ISSN 0582-6152 – eISSN 2444-2992
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995
Adi z sin agma en ba ne-a gumen uen hie a kia
komunz adu a ik gabeko es uingu ue an1
The hie a chy o in e nal VP-a gumen s in ag eemen less con ex s
Ja ie O mazabal*
Hizkun zala i za Teo iko ako Taldea (HiTT)
Uni e sidad del País Vasco/Euskal He iko Unibe si a ea (UPV/EHU)
Abs Ac : The aim o his wo k is o con ibu e o cla i y he hie a chy o he VP-in e nal
a gumen s in Basque h ough he analysis o s uc u es ha ha e no been used wi h ha goal
so a . I iden i y a se o ag eemen less syn ac ic con ex s — he di e en - ze nominaliza ions
and pa icipial s uc u es, coo dina ed cons i uen s, ag eemen less impe a i es, some modal con-
ex s— and compa e hem o in lec ed clauses. A sys ema ic analysis o ecip ocals in he Euskal
P osa Gau (EPG) co pus shows ha he hie a chy is he opposi e in he wo s uc u e ypes, a
esul ha only may be a ibu ed o some ans o ma ion a he syn ac ic le el. Cons i uen o -
de aside, we may also conclude ha he lack o o e ag eemen in all hese s uc u es is no a
mo phological «gap» bu he symp om and consequence o he lack o he co esponding syn ac-
ic p ocess. I ha is igh , ag eemen and Case mus be au onomous p ocesses, gi en ha when
he e is no ag eemen we mus look o he sou ce o Case somewhe e else.
KEywO ds: ag eemen ; a gumen hie a chy; nominaliza ions; coo dina ed s uc u es; impe -
a i es; Case.
1 Euska a en g ama ika en bes e hainba alo e an bezala, gu e Jose Ignacio a ikulu hone an jo a-
zen di udan gaie an e e ai zinda ia izan da hein handi ba ean. Ha i uko nin za eke bes e hainba gai e-
kin ge a u ohi denez gai hone an e e ikuspun u desbe dinak edo kon aja iak izango ez bageni u, baina
gu e di e en ziak ez di a maila zien i iko ik ha a ago inoiz joan. Azken u eo an gu e bideak oso gu xi an
gu u za u badi a e e, o oi zapen onak di u donos ian e a, ba ez e e, Gas eizko kalee an zeha , My ia-
mekin e a Joseba ekin iza en geni uen ez abaida bukaezinak —Joseba, My iam e a Jose Ignacio a ean
egonik, ezin dai ezke bes elakoak izan— e a umo ez be e ikoak.
Lan hau Hizkun zala i za Teo iko ako Taldea en (HiTT) Euskal Unibe si a e Sis emako Taldeak
deialdia en ba uko IT1396-19 e a IT1537-22 p oiek uei eske bu u u ahal izan da.
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Ja ie O mazabal. Hizkun zala i za e a Euskal Ikaske ak Saila - Le en Fakul a ea
(UPV/EHU). Unibe si a een ibilbidea, 5 (01006 Gas eiz). – [email p o ec ed]m – h ps://o cid.o g/0000-0002-9774-
8247
Nola aipa u / How o ci e: O mazabal, Ja ie (2023). «Adi z sin agma en ba ne-a gumen uen hie a kia komunz adu a ik gabeko es uin-
gu ue an», ASJU, 57 (1-2), 757-772. (h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995).
Jasoa/Recei ed: 2023-09-24; Ona ua/Accep ed: 2023-11-17. Online a gi a a ua / Published online: 2022-05-04.
ISSN 0582-6152 - eISSN 2444-2992 / © UPV/EHU P ess
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-LanE a o i ikGabe 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
758 JAVIE O MAzABAL
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
Labu pena: Lan honen xedea euska azko AS-ba neko a gumen uen a eko oina izko hie a kia
o ain a e helbu u ho ekin e abili ez di en es uingu u sin ak iko ba zuen bidez a gi zen lagun zea
da. Ho e a ako, age iko komunz adu a ik gabeko egi u a desbe dinak iden i ika zen di u —TZE
nominalizazio e a pa izipio egi u a desbe dinez gain, osagai koo dina uak e a agin e azkoak, adi z
aspek ual e a modalen zenbai es uingu u— e a pe paus joka uen jokae a ekin e ka zen. Euskal
P osa Gau (EPG) co puseko elka ka ien analisi sis ema ikoak e akus en du hie a kia alde an ziz-
koa dela bi egi u a mo e an, e a i aulke a ho i baka -baka ik sin axi mailako e agike a ba en ondo-
ioa izan dai ekeela. Hu enke az gain, ikus dezakegu egi u a haue an guz ie an komunz adu a ez
age zea ez dela «hu sune» mo ologiko ba , komunz adu a i dagokion p ozesu sin ak ikoa en al a-
en sin oma e a ondo ioa baizik. Hala bada, komunz adu a e a kasu e kake a zeha o p ozesu au o-
nomoak beha du e izan, komunz adu a e lazio ik ez dagoenean kasu e ka zea en i u ia komunz a-
du a ez bes e leku ba ean bila u beha dugunez.
