Hizkuntza aniztasuna Europar Batasunean

HIZKUNTZAANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN
Pa xi Jua is i
Au kezpena
Lan honen helbu ua da Eu opa Ba asuneko (EB) hizkun zen egoe a en
be i ema ea. Has eko, EBean dauden hizkun zak e a bakoi zak dauzkan hiz-
unak au kez uko di u . Eu opa Ba asuneko hizkun za aniz asuna en be ezi a-
sunak e aku si os ean, hizkun za aniz asuna kudea zeko Ba asunean dauden
me odoak az e uko di u .
Lanean zeha e abiliko di udan in o mazio e a da u gehienak Munduko
Hizkun zei bu uzko xos ene ik da oz. Txos en hau egi eko lanak 1998. u e-
an hasi zi en, e a 2003. u ean buka u (1). 2005.ean a gi a a u zen lan honek
helbu u ga an zi su bi izan di u: alde ba e ik, munduko hizkun zek dauka en
egoe a e a a azoak azal zea; e a, bes e ik, desage zeko a iskuan dauden hiz-
kun zen egoe a hobeago zeko beha ezkoak di en hizkun za poli ikak, e aba-
kiak e a pausoak zehaz ea, hain zuzen e e, munduko gobe nuei, nazioa eko
e akundeei e a es a uei aholkuak ema eko helbu ua ekin.
(1) Munduko Hizkun zei Bu uzko Txos ena da Eusko Jau la i za en e a Unesco- en a ean
1997an sina u ako ako dio en ondo ioz egin den ike ke a. Txos en honen helbu ua izan da mun-
duko hizkun zen egoe a azal zea, eu en ezagu za, e abile a e a bilakae a i bu uzko da uak ema-
nez. E a be ean, zonalde geog a iko ezbe dine ako e eali a e soziolinguis ikoen p ospekzio az-
e ke a bu u u da, hizkun zen dinamikan aldagai ga an zi suak zein zuk di en zehaz eko. Ho i
guz ia desage zeko a iskuan edo gu xi u ako egoe an dauden hizkun zen sus apen e a be esku-
apene ako poli iken a loan ha u beha eko e abakiei bu uzko zenbai i izpide emanez. Txos e-
nean zo zi pe sona a i u ga a lanean: Andoni Ba eña, I zia Idiazabal, Ca me Junyen , Paul O -
ega, Belen U anga, Felix Ma í, Es i Amo o u e a ni neu. E a be ean, bulego lana au e a e aman
du en hi u pe sona egon di a lanaldi oso ako kon a a uak. 1998 u ean hasi zen ike ke a hau e a
2005. u ean a gi a a u da. A gi a apena en e e e en zia da: Ma í, F. O ega, P., Ba eña, A., Idia-
zabal, I., Jua is i, P., Junyen , C., U anga, B. e a Amo o u, E. (2005): Wo ds and Wo lds. Wo ld
Languages Re iew. Mulin ingual Ma e s, E esuma Ba ua.
Libu u honen euska azko be sioa da. Ma í, F. O ega, P., Ba eña, A., Idiazabal, I., Jua-
is i, P., Junyen , C., U anga, B. e a Amo o u, E. (2005): Hizkun zen mundua. Munduko Hiz-
kun zei Bu uzko Txos ena. UPV-EHU, Bilbao.
Libu u hau an sese a e e i zuli da: Ma í, F. O ega, P., Ba eña, A., Idiazabal, I., Jua is-
i, P., Junyen , C., U anga, B. e a Amo o u, E. (2006): Un monde de pa oles, Pa oles du mon-
de. E ude su les langues du monde. L`Ha ma an, F ance.
Ike ke a honi bu uz in o mazio gehiago lo zeko ikusi: www.ama auna-languages.com
Lan honen egileok e abili dugun in o mazioa galdeke a bidez jaso dugu,
nagusiki. Alegia, ike ke a honen oina ia balizko in o ma zaile guz iei bidali
zi zaien galdeke a izan da.
Gehiene an, pos a a un a en bidez jaso dugu in o mazioa, baina ahal
izan den kasue an e-pos a e e e abili dugu. Pos a en me odoak ahalbide u
digu bes e modu ba e a lo u ezingo genukeen in o mazioa lo zea. Alegia,
pos a en bidea e abiliz, gugandik oso u u i edo in o mazio bilke a saila du-
en hizkun zen be i lo u ahal izan dugu. Gaine a, kon uan izan beha da
galdeke a pos a bidez bidali a denbo a ema en zaiela in o ma zaileei e an-
zunak pen sa zeko edo a hizkun za en egoe a i bu uz in o mazio idaga ia
bila zeko.
Galdeke en bidez lo u dugun in o mazioa en osaga i, libu uen e a a -
ikuluen a ake a egin dugu. Bes eak bes e, adi uen libu u e a lanak, mundu-
ko hizkun zen a lasak, zenbai e emu ako az e ke a desk iba zaileak, e a as-
ko ako komuni a een e a zonaldeen ike ke a soziolinguis ikoak e a gal zeko
zo ian edo a iskuan dauden hizkun zei bu uzko ike ke ak e a lanak a aka u
di ugu.
