007
Maia z
232
Begi a
Lucien
E xezaha e a
G
2012
Maia z
233
Euska a e a hizkun za i bu uz hizke an semea ekin
Bea iz
Fe nández Fe nández
E
2017
E ein
234
Leho eko pa e ak
Iñaki
F ie a
G
2001
Susa
235
Zu eak egin du
Iñaki
F ie a
G
2009
Susa
236
Globalizazioak e a E di A o Be ia
Joseba
Gabilondo
G
2016
Elka
237
Populismoaz
Joseba
Gabilondo
G
2017
Txalapa a
238
Han goi ik i sasoa ikus en da
Julen
Gabi ia
G
2004
Elka
327
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
443
Biho z eba siak
Pie e
Mes o
G
2017
Maia z
444
Nola heldu naiz ni honaino
Ka alin
Mine
E
2017
Elka
445
Moio
Ka alin
Mine
E
2019
Elka
446
Ecce homo
Lau a
Min egi
E
2006
Txalapa a
447
Sisi o mai e minez
Lau a
Min egi
E
2007
Txalapa a
448
Denak du be e p ezioa
Migel Angel
Min egi
G
2002
Ibaizabal
449
Auzolana en kul u a
Jasone
Mi xel o ena
E
2011
Txalapa a
450
Baina biho zak dio
Xabie
Mon oia
G
2002
Elka
451
Denbo a en ize dia
Xabie
Mon oia
G
2003
Elka
452
Blackou
Xabie
Mon oia
G
2004
Susa
453
Elek ika
Xabie
Mon oia
G
2004
Susa
454
Euskal Hi ia su an
Xabie
Mon oia
G
2006
Elka
455
Golgo a
Xabie
Mon oia
G
2008
Elka
456
Fucking a is s
Xabie
Mon oia
G
2010
Elka
457
Azken a a ia
Xabie
Mon oia
G
2013
Susa
458
Hondamendia
Xabie
Mon oia
G
2015
Elka
459
Hi zon ziak
Xabie
Mon oia
G
2017
Susa
460
O zada a su an
Fe nando
Mo illo
G
2003
Elka
461
Glo ia Mundi
Fe nando
Mo illo
G
2004
Elka
462
D agoien o oa
Fe nando
Mo illo
G
2005
Elka
463
Sumina en es a egia
Fe nando
Mo illo
G
2008
Elka
464
Zu e a ima en uke
Fe nando
Mo illo
G
2008
Txalapa a
465
Bilbo samu ai
Fe nando
Mo illo
G
2010
Txalapa a
466
Hilen logika ezku ua
Ja ie
Mugu uza
G
2014
E ein
467
Agindu ako lu a en bila II
Jose An onio
Mujika
G
2002
E ein
468
Agindu ako lu a en bila I
Jose An onio
Mujika
G
2002
E ein
469
Saga ak Euzkadin
Inazio
Mujika I aola
G
2007
Albe dania
470
Euska a en genesiaz
Juan Miguel
Muna iz
G
2019
Pamiela
471
Bizia lo
Jokin
Muñoz
G
2003
Albe dania
472
An za a en bidea
Jokin
Muñoz
G
2007
Albe dania
473
Nelson Mandela
Ma i xu
Mu ua
E
2010
Elka
474
Loiolako hegiak
Imanol
Mu ua U ia
G
2010
Elka
475
Piz iak
A i z
Mu iozabal
G
2019
Maia z
476
F eepo
Ande
Od iozola
G
2016
Elka
334
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
477
Abe zaleak e a euska a. Edo nazio euskalduna en gainbehe a
Joxe Manuel
Od iozola
G
2008
Elka
478
Es a u e nozida en kon a
Joxe Manuel
Od iozola
G
2011
Elka
479
Bo xa en kon akizune ik, kon akizuna en bo xa a
Joxe Manuel
Od iozola
G
2014
Txalapa a
480
No a goaz euskaldun asun honekin?
Joxe Manuel
Od iozola
G
2017
Elka
481
Beña Da do
Joxan
Oiz
G
2006
Susa
482
Bizi za e eduga iak
J.M.
Olaizola "Txiliku"
G
2006
Elka
483
Bizien gaubeilan
J.M.
Olaizola "Txiliku"
G
2011
Elka
484
Piz ia ioak
J.M.
Olaizola "Txiliku"
G
2012
Elka
485
Ezinezko-male ak
Juanjo
Olasaga e
G
2004
Susa
486
T ( agedia en poza)
Juanjo
Olasaga e
G
2008
Albe dania
487
Poz ald ebesa
Juanjo
Olasaga e
G
2017
Susa
488
Manuel I adie , A ikako a ima en esplo a zailea
Ramon
Olasagas i
G
2009
Elka
489
Fone ika onologia hi zez hi z
Lou des
Oñede a
E
2004
EHU
490
In empe ies (babes bila)
Lou des
Oñede a
E
2013
E ein
491
Hemen naiz, ez geldi zeko baina
Ma kel
O mazabal
G
2014
Txalapa a
492
Oilandoiko e mi a
Michel
O onoz
G
2001
Elka lanean
493
Baina ez luke e han egon beha
Asie
Osinalde
G
2017
E ein
494
Ko apiloak
Jasone
Oso o
E
2001
Elka
495
G e a
Jasone
Oso o
E
2003
Elka
496
Bi ma a a osa
Jasone
Oso o
E
2009
Txalapa a
497
12e an be mu a
Jasone
Oso o
E
2015
Elka
498
Lehenago Game e
Kade
O siba
G
2003
Sü Azia
499
Ez da musik
Menane
Oxandaba a z
E
2006
Elka
500
Bizia en hiz egiaz
Txomin
Peillen
G
2008
Euskal zaindia
501
Zaldi bel zak ze uan
Txomin
Peillen
G
2018
Pamiela
502
Ileak u e an
Josu
Penades
G
2012
Albe dania
503
Ha en za i ba
Josu
Penades
G
2017
Denona ean
504
Apologia
Julian
Peña
G
2005
Elka
505
Hodeien ado ea
Yoseba
Peña
G
2012
Susa
506
Kaosa en ede a
Yoseba
Peña
G
2016
Gaumin
507
Ha iak
Yoseba
Peña
G
2018
Susa
508
Ez obedi u ino i
Mikel
Pe ua ena
G
2009
Susa
509
Su zelaiak
Mikel
Pe ua ena
G
2014
Susa
510
T apuan pupua
Pa ziku
Pe u ena
G
2001
E ein
335
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
511
Ha izko pa e a e diu a uak
Pa ziku
Pe u ena
G
2004
Euskal zaindia
512
Dakiguna ikas en
Pa ziku
Pe u ena
G
2007
Albe dania
513
Goizue an bada gizon ba ...
Pa ziku
Pe u ena
G
2010
Albe dania
514
Saski be e in xau
Pa ziku
Pe u ena
G
2012
Albe dania
515
Hilen xa ma
Pa ziku
Pe u ena
G
2015
Elka
516
Goizue ako dokumen u zaha ak
Pa ziku
Pe u ena
G
2017
Pamiela
517
Lu a zo ua baili zan
Iñaki
Pe xa oman
G
2011
Txalapa a
518
Kea en io doa
Iñaki
Pe xa oman
G
2015
Elka
519
O poz o po
E nes o
P a U zainki
G
2014
Txalapa a
520
Telle ia e a ge o, ze ?
E nes o
P a U zainki
G
2017
Elka
521
Ikus gai zazuen
Txema
Rami ez de la Piscina
G
2004
Albe dania
522
Ragga- agga da o gaua
Paddy
Rekalde
G
2006
Susa
523
E a handik gu xi a gau
Eide
Rod iguez
E
2004
Susa
524
Ha agia
Eide
Rod iguez
E
2007
Susa
525
Ka u jendea
Eide
Rod iguez
E
2010
Elka
526
Biho z handiegia
Eide
Rod iguez
E
2017
Susa
527
Idazleen go pu zak
Eide
Rod iguez
E
2019
Susa
528
Kasand a leihoan
Fi o
Rod iguez
G
2006
Txalapa a
529
Txilla degi
Fi o
Rod iguez
G
2012
E ein
530
A akis ainen bidea
Fi o
Rod iguez
G
2017
Txalapa a
531
Bel zu ia
Ixia
Rozas
E
2014
Pamiela
532
Txilla degi, ba asuna en pen sala ia
Mi en
Rubio I u ia
E
2019
Jakin / UPV/EHU
533
Ku sidazu bidea Ixabel
Joxean
Sagas izabal
G
2003
Albe dania
534
Pe u Ap e a, mis ikoa
Joxean
Sagas izabal
G
2016
Pamiela
535
Lili e a biok
Ramon
Saiza bi o ia
G
2015
E ein
536
Ma u ene
Ramon
Saiza bi o ia
G
2012
E ein
537
Baionak ez daki
Bea
Salabe i
E
2015
Susa
538
XX. mendea en a gi-i zalak
Pello
Salabu u
G
2001
Albe dania
539
Euska a en e xea
Pello
Salabu u
G
2002
Albe dania
540
E a eko ni uenak
Pello
Salabu u
G
2014
E ein
541
E esuma en ilunsen ia
Mila
Sal e ain
E
2014
Txalapa a
542
Aze i-dan za
Mila
Sal e ain
E
2017
Txalapa a
543
Honda ak
Ruben
Sanchez Bakaikoa
G
2019
Txalapa a
544
Ez zu en e an zun
Oie
San os
G
2012
E ein
336
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
545
Txanpaina, mesedez
Oie
San os
G
2015
E ein
546
Dekla a zeko ik ez
Beña
Sa asola
G
2019
Susa
547
Bi ako a kaie a
Ibon
Sa asola
G
2016
E ein
548
E zeko za iak
Jon
Sa asua
G
2010
A gia
549
Hiz unpolisa
Jon
Sa asua
G
2013
Pamiela
550
Lagun izoz ua
Joseba
Sa ionandia
G
2001
Elka
551
Kolosala izango da
Joseba
Sa ionandia
G
2003
Txalapa a
552
Ako da zen
Joseba
Sa ionandia
G
2004
Txalapa a
553
Lapu banden e ika ala poli ika
Joseba
Sa ionandia
G
2015
Pamiela
554
Bizi zea ez al da oso a isku sua?