HiTZ GAkoAk: komunz adu a; a gumen u-hie a kia; nominalizazioak; pe paus koo dina uak;
agin e a; kasua.
1. Sa e a: pe pausa en De S a gumen uen hie a kia
sin axila ien a ean euska a en pe paus egi u a kon igu azionala dela ez da ez a-
baida zen den ze bai gau egun. Ez abaida en pil-pilean dago, be iz, kon igu azio
ho i zein den e a ho i e abaki zeko i izpide egokiak zein zuk izan dai ezkeen. Ho ien
a ean luze jo duen ez abaida ba (1) bezalako egi u a di an si iboen a gumen uen
hu enke a hie a kikoa ena da.2
(1) Ni e amak ai a i p aka go ia eka i dio.
desk ipzio mailan, egi u a hauekin hainba ezauga i lo u di a li e a u an; ho ie-
ako ba zuk nolabai eko ako dioa lo u du e u ee an zeha . Adibidez, egi u a haue an
badaude a gudio sin ak iko e a mo ologikoak komunz adu adun da iboak izen sin ag-
mak di ela —e a ez pos posizio sin agmak— e akus en du enak, lan asko an a gudia u
bezala (Hualde 1986; Elo die a 2001; Albizu 2001; Oyha çabal 2010; E xepa e 2014;
Fe nandez 2014; Pineda 2014; bes eak bes e). Halabe , ados asun o oko a dago ike la-
ien a ean pe paus di an si iboe ako adi za ekin komunz adu a e akus en du en hi u
osagai g ama ikalen a eko hie a kia kanonikoa (2)-koan zehaz en dena dela:
(2) subjek uae ga iboa > zeha Osaga iada iboa > Osaga i zuzenaabsolu iboa
Euska a en hi z hu enke a askea kon uan izanda, asko an zaila da a gumen uok
eu en lekuan il za zea, baina zeha objek ua osaga i zuzena baino go ago dagoela
e akus en du en ani z oga au kez u di a (Fe nández 1997; Mon oya 1998; Elo -
die a 2001; A egi 2003; Oyha çabal 2010; bes eak bes e). A gudio haue ako ba
e epika zea en, az e dezagun ondoko kon as ea:
(3) a. *Joni ez zen oha u p oi be e bu uai aipa zen niola.
b. *Joni ez zen oha u p oi be e bu ua ii aipa zen niola.
2 Ez da ez abaida baka a. Ez da gu xiagokoa, adibidez, an isime ia en s. bu u-pa ame oa en in-
gu uko ez abaida ko apila sua; gai honen ingu uan ikusi, ba ez e e, A ea x, A iagoi ia & Elo die a en
(2008) libu uko sa e a e a be ako a ikulu so a e a e e e en ziak —haien a ean Elo die a (2008) be-
eziki—. Ikusi, bai a e e, Haddican (2004) e a E xepa e & Haddican (2017).
AdITz sINTAGMA EN BA NE-A GUMENTUEN HIE A KIA KOMUNzTAdU A IK... 759
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995
(3a)-ko menpeko zeha objek ua en posizioko a gumen u isilak absolu iboan
age zen den ana o a (be e bu ua) uz a dezake. Kon ako e lazioa, be iz, osaga i
zuzen posizio ik da iboko ana o a uz a zea, ezinezkoa da (Oyha çabal 2010). Asi-
me ia honek e akus en duenez, da ibo komunz adu adun pe paus joka ue an, zeha
objek uak osaga i zuzena o-manda zen du, ho az, go ago dago egi u an. Oyha ça-
balen oga hau be eziki adie azga ia da, uz a zailea izeno dain isila izanik, pe pau-
sa en balizko osagaien a eko segida ekin jolas eko auke ak mu iz en di elako, A’-
mugimenduen bidez i aul zeko ak o een e agina kon ola uz.
(3)-ko komunz adu a posizioen hie a kia i bu uz ez abaida gu xi badago e e, eo-
ia bihu zailean honek ez du ziu a zen oina ian a gumen uak hu enke a be ean
so u di ela eu en θ-posizioan, e a maila hone an ez abaida gehiago dago, bai euska-
a en g ama ika en e emuan bai a bes e hizkun zene an e e. Ike zaile asko en a a-
be a (Elo die a 2001; Oyha çabal 2010; E xepa e & Oyha çabal 2009, 2013; bes-
eak bes e) oina izko θ-egi u an e e hie a kia be a dugu —hau da, au ekoan bezala
absolu iboa da iboa baino behe ago so zen dela— baina saio gu xi egin di a p opo-
samena enpi ikoki inka zeko. Oyha çabal (2010) saia zen da a gudia zen, -na e a
bakoi za dis ibu iboen po ae an oina i u ik, zeha objek ua osaga i zuzena en gai-
nean dagoela de ibazioa en une guz ie an, baina ez du us e a gudioa bo obila denik.
