Kalitatezko zerbitzuko, segurtasuneko eta eraginkortasuneko hobekuntzak TUVISAren BEi sisteman. Mugikortasun efiziente eta jasangarriaren erronka digitala

ii
LABURPENA ETA HITZ GAKOAK
Bus Elek iko Adimen sua (hemendik au e a, BEi) elek onika be i zaile ga a ua e a
digi alizazio-eka pen handiak izan di uen azpiegi u a e a ze bi zuen p oiek ua da.
Bus linea ba en us iake an oina i zen da, non aban aila uga i di u au eko
ze bi zua ekiko, alegia, i isga i asuna e a jasanga i asuna be e xede nagusia
dela ik. In o mazio-sis emen ga apen handiak izan di u e e, bai bille een salmen an,
BAT-BARIK-MUGI xa elen e abilga i asunean bai a Us iapene ako Lagun za-
Ze bi zuan e e (ULZ) e a honek daka zan aplikazioak bus linea en ba uan:
gel okien in o mazioa, au obusen i i sie a-denbo ak, gida ien e a inspek o een a eko
komunikabideak e ab. BEi sis emak aban aila e a onu a asko eka i di u, hala ikusiko
da lan hone an: e abile a, ibilbide-denbo ak, maiz asunak, a e a-ze bi zua e a aba .
G adu amaie ako lan hone an BEi sis eman eza i di udan hobekun zak adie aziko
di a. Egindako hobekun za hauek azal zeko, ezinbes ekoa da BEi p oiek ua en
au eka i guz iak lehenik ezagu zea. Azalduko da au e ik BEi p oiek ua en memo ia
ekniko o oko a, in o ma ika i e a hobekun zei lo u a dagoen pun u guz iekin, bai a
Gas eizko pa aide za soziala e a Eusko Jau la i za en oina izko p ozesua, bai
sozialki bai a ekonomikoki. BEi p oiek ua en a al guz iak azal zen di a, non
elek onikak e a in o ma ikak ga an zia izan duen: au obusa, ma kesinak,
azpiegi u ak, seinalez apena, ka ga elek ikoa e a azkenik, komunikabideak.
Au eka iak azal zeko, BEi p oiek ua en pleguak az e u di a.
Txos en hone an, BEi p oiek ua en ba uan egin di en eka penak azalduko di a,
us iake a e a ze bi zuak hobe zeko egin di en neu iei begi a, non az e uko da
nolako hobekun zak eza i di en bai i aupen-denbo e an bai a kali a ezko ze bi zuan,
nolako so e a izan duen p oiek uak sozialki e a in o ma ikoki ondo ioz a zeko,
helbu uak gaindi uz bai a hobe uz e e.
Hi z gakoak: au obus elek ikoa, digi alizazioa, emai zak
iii
ABSTRACT
The Sma Elec ic Bus (he eina e BEi) is an in as uc u e and se ices p ojec ha
has been de eloped wi h inno a i e elec onics and signi ican digi alisa ion
con ibu ions. I is based on he ope a ion o a bus line, wi h nume ous ad an ages
o e he old se ice, i.e. wi h accessibili y and sus ainabili y as he main objec i e, i
has also had majo de elopmen s in in o ma ion sys ems, bo h in icke sales, he
a ailabili y o BAT-BARIK-MUGI ca ds, as well as in he Ope a ional Assis ance
Se ice (SAE) and i s applica ion wi hin he bus line: s a ion in o ma ion, bus a i al
imes, communica ions be ween d i e s and inspec o s, many bene i s on his ou e,
e c.
In o de o explain he imp o emen s in oduced in his wo k, i is essen ial o know all
he backg ound in o ma ion. P e iously, he gene al echnical epo o he BEi
p ojec will be p esen ed, wi h all he poin s ela ed o IT and imp o emen s, as well
as he social pa icipa ion in Vi o ia-Gas eiz and he basic p ocess o he Basque
Go e nmen , bo h socially and economically. All he sec ions o he BEi p ojec a e
explained, in which bo h elec onics and IT ha e played an impo an ole: he bus,
bus shel e s, in as uc u es, signalling, elec ical cha ging and, inally,
communica ions. Fo his pu pose, ende epo s ha e been analysed and speci ic
summa ies ha e been p o ided.
This epo will p esen he con ibu ions ha ha e been made wi hin he amewo k
o his p ojec in e ms o measu es o imp o e ope a ion and se ices, analysing he
imp o emen s implemen ed bo h in e ms o du a ion imes and quali y o se ice, he
gene a ion ha he p ojec has had o deduce socially and in IT e ms, exceeding
objec i es and e en imp o ing hem.
Keywo ds: elec ic bus, digi alisa ion, esul s
i
AURKIBIDEA
AURKIBIDEA .............................................................................................................................................. i
IRUDIEN AURKIBIDEA .............................................................................................................................. iii
TAULEN AURKIBIDEA ................................................................................................................................
AKRONIMOEN ZERRENDA ...................................................................................................................... ii
1. SARRERA .......................................................................................................................................... 1
2. HELBURUAK ..................................................................................................................................... 2
3. AURREKARIAK .................................................................................................................................. 3
3.1. EUSKO JAURLARITZAREN PROIEKTUA [1] ................................................................................. 3
3.2. BEi PROIEKTUAREN LEHEN IKERKETA [1] .................................................................................. 4
3.3. MUGIKORTASUN JASANGARRIARAKO HERRI ELKARGUNEA [2] ............................................. 16
3.4. ENPRESAREN DESKRIBAPENA ................................................................................................ 18
3.5. EGINGARRITASUN TEKNIKOAREN AZTERKETA [3] .................................................................. 20
4. BEi PROIEKTUAREN AURREKARIAK ................................................................................................ 23
4.1. AUTOBUS ELEKTRIKOA [4] ...................................................................................................... 24
4.2. AZPIEGITURAREN URBANIZAZIOA [5] ..................................................................................... 27
4.2.1. ERREIAK ......................................................................................................................... 28
4.2.2. GIDA OPTIKOAK ............................................................................................................. 30
4.2.3. ZEBRABIDE BEREZIAK..................................................................................................... 32
4.3. SALMENTA ETA BALIDATZE-SISTEMA [6] ................................................................................ 34
4.4. SEINALEZTAPEN-SISTEMAK [7] ................................................................................................ 41
4.4.1. SOFTWARE ETA HARDWAREA ....................................................................................... 41
4.4.2. SEMAFOROAK ................................................................................................................ 42
4.4.3. ERREGULATZAILE SEMAFORIKOAK ETA ESPIRAK .......................................................... 43
4.5. AUTOBUSEN KARGA ELEKTRIKOA [8] [9] .................................................................................. 47
4.5.1. SCADA SISTEMA ............................................................................................................. 51
4.6. KOMUNIKABIDE-SISTEMAK [10] .............................................................................................. 53
4.6.1. IP KOMUNIKABIDE SAREA ............................................................................................. 54
4.6.2. ZUNTZ OPTIKOZKO AZPIEGITURA .................................................................................. 55
4.6.3. BIDAIARIARENTZAKO INFORMAZIO-SISTEMA ............................................................... 57
ii
5. GRADU AMAIERAKO LANA - HOBEKUNTZA LANA ......................................................................... 60
5.1. BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK [11] ............................................................. 60
5.1.1. IBILBIDEEN KRONOMETRAZIOAK .................................................................................. 61
5.1.2. USTIATZERAKO LAGUNTZA-SISTEMAREN DATUAK ....................................................... 62
5.2. BEi IBILBIDEAREN HOBEKUNTZAK [12] .................................................................................... 63
5.2.1. ZIRKULAZIOAREN AZTERKETA ....................................................................................... 63
5.2.2. AZPIEGITUREN AZTERKETA ............................................................................................ 65
5.3. BEi AUTOBUSEN DENBORA-ANALISIA [12] .............................................................................. 66
5.4. LEHENENGO BEZERO-DATUEN ANALISIAK [12] ....................................................................... 69
5.5. Sma EnCi y PROIEKTUA – HOBEKUNTZEN BERRESPENA ..................................................... 70
5.6. PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA [13] .................................................................... 71
5.7. PROIEKTUAREN KOSTUA ....................................................................................................... 74
ORDENAGAILUA ETA SOFTWAREA .................................................................................................... 75
SEMAFOROAK (2) .............................................................................................................................. 75
5.7.1. LANORDUEN BANAKETA.................................................................................................... 76
5.7.2. BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK .............................................................. 76
5.7.3. BEi IBILBIDEAREN HOBEKUNTZAK ..................................................................................... 76
5.7.4. BEi AUTOBUSEN DENBORA-ANALISIA ............................................................................... 77
5.7.5. LEHENENGO BEZERO-DATUEN ANALISIAK ........................................................................ 77
5.7.6. Sma EnCi y PROIEKTUA – HOBEKUNTZEN BERRESPENA ................................................. 77
5.7.7. PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA ..................................................................... 77
5.7.8. KOSTU GLOBALA ................................................................................................................ 78
6. ONDORIOAK .................................................................................................................................. 79
7. BIBLIOGRAFIA ................................................................................................................................ 80

iii
IRUDIEN AURKIBIDEA
I udia 1. P oposa u ako BEi linea (go ia), anbia en linea ba ne (bel za) ............................................ 4
I udia 2. Kale ba en gau egungo i xu a (goian) e a p oposamena (behean). ........................................ 5
I udia 3. TUVISA en linea guz ien e abilpena 2015 u ean. G a ikoa ..................................................... 7
I udia 4. TUVISA en biga en linea en ba az bes eko e abilpena, o due an be eiz u a. G a ikoa ......... 7
I udia 5. Kanoi op imoa ......................................................................................................................... 14
I udia 6. Kanoia o dain zeko ins i uzio bakoi zak egin beha du en inbe sioa. .................................. 14
I udia 7. P oiek ua en kos u go din e a ne o o alak. ........................................................................... 14
I udia 8. TUVISAko ko xe egi be iak.................................................................................................... 19