Joseba
Sa ionandia
G
2018
Pamiela
555
Ai ea ez da debalde
Joseba
Sa ionandia
G
2019
Pamiela
556
E aiak
Danele
Sa iuga e
E
2014
Elka
557
Azala e e
Danele
Sa iuga e
E
2018
Elka
558
Leu opa
Pablo
Sas e
G
2002
Susa
559
Eguzkipekoak
Pablo
Sas e
G
2003
Albe dania
560
Elu e an ho sak
Pablo
Sas e
G
2004
Susa
561
Enplegua en a bola
Pablo
Sas e
G
2006
Susa
562
Gauzen p esen zia
Pablo
Sas e
G
2007
Elka
563
Gizajendea en ahi zea
Pablo
Sas e
G
2010
Elka
564
Ba za a, gu e gobe nua
Pablo
Sas e
G
2013
Elka
565
E ekupe a zaileak
Pablo
Sas e
G
2015
Elka
566
Gu ea dena: Komuna
Pablo
Sas e
G
2019
Pamiela
567
Gau e e ez du hil zeko egu aldi ik egingo
Iñaki
Segu ola
G
2005
Albe dania
568
Ne e go ingo ik
Iñaki
Segu ola
G
2008
Albe dania
569
A azoia ez dago eduki ze ik
Iñaki
Segu ola
G
2012
Albe dania
570
Eskue an mapak
Asie
Se ano
G
2007
Txalapa a
571
E lojugilea
Asie
Se ano
G
2009
Txalapa a
572
Abisalia
Asie
Se ano
G
2014
Txalapa a
573
O oi zi iak
Xabie
Soubele "Xubil z"
G
2006
Maia z
574
Izo ze ik izane a
Xabie
Soubele "Xubil z"
G
2008
Maia z
575
So zea en ez andak
Xabie
Soubele "Xubil z"
G
2016
Elka
576
Txila degi en bo oka abe zalea
Pako
Sudupe
G
2016
Elka
577
Teles o o Monzon, a is ok a a abe zalea
Pako
Sudupe
G
2018
Elka
578
Txokolaz eko dinami a
Mikel
Tabe na
G
2001
Susa
337
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
579
Alkaso oko Ben a
Mikel
Tabe na
G
2013
Susa
580
Singapu eko gu unak
Ma iki a
Tambou in
E
2008
Maia z
581
Ago ak in memo iam
Ma iki a
Tambou in
E
2016
Maia z
582
Ez dok hi u
Pa xo
Telle ia
G
2017
Elka
583
Ho z be o
Mixel
Thikoipe
G
2007
Maia z
584
Go ail aze ia
Mixel
Thikoipe
G
2008
Maia z
585
Jin bezala
Mixel
Thikoipe
G
2009
Maia z
586
Bali zane
Pia es
T ounday
G
2008
Maia z
587
Gale na
Pia es
T ounday
G
2012
Maia z
588
Desobedien ziaz ibil zen
Ekai
Txapa egi
G
2005
Txalapa a
589
Laba za i agu
Txilla degi
G
2005
Elka
590
Ho e az
Txilla degi
G
2007
Elka
591
Txilla degi e a euska a ba ua
Txilla degi
G
2019
Jakin / UPV/EHU
592
Txilla degi e a hizkun za en iloso ia
Txilla degi
G
2019
Jakin / UPV/EHU
593
Txilla degi e a nazio auzia
Txilla degi
G
2019
Jakin / UPV/EHU
594
Hobe isilik
Ga biñe
Ubeda
E
2013
Elka
595
Gu e ge e ako he oiak
Ra a
Ugalde
G
2006
Elka
596
Relax
Ra a
Ugalde
G
2007
Txalapa a
597
Gasolindegian
Yu e
Uga e
E
2010
Albe dania
598
E o a ia
Jokin
U ain
G
2006
Susa
599
Ta a oa
Mi xelko
U anga
G
2015
Pamiela
600
Eoskola
Mi xelko
U anga
G
2017
Pamiela
601
MisEn opia. Kaosa e a o dena
Mi xelko
U anga
G
2017
E ein
602
Su la ia e a pa adisua
Iñigo
U dinaga
G
2017
Salbe a
603
Bilbao-New Yo k-Bilbao
Ki men
U ibe
G
2008
Elka
604
Mussche
Ki men
U ibe
G
2012
Susa
605
Elka ekin esna zeko o dua
Ki men
U ibe
G
2016
Susa
606
Ge la i zu ia
Joanes
U kixo
G
2004
Elka
607
Beka uak
Ana
U kiza
E
2005
Elka
608
Zo zi unibe so, zo zi idazle
Ana
U kiza
E
2006
Albe dania
609
Augus in Zubika ai, He i euska a en zainda ia
Ana
U kiza
E
2009
Elka
610
Mamuak
Ana
U kiza
E
2014
Elka
611
3 Ma iak
A an xa
U e abizkaia
E
2010
E ein
612
Zu i-bel zeko a gazkiak
A an xa
U e abizkaia
E
2014
Pamiela
338
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
613
Bidean ikasia
A an xa
U e abizkaia
E
2016
Pamiela
614
Gizaki baka iak
Bea ice
U uspil
E
2010
Elka
615
Ju u ú
Jose En ike
U u ia "Capeau"
G
2015
Pamiela
616
Peleg inak
Jose En ike
U u ia "Capeau"
G
2018
Pamiela
617
Auzoak
U zi
U u ikoe xea
G
2005
Susa
618
A ika Exp ess
U zi
U u ikoe xea
G
2008
Elka
619
O daina zo nizun
Joxema i
U eaga
G
2001
Elka
620
Diaman ezko mi a ia
Joxema i
U eaga
G
2006
Elka
621
Ka anbola oxikoak
Andoni
U zelai
G
2015
Susa
622
Kabi u ezina
Ain zane
Usandizaga
E
2019
Elka
623
Nik sines en dizu
Sama a
Vel e
E
2019
Jakin / Be ia / Elka
624
Hau s haie a ik
Unai
Villena
G
2016
Elka
625
Bede a zi a eak
Josu
Waliño
G
2008
Txalapa a
626
E xe a bidean
Xama
G
2018
Pamiela
627
De e publica edo poli ikaz
Pia es
Xa i on
G
2003
Elka
628
Inon iza eko an
Juan Luis
Zabala
G
2006
Susa
629
Txis u e a biok
Juan Luis
Zabala
G
2016
Algaida
630
Ospa
Juan Luis
Zabala
G
2017
Susa
631
Ze uan ze be i
Pello
Zabala
G
2006
Albe dania
632
Mundu ik mundua
Edu
Zabale a
G
2019
Pamiela
633
110. S ee -eko gel okia
Iñaki
Zabale a
G
2003
Elka
634
Absu doko kon uak
Pa xi
Zabale a
G
2013
Pamiela
635
Gu, na a ok
Xabie
Zabal za
G
2007
Albe dania
636
Zaha ak ez zuen hil nahi
Gaizka
Zaba e
G
2011
Susa
637
Jende desegokia
Gaizka
Zaba e
G
2015
Susa
638
Balen xi
Jexuxma i
Zalakain
G
2007
Txalapa a
639
Gezu ak, gezu ak, gezu ak
Iban
Zaldua
G
2001
E ein
640
T aizioak
Iban
Zaldua
G
2001
E ein
641
I zalak
Iban
Zaldua
G
2004
E ein
642
E o kizuna
Iban
Zaldua
G
2005
Albe dania
643
Euskaldun guz ion abe ia
Iban
Zaldua
G
2008
Albe dania
644
Biodiskog a iak
Iban
Zaldua
G
2011
E ein
645
Idaz en a i dela idaz en duen idazlea
Iban
Zaldua
G
2012
Elka
646
Inon ez, inoiz ez
Iban
Zaldua
G
2014
Elka
339
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
647
(Euskal) li e a u a en alde (e a kon a)
Iban
Zaldua
G
2016
Elka
648
Sekula kon a u beha ez nizkizun gauzak
Iban
Zaldua
G
2018
Elka
649
E ua e a mai asuna
Ma kos
Zapiain
G
2002
Elka
650
Txilla degi e a ziminoa
Ma kos
Zapiain
G
2007
Susa
651
Tala ik i oka
Ma kos
Zapiain
G
2009
Elka
652
E akideen ame sak
Ma kos
Zapiain
G
2011
Elka
653
Saiza bi o ia e a i agana
Ma kos
Zapiain
G
2015
Susa
654
E a gal zen baga a ze ?