Ha dezagun bakoi za- en kasua. Ha en us ez, (4) adibideak e akus en du ez baka ik
da iboa be e komunz adu a posizioan absolu iboa baino go ago dagoela, bai a e e e -
lazio hie a kiko ho i de ibazio osoan zeha apu u ez den hu enke a dela:
(4) *I akasleak ikasle ba i libu u bakoi za eman zion.
A gudioa da oina ian libu u bakoi za osaga i zuzena ikasle ba i zeha objek ua-
en gainean egongo bali z, maila ho e an bakoi za- en o-komando baldin za es uk-
u ala be eko li za ekeela e a esaldiak ona izan beha ko lukeela. Baina bakoi za- en
baldin za azaleko hie a kia i dagokiola ema en du e a, Oyha çabalek i adoki zen
duena en kon a, de ibazioek ez di uz e sakonean sue a dai ezkeen i aku ke ak «go -
de zen». Ha en bes e adibideek bakoi za- en sin agma mugi zen denean kon igu azio
egokia so dezakeela e akus en du e, ez ba duen de s-a kuan i ika zailea en gaine ik
mugi dai ekeela.3
zeha objek ua objek u zuzena en gainean so zen dela p oposa zeko eo ia ba -
neko a gumen uak e e plaza a u di a, de ibazioa en baldin zekin lo uak behinik
behin, baina kon ako o dena jus i ika zeko a gumen u eo ikoak e e badaude.4 Gai-
ne a, inakusa ibo da ibodunen az e ke an, ike lanek bi adi z mo a iden i ika u di-
uz e (ikus ezac 2008, 2009; Albizu 2009, 2011; Fe nández 2014; bes eak bes e):
3 Kon akoa i adoki zezakeen kasu baka a (i) adibidea en egi u a da —be e (55) adibidea:
(i) Nik eman nion libu u ba ikasle bakoi za i
Adibide hone an [libu u ba ] sin agma [ikasle bakoi za]- en ezke ean age zen da e a, hala e e, ba-
koi zak ba uz a dezake; baina ikusi adi z joka ua e e bi sin agmen ezke e a a age zen dela. I xu a guz-
iz, [ikasle bakoi za i] sin agma be e komunz adu a posizio ik go agoko oko/ opiko posizio ba e a mu-
gi u a dago (ikus E xepa e & U ibe-E xeba ia 2008 e a be ako e e e en ziak), e a o-mando e lazioa
In ls ba neko A-e lazioak komunz adu a posizioan dauden a gumen uen a ean gauza zen da.
4 Bi posizio eo iko kon aja i nagusien konpa azio ba e ako, ikusi Fe nández (2014: § 1.4) e a
be ako e e e en ziak.
760 JAVIE O MAzABAL
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
oina izko ABs > dAT hu enke a e akus en du enak (5a) e a dAT > ABs hu en-
ke a hie a kikoan so zen di enak (5b) (A iagoi ia 2001a,b; E xepa e 2014; Fe nán-
dez 2007, 2014; ezac 2008, 2009; Albizu 2009, 2011; Fe nández & O iz de U -
bina 2010, e a be ako e e e en ziak).5
(5) a. mu ila be e ai a i hu bildu zi zaion
b. mu ila i e xe zaha a gus a zen zi zaion
Gaine a, hu bildu i agangai za en —e a bes e egoe a aldake a adi zen— kasuan a -
gumen uak ABs > dAT hu enke an so zen badi a, ez di udi inkoa ibo-kausa ibo
xandaka zean hu bildu adi za en be sio i aganko a dAT > ABs hu enke an so dai-
ekeela oso e az a gudia dai ekeenik, pos posizio loka iboen be sioan zaila den bezala:
(6) a. Umea hu bildu zi zaion.
b. Lagunak umea hu bildu zion.
(7) a. Umea e xe a hu bildu zen
b. Lagunak umea e xe a hu bildu zuen.
Be az, egi u a di an si iboe an «i aul ze» ba ge a zen den edo zenbai e an ge a
dai ekeen ala ez a azo enpi ikoa da, e a ho elako kon igu azioak baleude nola de iba
dai ezkeen sis ema en a ki ek u a en ingu uko ez abaida o mala li za eke, ez abaida
ho ek ondo io eo ikoak di uela ik.
Oina ian hie a kia ABs > dAT dela ondo ioz a zeko a gumen u ik sendoena,
ni e us ez, Ipa aldeko komunz adu a ik gabeko da iboen az e ke a ik da o . Eza-
guna denez, euskalki haue an, es uingu u asko an, da ibo a gumen ua komunz adu-
a ekin edo gabe age dai eke:
(8) a. Amak semea i ogia igo i dio.
b. Amak ogia igo i du semea i.