I udia 9. BEi au obus elek ikoa. Egilea: Go ka P adas ......................................................................... 24
I udia 10. TUVISA en zako BEi sis ema en e ei be eziak. .................................................................... 27
I udia 11. BEi au obusa Salba ie abide A lineako e ei be ezian ......................................................... 28
I udia 12. BEi p oiek ua en e eiak, go iz kolo ekoak au oengandik be eiz u a daudela ik. .............. 28
I udia 13. Gida op ikoa Boule a d B linean. .......................................................................................... 30
I udia 14. Zeb abide be ezia Mendizo o zan ....................................................................................... 32
I udia 15. P-50 e a S-880 seinaleek osa u ako seinale be ia. .............................................................. 33
I udia 16. BEi A linea en ibilbidea. ........................................................................................................ 35
I udia 17. BEi B linea en ibilbidea. ......................................................................................................... 36
I udia 18. TUVISA en Sis ema Zen ala en gau egungo a ki ek u a. ................................................... 37
I udia 19. (ezke aldean) TUVISA en Sis ema Zen ala en a ki ek u a be ia. ..................................... 38
I udia 20. BEi sema o oen seinale espezi ikoa ...................................................................................... 42
I udia 21. Doi zaile sema o ikoa en eskema. ........................................................................................ 43
I udia 22. Espi en un zionamendua e a sema o oa en e eakzioak aseekiko. .................................. 45
I udia 23. Boule a deko A linea en au obusa en alde an zizko pan og a oa ka ga zen ..................... 47
I udia 24. Ko xe egi ako ibilbidea (go iz) e a BEi linea (u dinez)......................................................... 48
I udia 25. TUVISAko ko xe egi be iak, Juan C isós omo de A iaga kalean ......................................... 49
I udia 26. SCADA sis ema en a ki ek u a. ............................................................................................. 52
I udia 27. Ma kesinen a eko sa e-a ki ek u a. .................................................................................... 55
I udia 28. BISeko a ki ek u a ................................................................................................................. 57
i
I udia 29. Kanpo Kon sul e an ja i ako sema o o be ia. .................................................................... 64
I udia 30. Donos ia kalean p oposa u ako hobekun zak seinalez apenean. ........................................ 64
I udia 31. ‘GPS Logge ’ aplikazioa ekin a e a ako da uen adibidea. .................................................... 68
I udia 32. Sma EnCi y eki aldia Gas eizen, 2022ko Ekaina en 15ean ................................................. 70
I udia 33. Boule a d A ge alekua en luxu nagusiak. ............................................................................ 72
I udia 34. Boule a d A ge alekuan dagoen lehenengo pape on zia. .................................................... 73
I udia 35. Boule a d A ge alekuan dagoen biga en pape on zia. ....................................................... 73
TAULEN AURKIBIDEA
Taula 1. Sis ema en kapazi a ea. ............................................................................................................ 8
Taula 2. 18 me oko au obus ba en dimen sio e a kon igu azioa. ......................................................... 9
Taula 3. Ob a zibile ako inbe sio es ima ua. ....................................................................................... 11
Taula 4. Au obusen zako inbe sio es ima ua. ..................................................................................... 11
Taula 5. Azpiegi u a ako inbe sio es ima ua. ...................................................................................... 12
Taula 6. 18 me oko au obuse ako inbe sio es ima ua. ...................................................................... 12
Taula 7. P oiek u ako e a Eu opa Komisio ako inan zake a- aula. .................................................... 15
Taula 8. Elka gune a hu bildu zi en pa aide guz ien ze enda. ........................................................... 16
Taula 9. BRT e a BEi a eko ezbe din asunak ........................................................................................ 23
Taula 10. Neu i klima ikoen aula e a legenda .................................................................................... 25
Taula 11. Bi ka ga zaile mo ak .............................................................................................................. 34
Taula 12. Bi ka ga zaile e a balida zaile kopu u inala. ........................................................................ 36
Taula 13. Ha dwa e e a so wa ea en i ismenak. ................................................................................. 41
Taula 14. BEi sema o oen egoe a guz iak ............................................................................................. 42
Taula 15. Au ekon u go dina ............................................................................................................... 46
Taula 16. Lizi azio ako au ekon u inala .............................................................................................. 46
Taula 17. Bana zaileen kon igu azioa en labu pen-da uak .................................................................. 56
Taula 18. Komunikabide-sis ema en au ekon u go dina .................................................................... 59
Taula 19. Exekuzioa ba ne duen au ekon u ne o inala ...................................................................... 59
Taula 20. 2021ko Aza oan az e u ako bidaia ba , A linean. ................................................................ 61
Taula 21. 2021ko Aza oa en 30eko denbo a-da uak, i aupen-denbo ak ba ne. ................................. 62
Taula 22. Ma xoak 23an egindako BEi ibilbidea en az e ke a o oko a. ............................................. 65
Taula 23. U a ila en 20an egindako buel a ba en neu ke a. ............................................................. 66
Taula 24. O saila en 11an egindako buel a ba en neu ke a. ................................................................ 67
Taula 25. 2019 e a 2022 a eko e abile a-da uak BEi linean. ............................................................... 69
Taula 26. O denagailua e a so wa een kos u o ala en kalkulua. ....................................................... 75
Taula 27. Sema o oen kos u o ala en kalkulua. .................................................................................. 75
Taula 28. Hobekun za-lana en o du banake a. ..................................................................................... 76
i
Taula 29. Biga en linea en az e ke ekin lo u ako kos uak. ................................................................. 76
Taula 30. BEi ibilbidea en hobekun zekin lo u ako kos uak. ................................................................ 76
Taula 31. BEi au obusen denbo a-analisia ekin lo u ako kos uak. ....................................................... 77
Taula 32. Lehenengo beze o-da uen analisiekin lo u ako kos uak. ...................................................... 77
Taula 33. Hobekun zen be espena ekin lo u ako kos uak. ................................................................. 77
Taula 34. Fluxu-analisia ekin lo u ako kos uak. .................................................................................... 77
Taula 35. G adu Amaie ako Lana en kos u globala. ............................................................................. 78
5
Hauek izango zi en linea en espezi ikazio o oko ak:
 10,2 km-ko ibilbidea, bi no abide an (hau da, 20,4 km)
 25 gel oki ibilbidean zeha , bi alboe an (hau da, 50 gel oki)
o Ho e a ik, 22 BEi au obusa enak di a.
o 25e ik 2 Txago i xu e a Euskal He iko gel okien alboan daude.
o 25e ik 1 pa eka u a dago anbia ekin, Unibe si a ea gel okian.
2. i udian p oposa zen den moduan, BEi au obusa en e eiak zabalak izango di a
kasu gehiene an, 3.50 m-ko zabale a ekin e a isikoki a ikoa ekiko
desbe dindu a, zin a i e a bide-ma kekin. Zin a iak baka ik bidegu u ze an
ken zen di a, zi kulazioa baimen zeko.
I udia 2. Kale ba en gau egungo i xu a (goian) e a p oposamena (behean).

6
Azpiegi u a i begi a, BRT sis emei beha zen dizkio en ezauga iak honakoak
di a: idaga i asuna, malgu asuna, e oso asuna e a segu asuna. Hauek
gauza zeko, p oiek u honek hu engo p es azioak be ma u beha di uz e:
 25 me oko e adio minimoko bi ak linea o oko ean, 18.75 me okoak
amaie ako gel okie an.
 3.5 m-ko zabale a minimoko pla a o ma, 3.25 m- a a mu iz u a leku
zeha ze an.
 2.75 m- ik 3.50 m- a ako zabale ako e eiak.
 % 8ko aldapa maximoa.
 Linea osoa en u banizazio-p ozesu o oko a gauza zea.
 E ese ba u ako e eiak gal zada en alboe an egon beha di a.
 Ibilbidea en pun u gehiene an, e ei hauek apa kaleku-e eie a ik joan
beha di a, 1000 ge az eleku mu iz uz.
 Gel okiak be i eskuineko alboan daude.
 Gel okien diseinua in eg a ua, un zionala e a a gia da.
 Gel okien aldapa maximoa % 2a da.
 Gel okia en nasa en luze a e a al ue a au obusa enekiko koo dina ua
egongo di a.
 Zoladu ak i is agai zak e a iden i ikaga iak izan beha di a.
 Ma kesinek anbia en ipologia be a izan beha du e.
 I isga i asuna be ma zeko, nasa ekiko dis an zia minimoa egon beha da.
 E eiek 13 ona a da zekiko ako p es egon beha ko di a.
 E eiak bidegu u ze an naba mendu a egon beha di a.
7
Ike ke ei begi a, TUVISA en biga en linea auke a zeko a gudio ba honen
e abile a zen; Gas eizen gehien e abil zen den linea ba bai a, 3. e a 4. i udian
ikusi ahal di en bezala:
I udia 3. TUVISA en linea guz ien e abilpena 2015 u ean.
I udia 4. TUVISA en biga en linea en ba az bes eko e abilpena, o due an be eizi a.
8
Az e u ako da uei begi a, hauek izan beha ko li zake e i xa openak sis ema
eza i ondo en:
 % 3.7ko e abile a en igoe a lehenengo 5 u ee an.
 % 0.7ko igoe a hu engo 10 u ee an.
Azkenik, au obus-ze bi zuen zenbakia kalkula zeko, eskae a i begi a az e u zi en
hainba posibili a e (ikus 1 Taula)
Taula 1. Linea 2A e a 2B sis emen kapazi a ea.
9
Ho ik au e a, bi al e na iba p oposa u zi en:
 1. al e na iba: 10 minu uko maiz asuneko 18 m-ko au obusak.
 2. al e na iba: Hasie an 10 minu uko baina 5. u e ik au e a 8 minu uko
maiz asuneko 12 e a 18 m-ko au obusak.
2. aulan ikus dezakegu nolakoak izan beha di en 18 me oko au obusak:
Taula 2. 18 me oko au obus ba en dimen sio e a kon igu azioa.
10
Dena az e u os ean, ondo ioak hauek izan zi en:
 Sek o e publikoa en e a sek o e p iba ua en a eko lankide za-kon a ua
e edu hobe ena da.
 Esleipendunak no k be e egingo du e aiki ze-p ozesua en a iskua, bai a
man enga i asuna en a iskua (sis ema e a ins alazioak man endu
beha ko bai i u).
 E e au eikus en da a isku handia un zionalki bai a eknologikoki, ba e ien
bizi za-e abile a i begi a e a hauek beha ko di uz en man en ze-lanei
begi a.
 Beze o baka a TUVISA izango da, kudeake a publikoa izango bai a.
 Esleipendunak hu engo pun uak be e beha di u:
o Esleipendunak azpiegi u a e aiki e a au obusak ho ni zen di u.
o Esleipendunak guz ia man en zen du, a isku eknologikoa be e
gain ha uz, kon a ua inda ean dagoen bi a ean.
o Ze bi zua TUVISAk ema en du, Eusko Jau la i zak TUVISA i
lagapena eginez.
o Esleipendunak o dainsa i inko ba jaso zen du, e agike a en
e aikun za, man en zea e a inan zake a konpen sa zeko.
o Epea: 15 u e.