Azkenik, munduko hizkun zen gaia ondo ezagu zen du en ike la i e a i a-
kasle asko ekin egon ga a ha emane an bil zen a i ginen in o mazioa kon-
as a zeko e a balioz a zeko. Zen zu hone an, gogo a zekoa da nazioa eko
bos bile a an ola u geni uela 1999. u e ik 2001e a: Boli iako Cochabamban
1999an, E usia Fede azioko Kalmykia E epublikako kapi alean, hau da,
Elis an, 1999an, Bu kina Fasoko Ouagadougoun 1999an, Indiako Myso en
2000n e a, azkenik, Aus aliako Melbou nen 2001ean. Bile a ho ie an, Txos-
ena en helbu uak e a galdeke a au kez u geni uen, ingu u ho e ako hizkun-
zen egoe a zuzenean ezagu u genuen e a, ba ez e e, han bildu ako adi uen la-
gun za zuzena eska u.
I. HIZKUNTZAK ETA HIZTUNAK EBean
Zenbai kasu an hizkun zen e a dialek oen a eko be eizke a zaila dela
ahan zi gabe, gau egungo hizkun za bizien kopu ua 5.000 e a 6.000 bi a e-
koa dela us e da, (C ys al 2000, Ne le 1999, Com ie, Ma hews and Polinsky
1996, Wu m 2001, G enoble and Whaley, 1998 and Hagege 2000, Hale 1992,
K auss 1992) (2).
Hala e a guz iz e e, hizkun zak ez daude modu homogeneoan bana u a
munduan zeha . Guz i a, munduan 6000 hizkun za daudela ona zen badugu,
894 EUSKERA - LI, 2006, 2
(2) Ba ba a G imes-ek (2000) be e E hnologue libu uan munduan 6.800 hizkun za daudela
aipa zen du, B igh -ek (1992) In e na ional Encyclopedia o Linguis ics libu uan 6.300 hizkun za,
e a Moseley e a Ashe -ek (1994) A las o he wo ld’s languages libu uan 6.796 hizkun za.
munduko hizkun zen %3 (200 hizkun za) eu opa ak di a, hizkun zen %32
(1.900 hizkun za ingu u) a ika ak, %32 asia ak (1.900 hizkun za ingu u),
%15 ame ika ak (900 hizkun za ingu u) e a Ozeano Ba ean 1.100 hizkun za
hi z egi en di a, munduko hizkun zen %18 (C ys al 2000, Ne le 1999, Com-
ie, Ma hews and Polinsky 1996, Wu m 2001, G enoble and Whaley 1998,
Hagège 2000).
1. i udia: hizkun zen banake a kon inen eeen a abe a
1.1. EBeko hizkun zak
Zenba hizkun za hi z egi en di a Eu opa Ba asunean? Ez da e aza gal-
de a honi e an zu ea. Hain zuzen e e, zaila delako zehaz ea hizkun za ba en
aldae a ba hizkun za den ala dialek oa (3). Alegia, hizkun za ba ze den e a-
baki zeko e abil zen den i izpidea en a abe a, Ba asunean hizkun za gehiago
edo gu xiago daudela esan genezake.
G imes-ek (2000), adibidez, Alemanian zazpi hizkun za ge mania hi z
egi en di ela esa en du, baina bes e ike la i ba zuek dio e zazpi hizkun za ho-
iek alemana en aldae ak di ela. Zen zu hone an, asko an egi en den galde a
da: luxenbu ge a, alsazie a, mochenoa, anciquea, walse a, zimb ie a e a yid-
disha alemana en dialek oak di a ala hizkun za desbe dinak di a?
%32
%15
%3
%18
%32
A ika 1.900 (%32)
Ame ika 900 (%15)
Asia 1.900 (%32)
Ba ea 1.100 (%18)
Eu opa 200 (%3)
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 895
(3) Hizkun za en e a aldae a en a eko desbe din asunei dagokionez ikuspun u uga i dau-
de. Romaine- en (1996) a abe a, aldae a ba hizkun za den ala ez hiz unek e abaki beha du e, ez
hizkun zala iek. Alegia, hizkun za e a aldae a zehaz ea ez dagokio hizkun zala i za i, hain zuzen
e e, hizkun zen a eko be eizke a a azo soziala delako.
An ze ako galde a egin dai eke sakonian izeneko dialek oa i bu uz. G e-
zie a mode noa en dialek oa da ala be eizi ako hizkun za? (4)
Luxembu ge a, alemana ekin e a an sesa ekin ba e a, Luxenbu goko
hizkun za o iziala bihu u zen 1983. u ean, nahiz e a o ain dela gu xi a e ale-
mana en dialek o gisa ona ua zegoen.
Meänkieli e a Yiddish hizkun zak inlandie a en e a alemana en aldae ak
di ela esa en da, baina nolabai eko babes o iziala du en hizkun za gisa ona u
di u Suediako gobe nuak (5).