Ike ke ek e aku si du e da ibo-komunz adu a ik gabeko egi u a hauek ez di uz-
ela NO -NO I-NO K egi u a a un ek di uz en p opie a e be be ak: alde ba e-
ik, komunz adu a ik gabeko da iboa pos posizioen ka ego iakoa da, Pos ps (Albizu
2001; E xepa e & Oyha çabal 2013; E xepa e 2014; Fe nández 2014; Od ia 2014,
2017; O mazabal & ome o 2017, e a be ako e e e en ziak). Biga enik, e aku si
da (8a) e a (8b)-ko da iboek posizio desbe dina okupa zen du ela egi u an (Albizu
2001; E xepa e & Oyha çabal 2009, 2013; O mazabal & ome o 2017; bes eak
bes e). Ez ho i baka ik, egi u a di an si iboe an absolu ibo a gumen ua da iboa o-
manda zen duen posizio ba ean dagoela ikus dai eke, (9)-ko biko e minimoak e a
(10)-ko adibideek a gi e akus en du enez, a gumen u absolu iboak da iboan dagoen
ana o a uz a zen bai u (O mazabal & ome o 2017: (19)-(20) adibideak):
(9) a. *Jon e a Mi eni ez zi en oha u p oi elka ii lo u nizkiola
b. *Jon e a Mi eni ez zi en oha u p oi elka ii lo u ni uela
5 Aipa u lan haue a iko asko en a abe a, de ibazioan absolu iboak subjek u posizioan buka zen du
bi egi u a mo e an. Hala bada, badugu es uingu u ba zeine an oina izko egi u an behe ago so u ako
a gumen uak —absolu iboa, kasu hone an— da iboa en gaine ik go agoko subjek u posizio a gu u za-
zen duen, o-komando e lazioak i auliz.
AdITz sINTAGMA EN BA NE-A GUMENTUEN HIE A KIA KOMUNzTAdU A IK... 761
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995
(10) a. A belbide (1895: V)
No k us e duzu elkha i i a xiki di uela bi gauza ho iek?
b. Abbadie (1887-1903: «Ha ogi bi jaleak»)
[ha ak] lo zen di u elga i bo z sei ogi bihi.
(9)-ko adibideak Maia duguine e a Beña Oyha çabali egin genien galde egi
xiki ba e ik a e a a daude. A belbide e a Abbadie- enak ez di a adibide sol eak;
2017 u ean bi saio desbe din egin ni uen Euskal klasikoen Co pusa (EkC) az e -
zeko; bie an co puseko lapu e azko es u guz iak us ia u ni uen pa ame o desbe -
dinak e abiliaz. Lehenean, E xepa e & Oyha çabalen (2013) sailkapenean komunz-
adu a ik gabeko da iboa ona zen du en adi zen co puseko age aldi guz iak jaso
ni uen e a eskuz analiza u. Lan ho i O mazabal & ome o (2017) lanean p oposa-
zen dugun az e ke a diak onikoa en oina i enpi ikoa da, gaia en ike ke ako bes e
lane an ez abaida zen di en hainba adibide ekin (ba ez e e, O iz de U bina 1995;
Pikabea 1993; Fe nández & Landa 2009; Fe nández, O iz de U bina & Landa
2009; E xepa e & Oyha çabal 2013; E xepa e 2014) e a o o a iko Euskal Hiz e-
gia-n (Mi xelena & sa asola 1987-2005) ema en di en zenbai i uzkinekin osa u a.
A gi a a u gabeko biga en lan ba ean (2017) lapu e azko es ue ako elka e a be e
aldae en age aldi guz iak az e u ni uen. Lan ho e an ondo ioz a dai ekeenez, ab-
solu ibo a gumen uak da ibozko elka ka ia uz a zea oso ohikoa da —ba ez e e
-TZE pe pause an (nominalizazioe an) baina bai a e e (10) bezalako pe paus joka-
ue an— baina age zen di en adibide guz i-guz iek komunz adu a ik gabeko da i-
boa du e.
Ho i dena kon uan izanda, badi udi a azoi sendoak daudela adi z di an si-
iboen zenbai es uingu u an e e a gumen uen a eko hu enke a hie a kikoa
(E G) > ABs > dAT dela ondo ioz a zeko, nahiz e a da iboa e a absolu iboa en
a eko hu enke a e a o ia kon akoa izan komunz adu a e lazioak a ean. Hala
e e, badi a emai za hauei ja dakizkiekeen bi e agozpen: ba e ik, seman ikoki e a
sin ak ikoki jus i ika zen zaila bada e e (ik. O mazabal & ome o 2017), ba-
ek a gudia lezake oina ian be egainak di en bi egi u a en au ean gaudela, ba a
komunz adu adun egi u a, de s da iboa absolu iboa en gainean p oiek a zen
duena, e a bes ea komunz adu a gabeko Pos ps da iboa absolu iboa en azpian
duena, e a bi egi u a hauek ez li a eke de ibazioan lo u ik egongo (E xepa e &
Oyha çabal 2010; E xepa e 2014; bes eak bes e). Bes e ik, egi u a haue an da i-
boa komunz adu a posizio a igo ez denez, posible da absolu iboa da iboa baino
behe ago so u izana, ABs > dAT hu enke a absolu iboa en komunz adu a po-
sizio ako mugimendua en ondo ioa dela ik, zenbai inakusa ibo en egi u en an-
ze a.