11
Finan zake a i begi a, honelakoa au eikus en da, hu engo lau aule an (ikus
3., 4., 5 e a, 6. aulak) azal zen den moduan:
Taula 3. Ob a zibile ako inbe sio es ima ua.
Taula 4. Au obusen zako inbe sio es ima ua.
12
Taula 5. Azpiegi u a ako inbe sio es ima ua.
Taula 6. 18 me oko au obuse ako inbe sio es ima ua.
13
Naba men zen di a e e au obusei bu uzko da u ga an zi suak e a hauen
man en ze ako beha ezko inbe sioa:
 5 u ean behin, i aupen luzeko be ikuspena egin beha da, e endu a-
bonbonak o dez ea e a di ekzio-ba ak e a i an eak be egoki zea ba ne.
Konponke a ho en kos ua 15.000 eu okoa da ibilgailu bakoi zeko.
 Au obusen bizi za e abilga ia handi u nahi izanez ge o, u eko
be ikuspenaz e a 5 u eko be ikuspenaz gain bes e e agike a ba zuk egin
beha ko li a eke. Hauek di a e agike ak:
o 10 u ean behin: ‘Engine Con ol Uni ’ (ECU)ak, bihu gailuak e a
goi- en sioko banake a-kaxak e a c owba modulua be egoki zea.
E agike a ho en zenba ekoa 10.000 €-koa da.
o 15 u ean behin: mo o a e a inbe i zaileak o dez ea. E agike a
ho en zenba ekoa 70.000 €-koa da.
Da u hauei begi a, p oiek u inala en a gibideak ga a zen di a:
 P oiek ua en hasie a: 2017.
 Sis ema en e aiki ze- asea: 3 u e (27 hilabe e).
 Sis ema en ope azio- asea: 15 u e.
 P oiek ua en amaie a: 2034.
 Inbe sio inala: 49,6 milioi eu o.
 Man en ze-lanen inbe sioa: 631.410 eu o.
 O dain ze-epea: 3 za i an (me odo alemania a e abiliz), 10 u eko
epee an.
 Exiji u ako e en aga i asuna: % 10
14
Kos u o ala, be az, o ganismo publiko bakoi ze ako honakoa kalkula u da,
(ikus 5., 6., 7. I udiak):
I udia 5. Kanoi op imoa
I udia 6. Kanoia o dain zeko ins i uzio bakoi zak egin beha du en inbe sioa.
I udia 7. P oiek ua en kos u go din e a ne o o alak.
21
Helbu u hauei heldu a, hu engo zalan zak, kezkak e a p oposamenak azaldu
zi en:
 TUVISAk us e du modu ak iboan pa e ha u beha duela lizi azioa en
de inizioan e a esleipenean, kon uan ha u a 15 u ez ze bi zua en
kali a ea en e an zule izango dela esleipenduna ekin ba e a.
 TUVISAk ez du a gi ze ga ik baz e u den 2. auke a, 245.587 € me keagoa
bai a (inbe sioa, man enua e a kon sumoa 15 u e an ba uz), e a
5.200.000 € ga es iagoa bai a au obus bakoi zeko, 5 gida i e a gida i
bakoi za en 40.000 €-ko zuzeneko kos uak be e gain ha uz e e.
 Ope azio Az e ke a en a abe a, 1. al e na ibak 40 gida i beha ko li uzke
49.833 gida ze-o du be e zeko (4 gida i/au obus), e a 2. al e na ibak 43
gida i beha ko li uzke 49.833 gida ze-o du be e zeko (4,3 gida i-
kos ua en/au obusa en alde).
 Gu e us ez, us iapen-sis emak (ULZ e a komunikazio-sa ea) TUVISA en
ULZn e a ha en komunikazio-sa ean in eg a u a egon beha ko luke.
 Be eziki kezkaga iak di a pla a o ma en ahokadu a e a sema o oa en
lehen asuna La inoame ikako bi ibilgunee an, Welling ongo Dukean e a
Esmal azioe an, e a Jacin o Bena en e edo Zumakadi bezalako kalee an;
e a zi kula zen a i di en e diko e eie a ik sa zeko edo i e eko au oek egin
beha di uz en bi ak (ia be i e ese ba u ako pla a o ma zeha ka u beha ko
luke e).
 Ule zen da e ese ba u ako pla a o ma en azadu ak, edukie a handiko
ze bi zua denez, bi ibilguneak gu u za u egingo di uela, denbo ak
op imiza zeko.
 Xehe asun handiagoz az e u beha di a man en ze- e a ga bike a-kos uak,
ba ez e e 5, 10 e a 15 u e ekin p oposa zen di en man en ze-lanak ikusiz.
 Amo izazio-idazpen ba au eikusi beha ko li za eke 16. u ean BRT lo a
oso ik be i zeko TUVISA en u eko au ekon ue an.
 Kon uan ha u a BRTa en uni a een man en ze e a ga bike a kon a a en
kon u a izango dela, kon a a ho e a ako espazio independen eak
p es a u beha ko li a eke bil egie an, aile e an, ga bike an, aldagele an
e a ko xe egie an.
 “Non daude kon a ako langileak gu e ins alazioe an?” “Ibilgailu ho iek
ko xe egie an egi en di uz en ka ga elek ikoen kos ua kon a a en kon u a
al da?”

22
 TUVISAk badu espe ien zia ‘F amewo k p og amme 7’ (FP7)ko ‘CI y-
VITAli y-Sus ainabili y’ (CIVITAS) p oiek u ba ean, Ho izon 2020 en
(H2020) au e ik, e a lagun za eman dezake eskae ak p es a zeko beha
den in o mazioa ema eko.
 Lizi azioan, ze bi zua en e abilga i asuna i e a gai asuna i bu uzko
pa ame o ba zuk eza i beha di a, modu koo dina uan, sozie a e
emakidadunak kon a ua en kali a ea e a be e zea ziu a zeko.
 Neu u beha eko pa ame o ho iek az e u e a ez abaida u egin beha di a
Elka izke a Lehiako a en p ozesuan. TUVISAk hone an pa e ha zeko
in e esa izango luke.
Ondo ioz a u ahal dugu, TUVISA en eginkizuna e aba ga an zi sua izan dela
p oiek u hone an. Izan e e, sozie a ea egon da p ozesua en a al guz ie an e a
azkenean ikusiko dugu nolako aldake ak jasan zi uen p oiek uak eka penak egin
e a u e ba zue a a.
23
Behin lehenengo au eka iak ikusi a, jakin dezakegu BEi p oiek uak hainba
en i a een eskue an egon dela, Eusko Jau la i za, ETS e a TUVISA di ela ik. O ain
azalduko da nolako ga apena izan zuen BEi p oiek uak, hainba enp esa (IDOM,
KAPSCH, I iza …) egindako pleguei begi a, ge oago hobekun za-lanean hauei
begi a egindako ga apenak adie az eko:
4. BEi PROIEKTUAREN AURREKARIAK
P oiek u hau BEi sis ema en eza penean oina i zen da. Hau azal zeko,
ezinbes ekoa da lehenik au eka iak azal zea, haue an oina i uko bai i a egindako
hobekun zak, ge oago hobekun za-lana en a alean azalduko di enak.
Hasi au e ik, ikusiko dugu 9. aulan ze k desbe din zen du BEi sis ema ba BRT
sis ema a un ba e ik:
Ezauga iak BRT
(Bus Rapid T ansi )
BEi
(Bus Elek iko In eligen ea)
E ei esklusiboak x x
Bus a ikula uak o oko ean x x
O dainke a bus kanpoan x x
Gel oki inkoak nasekin x x
Au obus jasanga iak x x
Lehen asuna ibilbide osoan x x
Gida op ikoa nase an x
Ka ga elek iko ul azka a x
Gel oki guz ie an ge a zea x
Zun z op ikozko azpiegi u a x
Kame a e e obiso eak x
Hu bil ze-sen so e akus ikoak x
Disuasio- inb ea x
Mapa digi ala ba ualdean x
Denbo a e ealezko da uen App-a x
Ikusmen-u i asuna du enen zako soinu-sis ema x
Taula 9. BRT e a BEi a eko ezbe din asunak
24
Ikusi ahal den moduan, BEi sis ema ez da baka ik au obus elek iko ba azpiegi u a
esklusibo ba ean, baizik e a eknologia uga izko mak o-sis ema ba non busak,
azpiegi u ak, ma kesinak, da uak e a busean dauden sis emak bil zen di en p oiek u
hau gauza zeko.
Hau ondo azal zeko, p oiek ua 6 za i an bana uko dugu: au obusa (ikus 9. i udia),
bille een salmen a, azpiegi u a en u banizazioa, seinalez apena, ka ga elek ikoa e a
komunikazioak.
4.1. AUTOBUS ELEKTRIKOA [4]
I udia 9. BEi au obus elek ikoa.
P oiek u hone a ako, au obusak Bei p oiek ua en a alik ga an zi suenak di a,
ikuspegi publikoa en pa e handia bai a.
Honen ba nean, BEi sis ema en xede ik inpo an eena jasanga i asuna dela e a,
p oiek u honen au obus- lo a elek ikoa izango da. Konk e uki, hamahi u (13)
au obus e osiko di a, sei (6) 12 me okoak e a zazpi (7) 18koak.
Be ikus eko, hauek izango li za eke au obus hauen ezauga i ga an zi suenak:
 Ingu umen-jasanga i asuna
 I isga i asuna e a jasanga i asun soziala
 Jasanga i asun ekonomikoa
 Au obusen desk ibapen e a homologazioa
25
Au obus-sis ema hau be ma zeko, kon uan ha u di a gauza ik ga an zi suenak,
adibidez hi i-zonaldea i a xiki a dagoela e a pla a o ma esklusibo ba izan beha
duela. Nasen i isga i asuna be ma u beha da e e, sa bide e a i enbide
e azekin bai a au obusa ekiko al ue a egoki ua ekin. Gu pildun aulkiak sa
dai ezke aldapa ba ekin, bai au oma ikoa ala manuala dena.
Gaine a, gida i-asis en zia e a gida op ikoan oina i u ako sis ema ba p oposa u
da, au obusek au oma ikoki hu bil zeko gel okia en nasa a e a ho ela,
i isga i asun-maila handi uz.
Au obusak diseina u a egon beha di a Gas eizko baldin za klima ikoei begi a.