Egoi z
Zelaia
G
2016
Elka
655
Euska a ba ua
Koldo
Zuazo
G
2005
Elka
656
Euskalkiak, euska a en dialek oak
Koldo
Zuazo
G
2008
Elka
657
Mendebaleko euska a
Koldo
Zuazo
G
2017
Elka
658
Dese ia hau za o
Maddi
Zubeldia
E
2017
Elka
659
Ma lbo o gizona
Mikel
Zubeldia
G
2012
Albe dania
660
Bidego iak hizkun zen za
Ai o
Zube ogoi ia
G
2005
Elka
661
Su
Ai o
Zube ogoi ia
G
2011
Albe dania
662
Fidel Cas o
Ped o
Zube ogoi ia
G
2009
Elka
663
Izenik gabeko lu ak
U
Zubiau e O amendi
G
2016
E ein
664
Zaku kale
Ha kai z
Zubi i
G
2007
Susa
665
E xekal e
Ha kai z
Zubi i
G
2012
Susa
666
Pospolo kaxa ba bezala
Pa xi
Zubiza e a
G
2005
Pamiela
667
Mundua lo dagoen bi a ean
Pa xi
Zubiza e a
G
2008
Txalapa a
668
Joan
Pa xi
Zubiza e a
G
2010
Txalapa a
669
50
Pa xi
Zubiza e a
G
2014
Txalapa a
670
La anja ba zabo e an
Pa xi
Zubiza e a
G
2015
Elka
671
Julien Vinsonen hegaldia
Pa xi
Zubiza e a
G
2019
Albe dania
672
ETA en hau sa
Joseba
Zulaika
G
2006
Albe dania
673
E au se a a eko suga a
Imanol
Zu u uza
G
2002
Elka
674
He ejeen alaba
Ande Be ojalbiz / Joseba Sa ionandia
G/G
2017
Pamiela
675
Luzaiden gaindi
Angel Ain zibu u / Jean Bap is e E xa en
G/G
2002
Elka
676
1362 km eu i
Ga azi Goia / Goizalde Landabaso
E/E
2019
Elka
677
T ikua esna u da
Idu e Eskisabel La añaga / Lo ea Agi e Do onso o
E/E
2019
Susa
678
Unamuno
Iñaki So o / Mikel So o
G/G
2006
Elka
679
Na a oa, o ain ala inoiz ez
Ion O zaiz / Joxe a Sena
G/G
2016
Jakin / Be ia / Elka
680
Ga apen i aunko a
I zia Eizagi e / Amaia Liza alde
E/E
2005
Albe dania
340
I. e anskina Co pusa en osae a: es u ez-i zuliak
Izenbu ua
Egilea en izena
Egilea en abizena
Giz./em.
U ea
A gi ale xea
681
Ba -ba eko be sola i za
J. Ga zia / A. Egaña / J. Sa asua
G/G/G
2005
Be sozale Elka ea
682
Unibe si a ea e a euskal giza ea gau
Juan Ignacio Pé ez / Pello Salabu u
G/G
2003
Pamiela
683
Ala deak, uka u ako plaza a
Mai e Asensio / A an xa I aola
E/E
2018
Jakin / Be ia / Elka
684
I xoidazu Ca é de Passy-n
Ma in E xebe ia / Xabie E xebe ia
G/G
2004
Elka
685
Ez dadila eguzkia sa u
Ma in E xebe ia / Xabie E xebe ia
G/G
2006
Elka
686
A ain abisalak
Ma in E xebe ia / Xabie E xebe ia
G/G
2009
Elka
687
Gizon gogo a en sek e ua
Ma in E xebe ia, Xabie E xebe ia
G/G
2015
Elka
688
Ge ezi go ien ga aia
Paul Asensio / Mikel Ayllon
G/G
2005
Txalapa a
689
Konp omiso ik gabeko iloso ia
Xabie Insaus i / I a i Oliden
G/E
2012
Jakin
690
Filoso iako gida
Asko en a ean
N
2004
UEU
691
Ra aplan
Asko en a ean
N
2004
Albe dania
692
Adiskide mai ea
Asko en a ean
N
2005
Txalapa a
693
Ikasi e a i auli
Asko en a ean
N
2006
Txalapa a
694
O gasmus
Asko en a ean
N
2010
Txalapa a
695
Telezailak
Asko en a ean
N
2011
Txalapa a
696
Ekialde Hu bila
Asko en a ean
N
2017
Elka / Be ia / Jakin
697
Ez duzu abusa uko
Asko en a ean
N
2017
Elka
698
T ump, amesgaiz o ame ika a
Asko en a ean
N
2017
Elka / Be ia / Jakin
341
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
1 Candida Be na d Shaw G Jon Agi e G Ibaizabal 2002 1894 ingelesa
2 Ba xile en eguna F anz We el G Juan Luis Agi e Le e G Igela 2008 1928 alemana
3 Gizon ba lo an Geo ge Pe ec G Juan Luis Agi e Le e G Igela 2014 1967 an sesa
4 Mino eko komedia Hans Keilson G Juan Luis Agi e Le e G Txalapa a 2017 1947 alemana
5 Izua en os eko gogoe a Susan Buck-Mo ss E Pello Agi e Sa asola G Ka ak ak 2019 2003 ingelesa
6 Kondena u ba en azken eguna Vic o Hugo G Juan Ma i Agi eu e a G Elka 2010 1829 an sesa
7 Begi ada Jean Paul Sa e G Juan Ma i Agi eu e a G Jakin 2017 1943 an sesa
8 Nikomako en zako E ika A is o eles G Ja ie Agui e San os G
Pen samendua en Klasikoak
2001 d.g. g eke a
9 Filoso o p esok a ikoak P esok a ikoak N Ja ie Agui e San os G
Pen samendua en Klasikoak
2004 d.g. g eke a
10 A is o elesen Me a isika i sa e a A is o eles G Ja ie Agui e San os G Jakin i aku gaiak 2008 d.g. g eke a
11 Mai asuna da ge a zen den baka a Agus in Fe nandez Paz G Uxue Albe di E Elka 2009 2007 galegoa
12 Gailu ekaiz suak Emily B on ë E I ene Aldaso o E E ein-Igela 2017 1847 ingelesa
13 Esnea en kolo ea Nell Leyshon E I ene Aldaso o E Albe dania 2018 2012 ingelesa
14 Ispiluak Edua do Galeano G Xabie Aleg ia G Txalapa a 2013 2008 gaz elania
15 T opiko is eak Claude Lé i-S auss G Jon Alonso G
Pen samendua en Klasikoak
2009 1955 an sesa
16 Kome a en e aginpean Jon Bilbao G Jon Alonso G Txalapa a 2014 2010 gaz elania
17 Gogoja dunak Inazio Loiolakoa G Pa xi Al una G
Pen samendua en Klasikoak
2004 1548 la ina
18 Gauzen izae az Luk ezio G Xabie Amu iza G
Pen samendua en Klasikoak
2001 k.a. 100 la ina
19 Analak e a His o iak I Tazi o G Xabie Amu iza G
Pen samendua en Klasikoak
2004 47 la ina
20 Analak e a His o iak II Tazi o G Xabie Amu iza G
Pen samendua en Klasikoak
2005 47 la ina
21 Ze da nazioa? E nes Renan G Es eban An xus egi G
EHU - Limes bilduma
2004 1882 an sesa
22 He i a a Thomas Hobbes G Es eban An xus egi G EHU 2004 1642 la ina
23 Bika io Sa oia a en ede-ai o za Jean-Jacques Rousseau G Es eban An xus egi G
EHU - Limes bilduma
2009 1762 an sesa
24 Male a Se gei Do la o G Amaia Apalauza Ollo E E ein/Igela 2015 1986 e usie a
25 Han ez banengo bezala Sla enka D akulic E Amaia Apalauza Ollo E Pasazai e 2018 1999 k oazie a
26 K is o usila ekin Rysza d Kapuscinski G Amaia Apalauza Ollo E Ka ak ak 2019 2010 polonie a
27 De p o undis Osca Wilde G Ai o A ana G Txalapa a 2007 1905 ingelesa
28 Lo saizuna John Maxwell Coe zee G Oska A ana G Elka 2004 1999 ingelesa
29 B ooklyngo e oke iak Paul Aus e G Oska A ana G Albe dania 2006 2005 ingelesa
30 1984 Geo ge O well G Oska A ana G Txalapa a 2007 1949 ingelesa
31 Gizona ilunpean Paul Aus e G Oska A ana G Albe dania 2008 2008 ingelesa
32 Ikusezin Paul Aus e G Oska A ana G Albe dania 2009 2009 ingelesa
33 Sunse Pa k Paul Aus e G Oska A ana G Albe dania 2010 2010 ingelesa
34 Neguko egune okoa Paul Aus e G Oska A ana G Txalapa a 2015 2012 ingelesa
342
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
35 Alkimis a Paulo Coelho G Xabie A anbu u G Txalapa a 2001 1988 po ugesa
36 Begi a zenba a gi, mai ea Annie E naux E Xabie A anbu u G Igela 2015 2014 an sesa
37 Elu e amaiezina Agus in Fe nandez G Xabie A anbu u G Elka 2016 2015 galegoa
38 He io za Nilo ibaian Aga ha Ch is ie E Xabie A is egie a G Igela 2006 1937 ingelesa
39 Hilke a loka ua Aga ha Ch is ie E Xabie A is egie a G Igela 2008 1976 ingelesa