Ondoko a alak ike ke a enpi iko ba en desk ibapena e a ha en ondo ioen ez-
abaida di a. Be an, Ipa aldeko euskalkie an ez ezik o oko ean euska azko a gu-
men uen a eko oina izko hu enke a a gi zeko bes e me odo ba bila zea e a be au
e ka zea du helbu u. Ho e a ako, ba e e age iko komunz adu a ik e akus en ez
du en es uingu u desbe dinak az e uko di u . Bu u a be ehala e o zen di en e a
desbe dine ako -TZE pe pausez (11a-b) e a egi u a pa izipialez (11c) gain, bila zen
di ugun baldin zak be e di zake en bes e bizpahi u es uingu u iden i ika u di u :
koo dinazioa en osagaien a eko adi z lagun zaile ik gabeko pe pausak (11d), joka-
762 JAVIE O MAzABAL
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
ugabeko inpe a iboak (11e) e a, agian, adi z aspek ual e a modalen zenbai es uin-
gu u (11 ):6
(11) a. P aka go ia ai a i bidal zea e abaki nuen.
b. Amak ai a i p aka go ia bidal zeko eska u zidan.
c. Ai a i p aka go ia e amanda, lasai geldi u nin zen.
d. P aka go ia ai a i e aman e a lanean ja iko naiz.
e. Ai a i p aka go ia e aman!
. Ez dago ai a i p aka go ia e aman beha ik.
Egi u a ho ie an adi za en a gumen uen a eko hu enke a hie a kikoa zehaz eko
asmoz, elka ana o a en po ae a analiza uko du . Hausna ke a azka ba ek dagoe-
neko au e a u diezazkiguke haue ako zenbai egi u a an espe o di zakegun emai zak,
ez bai a zaila absolu ibo a gumen uak da ibozko elka ka ia uz a zen duen es uin-
gu uak au ki zea e a, hauek nahiko na u alak di udi en bi a ean, kon ako e lazioa
zaila da i udika zea.7
(12) a. Munduko su guz iak elka i e an siz egingo li za ekeen sua. (Euskal zain-
dia en hiz egia)
b. Te minoak elka i lo zeko bilake a-ope ado eak e abili beha di a. (Biz-
kaiko aldizka i o iziala)
c. Ho ek auke a eman zuen pin u a, eskul u a e a a ki ek u a elka i uz a -
zeko. (Wikipedia)
Hala e e, co pus analisi zeha z ba ekin —kasu hone an Euskal P osa Gau (EPG)
co pusa ena— emai za hauen hedadu a zehaz uko du hu engo a alean. ABs e a
dAT a gumen uen hu enke a i bu uzko be ehalako ondo ioe a ik ha a ago, ike -
ke a xoak egi u a hauen ba neko e lazioen e a, ondo ioz, euska a en kasu/komunz-
adu a sis ema en ezauga i o oko in e esga i ba zuk e e azala az en di u bide ba ez.
Haue ako ba zuei 3. a alean eu siko die labu -labu .
2. Adi za en ba ne-a gumen u hu enke a Euskal P osa Gau (EPG)
co pusa en a gi a
2.1. Co pusa en a aka zea en go abehe a zenbai
Esan bezala, lana en helbu ua elka ka iek ba e e komunz adu a ik gabeko es-
uingu ue an du en po ae a en az e ke a en bidez adi z di an si iboen ba ne-a -
gumen uen an olake a hie a kikoa i begi a zea da, e a ho e a ako elka az e u du
Euskal P osa Gau (EPG) co pusa en ba uan. EkC ez bezala, EPG co pusa e ike a-
u a dago e a ho ek bilake a en baldin za mo ologikoak zehazkiago egoki zeko au-
ke a ema en zidan.
6 Azken es uingu u honen ingu uan Fe nándezek (2014) saio in e esga i ba au kez en du, hemen
au kez uko dudanaz bes elako me odologia e abili a.
7 Keine & Mendiak (2020) elipsia ekin lo u a du en hainba egi u a a a zen di uz e PCC- en il-
do a. zo i xa ez egi u a hauek ezin di a co pusean zuzenean es a u. I zuliko naiz eu en analisia i bu uz
bi i uzkin egi eko 3. a alean.