Kon uan izanda klima lokala e a i saso-maila ik 525 me o a gaudela, hi ia en
enpe a u a-aldae ak bo i zak iza en di a bai udan zein neguan (ikus 10. Taula):
Taula 10. Neu i klima ikoen aula e a legenda
26
Au obus hauen elikadu a- en sioa, ko on e zuzenekoa e a doi ua izango da.
Egoki u beha ko da, bai ka ga azka ean zein mo elean, au obusen bil egi a ze
ene ge ikoa en egoe a a.
Honi begi a, azalduko dugu nolakoak izan beha di en au obus hauek:
 % 100 elek ikoak izan beha di a, bai akzio ako zein ze bi zu
osaga ien zako.
 Ka ga elek iko azka e a egoki u a egon beha du e.
 Au obusa en zo ua baxua e a in eg ala izan beha da, gal zada ekiko 340
mm-ko gehieneko al ue a ekin.
 Kudeake a ako ekipoak e a ene gia op imiza zeko sis emak izan beha
di u, gida ze e izien eak iza eko. Kon sumo ene ge ikoen moni o izazioa
be ma u beha da.
 E abile a-bizi za 15 u ekoa izango da, 70.000 km-ko u eko kilome ajea
kon uan ha u a.
 Au obus a ikula uek e a in eg alek a oian e aman ahal iza eko
beha ezkoak di en elemen u mekanikoak, hid aulikoak e a elek ikoak
izango di uz e au eko e a a zeko aldean, e a ibilgailuan beha bezala
in eg a u a egongo di a, e az i is eko e a e abil zeko moduan.
 Au obusen mun aiake a modula a izango da, e az mun a zeko edo
desmun a zeko, man en ze-lanak e az eko.
 Hi u leku e ese ba uak izan beha ko di u, aulki gu pildunen zako edo a
ume-o gen zako.
 Sa bide ako e a i enbide ako aldapa bikoi za izan beha ko di u; bai
elek ikoa zein manuala.
 Au obus a ikula uek hi u a da z izango di uz e, 2,55 m-ko zabale a e a
18,75 m-ko luze a.
 Au obus in eg alek bi a da z izango di uz e, 2,55 m-ko zabale a e a 12,75
m-ko luze a.
 A ikula uen edukie a maximoa 100 pe sonen zakoa izango da, ho ie a ik
30 ese i a daudela ik. In eg alena 65 pe sonen zakoa izango da, non
ho ie a ik 21 ese i a egongo di en.
 Es e ika mode noa izan beha ko du, i udi be i zailea izan dezan. Hauen
ba ualdea zabala izan beha da e e.

27
4.2. AZPIEGITURAREN URBANIZAZIOA [5]
BEi sis ema en azpiegi u ak behin be iko i xu a emango dio p oiek ua i. Hainba
alde di begies en di u, e a sis ema uga i in eg a u beha di u e e, ho ega ik
izango da hain ga an zi sua gu e g adu amaie ako lana en p oiek uan.
BRT (edo Bus Rapid T ansi , sis ema non BEi p oiek uak oina i zen den)
e eduan oina i u ako azpiegi u a-sis ema honek BEi au obusak ‘konek a uko’ di u
e eiekin e a hauek di uz en sis emekin, i isga i asuna e a ze bi zu-kali a ea
be ma uz, 10. i udian ikusiko dugun bezala.
Ho e a ako, pun u ezbe dinak jo a u beha ko di ugu lehenik e a behin, hu engo
sis eme an oina i zen bai a: e eiak, gida op ikoak, zeb abide be eziak,
ma kesinak (ikus 3. a ala), e a lehen asuneko seinalez apena (ikus 4. a ala).
I udia 10. TUVISA en zako BEi sis ema en e ei be eziak.
28
4.2.1. ERREIAK
I udia 11. BEi au obusa Salba ie abide A lineako e ei be ezian
BRT sis eman oina i u ako e ei esklusiboak (ikus 11. i udia) eginkizun inko
ba du e, hau da, bes e au oengandik be eiz ea haien menpe ez ego eko e a,
ho az, kalee a ik zeha azka ago mugi zeko. BEi bihu zen duena e ei hauek
di uz en sis ema be eziak di a.
12. i udian be eiz en di a BEi e eiak e a e ei a un ak:
I udia 12. BEi p oiek ua en e eiak, go iz kolo ekoak au oengandik be eiz u a daudela ik.
29
E ei be eizi hauek ez di a soilik BEi au obuse ako, alegia. TUVISAko edozein
lineak e abil di zake, bes e lineak a induz, bai a la ialdi-ze bi zuak e e
(adibidez anbulan ziek, poliziak, suhil zaileek e ab.). Hau hobe zen du
lehen asuna duen a ikoa en bizko asuna, bai a lehen asun gehiago ema ea
ibilgailu hauei.
Lehen asuna be ma zeko, ibilbidea en zeha seinalez apen-egi u ak daude,
hu engo pun uan adie aziko di ugunak, bai a zeb abide be eziak, au obusei
lehen asuna ema en diona oinezkoekiko, anbia bezala.
E eien a al ba zuk axien zako e e balio du e. Honek be ma zen du la ialdi
egoe an e abili ahal iza ea (ospi ale a joa eko e ab.). TUVISAko ez di en bes e
au obusei ez die e ema en inolako baimenik, e eien a ikoa hauen menpe
egongo bai zelako, BEi linea mo elduz.
Helbu uak a gi daude, labu bilduz:
 BEi linea bizko zea, maiz asunak hobe zeko (10 minu u ik 7 minu u a).
 Bes elako TUVISAko lineak bizko zea e emu zeha ze an.
 E oso asuna hobe zea, au obusak ez bai ago behin e a be iz
balaz a zen edo azele a zen.
 Bes elako la ialdi-ze bi zuak bizko zea, bai a axiei e e e emu
zeha ze an.
30
4.2.2. GIDA OPTIKOAK
I udia 13. Gida op ikoa Boule a d B linean.
Gida op ikoa en sis emak (ikus 13. i udia) au e apen izuga ia eza zen du
mugiko asuna en munduan. Honen xedea au obusa nase a ik zeha
au oma ikoki gida zea da, kame a i aku gailu ba ez balia uz, e eie an
ma go u ako le o zu i in e mi en eak ja ai zen di uena.
Gida hauek nasa guz ie an koka u a daude, bai sa zeko bai a i e eko.
Kame a au obusa en behealdean dago, e a au oma ikoki i aku zen du gida,
ge o hau ja ai zeko amai u a e. Le o-gunea amai u e a ge o, sis ema
desak iba zen da e a au obusa be i o gida ze manuale a jo zen du.
37
Honek p ozesu zen aliza u ba daka , sis ema xe a u ik jaso ako da uak
p ozesa zeaz, da uak sendo zeaz e a eska u ako i xa egiak BKE a (BAT
Kudeake a en E akundea) bidal zeaz a du a zen da (BAT e abile ak, gauza u ako
ekin zak e ab.). Halabe , lo a osoa i zabal zeko ekin zen ze enda jaso zen du
BKE ik.
Hu engoak izango li a eke TUVISA en sis ema zen al honek kon igu a u
di zakeen pa ame oak, bes eak bes e:
 Ga aio- i uluak: i ulua en baliozko asuna, sal zeko edo e abil zeko lineak,
e ab.
 Ta i ak
 TUVISAko ba ne- ansbo doen e a kanpoko ope ado eekin kudeake a
 Lineen opologia
18. i udian azal zen da p ozesu zen aliza u honen a ki ek u a o oko a:
I udia 18. TUVISA en Sis ema Zen ala en gau egungo a ki ek u a.

38
BEi sis ema en inplemen azio ako, gau egun TUVISAk di uen ha dwa ea e a
so wa ea ez da nahikoa beha di uen da uak e a gauzak ho ni u e a gauza zeko.
Ho e a ako, be i zeko ins alazio be ia egin beha da, 19. i udian ikus en den
moduan.
TUVISA en jabe di en i uluak sal zeko beha ezkoak di en ga apen guz iak jaso
beha ko di u, bai e a BAT xa ela i a xiki zea e e, sis ema en ba uan
un ziona uko duela be ma uz, salmen a, ka ga zea e a balioz a zea ba ne.
Bes alde, e a lu aldeen a eko elka e aginga i asuna en espa uan, ekipo
be iek BARIK e a MUGI xa elak BEi- en gel okie an e abili ahal iza eko
beha ezkoak di en ga apenak e e sa u beha ko di uz e.
I udia 19. (ezke aldean) TUVISA en Sis ema Zen ala en a ki ek u a be ia.
I udian ikus en den bezala, sis ema en a ki ek u a bikoiz en da, BEi sis ema i
a du aldi be ezia ema eko, p ozesu o ok au obusa en kanpo ge a zen bai i a
(ho ek e agi en duena da xe a u ako sis ema desbe dina iza ea).
39
A ki ek u a be ia en sis emak in lexio-pun u ba eza zen du TUVISA en
eknologia-espa uan, ha dwa e e a so wa e be iz a zailez ho ni u ako sis ema
bai a. Bes eak bes e, hauek di a aldake a esangu a suenak:
 Gau egungo sis ema WIFI en bidez konek a zen da au obusekin. O ain
ma kesinen a ean konek a uko da IP inkoko 4G eknologiaz balia uz.
Honen bidez bidaliko di a ala mak, da uak, so wa een kon olapena e a
egune ake a, BATen e abile ak e ab.
 Zun z op ikoz lo uko di a TUVISA en bulegoa e a ma kesinak, San
Ma ineko Udala en bulegoekin.
 Teknologia be iek ziu asuna askoz hobe uko du e, au obusen da u
e ealak zehaz asun gehiagoz az e u e a a gi a a u ahal bai i a, bai
kon olapen-bulegoan bai a beze oen zako pan aila e a aplikazioe an.
 Ge o, hauek izango di a ma kesine ako makina be ien ezauga i
nagusiak:
 Guz iek izango du e o dainagi ien inp imagailua, bai banku-o dainagi ien
kasuan, bai TUVISA en noizbehinkako o dainagi ien kasuan.
 In e onoa e a CCTV kame a izango di uz e bidaia iei a e a ema eko.
Lanpos u zen ale ik deiei e an zun ahal izango zaie, ekipoa en gainean
ja dunez e a e abil zailea ikusiz.
 Balioz a zaileek kon ak u ik gabeko xa el-i aku gailua e a ba a-kodea en
e a QR i aku gailua izango di uz e.
40
Azkenik hau izango di a BEi sis ema be ia en ekniko asun e a e abilga i asun
guz iak:
 Geldi zeko ekipoekin uka uko di en salmen a- e a eze ez e-sis ema i
bu uzko da uak kudea zeko gai asuna.