40 Biga en sexua Simone de Beau oi E I ene A a a s Lizeaga E Jakin / Elka 2019 1949 an sesa
41 Enda lu To i Ma inez de Lezea E Mi en A a ibel E E ein 2014 2014 gaz elania
42 Isilpean go dea To i Ma inez de Lezea E Mi en A a ibel E E ein 2015 2015 gaz elania
43 Jaki ea en a keologia Michel Foucaul G Xabie A egi G
Pen samendua en Klasikoak
2003 1969 an sesa
44 Homo Fabe Max F isch G Joxe Aus in A ie a G Elka 2001 1957 alemana
45 Denbo a galdua en bila I. Swann-e ik Ma cel P ous G Joxe Aus in A ie a G Albe dania-Elka 2010 1913 an sesa
46 Filoso ia en a azoak Be and Russell G Agus in A ie a U izbe ea G
Pen samendua en Klasikoak
2002 1911 ingelesa
47
Da id Hume: ekin zak, sen imenduak, balioak
Da id Hume G Agus in A ie a U izbe ea G Jakin i aku gaiak 2006 d.g. ingelesa
48 Sinposioa Pla on G Jesus Ma ia A oje ia G Jakin i aku gaiak 2003 d.g. g eke a
49 Eu i on, Eu idemo, e a Go gias Pla on G Jesus Ma ia A oje ia G
Pen samendua en Klasikoak
2005 d.g. g eke a
50 Fedon, Menon, K a ilo e a Fed o Pla on G Jesus Ma ia A oje ia G
Pen samendua en Klasikoak
2005 d.g. g eke a
51 Alexand o e a Zesa Plu a ko G Jesus Ma ia A oje ia G
Pen samendua en Klasikoak
2006 d.g. g eke a
52 Venusen del a Anaïs Nin E Ga azi A ula Ruiz E Txalapa a 2013 1977 ingelesa
53 Hodien me a isika Amelie No homb E Ga azi A ula Ruiz E Igela 2017 2000 an sesa
54 Samina Ma gue i e Du as E Xabie A ola G E ein / Igela 2014 1985 an sesa
55
Emaz ea kapela ekin nahasi zuen gizona
Oli e Sacks G Amaia As obiza E
Pen samendua en Klasikoak
2008 1985 ingelesa
56 Solda a en pa ia ka ua Sil ia Fede ici E Amaia As obiza E Ka ak ak 2017 2018 ingelesa
57 Mundua be iz lilu a uz Sil ia Fede ici E Amaia As obiza E Ka ak ak 2019 2018 ingelesa
58 Unibe soa sakabana zen a i da A hu S. Edding on G Jon Azka go a G
Pen samendua en Klasikoak
2009 1914 ingelesa
59 Ve a Candidaz dakidana Ve onique O alde E Albe o Ba andia an G Albe dania 2011 2009 an sesa
60
Kaze a i ame ika ba en egunaldia 2889an
Jules Ve ne G Albe o Ba andia an G Denona ean 2016 1889 an sesa
61
His o iaz min zo. Foucaul e a Bensaïd
Michel Foucaul / Daniel Bensaïd
G/G Joseba Ba iola G Jakin i aku gaiak 2009
1971, 1990
an sesa
62 Malgudiko ipuinak R.K. Na ayan G Joxe Ma i Be asa egi G Igela 2008 1982 ingelesa
63 Soldadua en i zule a Rebecca Wes E Maialen Be asa egi Ca alán E E ein / Igela 2014 1918 ingelesa
64 Kon a u sexuala Ca ole Pa eman E Maialen Be asa egi Ca alán E Jakin / Elka 2018 1995 ingelesa
65 Madame Cu ie È e Cu ie E I a i Be eau E
Pen samendua en Klasikoak
2008 1938 an sesa
66 Tole an zia i bu uzko a a ua Vol ai e G I a i Be eau E
EHU - Limes bilduma
2010 1763 an sesa
67 Ze da Hi uga en Es a ua? Emmanuel-Joseph Sieyès G I a i Be eau E
EHU - Limes bilduma
2011 1789 an sesa
68 Ene he i xikia Gaël Faye G I a i Be eau E Igela 2019 2016 an sesa
343
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
273 I uzu gilea James Cain G Xabie Ola a G Igela 2002 1944 ingelesa
274 Azken hi zo dua Sando Ma ai G Xabie Ola a G Igela 2003 1942 hunga ie a
275 Pos a iak bi aldiz dei zen du be i James M. Cain G Xabie Ola a G Igela 2003 1934 ingelesa
276 Es ilo-A ike ak Raymond Queneau G Xabie Ola a G Igela 2005 1947 an sesa
277 Ilego ia en emaz ea Bill S. Ballinge G Xabie Ola a G Igela 2007 1957 ingelesa
278 Sei is o io W. Some se Maugham G Xabie Ola a G Igela 2008 d.g. ingelesa
279 Segundo ik luzeena Bil S. Ballinge G Xabie Ola a G Igela 2009 1957 ingelesa
280 Hoben-o daina Ian McEwan G Xabie Ola a G Igela 2013 2001 ingelesa
281 Ulises James Joyce G Xabie Ola a G Igela 2015 1922 ingelesa
282 Uz a go ia Dashiell Hamme G Xabie Ola a G Igela 2018 1929 ingelesa
283 Ca iona Robe Louis S e enson G Xabie Ola a G Igela 2019 1893 ingelesa
284 Sukkwan i la Da id Vann G Juanjo Olasaga e G Denona ean 2012 2008 ingelesa
285 Mai asuna en ikas en Gus a e Flaube G Jean Bap is e O pus an G Maia z 2006 1869 an sesa
286 Ibil zale baka ua en ame seke iak Jean-Jacques Rousseau G Jean Bap is e O pus an G A lan ica 2007 1782 an sesa
287 Hain gu un luzea Ma iama Bâ E Iokin O aegi G edo! 2015 1979 an sesa
288 Axena io Jules Rena d G I zia O egi E Albe dania-Elka 2006 1894 an sesa
289 Ez da e aza gizon on ba au ki zea Flanne y O'Conno E I zia O egi E Elka 2009 1955 ingelesa
290
Jainkoa izan nahi zuen au obus-gida ia en is o ioa
E ga Ke e G I zia O egi E Pasazai e 2013
1994, 1998
heb ee a
291 E az unen Jauna III J.R.R. Tolkien G Agus in O soa G Txalapa a 2004 1954 ingelesa
292 Desio izeneko anbia Tennessee Williams G Xabie Paya G Albe dania-Elka 2006 1947 ingelesa
293 Panop ikoa Je emy Ben ham G Ibon Plazaola G Jakin i aku gaiak 2002 1787 ingelesa
294 Udabe i Isila Rachel Ca son E Lu des Rada E
Pen samendua en Klasikoak
2007 2002 ingelesa
295 Mala S anako ipuinak Jan Ne uda G Fe nando Rey G Ibaizabal 2001 1877 xekie a
296 Hobe nuen e xean geldi u Ho ace McCoy G Fe nando Rey G Igela 2002 1938 ingelesa
297 Zo o z begi a u ako enak Bohumil H abal G Fe nando Rey G Albe dania-Elka 2002 1965 xekie a
298 A a a mendia en sumina Yasa Kemal G Fe nando Rey G Albe dania-Elka 2003 1970 u kie a
299 Gu e e xeko kon uak Na alia Ginzbu g E Fe nando Rey G Igela 2004 1963 i alie a
300 Pa adisuko Almanaka Gianni Cela i G Fe nando Rey G Igela 2005 1978 i alie a
301 Guizza di en aben u ak Gianni Cela i G Fe nando Rey G Igela 2006 1972 i alie a
302 Pe ei ak dioenez An onio Tabucchi G Fe nando Rey G Igela 2006 1994 i alie a
303 Oke iki ga an zigabeak An onio Tabucchi G Fe nando Rey G Elka /Albe dania 2007 1985 i alie a
304 Po o Pimeko dama An onio Tabucchi G Fe nando Rey G Elka /Albe dania 2007 1983 i alie a
305 Gil zu un ha iak Milena Agus E Fe nando Rey G Denona ean 2010 2006 i alie a
306 Kondesa esku-gu ia Milena Agus E Fe nando Rey G Denona ean 2010 2009 i alie a
350
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
307 Hilabe e ba Mon albano ekin And ea Camille i G Fe nando Rey G Igela 2011 1998 i alie a
308 Adiskide pa egabea Elena Fe an e E Fe nando Rey G Igela 2015 2011 i alie a
309 Abizen be ia en his o ia Elena Fe an e E Fe nando Rey G Igela 2016 2012 i alie a
310 Ume galdua en his o ia Elena Fe an e E Fe nando Rey G Igela 2016 2014 i alie a
311 Dan zaldia I ene Nemi o sky E Eide Rod iguez E Txalapa a 2007 1930 an sesa