AdITz sINTAGMA EN BA NE-A GUMENTUEN HIE A KIA KOMUNzTAdU A IK... 763
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995
Lehen saioa O mazabal & ome o (2017) lana en a gi a a zea e a Ane Od ia-
en esia en (Od ia 2017) de en sa en ga aian egina dago. Hau da, bilake ak 2017ko
abuz uan hasi e a 2018ko u a ilean buka u ni uen (azkena 2018/01/28-koa da), e a
aipa u bi lan ho ien ildo ik so u ako ez abaida ba en es uingu u eo ikoa zegoen
a ean. Bilake a ho ie an, absolu ibo plu ala e a elka ka ia da iboan (hi z kopu u
a e ba en ba uan) e akus en du en adibide guz iak (13a) e a, alde an ziz, da ibo
plu ala e a absolu ibozko elka ka ia ekin ba e a (13b) az e u ni uen. Badaezpada,
alde an zizko hu enke a e akus en du en adibideak e e kon uan izan ni uen (14),
baina mul zo ho e an ez da da ibo e a absolu iboa en ha eman hie a kikoa a gi-
zeko adie azga ia izan dai ekeen adibide ik age zen, espe o zi ekeenez.
(13) a. [ABs + PLU ] _3_ [elka + dAT] → [688 age aldi]
b. [dAT + PLU ] _5_ [elka ] → [11 age aldi]
(14) a. [elka + dAT] _3_ [ABs + PLU ]
b. [elka + ABs] _3_ [dAT + PLU ]
Lehen emai za aipaga ia ze a da, dAT > elka ka ia segida e akus en du en adi-
bideen kopu ua oso xikia dela (11 age aldi bes e ik ez co pus osoan) e a be an ez
dagoela adibide ba e e zeine an da ibo a gumen uak absolu ibozko elka ka i ba uz-
a zen duen, ez pe paus ez-joka ue an ez a joka ue an e e. A e gehiago, ez dago adi-
bide ba e e non e ga ibozko subjek uak absolu ibozko elka uz a zen duen da iboa-
en gaine ik pasa uz; da ibo plu ala age ian dagoen kasu guz ie an, hu bilago dagoen
subjek u isil ba ek uz a zen du ana o a, (15)-ean bezala:
(15) Bidea eman zien ho ek gu e a basoei [p o elka lagun zeko], bes e homi-
nidoek edo ximinoek izan ez zu en moduan. (Edu La zangu en, Be ia,
2006-02-22)
Ho i emai za ha iga ia da, guz iok au eikusiko genuena en kon akoa, goian
aipa u bezala gaia jo a u du en ike la i guz iek komunz adu adun da iboa absolu-
ibo a gumen ua baino go ago dagoela a gudia u du elako. Ondo ioz, age zen ez di-
en egi u ak espe o zi ezkeen konbinazio baka ak li a eke, Oyha çabalen adibide bi-
ko e minimoak a gi e akus en digun bezala.
Hein ba ean a azoi ho ega ik e a, o oko ago, euska a en kasuan ho en non-
nahikoak di en p o-d op e a osagaien hu enke a askea en ak o eak e e analisian
sa u ahal iza eko, a ikulu hau idaz en a i nin zela biga en az e ke a ba (2022ko
uz aile ik aza o a bi a ean) egi ea e abaki nuen e emua zabal zen zuena. Be az, bi-
ga en saio hone an EPG co puseko elka izeno daina en age aldi guz i-guz iak da-
iboan (elka i) zein absolu iboan (elka ) jaso e a eu en es uingu u sin ak ikoak az-
e u di u :
(16) a. [elka + dAT] → [3784 age aldi]
b. [elka + ABs] → [3790 age aldi]
2.2. Elka ka ia es uingu u joka ue an
Goiko a azoa i lehenbailehen eus eko asmoz, [elka + ABs]-en co pusa en ia e dia
(lehen 1750 adibideak) az e u a, ondo ioz a dezake be an age zen di en adi z guz-
764 JAVIE O MAzABAL
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
i-guz iak NO -NO K adi zak di ela e a ez dela lagin osoan da ibo ba e e age zen
elka ka ia en ingu uan, ez age ikoa ez a inplizi ua/isila e e. Badaezpada, ni e galde e-
gia en a azo ba egon zi ekeen saihes e alde a, azken saio ba egin nuen da iboak ab-
solu ibozko elka uz a zen du en adibideak bila zeko. Co pusa mo ologikoki ondo
e ike a u a dagoela balia u nuen elka ka i absolu iboa NO -NO I-NO K adi ze-
kin konbina u a age zen den kasuen mul zoa jaso zeko baina hone an e e, adibideak
oso gu xi iza eaz gain, ez dago gu e ike ke a ako baliaga ia izan dai ekeen kasu ba
e e.8
(17) [elka + ABs] _3_ [No -No i-No k Adi za] → [31 esaldi]
Ondo ioz, goian aipa u iko a gumen u eo iko e a enpi iko guz iek
NO K > NO I > NO hie a kia babes en du e, baina EPG co puseko elka ka ien
analisiak ez du ho en aldeko zan zu xikiena e e e akus en.9
Pe paus joka uen po ae a ekin buka zeko, espe o zi ekeenez, elka ka i ba du en
esaldi guz iak kon uan ha zen badi ugu, gehien-gehiene an subjek ua da elka ka ia-
en uz a zailea, be din da elka da ibo posizioan egon (18a) zein absolu iboan (18b):
(18) a. Enp esako ge en eak e a g ebala iek salake ak au kez u dizkio e elka i
a zoko liska aga ik. (Be ia, 2004-06-24)
b. Noizbai elka ikus eko auke a bagenu...