 Au o-salmen ako makinak kon ola zeko e a kudea zeko gai asuna.
 Egindako ze bi zuei bu uzko es a is ikak e a xos enak so zeko gai asuna.
 Ba xa ela e abil zeko gai asuna: salmen a, ka ga zea, kon sul a e a
baliozko zea. Ildo ho e an, BKEk honako gai hauei bu uz di uen agi iak
kon uan ha u beha ko di a:
o Ba xa ela (Txa ela en Fi xa egien Egi u a (TFE) e a dokumen u
un zionala)
o Salmen a
o Ka ga zea
o Baliozko zea
o Kon sul a
o Segu asuna
 Ge alekuen ekipoen e a sis ema zen ala en a ean da uak uka zeko
gai asuna. Ekipo guz iek komunikazio-lo u ak izan beha ko di uz e
TUVISA en sis ema zen ala ekin, in o mazioa ka ga u e a deska ga zeko.
E a be ean, USB memo ia en bidez eskuzko da uak deska ga zeko auke a
izan beha ko da.
 Sis ema zen ala en e a BAT xa ela en konpen sazio-zen oa en a ean
da uak uka zeko gai asuna. TUVISAk lo u a ba izan beha ko du BATa en
konpen sazio zen oa ekin (CC-BAT), konexio segu u ba en bidez, BAT
xa ela en beha ezko in o mazioa uka zeko (salmen ak, baliozko zeak,
bi ka guak, gauza u ako ekin zak, gauza u beha eko ekin zak, e ab.). Alde
ho e a ik, kon uan ha u beha ko da Vi o ia-Gas eizko ope ado een e a
BKEko Konpen sazio Zen oa en a eko komunikazio-p o okoloa.
 BAT/BARIK/MUGI (‘Secu e Access Module’+ ‘Ha dwa e Secu i y Module’
(SAM+HSM), SAM, ‘Dynamic-Link Lib a y’(DLL)) sa bide-gakoen
a amendu segu ua be ma zeko gai asuna. Ekipamenduak SAM
moduluekin komunika zeko gai izan beha du, SAM moduluek ona zen
di uz en abiadu a guz ie an.
41
4.4. SEINALEZTAPEN-SISTEMAK [7]
P oiek u hau bu u zeko a al oso ga an zi sua da seinalez apen-sis emak e a
me odoak gauza zea, hauek baimenduko bai u e BEi au obusa i lehen asunez
be e ibilbidea zeha ka zea, bai a segu asun osoz hu a egi ea.
Ho e a ako, a al ezbe dinak be eiziko di ugu: So wa e e a Ha dwa ea,
Sema o oak, E egula zaile sema o ikoak, espi ak e a Seinale isikoak (3.
Pun uan azaldu a dagoena jadanik).
4.4.1. SOFTWARE ETA HARDWAREA
Sis ema hau ma xan ja zeko, ezinbes ekoa izan da gau egungo ha dwa e
e a so wa ea be i zea.
Ho e a ako, Lehendik dauden KAPSCHen ‘RMY’ e a ‘RMY Flash' doi zaile
modeloak esku a zea, ins ala zea, kon igu a zea, p oba zea e a ha dwa ea
alda zea izan da xede nagusia. Helbu ua, gau egungo doi zaile an BEi- ako
lehen asuna en kudeake a-sis ema in eg a zea.
Ge o, BEi- en lehen asuna kudea zeko sis ema egungo doi zailee an zein
be ie an in eg a zeko beha ezko so wa ea ho ni zea, ins ala zea,
kon igu a zea, p oba zea e a ma xan ja zea izango da hu engo pausua.
Plegu publikoe an ez da age zen zein so wa e e a ha dwa ea e abil zen den,
kon iden zial asun a azoiak di ela e a. 13. Taulan Ha dwa ea e a
So wa ea en i ismenak age zen di a:
Taula 13. Ha dwa e e a so wa ea en i ismenak.
42
4.4.2. SEMAFOROAK
I udia 20. BEi sema o oen seinale espezi ikoa
BEi sis emak sema o o be eziak di u (ikus 20. i udia), anbiak e abil zen
di uen modukoak, de ekzioa e e adie az en.
No malean ezagu zen di en a iko-sema o oak di a, bidegu u ze bakoi ze ako
kon igu azio egokia izango du enak, baimendu ako mugimenduak, e ei
kopu ua, oinezkoen pasabideak e a aba kon uan ha u a.
BEi-k e ei be eizia duen bidegu u ze guz ie an, BEi au obuse an e a TUVISAk
us ia zen di uen bes e au obuse an seinale espezi ikoak ins ala uko di a.
Seinale ho iek anbia-mo akoak izango di a, e a LED zu iko bi oku izango
di uz e, be ie e de ekzio-sis ema ba ne ha zen bada.
Goiko okuak ba a ho izon al ba (go ia en edo ez pasa zea en esanahia) e a
be ikal ba (be dea en edo pasabide lib ea en esanahia) di u; beheko okuak,
be iz, iangelu ba du, e a ho i piz eak sis ema ak iba zea daka .
14. aulan ikus en di a bide-disko honen egoe a desbe dinak:
Taula 14. BEi sema o oen egoe a guz iak

43
4.4.3. ERREGULATZAILE SEMAFORIKOAK ETA ESPIRAK
Sema o o-e egulado ea ibilgailuen a ikoa a au zeko e abili ohi den ekipoa
da. No malean, sema o o-e egulado e be ak bide-gu u ze ba eko sema o o
guz iak kon ola zen di u, bai a hainba sema o o e e, un zionamendu-e edu
jakin ba en a abe a.
P oiek u hone an landu beha di en sema o o-e egulado ee an, gaine a, BEi
pasabidea sa u beha da; ho ek esan nahi du doi zailea i de ekzio-
sis ema en ha e a gehi u beha zaiola, bai e a seinaleen e a sema o oen
kon ola e e.
E egulado een un zionamendua au onomoa da, nahiz e a guz iak T a iko
A e oa ekin komunika u a egon. Be a ik alda dai ezke a iko-planak,
sink onizazioak, des aseak, «Modu globalean» edo «pa zialean».
Gau egun, Gas eizen ibilgailuen e a/edo oinezkoen bidegu u zeak a au zeko
e abil zen den eknologia KAPSCH enp esa en RMY se ieko e egulado ee an
ga a u akoa da. Bideak doi zeko e abil zen di en zikloak hainba denbo akoak
di a, gu xienez 80 segundokoak e a gehienez 130 segundokoak
bidegu u zee an.
Doi zaileak baino maila handiagoan daude E egulazio Zen alak. Zonako
zen alen bidez, T a ikoa Kon ola zeko A e oa zun z op ikoa en bidez
komunika dai eke be a a konek a u ako doi zaileekin.
21. i udiko eskeman ikusi ahal da doi zaile-sis ema hu a:
I udia 21. Doi zaile sema o ikoa en eskema.
44
De ekzio-sis ema 2+1 de ek agailuko a ki ek u an oina i uko da, De ekzioa,
P esen zia e a Be a ma zea izenekoe an.
 De ekzioa: De ek agailu ho en e a elka gunea en a eko dis an ziak
ziu a zen du ibilgailuak elka gune a i is eko beha duen denbo a
e egula zailea en e eakzio-denbo a maximoa baino luzeagoa dela.
De ek agailu ho i dis an zia handiagoe a a koka dai eke,
e egulagailuan de ini uz ibilgailuak zenba denbo a beha duen
de ek agailua dagoen leku ik kalkula u ako denbo a a i is eko.
Bidegu u zea en ase guz ien a eko be de-denbo a maximoa ha zen
da kon uan; hala, lehen asun-eskae a egi en denean asea gu u za ze-
ase guz ie ako gu xieneko be de-denbo a handiena ekin egi en a i
bada e e, ziu a u beha da denbo a nahikoa egongo dela
e egula zailea gai izan dadin a zemandako ibilgailua i lehen asuna
ema eko, gu u za zea baino lehen geldi u beha izan gabe.
 P esen zia: Bidegu u zea en oinean dago, seinalea ja i baino hama
ba me o lehenago. Pun u ho e a ik gida iak ezin hobe o ikus dezake
seinalea, geldi ik badago. De ek agailu ho i ak iba u a, de ek a u ako
ibilgailuak bidegu u zea zeha ka uko duela baiez a zen zaio
e egula zailea i, e a, be az, une ho e a ik au e a aseak gu xienez
ibilgailua en iga o ze-denbo a i aungo duela ziu a uko da.
 Be a ma zea: De ek agailu ho ek adie az en du an zemandako
ibilgailua elka gune ik i en dela. Be a ma ze-de ek agailua 5m- a dago
bidegu u zea en a zean, edo 5m- a bidegu u zea en oinezkoen zako
pasabidea en a zean, halako ik badago.
45
Hu engo i udian ikus dai eke nola alda zen den BEi seinale espezi ikoa en
i xu a (elka gunea en oinean dago), au obusak de ek agailuak
bidegu u ze ako bidean ak iba zen di uen a abe a:
I udia 22. Espi en un zionamendua e a sema o oa en e eakzioak aseekiko.
46
Ondo ioz, ikusi dezakegu ins alazio e a in eg azio hauek lan handia beha izan
di uz ela gau egungo sis ema e eali a e bihu zeko. Au ekon u inala, 15 e a
16 aule an ikusi ahal di a:
Taula 15. Au ekon u go dina
Taula 16. Lizi azio ako au ekon u inala
53
4.6. KOMUNIKABIDE-SISTEMAK [10]
Komunikabide-sis emak a al oso ga an zi sua da in o ma ikan oina i zen den
sis ema ba e ako. Gaine a, au obusen e a ma kesinen makinen eknologia
be iak beha zen dio e TUVISA i be e komunikabide- eknologiak alda ze a.
Lineako ope ado ea en p emien a abe a, bidaia ien zako a e a-/in o mazio-
ze bi zuei euska ia e a ansmisioa ema en dien ge aleku bakoi za i
konek ibi a ea ema eko beha ezkoak di en azpiegi u ak e a ULZen in o mazioa
denbo a e ealean zehaz u beha ko di a. Komunikazio ho iek TUVISAko kon ol-
pos ua en e a BEi- en ge aleku bakoi za en a ekoak izango di a.