312 He ioa e a don zeila A iel Do man G Fi o Rod iguez G Txalapa a 2010 1992 gaz elania
313 Made in Galiza Sechu Sende G Txe a Rod iguez G Txalapa a 2012 2007 galegoa
314 Gauzen o dena na u ala An onio Lobo An unes G Iñigo Roque Eguzki za G
Albe dania / E ein / Igela
2013 1992 po ugesa
315 Pos -i bizi zak Iolanda Zuñiga E Iñigo Roque Eguzki za G Pasazai e 2014 2007 galegoa
316 E ege iza ekoa zen gizona Rudya d Kipling G Iñigo Roque Eguzki za G Denona ean 2015 1988 ingelesa
317 Zo ion klandes inoa Cla ice Lispec o E Iñigo Roque Eguzki za G E ein/Igela 2015 1971 po ugesa
318 E epidean Jack Ke ouac G Iñigo Roque Eguzki za G Pasazai e 2018 1957 ingelesa
319 Ogi hu sa Mohamed Xuk i G A an zazu Royo E Igela 2010 1982 a abie a
320 Hu segi een ga aia Mohamed Xuk i G A an zazu Royo E Igela 2014 1994 a abie a
321 Au pegiak Mohamed Xuk i G A an zazu Royo E Igela 2018 1996 a abie a
322 E omena en mendie an H.P. Lo ec a G Aina a Ruiz E Albe dania-Elka 2010 1936 ingelesa
323 Su-a mak, ge menak e a al zai ua Ja ed Diamond G Andoni Saga na G
Pen samendua en Klasikoak
2009 2003 ingelesa
324 Poe a gaz e ba i ida ziak Raine Ma ia Rilke G Pa xi Salabe i Muñoa G Jakin i aku gaiak 2002 1929 alemana
325 Ge ak ez du emakume au pegi ik S e lana Aleksie i x E Ike Sancho G Elka 2017 1985 e usie a
326 Kodeen libu ua Simon Singh G Idoia San ama ia U ka egi E Elhuya 2014 1999 ingelesa
327 Egun ba ne e bizi zan Bobby Sands G Mi xel Sa aske a G Txalapa a 2006 1983 ingelesa
328 Nemesis Phillip Ro h G Beña Sa asola G Mee ok 2011 2010 ingelesa
329 Odola en sua I ene Nemi o ski E Jose An onio Sa asola G Albe dania 2012 2007 an sesa
330 Gaizki ule ua I ene Nemi o ski E Jose An onio Sa asola G Albe dania 2017 1926 an sesa
331 Emakumeak, a aza e a klasea Angela Da is E Danele Sa iuga e E Jakin / Elka 2016 1983 ingelesa
332
Sekula gehiago egingo ez dudan gauza us ez dibe iga i ba
Da id Fos e Wallace G Danele Sa iuga e E Pasazai e 2016 1997 ingelesa
333 Suminez Philip Ro h G Nago e Tolosa E Mee ok 2009 2008 ingelesa
334 Fa enhei Ray B adbu y G Nago e Tolosa E Txalapa a 2010 1953 ingelesa
335 Hau si da ka ea To i M z. de Lecea E Elena Touya ou E E ein 2004 2004 gaz elania
336 Hainba idazlan San Agus in G Imanol Unzu unzaga G
Pen samendua en Klasikoak
2003 d.g. la ina
337 Kan en ezagu za en eo ia Immanuel Kan G Ibon U iba i G Jakin i aku gaiak 2001 d.g. alemana
338 A azoimen p ak ikoa en k i ika Immanuel Kan G Ibon U iba i G
Pen samendua en Klasikoak
2005 1788 alemana
339 A ikulu e a hi zaldien bilduma Cha les Sande s Pei ce G Ibon U iba i G
Pen samendua en Klasikoak
2005 1931 ingelesa
340 Lo i ede ak Yasuna i Kawaba a G Ibon U iba i G Albe dania-Elka 2006 1961 japonie a
351
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
341 Gaua en sakonean Ha uki Mu akami G Ibon U iba i G E ein 2009 2004 japonie a
342
T a a u logiko- iloso ikoa. Az e ke a iloso ikoak
Ludwig Wi gens ein G Ibon U iba i G
Pen samendua en Klasikoak
2009
1921, 1953
alemana
343 Ha sa en kulunka He ha Mulle E Ibon U iba i G Elka 2010 2009 alemana
344 Mihia aske Elias Cane i G Ibon U iba i G E ein / Igela 2013 1977 alemana
345 Legeen T a a ua Jean Doma G And es U u ia G Jakin i aku gaiak 2003 1689 an sesa
346
Ge a e a bakea en zuzenbidea. Tes uak
Hugo G o ius G And es U u ia G Jakin i aku gaiak 2005 1625 la ina
347
Gizakia en e a he i a a en eginbeha ak, lege na u ala en a abe a, bi libu uki an. Tes uak
Samuel Pu endo G And es U u ia G Jakin i aku gaiak 2007 1673 la ina
348
Legeen e a Jainko legegilea en T a a ua. Tes uak
F ancisco Suá ez G And es U u ia G Jakin i aku gaiak 2010 1612 la ina
349 Zo i ik ez Im e Ke ész G U zi U u ikoe xea G Elka 2003 1975 hunga ie a
350 Pasio hu sa Annie E naux E Joseba U eaga G Igela 2002 1992 an sesa
351 Ge akizuna Annie E naux E Joseba U eaga G Igela 2003 2000 an sesa
352 Lekua Annie E naux E Joseba U eaga G Igela 2003 1983 an sesa
353 Villa T is e Pa ick Modiano G Joseba U eaga G Igela 2011 1975 an sesa
354 Koxka ba es uago Hen y James G Joseba U eaga G Igela 2018 1898 an sesa
355 Enkhi idion Epik e o G Iñaki Usabiaga G
EHU - Limes bilduma
2007 d.g. g eke a
356 Beni o Ce eno / Billy Budd, ma inela He man Mel ille G Jose Ramon Vazquez G
Albe dania-E ein-Igela
2012
1855, 1924
ingelesa
357 Zuhai zak landa zen zi uen gizona Jean Giono G Mikel Vilches G Denona ean 2013 1953 an sesa
358 Emakumeak Edua do Galeano G Mikel Vilches G Txalapa a 2019 2015 gaz elania
359 Teologia e a Poli ika Ma in Azpilkue a G Pia es Xa i on G
Pen samendua en Klasikoak
2006 d.g. gaz elania
360 Neande hal kan a iak S e en Mi hen G I aia Ye ano E
Pen samendua en Klasikoak
2008 2005 ingelesa
361 Nagusia kanpoan bizi da Takiji Kobayashi G Hi omi Yoshida E Ka ak ak 2017
1929, 1928
japonie a
362 Mikel S ogo Jules Ve ne G Ka los Zabala G Ibaizabal 2002 1876 an sesa
363 Buda zo ion suen e xea Joao Ubaldo Ribei o G Ka los Zabala G Txalapa a 2003 1999 po ugesa
364 Pa isen sabela Emile Zola G Ka los Zabala G Albe dania-Elka 2004 1873 an sesa
365 Espe an za And e Mal aux G Ka los Zabala G Elka -Albe dania 2008 1937 an sesa
366 Tom hil da Ma ie Da ieusecq E Ka los Zabala G Albe dania 2008 2007 an sesa
367 Zubi ba D ina en gainean I o And ic G Ka los Zabala G Albe dania-Elka 2010 1945 se bok oazie a
368 Sei pe sonaia au o e bila Luigi Pi andello G Josu Zabale a G Albe dania 2003 1925 i alie a
369 Lo a egi beldu ga iak Michel Quin G Josu Zabale a G E ein 2003 2000 an sesa
370 Anne F anken egunka ia Anne F ank E Josu Zabale a G E ein 2004 1947 alemana
371 Ge ako pilo u An oine Sain -Exupé y G Josu Zabale a G Albe dania-Elka 2004 1942 an sesa
372 I udia Jacques Aumon G Josu Zabale a G EHU 2004 1990 an sesa
373 Jakin za en a bola Pio Ba oja G Josu Zabale a G Albe dania-Elka 2006 1911 gaz elania
374 E ema eko i oa Ma gue i e You cena E Josu Zabale a G Albe dania 2007 1939 an sesa
352
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
375 Gaueko gezu ak Gesualdo Bu alino G Josu Zabale a G Elka /Albe dania 2007 1988 i alie a
376 Giza e i ekia I Ka l R. Poppe G Josu Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2007 1945 ingelesa
377 Giza e i ekia II Ka l R. Poppe G Josu Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2009 1945 ingelesa
378 On Casmu o Machado de Assis G Josu Zabale a G Albe dania-Elka 2009 1899 po ugesa