O oko a da, bai a e e, subjek u absolu iboak da iboa uz a zea p edika u i agan-
gai zekin. Adibideen adi zak «behe da iboak» dei u izan di enak di a, hau da oina-
ian ABs > dAT e akus en du enak, agian (20)-ko adibideen salbuespena ekin:
(19) a. moldakai z an zean ebeki, [...] gu e besoak elka i lo u zi zaizkion. (Ch.
de Laclos, Ha eman a isku suak [i z. J. Muñoz, 1997]: 52)
b. E xa ea las e egi ilundu zen, ho mak elka i hu bildu zi zaizkion, e a sa-
baiak kuzku u egin zi en. (d. Thomas, A is akume ba en e e a ua [i z.
Ko o Na a o, 1999]: 14)
8 Adibide guz iak hi anozko o mak (ia) edo, au eko bilake an bezala, hu sak (ib-c) di a, azken
hauek co pus ba neko bila zaileak muga sin ak ikoak au ki zeko ezin asuna en ondo ioak:
(i) a. Elka mai e diagu
b. O duan [elka laz an zea i] ekin genion
c. Bidea eman zien gu e a basoei [elka lagun zeko]
9 Kon a a, ha iga iki hi u adibide au ki u di u zein zue an absolu ibo plu alak da ibozko elka -
ka ia es uingu u joka ue an uz a zen duen:
(i) a. Joske a edo sin axia i dagokion alde ik, esan nezake ne eak omen di en bizi-puska sin-
agma ikoak elka i josiko lizkioke en o a z e a bizi-ha i pa adigma iko ik ez dudala us e
kausi li ekeenik. (segu ola, Gau e e ez du hil zeko egu aldi ik egingo, 2005)
b. Auskalo ze i xu a izango duen as eak, piezak elka i jo zen dizkio enean. (Ha kai z Cano,
Bela a en ahoa, 2004)
c. A zeko eskuin hanka e a au eko eskuin hanka elka i es eka zen dizkio. (J. M. Coe zee, Lo-
saizuna, 2004).
Egia esan, adibideak oso gu xi iza eaz gain nahiko bi xiak di ela esango nuke, e a zaila da ho ik ino-
lako ondo io sendo ik a e a zea, baina co pusean ho elako hi u adibide ego ea e a e az espe o zi ekeen
kon ako egi u a ba e e ez age zea ze pen sa ema en duen emai za bi xia da ge o.
AdITz sINTAGMA EN BA NE-A GUMENTUEN HIE A KIA KOMUNzTAdU A IK... 765
h ps://doi.o g/10.1387/asju.25995
c. [ os a o, oxala o e a azido u ikoa en k is alak] ba zue an bai, e ans en
zaizkio elka i, e a ha iak e a zen di uz e, oso minga iak gil zu unean
edo u e e ean aba u ik ge a zen di enean (J. Lenihan, Giza go pu za la-
nean [i z. I. Aldaso o, 2006]: 200)
(20) a. Ho enga ik, elka i gogaika i baldin bazaizkio, ez da, u undik e e,
gauza be a mai e du en alde ik ez e a izae an ba da ozen bezainba ean.
(spinoza, E ika [i z. P. Xa i on, 1997])
b. Nahi nukeen halabe gu un sobe a luze ba zuk moz eko baimena izan,
haie a iko ani ze an elka i guz iz e e a o z zaizkion suje ak aipa zen bai-
i a, be eizi ik, e a ia i agai za ik gabe. (Ch. de Laclos, Ha eman a isku-
suak [i z. J. Muñoz, 1997])
Haien a ean ez di a gu xi pe paus joka uan da ibo komunz adu a al a du enak
—ez Ipa aldeko idazleen lanen a ean baka ik, hegoaldekoene an e e— edo ko-
munz adu a ko apiloak so zen di uz enak, adi z di an si iboekin (21) zein inakusa-
ibo da ibodunekin (22):
(21) a. Emaz ea ekin e a egu gileekin ge oxeago ukan zuen elka izke a ai osak
elka i lo zen zi uen adiskidan za i bu uzko zalan zak o o haiza zen zi-
uen. (To i M z. de Lecea, Hau si da ka ea [i z. E. Touya ou, 2004])
b. sexuak elka i lo zen gai u. (L. Elbe din, Sexua noiznahi, 2005)
(22) a. be e osagaiak elka i halabeha ez egoki zen ez di enean (I. Kan , A azoi-
men hu sa en k i ika [i z. I. U iba i, 1999]: 291)
b. zenbai hilabe e lehenago Eu opako bi oila zaha ak [...] elka i lo u zi-
en be iz. (A. Epalza, Las o sua, 2005)
c. Elka i dagozkien aldeak (sic) p opo zionalak di enean e a haien ange-
luak be dinak di enean banan-banan (d. Guedj, Lo oa en eo ema [i z.