BEi- en komunikazio-sa ea en helbu ua da BEi- en us iapena ekin ze ikusia
du en e a da uak uka u beha di uz en ze bi zuen euska i iza ea.Ze bi zu ho iek
honako hauek di a:
 Jendea i in o mazioa ema eko sis ema, geldialdi bakoi zean e a denbo a
e ealean bidaia ia en za baliaga ia den in o mazioa e akus eko. In o mazio
ho i elebi asuna en (euska a e a gaz elania) e a Euskal Au onomi E kidegoan
inda ean dauden hizkun za-i izpideen a abe a eman beha ko da.
 Bideo/in e ono ze bi zua, ge alekuko i uluak saldu e a ezez a zeko
sis ema ekin e a, be eziki, ho en kon olapena ekin lo ua, e abil zaile ba ek
geldialdian izan di zakeen go abehe ak u une ik konpon zeko. Sis ema ho ek
da u-base ba izango du beze oekin egin beha eko esku-ha zeak me a zeko,
dagozkion es a is ika-az e ke ak egi eko.
 Sal zaileen kon olapen-ze bi zua, ope ado ea gainbegi a zeko e a
lagun zeko.
 Geldialdi eknikoe an ene gia elek ikoa ka ga zeko eleagin e-ze bi zua e a
geldialdie an ekipo elek onikoak gainbegi a zea e a kudea zea.

54
Ho i ikusi a, hi u eknologia be iak sa uko di a TUVISA en komunikabide-
sis ema be ian: IP komunikabide sa ea (Gigabi eknologian oina i u a), Zun z
op ikozko azpiegi u a, e a Bidaia ia en zako In o mazio-Sis ema (SIV gaz elaniaz)
(hemendik au e a, BIS).
4.6.1. IP KOMUNIKABIDE SAREA
IP komunikazio-sa e honek Gigabi E he ne eknologian oina i u a dago, e a
iden i ika u ako ze bi zu guz iak ema eko gai asun nahikoa izango du:
 Bidaia ia en zako in o mazio-sis ema (BIS).
 Ti uluak e os eko e a eze ez eko sis ema (p oiek u honen i ismene ik
kanpo)
 E oske a- e a eze ez e-sis ema ekin lo u ako bideo- e a in e ono-
sis ema (p oiek u honen i ismene ik kanpo)
 Ene gia ka ga zeko eleagin e-sis ema (p oiek u honen i ismene ik
kanpo)
Sa eko a ki ek u a IP sa eko bi kommu ado e zen ale an elka zen di en bi
e az un independen e en e ake an oina i zen da, e a ho ela sa ea i
e edundan zia ema en dio lo u en e o ke a en au ean.
E a be ean, IP komunikazio-sa eko kommu ado e zen al bakoi za TUVISAko
Kon ol Zen oko IP sa eko swi chekin komunika u a egon ahal izango da bi
(2) in e aze en bidez (1000BaseT edo 1000BaseSX) e a San Ma in nodoan
zehaz en di en komunikazio-elemen uekin (p oiek uan konek a zea
au eikus en da), Gas eizko Udalak hala e abaki zen badu.
55
Honako i udi hone an, adie azi ako ze bi zuak ema eko p oposa u ako sa e-
a ki ek u a i udika zen da:
I udia 27. Ma kesinen a eko sa e-a ki ek u a.
4.6.2. ZUNTZ OPTIKOZKO AZPIEGITURA
IP komunikazio-sa ea zun z op iko monomoduko azpiegi u a ba ean
oina i uko da, ITU-T G.652-D gomendioa en a abe a.
Zun z op ikoko azpiegi u a en eza penak honako hau jasoko du:
 PKP modeloko mahuka ba , 32 zun z op iko ekin, bakoi za 8 zun zeko 4
hodi an aldeka u a; ho e a ako egindako kanalizazioak ( i uboak)
eza i beha ko du.
 Bana zaile modula ba , 19 cm-ko mekanika ekin e a 32 zun z
op iko en zako edukie a ekin (Kon ak u isikoko zun z kanala (FC/PC)
lo uneak e a konek o eak) gel oki guz ie an e a kon ol-zen oan e a
San Ma inen (ez dago a eko jun u a ik).
 Ho ez gain, 8 zun z op ikoko mahuka ba be eiziko zaio Agi elanda
kaleko zi kulazio-e aikina i (Agi elanda 8 en so oko DPZ (Da u
P ozesamendu Zen oa)). Banake a ho i Gas eizko anbia en
A iagako ge aleku ik egingo da, non 32 zun z op ikoko lo u a-kaxa ba
ins ala zea au eikusi a dago. Zun za FC/PC konek o ee an amai u
beha ko da, egika i ze- asean mahuka ho en xehe asunak doi uz.
 E a be ean, 32 zun z op ikoko mahuka ba be eiziko da Ped o Asua 12
gel oki ik San Ma in udal-e aikine aino, Teodo o Dublang kaleko 25.
zenbakian. Linea ho i udal-kanalizazio bidez egingo da. T a iko-e aikina
be eiz eko e abili ako i izpide be a i ja ai uz, bi mu u e an amai u
beha ko da linea ho i: Ped o Asua en ge alekuan e a San Ma in Udal
Bulegoen e aikineko DPZn.
56
Hu engo aulan, adie azi ako bana zaile bakoi zean exeku a u beha eko
lokailuen (FC/PC mo akoak) e a u a seko lo uneen kopu ua jaso zen da:
Taula 17. Bana zaileen kon igu azioa en labu pen-da uak
57
4.6.3. BIDAIARIARENTZAKO INFORMAZIO-SISTEMA
I udia 28. BISeko a ki ek u a
BEi- en Bidaia ien zako In o mazio Sis ema en (hemendik au e a, BIS)
helbu ua BEi- en ge alekue an jendea i in o mazioa ema eko e minale an
age u beha den in o mazioa kudea zea e a bana zea da, in o mazio ho i
Kon ol Zen oa en aplikazio ik modu zen aliza uan kudea u ahal iza eko.
In o mazio ho i EAEn inda ean dauden elebi asuna en e a hizkun za-
i izpideen a abe a e aku siko da.
Halabe , BEi- en ge alekue an e akus en den in o mazioa aho s-sis ema ba en
bidez e e emango da. Sis ema ho i ak iba zeko, ikusmen-ezgai asuna duen
bidaia i ba ek eska uko du, Espainiako I suen E akunde Nazionala (ONCE) en
agin e homologa ua saka uz edo PassBlue sis ema en bidez, zeinak auke a
ema en bai u ikus eko ezgai asuna duen bidaia ia en ele ono mugiko a
Blue oo h bidez de ek a zeko.
BEi- en e abil zailea en zako in o mazio nagusia hu engo au obuse ako
ge a zen den denbo a adie az en diona da. Ho e a ako, BISak da u ho iek
ULZ en bidez jaso beha ko di u, e a, ho e a ako, esleipendunak dagokion
p o okoloa ga a u beha ko du, ULZ en egungo in eg a zailea de ini zeko.
58
Kon ol-zen oko ope ado eek honako eginkizun nagusi hauek be e ahal izango
di uz e:
 Aplikazioan sa zeko kon ola.
 E abil zaileen kudeake a.
 Ka uselen kudeake a (o ialde-sekuen ziak o dena jakin ba ean)
 BEi- en e abil zailea pan ailan e akus en du e)
 Go abehe ak kudea zea.
 Ze bi zuak be an behe a uz ea.
 Moni o ee an ja du ea (i zal zea/piz ea).
 Sis ema gainbegi a zea ( e minalen egoe a ezagu zea, au kez en a i di en
in o mazioa...).
BIS ze bi za ia en e a aplikazioa en ope ado een a eko komunikazioa
TUVISA en Kon ol Zen oa en IP komunikazio-sa ea en bidez egingo da
(lehendik dagoena); in o mazio- e minalekin, be iz, ge alekue an esku aga i
dagoen IP komunikazio-sa ea en bidez komunika uko da swi chen bidez.
Be az, kapi ulu honen i ismena honako hau da:
 TUVISAko Kon ol Zen oko gela eknikoan ins ala u beha eko ze bi za i
ba .
 BISa en so wa ea e a egungo ULZ ekiko komunikazio-p o okoloa
ga a zea, egungo in eg a zaileak de ini u beha eko p o okolo ba en
a abe a.
 Kon ol-gelako ope ado e-gelako o denagailue an ins ala u beha eko
beze o-aplikazioa en so wa ea ga a zea
 ‘Thin-Film-T ansis o - Liquid-C ys al Display’ (TFT-LCD) pan ailako 53
mul zo e a elemen u osaga iak e a ho ien in eg azio isikoa geldi ze-bloke
eknikoan edo -al za ie an, plegu eknikoan jaso ako espezi ikazioa en
a abe a.
 53 elemen u-mul zo, ikusmen-ezgai asuna du en pe sonen za aho s bidez
in o ma zeko e a bloke eknikoan edo geldi ze-al za ie an isikoki
in eg a zeko, plegu eknikoan jaso ako espezi ikazioa en a abe a.

59
Hi u eknologia hauek ikusi a e a ge o, ondo ioz a u dezakegu eknologia hauek
gabe BEi sis ema ez zuela izango gau duen ze bi zu-kali a ea, bai in o mazioa
hela az eko bai a beze oen a e a ako e a in ziden zien konponke e ako.
Azkenik, hu engo aule an au ki di zakegu behin-behineko au ekon ua:
Taula 18. Komunikabide-sis ema en au ekon u go dina
Taula 19. Exekuzioa ba ne duen au ekon u ne o inala
60
5. GRADU AMAIERAKO LANA - HOBEKUNTZA LANA
G adu Amaie ako Lana TUVISA enp esan egin nuen, be i zaile- e a a iko- sailean.
Honen helbu ua BEi sis ema en gainean egindako hobekun zak adie az ea da, beha
genuen in o mazio guz ia esku a u e a ge o.
BEi p oiek ua en au eka i guz iak zehaz u ondo en, hasie a ik ondo ioz a dezakegu
p oiek uak duen konplexu asuna e aba handia dela. Ho i begi a, hainba eka pen,
analisi e a be ikuske a beha izan di u, ma xoan hasi zene ik gau egune a a e.
Ho i dela e a, hobekun za-lan honen eka pen nagusiak da u-bilke ak e a BEi
ze bi zua en analisiak izan di a. Jende- luxuak, beze oen igoe ak, maiz asun- e a
i aupen-denbo ak... BEi sis ema i hobekun zak eza zeko e a, ho ezke o, kali a ezko
ze bi zua hobe u e a be ma zeko.
Hu engo a alak k onologikoki koka u a daude, aza oan hasi nin zene ik (o aindik BEi
linea ez zegoen ma xan) gau egune a a e (2022ko abuz ua).