379 Ta a ia en basamo ua Dino Buzza i G Josu Zabale a G Albe dania-Elka 2010 1940 i alie a
380 Gaua en usaina And ea Camille i G Josu Zabale a G E ein 2011 2001 i alie a
381 E ika e a poli ika Immanuel Kan G Josu Zabale a G EHU 2012 d.g. alemana
382 Annabel Ka hleen Win e E Josu Zabale a G E ein 2013 2010 ingelesa
383 Zainda i ikusezina Dolo es Redondo E Josu Zabale a G E ein 2013 2013 gaz elania
384 A o za Albe Camus G Josu Zabale a G E ein 2017 1942 an sesa
385 Hadji-Mu a Le Tols oi G Josu Zabale a G Mee ok 2017
1896-1904
e usie a
386 So ia Pe o na Lidia Txuko skaia E Josu Zabale a G Ka ak ak 2019 1939 e usie a
387 Idaz i hau a uak Wilhelm on Humbol G Pello Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2001 d.g. alemana
388 Idaz i hau a uak- Lessing Go hold Eph aim Lessing G Pello Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2002 d.g. alemana
389 A elana en ja o ia e a bes e Ma in Heiddege G Pello Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2004 1935 alemana
390 Poli ika e a Zien zia lanbide Max Webe G Pello Zabale a G
Pen samendua en Klasikoak
2007 1920 alemana
391 Azken pa ia ka Naja El Hachmi E Jexuxma i Zalakain G Txalapa a 2016 2008 ka alana
392 Kale es ua Josep Plá G Jexuxma i Zalakain G Igela 2017 1951 ka alana
393 Bi epaile an zia en zako esku i za Gilles Pe aul G Zo ion Zamakola G Txalapa a 2007 1999 an sesa
394
Ia guz ia en un saz. Kojè e globaliza zaile
Alexand e Kojè e G Ma kos Zapiain G Jakin i aku gaiak 2006 d.g. an sesa
395 Tin a-biho z Co nelia Funke E Na oa Zubillaga E Elka 2009 2003 alemana
396 Bo oka en kluba Chuck Palahniuk G Na oa Zubillaga E Txalapa a 2014 1996 ingelesa
397 Mila gau e a ba gehiago Anonimoa N Pa xi Zubiza e a G E ein 2002 d.g. a abie a
398 Mila e a ba gauen gauak Nagib Mah uz G Pa xi Zubiza e a G Txalapa a 2006 1998 a abie a
399 Mi a ien kalezuloa Nagib Mah uz G Pa xi Zubiza e a G Albe dania-Elka 2006 1947 a abie a
400 Salbazioko a mada Abdela Taia G Pa xi Zubiza e a G Albe dania 2007 2006 an sesa
401 E egea en eguna Abdela Taia G Pa xi Zubiza e a G Albe dania 2011 2008 an sesa
402 Ho i da umo ea, maisu! Mo Yan G
Aio a Jaka / Maialen Ma in
E/E Elka 2013 d.g. xine a
403 Caliban e a so gina Sil ia Fede ici E
Ai o A u i / Edu ne Lazkano
G/E Jakin-Elka 2017 2004 ingelesa
404 S ylesko ge aea mis e io sua Aga ha Ch is ie E
Aloña Zabale a / Usoa Wyssenbach
E/E Igela 2010 1920 ingelesa
405 Eguna en honda ak Kazuo Ishigu o G
Amaia Apalauza / Iñigo Roque
E/G Elka 2018 1989 ingelesa
406 Filiala Se gei Do la o G
Amaia Apalauza Ollo / A oa Uha e
E/E Ka ak ak 2017 1989 e usie a
407 Zien zia e a hipo esia Hen i Poinca é G
A an zazu Galpa so o / Andoni Sa iegi
E/G
Pen samendua en Klasikoak
2008 1902 an sesa
408 Jakobian e aikina Alaa Al Aswani G
A an zazu Royo / Xabie Ola a
E/G Igela 2011 2002 a abie a
353
II. e anskina Co pusa en osae a: es u i zuliak
Izenbu ua
Ja o izkoa en egilea
Giz./em.
I z. izena
I z. abizena
Giz./em.2
A gi ale xea
I z. u ea
Ja . u ea
Ja . Hizk.
409 Asisko F an zizko, Asisko Kla a
Asisko F an zisko / Asisko Kla a
G/E Asko en a ean N A an zazu 2002 d.g. la ina
410 Wal e Benjamin Wal e Benjamin G Asko en a ean N Sans Soleil 2015 d.g. alemana
411 Siddha ha He mann Hesse G
Da id Lindemann / I a i T ebiño
G/E E ein / Igela 2014 1922 alemana
412 Bihozbe a asunaz Luzio A. Seneka G
Elena Zalakain / Igo Ya za
E/G
EHU - Limes bilduma
2011 d.g. la ina
413 Hezu en onda ea Dolo es Redondo E
Fe nando Rey / Mikel Vilches
G/G E ein 2013 2013 gaz elania
414 Eskain za ekai za i Dolo es Redondo E
Fe nando Rey / Mikel Vilches
G/G E ein 2014 2014 gaz elania
415 P ole e ka Fleu Jaeggy E
Fe nando Rey / Mi en I ia e
G/E E ein-Igela 2018 2001 i alie a
416 Plaze a en gau ilunekoak F ancis Sco Fi zge ald G
Ga azi A ula / Iñigo Roque
E/G Elka 2014
1920-1939
ingelesa
417 Li e a u a oha ak Wal e Benjamin G
Ga azi A ula / Maialen Be asa egi / Mikel Iga ua / Gaizko U u i Aldama
E/E/G/G Sans Soleil 2015
1923, 1929, 1939
alemana
418 E epublika Ma ko Tulio Zize on G
Guadalupe Lope egi / An oni Lope egi
E/G
EHU - Limes bilduma
2005
k.a. 51-55
la ina
419 Nie zsche e a F eud, iloso ian e agile
F ied ich Nie zsche / Sigmund F eud
G/G
Igo A is egi / Lon xo Oiha zabal
G/G Jakin i aku gaiak 2004
1873, 1917
alemana
420 Pen samendu he e ozuzena Monique Wi ig E
I ene A a a s / Maialen Be asa egi / Mi en xu La añaga / Danele Sa iuga e
E/E/E/E Susa 2017 1992 ingelesa
421 Gauez ha izko zubia en azpian Leo Pe u z G
J.M. Olaizola «Txiliku» / Joxe Ma i Be asa egi
G/G Elka 2019 1953 alemana
422 Ion Pla on G
Ja ie Alonso / Jon E xaide / Hanno Rod íguez
G/G/G Jakin i aku gaiak 2001 d.g. g eke a
423
Dogmak zien zian? Feye abend, Kuhn, Poppe
P.K. Feye abend / T.S. Kuhn / K. Poppe
G/G/G
Juan Bau is a Bengoe xea / Xabie Eizagi e
G/G Jakin i aku gaiak 2003
1975 / 1963 / 1970
Ingelesa
424 Filoso ia apaingelan Sade G
Juan Ma in Elexpu u / Bego Mon o io
G/E Txalapa a 2001 1795 an sesa
425 La ua ho z Albe Sánchez Piñol G
Lande Ga o / Zigo Ga o
G/G Txalapa a 2009 2002 ka alana
426 Gizakia zen zu bila Vik o E. F ankl G
Lon xo Oiha zabal / Mi en A a ibel
G/E E ein 2017 1946 alemana
427 Sui e an sesa I ene Nemi o ski E
Mikel Ga mendia / Jose An onio Sa asola
G/G Albe dania 2011 2004 an sesa
428 Elu a O han Pamuk G
Monika E xeba ia / Fe nando Rey
E/G Elka 2007 2001 u kie a
429 Zo ion handiegia Alice Mun o E
Nago e Tolosa / Na oa Zubillaga / Aio a Jaka / I zia O egi
E/E/E/E Mee ok 2012 2009 ingelesa
430 Heldu den ma xinada Ba zo de Ikusezina N
Oie Gonzalez / Zigo Ga o
G/G Txalapa a 2011 2007 an sesa
431 On Kixo e Man xako Miguel de Ce an es G
Ped o Be ondo / Pa xi Ezkiaga
G/G E ein 2005 1605 gaz elania
432 Hobbi a J.R.R. Tolkien G
Se gio Iba ola / Xabie Ola a
G/G Igela 2008 1937 ingelesa
433 Gogoa en enomenologia I G. W. F. Hegel G
Xabie Insaus i / Ibon U iba i
G/G
Pen samendua en Klasikoak
2005 1806 alemana
434 Gogoa en enomenologia II G. W. F. Hegel G
Xabie Insaus i / Ibon U iba i
G/G
Pen samendua en Klasikoak
2005 1806 alemana
435 K is alezko gil za Dashiell Hamme G
Xabie Ola a / Es i Lizaso
G/E Igela 2014 1931 ingelesa
436 Ze ua gainbehe a da o Lo enza Maze i E
Xabie Ola a / Fe nando Rey
G/G Igela 2012 1961 i alie a
354
III. e anskina Oina izko kolo e-izenak: age aldiak e a libu uak
EZ-ITZUL.