J. Muñoz, 2006]: 159)
2.3. Elka ka ia joka u gabeko es uingu ue an
Goian aipa u di udan komunz adu a ik gabeko es uingu u guz ie an nahiko ohi-
koa da ABs plu alak da ibozko elka ka ia uz a zea egi u a di an si iboe an. Ohi-
koenak, noski, -TZE pe pausenak di a.10
10 Kon uan izan beha da absolu ibo-da ibo jokabidea du en adi z asko —gehienak ez badi a— in-
koa ibo/kausa ibo xandaka zean sa zen di en egoe a aldake a adi zak di ela. Ho i kon uan ha u ik,
baz e u di u egi u a inakusa ibo za ha dai ezkeen adibide guz iak: has eko, adibideen in e p e azioak
be ak hala i adoki zen duen kasue an:
(i) a. Ezauga i o malei dagokionez, elka i josi ako zenbai koade noz osa u ako ezkuizk ibu
honek, inda zeko, pe gaminozko azalak zi uen e an si ik. (A. Go os i zu, Be ia, 2004-
02-19)
b. Ez dakigu ze k e agoz en dien os a o, oxala o e a azido u ikoa en k is al mik oskopikoei
elka i e ans ea e a ha iak e a zea gil zu un no malean (J. Lenihan, Giza go pu za lanean,
[i z. I. Aldaso o, 2006])
772 JAVIE O MAzABAL
ASJU, 2023, 57 (1-2), 757-772
Od ia, Ane. 2017. Di e en ial objec Ma king in Basque syn ax: A mic ocompa a i e su ey.
UPV/EHUko dok o ego esia.
O mazabal, Ja ie . 2017. Lapu e azko da iboen aldake ak EkC co pusean: k onologia ba-
e ako a aka zea. UPV/EHUko eskuizk ibua.
O mazabal, Ja ie & Juan ome o. 2017. His o ical Changes in Basque da i e Al e na-
ions: E idence o a P-based (neo)de i a ional analysis. Glossa: A Jou nal o Gene al
Linguis ics 2(1). 78 (1-39). h ps://doi.o g/10.5334/gjgl.103.
O iz de U bina, Jon. 1989. Pa ame e s in he g amma o Basque. do d ech : Fo is.
O iz de U bina, Jon. 1995. da ibo komunz adu a en gainean. In ica do Gómez & Jo-
seba A. Laka a (a g.), Euskal Dialek ologiako kong esua (Donos ia, 1991ko i ailak 2-6)
(ASJU en Gehiga iak 28), 579-588. donos ia: Gipuzkoako Fo u Aldundia.
O iz de U bina, Jon & My iam U ibe-E xeba ia. 1991. Pa icipial P edica ion in Basque.
In Joseba A. Laka a & Iñigo uiz A zalluz (a g.), Memo iae L. Mi celena magis i sa-
c um (ASJU en Gehiga iak 14, 2. lib.), 993-1012. donos ia: Gipuzkoako Fo u Aldun-
dia. h ps://doi.o g/10.1387/asju.9259.
Oyha çabal, Beña . 2010. Basque di ansi i es. In Maia duguine, susana Huidob o & Ne-
ea Mada iaga (a g.), A gumen s uc u e and syn ac ic ela ions om a c osslinguis ic pe s-
pec i e, 233-260. Ams e dam & Philadelphia: John Benjamins.
Pikabea, Josu. 1993. Lapu e a ida zia (x i i -x i x ). Bilakae a ba en u a sak. donos ia: UPV/
EHU & Ku xa.
Pineda, Anna. 2014. Les on e es de la (in) ansi i i a : es udi dels aplica ius en llengües omà-
niques i basc. Ba celona: Uni e si a Au ònoma de Ba celona (UAB)-ko dok o ego esia.
ebuschi, Geo ges. 1983. Au ou du pa ai e du passi basques. In Pia es La i e- i ome-
naldia (ike 2), 545-558. I uñea: Euskal zaindia.
ezac, Milan. 2008. The syn ax o eccen ic ag eemen . The Pe son-Case Cons ain and
absolu i e displacemen in Basque. Na u al Language & Linguis ic Theo y 26. 61-106.
h ps://doi.o g/10.1007/s11049-008-9032-6.
ezac, Milan. 2009. Pe son es ic ions in Basque in ansi i es. Lapu dum 13. 305-322.
sa asola, Ibon, Pello salabu u, Josu Landa & Josu zabale a. 2007. E eduzko P osa Gau
(EPG). Bilbo: UPV/EHU, Euska a Ins i u ua. h ps://www.ehu.eus/euska a-o ia/eus-
ka a/e eduzkoa/ (2024/01/05).
zabala, Igone. 1993. P edikazioa en eo iak g ama ika so zailean (euska a en kasua). Gas-
eiz: UPV/EHUko dok o ego esia.