5.1. BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK [11]
TUVISAko p ak ikak hasi ni uen BEi linea eza i au e ik. Momen u ho e an,
TUVISA en biga en linea (‘Pe i e ikoa’ dei u ikoa) zegoen ma xan, as elehene ik
os i ale a 10 minu uko maiz asuna zuena. BEi p oiek ua en helbu u ba
maiz asunak mu iz ea zen, hau da, 8 minu u a.
BEi p oiek ua en azpiegi u a en helbu u nagusia linea en maiz asun hauek
mu iz ea zen, e ei esklusiboez e a lehen asun sema o ikoaz balia uz. Ho az,
az e u beha izan da zenba denbo a ema en zuen 2A e a 2B linea hauen
ibilbideak, jakinez gida iek espe ien zia gu xi zu ela ibilbide be ian (BRT e eiak
oso desbe dinak di a e ei a un engandik), e a diesel au obusek elek ikoen
abiadu a be dinean mugi zen zi ela ibilbide ik zeha .
Ho e a ako, abiapun u ezbe dine a ik joka u beha izan zen. Au obusen
Us iapene ako Lagun za-Ze bi zuak (ULZ) ibilbideen denbo ak bil zen di u da u-
basean, e abilga i bihu zen ge o hauek az e zeko. Bes alde, unean be an
(au obusa en ba uan) denbo a kalkula zeko me odoak e abili zi en eduki ako
denbo ak az e zeko (e a p oba zeko ULZ sis emak ondo un ziona zen zuela).
61
5.1.1. IBILBIDEEN KRONOMETRAZIOAK
BEi e eiak e aiki au e ik, biga en lineak 45 minu uko buel a-i aupena zuen,
10 minu uko maiz asuna ekin.
2021eko Aza oan hasi zi en neu ke ak, BEi ibilbidea ia e aiki a zegoela ik.
O duan, gel oki ba zuk o aindik ez zeuden e aiki a (adibidez, Jacin o
Bena en ekoak edo Esmal aziokoa), e a balioz a zeko sis ema au obusa en
ba ualdean zegoen (sis ema enba ka ua), ila a ba so uz au eko a ean,
i aupen-denbo a ho i handi uz.
20. aulan azalduko di en emai zak 2A linean oina i u a daude. Lagin hone an
ikus en da noiz hasi den au obusa be e ibilbidea, gel oki guz ie an neu u ako
denbo ak aipa uz e a, azkenik, i aupen-denbo a o ala kalkula uz. Hemen
ikus en den moduan, ibilbideak 38 minu u i aun du, sobe an 12 minu u edukiz,
o du al e ak di ela ik (hau da, denbo a non ez den eze ez egi en).
Neu ke ak egi eko, ULZko (ikus 5.2 a ala) da u-baseak (.sql o ma uan)
konpa a u zi en une e ealean ha u ako denbo ekin (k onome o ba ez
balia uz). Ondo ioz a u zen ULZn a e a ako denbo ak ba egi en zu ela unean
ha u akoekin, ondo io oso ga an zi sua; ho ela, ze bi zua edozein
momen uan az e u dai ekeelako bulegoan.
Hainba ibilbide az e uz, 20. aulako emai zak lo u zi en. Hauek BEi
ibilbidea en e aginko asuna az e zeko balio izan zu en:
Taula 20. 2021ko Aza oan az e u ako bidaia ba , A linean.
62
5.1.2. USTIATZERAKO LAGUNTZA-SISTEMAREN DATUAK
Egune oko au obusen ibilbide guz ien da u guz iak egun be ean a e a zea oso
zaila denez (alde ba e ik, ni e o du egia ez zen hain luzea. Bes alde,
a a saldean bulegoa i xi a dago), ULZ en (Us ia ze ako Lagun za-Sis ema en)
da uak pa eka u zi en, ba az bes eko denbo a ba lo zeko helbu ua ekin.
Da u hauen e abile a e a ezagu za oso ga an zi sua da TUVISA en
egune oko lane ako. Lan hau, da u hauez balia uko da ge o beha dugun
in o mazioa jo a zeko. Helbu u gisa, BEi linea en maiz asunak 8
minu ue a ik 7 minu u a jais ea.
Hauek bulegoko da u-basean daude, non nahi den eguneko da uak au ki u
ahal di en. Hauek .sql o ma uan daude, baina bes elako az e ke ak egi eko
Excel p og ama e abili zen, da uak sailka zeko mak oak e abiliz, hau da,
Excelen il o oso espezi ikoak.
Adibide hone an au ki u dezakegu aza oa en 30ean egindako ibilbide ba zuk
2A linean. Linea hone an bos ze bi za i ezbe dinak daude (BEi A linean, aldiz,
sei izango di a), ikusi dai eke ibilbide hauek lehenengo ze bi za iak egin
di uela. Au obusa en e a gel okien kodeak sailka u e a ge o, ikusi dai eke
Mendizo o zan e a Boule a den ha u ako da uak:
 (hTeo ica) O du eo ikoa: Zein o du an egon beha da au obusa
gel okian.
 (hRe e encia) E e e en ziazko o dua: Zein o du an gel oki ik a e a
beha den au obusa.
 (hLlegada) Hel ze-o dua: Noiz heldu den au obusa,o du eo ikoa i
egoki u a egon beha dagoena.
 (hSalida) I ee a-o dua: Noiz i en den au obusa, e e e en ziazko
o dua i egoki u a egon beha dagoena.
 (nºViaje) Bidaia-zenbakia (Lehenengo kasuan lauga en bidaia dela
ikus dai eke).
 ( Regulacion) E egulazio-denbo a: Hel ze- e a i ee a-o duen a eko
di e en zia (o du al e a).
Taula 21. 2021ko Aza oa en 30eko denbo a-da uak, i aupen-denbo ak ba ne.
69
5.4. LEHENENGO BEZERO-DATUEN ANALISIAK [12]
BEi p oiek ua ma xoa en 1ean hasi zen. Ho ik au e a, ze bi zua en aban aila
guz iak e abilga i ja i zi en, kanpoko balioz a zaileak e a bi ka ga zaileak
ze bi zuan ja iz e a un zional asun be iak ma xan ja iz.
2020ko pandemiak o aindik man en zen zi uen au obusen e abile a-da u baxuak,
bes eak bes e, mugiko asun publikoa en kon ian za al aga ik (Co id 19a
ha zea i beldu a adibide gisa). Ho ega ik, p emia zen BEi linea be iak
be esku a u beha zi uela 2019ko beze o-kopu u da uak.
Ho e a ako, az e u beha izan zi en hilabe ez hilabe e BEi linea be iko
e abile a-da uak, 2019koekin konpa a uz, hu engo aula i e epa a uz:
Taula 25. 2019 e a 2022 a eko e abile a-da uak BEi linean.
Ho ela ondo ioz a u ahal izan zen BEi lineak ha u ako beze o-kopu uen da uek
gehiago hobe u zi uela egoe a, 2019 ingu uko da uak iza e a. Kon uan ha u da,
TUVISAko bes e linee an be esku apen hau ez dela gauza u o aindik, haien
2019ko da uen gau egungo % 70 bai i uz e.

70
5.5. Sma EnCi y PROIEKTUA – HOBEKUNTZEN BERRESPENA
I udia 32. Sma EnCi y eki aldia Gas eizen, 2022ko Ekaina en 15ean
BEi p oiek uak, bes e sa i ba zuk i abaz eaz gain (adibidez, Mugiko asun EMS
sa ia) bes e p oiek u ba en ba uan dago; Sma EnCi y hi i adimen suen
p oiek ua.
P oiek u honen xedea hi i jasanga iagoak lo zea da. Ekaina en 15ean amaie a
eman zion p oiek ua i eki aldi handi ba ekin Eu opa Jau egian, Gas eizen, 32.
i udian ikus en den bezala. Be an, buel a ba eman zen BEi au obusa en
ba uan, BEi p oiek ua e a honek jasan di uen lan hone an jo a u ako
hobekun zei bu uzko au kezpena ekin. 60 ingu uko Eu opa mailan di en adi uei
egin zen au kezpena, e a beha ezkoa da esa ea dena maila eknikoan au kez u
zela, enp esa e a hi i gobe nue a ik jende asko e o i zelako. Hobekun za-lanean
egindako emai zak au kez eko e e balio izan zuen au kezpenak, ho ega ik du
a al honek ho en ga an zia.
Ho e a ako, au eko lana egin beha zen, BEi- i bu uzko in o mazioa ez
zegoelako ingelesez. Co elDRAW bidez egi en di a gau egungo Udala en
diseinu g a iko guz iak, ho az p og ama be a e abili nuen BEi- i bu uzko
dip ikoak egi eko, non ondo ioz, in o mazioa euska az e a ingelesez au kez u ik
u zi nuen.
Ondo ioz a u dezakegu BEi p oiek uak duen ospea Espainia e a Eu opa mailan
oso ona dela, hi i ba zuk hasi bai i a e edu hau in eg a zen haien
au obusen zako. Gaine a, hobekun za-lanean egindako emai zak be es eko
balio izan zuen, Sma EnCi y p oiek uan ge o in eg a u di enak.
71
5.6. PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA [13]
Ma xoan ja i zen ma xan BEi ze bi zua, ma kesinak ma xan e e ja iz,
un zional asun guz iekin. Baina o aindik elemen u ga an zi su ba zuk al a zi en,
bes eak bes e pape on ziak.
Hauek ja zea BEi p oiek ua en plana en ba uan zegoen, ga an zia bai zu en bai
e abil zaileen za zein gida ien za . Hauen al a e e ikus en zen; ge alekuak
sa i an zikin au ki zen zi en, Boule a den ge alekuan kasu xa enen gisa.
Ho e a ako, 50 pape on zi ja i zi en ge aleku guz ie an. Ge aleku handie an (2)
bi ja i zi en, e a bes ee an (21) baka a. Ho az, o mula ho ela ge a zen da:
(2x4)+(1x21) = 50
Nola ja i beha zi en pape on zi hauek? I izpide uga i izan zi en kon uan, alde
ba e ik i isga i asun legea i zegozkionak:
 Pape on zia ezin da ja i i isga i asuna beha duen bes e elemen u
ba e ako sa bidea oz opa zen duen leku ba ean, ez pa ikula a ez a
publikoa.
 Pape on ziak ez du egon beha sua piz eko a iskua dela e a ingu uko
elemen u sen iko ak la iki a iskuan ja di zakeen leku ba ean.