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
1
anba
9
15,80
9
16,73
41
47,97
84,20
28
44,8
83,27
56,97
53,8
2
anil
18
40,08
16
38,46
23
26,91
59,92
16
25,6
61,54
44,91
41,6
3
a e
216
41,43
171
38,05
261
305,37
58,57
174
278,4
61,95
521,37
449,4
4
a exka
2
10,88
2
8,77
14
16,38
89,12
13
20,8
91,23
18,38
22,8
5
a osa xikle
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
6
a osaka a
5
8,18
5
9,43
48
56,16
91,82
30
48
90,57
61,16
53
7
a osaxka
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
8
azul
101
83,55
50
75,76
17
19,89
16,45
10
16
24,24
120,89
66
9
bal x
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
10
bal z
94
97,57
40
92,59
2
2,34
2,43
2
3,2
7,41
96,34
43,2
11
bal za an
8
100,00
3
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
8
3
12
beilegi
111
66,40
58
58,23
48
56,16
33,60
26
41,6
41,77
167,16
99,6
13
beilexka
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
14
beix
78
58,14
35
45,69
48
56,16
41,86
26
41,6
54,31
134,16
76,6
15
bel x
175
69,71
60
56,39
65
76,05
30,29
29
46,4
43,61
251,05
106,4
16
bel xexka
0
0,00
0
0,00
4
4,68
100,00
3
4,8
100,00
4,68
4,8
17
bel zaxka
3
22,17
3
21,13
9
10,53
77,83
7
11,2
78,87
13,53
14,2
18
bel zezka
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
19
bel zixka
1
22,17
1
38,46
3
3,51
77,83
1
1,6
61,54
4,51
2,6
20
bel zu din
1
46,08
1
38,46
1
1,17
53,92
1
1,6
61,54
2,17
2,6
21
belxko
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
22
belzka a
7
23,95
7
21,47
19
22,23
76,05
16
25,6
78,53
29,23
32,6
23
belz aka
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
24
be dail
4
100,00
3
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
4
3
25
be da s
4
46,08
3
48,39
4
4,68
53,92
2
3,2
51,61
8,68
6,2
26
be daxka
10
74,02
6
55,56
3
3,51
25,98
3
4,8
44,44
13,51
10,8
27
be deka a
8
22,17
7
20,47
24
28,08
77,83
17
27,2
79,53
36,08
34,2
28
be de su
3
56,18
3
48,39
2
2,34
43,82
2
3,2
51,61
5,34
6,2
29
be dexka
120
42,11
68
40,67
141
164,97
57,89
62
99,2
59,33
284,97
167,2
30
be do z
13
73,53
7
59,32
4
4,68
26,47
3
4,8
40,68
17,68
11,8
31
be miloi
0
0,00
0
0,00
3
3,51
100,00
3
4,8
100,00
3,51
4,8
32
biole a
21
19,31
10
12,44
75
87,75
80,69
44
70,4
87,56
108,75
80,4
33
blu
89
100,00
12
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
89
12
34
bolika a
0
0,00
0
0,00
3
3,51
100,00
1
1,6
100,00
3,51
1,6
355
III. e anskina Oina izko kolo e-izenak: age aldiak e a libu uak
EZ-ITZUL.
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
35
bo ila be de / be de
bo ila
0
0,00
0
0,00
6
7,02
100,00
5
8
100,00
7,02
8
36
b iole
7
49,93
4
71,43
6
7,02
50,07
1
1,6
28,57
14,02
5,6
37
eska la a
13
12,61
10
16,78
77
90,09
87,39
31
49,6
83,22
103,09
59,6
38
esme alda
23
30,88
21
30,43
44
51,48
69,12
30
48
69,57
74,48
69
39
uksia
29
67,38
14
46,67
12
14,04
32,62
10
16
53,33
43,04
30
40
uxia
1
29,94
1
23,81
2
2,34
70,06
2
3,2
76,19
3,34
4,2
41
gaz ainka a
59
58,35
37
51,25
36
42,12
41,65
22
35,2
48,75
101,12
72,2
42
go ail
36
79,37
24
71,43
8
9,36
20,63
6
9,6
28,57
45,36
33,6
43
go an z
10
81,04
4
55,56
2
2,34
18,96
2
3,2
44,44
12,34
7,2
44
go as a
12
83,68
10
86,21
2
2,34
16,32
1
1,6
13,79
14,34
11,6
45
go a s
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
46
go ika a
53
66,32
31
50,49
23
26,91
33,68
19
30,4
49,51
79,91
61,4
47
go imin/go i min
65
24,31
48
27,27
173
202,41
75,69
80
128
72,73
267,41
176
48
go indol
0
0,00
0
0,00
3
3,51
100,00
3
4,8
100,00
3,51
4,8
49
go iño
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
50
go iska
18
65,79
6
55,56
8
9,36
34,21
3
4,8
44,44
27,36
10,8
51
go is a
7
59,93
5
60,98
4
4,68
40,07
2
3,2
39,02
11,68
8,2
52
go ixka
272
39,64
152
39,92
354
414,18
60,36
143
228,8
60,08
686,18
380,8
53
go ix a
9
71,94
6
65,22
3
3,51
28,06
2
3,2
34,78
12,51
9,2
54
go iz a
136
46,08
62
35,96
136
159,12
53,92
69
110,4
64,04
295,12
172,4
55
g ana e
78
66,23
49
57,11
34
39,78
33,77
23
36,8
42,89
117,78
85,8
56
g isaxka
43
27,89
35
28,46
95
111,15
72,11
55
88
71,54
154,15
123
57
ho ail
200
47,10
85
41,14
192
224,64
52,90
76
121,6
58,86
424,64
206,6
58
ho as a
3
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
3
1
59
ho iai e
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
60
ho ika a
3
22,17
3
23,81
9
10,53
77,83
6
9,6
76,19
13,53
12,6
61
ho ixka
246
40,49
141
39,32
309
361,53
59,51
136
217,6
60,68
607,53
358,6
62
ho iz a
46
51,52
30
42,86
37
43,29
48,48
25
40
57,14
89,29
70
63
i sas u din
8
43,17
8
45,45
9
10,53
56,83
6
9,6
54,55
18,53
17,6
64
kaki
37
29,94
26
26,97
74
86,58
70,06
44
70,4
73,03
123,58
96,4
65
kaoba
28
63,09
18
50,56
14
16,38
36,91
11
17,6
49,44
44,38
35,6
66
la anjaka a
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
67
la anja u
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
356
III. e anskina Oina izko kolo e-izenak: age aldiak e a libu uak
EZ-ITZUL.
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
68
la u
54
61,41
35
62,72
29
33,93
38,59
13
20,8
37,28
87,93
55,8
69
lila
139
52,15
37
33,94
109
127,53
47,85
45
72
66,06
266,53
109
70
magen a
14
47,93
9
33,83
13
15,21
52,07
11
17,6
66,17
29,21
26,6
71
malba
11
9,85
11
13,25
86
100,62
90,15
45
72
86,75
111,62
83
72
ma oi
678
39,57
281
47,01
885
1035,45
60,43
198
316,8
52,99
1713,45
597,8
73
mo an z
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
74
mo e
545
38,03
248
47,11
759
888,03
61,97
174
278,4
52,89
1433,03
526,4
75
mo exk
7
20,64
7
25,18
23
26,91
79,36
13
20,8
74,82
33,91
27,8
76
naba
396
57,03
167
47,58
255
298,35
42,97
115
184
52,42
694,35
351
77
naba ka a
2
100,00
2
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
2
2
78
ok e
89
52,80
59
50,60
68
79,56
47,20
36
57,6
49,40
168,56
116,6
79
oliba be de / be de
oliba / e de oliba
5
46,08
5
43,86
5
5,85
53,92
4
6,4
56,14
10,85
11,4
80
o legi
117
86,21
56
77,78
16
18,72
13,79
10
16
22,22
135,72
72
81
oz in
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
82
pika
8
38,33
4
23,81
11
12,87
61,67
8
12,8
76,19
20,87
16,8
83
pin o
10
34,82
9
41,28
16
18,72
65,18
8
12,8
58,72
28,72
21,8
84
pin o
26
68,97
11
53,40
10
11,7
31,03
6
9,6
46,60
37,7
20,6
85
pu pu a
38
14,09
27
17,24
198
231,66
85,91
81
129,6
82,76
269,66
156,6
86
saga be de
0
0,00
0
0,00
4
4,68
100,00
4
6,4
100,00
4,68
6,4
87
sepia
34
69,09
29
60,17
13
15,21
30,91
12
19,2
39,83
49,21
48,2
88
u kesa
48
49,41
25
37,54
42
49,14
50,59
26
41,6
62,46
97,14
66,6
89
xu i
807
74,67
212
62,35
234
273,78
25,33
80
128
37,65
1080,78
340
90
ubel
241
54,50
136
48,57
172
201,24
45,50
90
144
51,43
442,24
280
91
u din elek iko
14
63,09
10
47,17
7
8,19
36,91
7
11,2
52,83
22,19
21,2
92
u dinan z
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
93
u dina e
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
94
u dinka a
59
49,72
34
36,48
51
59,67
50,28
37
59,2
63,52
118,67
93,2
95
u dinska
6
33,90
6
48,39
10
11,7
66,10
4
6,4
51,61
17,7
12,4
96
u dinska a
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
97
u dinxka
106
39,63
63
50,89
138
161,46
60,37
38
60,8
49,11
267,46
123,8
98
u eka a
36
21,86
30
25,08
110
128,7
78,14
56
89,6
74,92
164,7
119,6
99
u e su
0
0,00
0
0,00
0
0
0,00
0
0
0,00
0
0
100
u ez a u
73
25,53
55
32,01
182
212,94
74,47
73
116,8
67,99
285,94
171,8
357
III. e anskina Oina izko kolo e-izenak: age aldiak e a libu uak
EZ-ITZUL.