Naba men zekoak di a ma kesina en egi u a, BEI en ka ga-pun uak e a
balizko su eekiko sen iko ak izan dai ezkeen hainba elemen u.
 Pape on ziak i isga ia izan beha du, nahiko e adioan, be a a
mugiko asun u iko ibilgailuen bidez sa zeko, gu pil-aulkiak e a e a
be eko ibilgailuak naba menduz.
 Pape on zia zo u lauan ja i beha da, inklinazio ik gabe edo ahalik e a
gu xien.
 Pape on zia ezin da ja i beha sa bide-e emuen au ean; adibidez, BEI en
a eak edo ma kesinak osa zen di uz en elemen uak, bai e a nasa ako
sa bidea edo ha en espaloi un zional pa aleloa e e.
Bes alde, gu e i izpideak eza i zi en e e:
 Au eko pun ua en guz ia.
 Pape on zia es a egikoki ja i beha da, ha en e abile a e a
ap obe xamendua ezin hobea izan dadin. Ze bi zua en e abil zaileek
au obusa ha zeko egi en edo e abil zen du en ibilbidea e a i xa o eko
gunea be eiziko di ugu.
 Gel oki handie an, nasako bi zaka on zi ja zea e abaki da (Boule a d e a
Mendizo o za); gaine ako ge alekue an, be iz, nasako zaka on zi
baka a.
72
I izpideak kon uan ha u a, hasi zen pape on zien kokapena eza zen. 50 kasu
asko di enez, azalduko dugu Boule a d A ge alekua en kasua, 33. i udian ikus
dezakeguna:
I udia 33. Boule a d A ge alekua en luxu nagusiak.
Ze ge a zen da kasu hone an? Ge aleku hone an Boule a d-eko beze oek
ha zen du e au obusa, bai a ansbo doa egi en du enak. Ho az, ikusi dezakegu
planoan luxu nagusienak eskuinalde ik da o ena e a a zeko au obuse ik
da o enak di ela. In o mazio hau A cGIS p og ama en bidez egiaz a u genuen,
p oba zeko kokapenak egokiak zi ela.
Ho ega ik, e abaki genuen pape on ziak i udian ma ka u ik dauden pun u
go ie an zehaz ea. Ezke ean dagoena Za amaga ik e a a zeko au obuse a ik
da o en luxuak ha zen di u, e a eskuinean, be iz, Boule a d-e ik e a ese i a
daudene ik da o enak. Gaine a, au eko a ea en alboan ego eak gida ien za e e
baliaga ia da. Hauek hu engo i udie an (34, 35) ikus en di a.
Ze ge a uko zi ekeen nasa en eskuinaldea en mu u ean ja iko bagenu? Fluxua
xikia bada, pape on zi honen e izien zia gu xia izango da. Ho ek esan nahi du
ino k ez duela e abiliko pape on zi hu a, o duan gu e i izpide es a egikoa ez da
be eko.
Ho ik au e a, hu engo pape on ziak i izpide be dinekin ja i geni uen, 34 e a 35.
i udie an ikus en di enak. Gau egun, hauen e abile a oso handia da ge aleku
guz ie an, ba ez e e bes e lineekin ansbo doa daudene an, Boule a d-ekoak e a
ibilbide es a egikoekin opa zen di enak (eskolak, ige ilekuak, hi i-zen oak
e ab.).
73
I udia 34. Boule a d A ge alekuan dagoen lehenengo pape on zia.
I udia 35. Boule a d A ge alekuan dagoen biga en pape on zia.
74
5.7. PROIEKTUAREN KOSTUA
Analisi, xos en e a p oba guz iak egin ondo en, Hemen labu zen di a G AL hau
posible egi eko e abili ako esna guz iak:
 SOFTWAREA
o TUVISAko da u-baseak: SQL, Excel
o KAPSCHen kon olapen-p og ama: Une e ealeko da uak e a
egoe ak
o DATIKen da u-baseak: SQL, Excel
o Aplikazioak: GPS Logge
o Sma EnCi y au kezpena: Co elDRAW
o Fluxu-az e ke a: A cGIS P o
 TXOSTENAK
o 2A linea en denbo a-analisia
o BEi linea en denbo a-analisia
o BEi ibilbidea en in ziden zia- xos ena
o Pape on ziak ja zeko kudeake a- xos ena
 BESTELAKOAK
o TUVISAko o denagailua
o TUVISAko ze bi za ia
o TUVISAko dokumen azioa
o K onome oa
o Gainbegi ake ak e a denbo a-analisiak egi eko xan iloiak
o IRIZAR en BEi sis ema elek onikoak
o IDOMen BEi ibilbidea en planoak
o Bi hi i-sema o o
E abili ako elemen u gehienak dohainik edo jada o daindu a zeuden, ba ez e e
da u-basei zuzendu ako guz ia, o duan so u ako balo ea kos u u ia izan du,
e ekina (bai ekonomikoa, bai soziala. Azken inean, ze bi zu ba da) handiago uz.
Aldiz, Co elDRAW e a A cGIS p og amen u eko lizen ziak e osi beha izan zi en.

75
Hobekun za-lanen emai zei heldu a, ondo ioz a u zen sema o o bi ja i beha
zi ela BEi ibilbidea en Txago i xuko alde dian. Pape on ziak, be iz, Udala en
plana en ba uan zeuden jadanik, lana en eginkizuna kokapen hobe ena bila zea
izanik.
Lan guz ia 400 o du an egin da. Lano dua hi za menean eza i ako kan i a ea i
dagokio, hala bada EHUk e a TUVISAk ados u akoa, 9 eu o go dine an.
Ho ela ge a zen di a hobekun za-lana hone an e abili ako esnen p ezioak:
ORDENAGAILUA ETA SOFTWAREA
Kon zep ua Kodigoa Fo mula / I u ia O denagailua A cGIS Co elDRAW
E oske a p ezioa
Ep
Ka alogoa
1500.00
100.00
369.00
Salmen a
-
p ezioa
Sp
Es imazioa
0.00
0.00
0.00
E abile a
-
u eak
u
Es imazioa
5.00
1.00
1.00
U eko amo izazioa
Am
(Ep
-
Sp)/u
300.00
100.00
369.00
TOTALA
€/u e
Tu
Am
300.00
100.00
369.00
P odukzio
-
o duak
p
Disponibili a ea
2088.00
40.00
20.00
TOTALA
€/hP od
Tp
Tu/p
0.14
2.50
18.45
Taula 26. O denagailua e a so wa een kos u o ala en kalkulua.
SEMAFOROAK (2)
Kon zep ua Kodigoa Fo mula / I u ia P ezioa
E oske a p ezioa
Ep
UTE en p ezioa
8000.00
Salmen a
-
p ezioa
Sp
Es imazioa
0.00
E abile a
-
u eak
u
Es imazioa
10.00
Man en zea
Ma
Es imazioa
200.00
U eko amo izazioa
Am
(Ep
-
Sp)/u
800.00
TOTALA
€/u e
Tu
Am+Ma
1000.00
P odukzio
-
o duak
p
Disponibili a ea
87600.00
TOTALA
€/hP od
Tp
Tu/p
0.011
Taula 27. Sema o oen kos u o ala en kalkulua.
76
5.7.1. LANORDUEN BANAKETA
Hu engo aulan azal zen da lanean e abili ako o duen banake a:
Eginkizuna Ehunekoa (%) Denbo a (h)
BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK
20
80
BEi IBILBIDEAREN HOBEKUNTZAK
30
120
BEi AUTOBUSEN DENBORA-ANALISIA
20
80
LEHENENGO BEZERO
-
DATUEN ANALISIAK
15
60
Sma EnCi y PROIEKTUA
–
HOBEKUNTZEN
BERRESPENA 5
20
PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA 10
40
Taula 28. Hobekun za-lana en o du banake a.
Au eko in o mazio guz ia kon uan izanda, kalkula u di a a al bakoi zeko kos uak:
5.7.2. BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
80
720.00
h
O denagailua
0.14
50
7.00
TOTALA
727.00
Taula 29. Biga en linea en az e ke ekin lo u ako kos uak.
5.7.3. BEi IBILBIDEAREN HOBEKUNTZAK
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
120
1080.00
h
O denagailua
0.14
60
840.00
h
Sema o oak
0.011
2
0.022
TOTALA
1920.22
Taula 30. BEi ibilbidea en hobekun zekin lo u ako kos uak.
77
5.7.4. BEi AUTOBUSEN DENBORA-ANALISIA
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
80
720.00
h
O denagailua
0.14
50
7.00
TOTALA
727.00
Taula 31. BEi au obusen denbo a-analisia ekin lo u ako kos uak.
5.7.5. LEHENENGO BEZERO-DATUEN ANALISIAK
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
60
540.00
h
O denagailua
0.14
60
8.40
TOTALA
548.40
Taula 32. Lehenengo beze o-da uen analisiekin lo u ako kos uak.
5.7.6. Sma EnCi y PROIEKTUA – HOBEKUNTZEN BERRESPENA
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
20
180.00
h
O denagailua
0.14
18
2.52
h
Co elDRAW
18.45
15
276.75
TOTALA
459.27
Taula 33. Hobekun zen be espena ekin lo u ako kos uak.
5.7.7. PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA
Uni a ea
Desk ibapena
Uni a e
-
p ezioa (
€)
Kan i a ea
K
os u
a (
€)
h
Langile
-
lano dua
9.00
40
360.00
h
O denagailua
0.14
25
3.50
h
A cGIS
2.50
20
50.00
TOTALA
413.50
Taula 34. Fluxu-analisia ekin lo u ako kos uak.
78
Bes elako kos eak ez di a aipa zen, in o mazio al aga ik. Ho ezke o,
hobekun za-lana en kos e globala ho ela kalkula u da:
5.7.8. KOSTU GLOBALA
Desk ibapena
Kos u
a (
€
)
BIGARREN LINEAREN LEHENENGO AZTERKETAK
727.00
BEi IBILBIDEAREN HOBEKUNTZAK
1920.22
BEi AUTOBUSEN DENBORA-ANALISIA
727.00
LEHENENGO BEZERO-DATUEN ANALISIAK
548.40
Sma EnCi y PROIEKTUA – HOBEKUNTZEN BERRESPENA
459.27
PAPERONTZIAK JARTZEKO FLUXU-ANALISIA
413.50
TOTALA (BEZ ba ik)
4795.39
BEZ (% 21)
1007.03
TOTALA (BEZa ekin)
5802.42
Taula 35. G adu Amaie ako Lana en kos u globala.