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
101
xu i
851
70,52
129
70,96
304
355,68
29,48
33
52,8
29,04
1206,68
181,8
102
ze u u din
5
14,60
3
10,49
25
29,25
85,40
16
25,6
89,51
34,25
28,6
103
zian
3
100,00
3
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
3
3
104
zila ka a
25
21,95
19
18,03
76
88,92
78,05
54
86,4
81,97
113,92
105,4
105
zila ez a u
33
35,17
27
35,25
52
60,84
64,83
31
49,6
64,75
93,84
76,6
106
zu ikail
2
63,09
2
55,56
1
1,17
36,91
1
1,6
44,44
3,17
3,6
107
zu isk
8
46,08
4
45,45
8
9,36
53,92
3
4,8
54,55
17,36
8,8
108
zu ixka
171
48,86
97
41,35
153
179,01
51,14
86
137,6
58,65
350,01
234,6
109
zu iz a
6
42,28
4
38,46
7
8,19
57,72
4
6,4
61,54
14,19
10,4
GUZTIRA
7216
48,27
3273
42,59
6610
7733,7
51,73
2758
4412,8
57,41
14949,7
7685,8
358
IV. e anskina [izena + kolo e] egi u ak: age aldiak e a libu uak
EZ-
ITZULIAK
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
1
ab iko kolo e
1
17,61
1
23,81
4
4,68
82,39
2
3,2
76,19
5,68
4,2
2
ada kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
3
ad eilu kolo e
0
0,00
0
0,00
9
10,53
100,00
8
12,8
100,00
10,53
12,8
4
aga a kolo e
0
0,00
0
0,00
2
2,34
100,00
2
3,2
100,00
2,34
3,2
5
ahuaka e kolo e
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
6
albe jinia kolo e
0
0,00
0
0,00
3
3,51
100,00
3
4,8
100,00
3,51
4,8
7
almend a kolo e
8
87,24
5
75,76
1
1,17
12,76
1
1,6
24,24
9,17
6,6
8
al zai u kolo e
4
36,30
3
27,27
6
7,02
63,70
5
8
72,73
11,02
11
9
aluminio kolo e
6
63,09
4
45,45
3
3,51
36,91
3
4,8
54,55
9,51
8,8
10
ama an o kolo e
0
0,00
0
0,00
5
5,85
100,00
3
4,8
100,00
5,85
4,8
11
anhilina kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
12
an azi a kolo e
1
46,08
1
38,46
1
1,17
53,92
1
1,6
61,54
2,17
2,6
13
a an kolo e
1
17,61
1
13,51
4
4,68
82,39
4
6,4
86,49
5,68
7,4
14
a bel kolo e
1
12,47
1
11,11
6
7,02
87,53
5
8
88,89
8,02
9
15
a bel x kolo e
0
0,00
0
0,00
4
4,68
100,00
4
6,4
100,00
4,68
6,4
16
a do/a dao/a no kolo e
25
50,43
21
45,06
21
24,57
49,57
16
25,6
54,94
49,57
46,6
17
a gizagi kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
18
a giza i kolo e
3
26,81
3
21,13
7
8,19
73,19
7
11,2
78,87
11,19
14,2
19
a a s kolo e
1
100,00
1
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
1
1
20
a ile kolo e
1
12,47
1
17,24
6
7,02
87,53
3
4,8
82,76
8,02
5,8
21
a o kolo e
0
0,00
0
0,00
2
2,34
100,00
2
3,2
100,00
2,34
3,2
22
aza ai/aza an kolo e
3
18,90
3
15,79
11
12,87
81,10
10
16
84,21
15,87
19
23
azena io kolo e
3
39,06
3
31,91
4
4,68
60,94
4
6,4
68,09
7,68
9,4
24
bainila/banilla kolo e
12
100,00
5
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
12
5
25
banana kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
26
ba a a kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
27
behazun kolo e
0
0,00
0
0,00
2
2,34
100,00
2
3,2
100,00
2,34
3,2
28
bela kolo e
2
63,09
2
55,56
1
1,17
36,91
1
1,6
44,44
3,17
3,6
29
be ina kolo e
0
0,00
0
0,00
1
1,17
100,00
1
1,6
100,00
1,17
1,6
30
be un kolo e
2
10,23
2
8,77
15
17,55
89,77
13
20,8
91,23
19,55
22,8
31
boli kolo e
1
4,53
1
4,27
18
21,06
95,47
14
22,4
95,73
22,06
23,4
32
bo goina kolo e
2
100,00
2
100,00
0
0
0,00
0
0
0,00
2
2
33
b on ze kolo e
3
20,41
2
12,20
10
11,7
79,59
9
14,4
87,80
14,7
16,4
359
V. e anskina Kolo e-konbinazioak: age aldiak e a libu uak
EZ-ITZUL.
ITZULIAK
GUZTIRA
age ald.
%
libu uak
%
age ald.
age ald.*1,17
%
libu uak
libu .*1,6
%
age ald.
libu uak
35
bel z a e
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
36
bel z a exka
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
37
bel z be de
3
71,94
3
65,22
1
1,17
28,06
1
1,6
34,78
4,17
4,6
38
bel z be dexka
3
71,94
2
55,56
1
1,17
28,06
1
1,6
44,44
4,17
3,6
39
bel z be do z
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
40
bel z uksia
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
41
bel z go i
2
36,30
2
29,41
3
3,51
63,70
3
4,8
70,59
5,51
6,8
42
bel z go is a
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
43
bel z go ixka
1
46,08
1
38,46
1
1,17
53,92
1
1,6
61,54
2,17
2,6
44
bel z g is
1
22,17
1
17,24
3
3,51
77,83
3
4,8
82,76
4,51
5,8
45
bel z g isaxka
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
46
bel z ho i
1
29,94
1
23,81
2
2,34
70,06
2
3,2
76,19
3,34
4,2
47
bel z mo e
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
48
bel z naba
1
29,94
1
23,81
2
2,34
70,06
2
3,2
76,19
3,34
4,2
49
bel z o legi
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
50
bel z xu i
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
51
bel z ubel
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
52
bel z u din
1
29,94
1
23,81
2
2,34
70,06
2
3,2
76,19
3,34
4,2
53
bel z u dinka a
2
63,09
2
55,56
1
1,17
36,91
1
1,6
44,44
3,17
3,6
54
bel z u dinxka
1
14,60
1
13,51
5
5,85
85,40
4
6,4
86,49
6,85
7,4
55
bel z u ez a u
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
56
bel z xu i
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
57
bel z zu i
2
100
2
100,00
0
0
0
0
0
0,00
2
2
58
bel za an u eka a
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
59
be de anba
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
60
be de a e
3
33,90
3
31,91
5
5,85
66,10
4
6,4
68,09
8,85
9,4
61
be de a osa
1
46,08
1
38,46
1
1,17
53,92
1
1,6
61,54
2,17
2,6
62
be de bel z
12
71,94
7
52,24
4
4,68
28,06
4
6,4
47,76
16,68
13,4
63
be de bel za an
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
64
be de blu
2
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
2
1
65
be de go i
2
46,08
2
38,46
2
2,34
53,92
2
3,2
61,54
4,34
5,2
66
be de go iska
0
0
0
0,00
1
1,17
100
1
1,6
100,00
1,17
1,6
67
be de go ixka
1
100
1
100,00
0
0
0
0
0
0,00
1
1
68
be de go iz a
0
0
0
0,00
2
2,34
100
2
3,2
100,00
2,34
3,2
366
[Document text truncated for crawler view.]