Ikus en den bezala, ez da e aza esa ea zenba hizkun za hi z egi en di-
en Eu opa Ba asunean; hain zuzen e e, zaila delako zehaz ea hizkun za ba-
en aldae a ba hizkun za den ala dialek oa. Gaine a, hizkun zala ien i izpide-
en au ka, a azoi his o ikoak, poli ikoak e a sozialak daude asko an aldae a ba
hizkun za gisa ha zeko.
Lan hone an, luxenbu ge a, meänkieli, usyne a edo Yiddish (6) bezala,
nolabai eko ona pen o iziala du en hizkun za edo dialek oak Ba asuneko hiz-
kun za gisa ha uko di u , e a albo ba e a u ziko di u , alsazie a, mochenoa,
anciquea, walse a, zimb ie a, sakonie a edo õ oa (7) bezalako dialek oak,
hain zuzen e e, inolako ona pen o izialik ez du elako.
Zenbai i u i en a abe a, 125 hizkun za baino gehiago hi z egi en di a, gau
egun, Eu opa Ba asunean. Haue a iko asko azken u eo an izan di en mig azio-
en ondo io di a (Siguan, 1995). F an zian, adibidez, Alge iako a abie a hi z egi-
en du en 600.000 hiz un daude, kabylea (Alge iako Be ebe amiliako hizkun-
za) hi z egi en du en 500.000 hiz un, e a Tunisiako a abie a hi z egi en du en
200.000 hiz un (Ma í e al, 2005). Lond esen panjabia hi z egi en du en 143.000
hiz un, guja a ia hi z egi en du en 138.000 hiz un e a hindi/u du hi z egi en du-
en 125.900 hiz un (Bake and E e sley, 2000). Mig azioen ondo io di en hiz-
kun za hauek guz iek babes, ona pen e a p es igio gu xi du e Ba asunean.
896 EUSKERA - LI, 2006, 2
(4) Glan ille P ice-k (2000) edi a u ako The Encyclopedia o he Languages o Eu ope li-
bu uan ze a esa en da: «Tsakonian is a dialec o G eek spoken in a numbe o illages in he SE
Peloponnese be ween Moun Pa no and he A golic G ie . No being mu ually in elligible wi h
o he dialec s, i has some imes been eckoned o be a dis inc language. Acco ding o di e en
sou ces he e a e 300 speake s o Tsakonian nowadays». P ice, G. (2000): Encyclopedia o he
languages o Eu ope. Blackwell Publishing, Ox o d.
(5) 2000. u ean, Suediako gobe nuak nolabai eko babes o iziala eman zien bos hizkun-
zei: inlandie a, meänkieli, samie a, iji oe a e a yiddisha.
(6) Luxenbu ge a hizkun za o iziala da Luxenbu gon, meänkielia e a yiddish hizkun zek no-
labai eko ona pen o iziala du e Suedian e a usyne a Se biako Voj odina Elka e Au onomoko hiz-
kun za o iziala da.
(7) Võ o hizkun za Es oniako hego-ekialdean hi z egi en da e a es onie a en dialek o za jo-
zen da. Dena dela, li e a u a p opioa dauka e a be e hiz unak Es oniako ja o izko hizkun za gisa
ona ua iza eko p esioa egi en a i zaizkio Es oniako gobe nua i. Võ o hizkun za as ean behin e a-
kus en da Es oniako 26 eskole an. Hilean bi an a gi a a zen den kaze a ba e e badago: Uma Leh .
www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
Azken u eo an asko alda u da EBeko populazioa en bilakae a e a osake-
a. E o kinen kopu ua handi uz joan da Ba asunean, e a, ondo ioz, 90. hama -
kada en hasie a ik, e o kinak di a Ba asuneko biz anle ia en hazkundea en
a azoi ga an zi suena (8). Honek ze a esan nahi du: hizkun za asko daudela
Ba asunean inolako ona penik ez du enak, nahiz e a hiz un uga i izan. Hau
kon uan izanik, i udi zen zai beha ezkoa dela EBean bizi di en e o kinek hi z
egi en di uz en hizkun zei bu uzko ez abaida edo a gogoe a publikoa egi ea.
Hain zuzen e e, Ba asunak e o kizunean izango duen e onke a iko ba ho i
izango da: e o kinen hizkun za e a kul u eskae ei beha bezalako e an zuna
ema ea.
2005eko i ailean, Eu opako Ba zo deak A Common Agenda o In eg a-
ion – F amewo k o he In eg a ion o Thi d-Coun y Na ionals in he Eu-
opean Union komunikazioa ona u zuen. Komunikazio hone an aholkuak
ema en zizkien es a u kideei e o kinen gaian au e apausoak eman di za en.
Zehazki, e o kinak in eg a zeko es a egiak ma xan ja zea aholka zen zi zaien
es a uei, e a ho ekin ba e a, bai a EBak ma xan ja i di uen es a egiekin ba
egi ea e e. Dena dela, komunikazio hone an ez zen eze esa en e o kinek hi z
egi en di uz en hizkun zei dagokionez ha u beha di en e abakiei edo ma xan
ja i beha di en es a egiei bu uz.
E o kinek hi z egi en di uz en hizkun zez gain, kon uan izan beha dugu
Eu opa Ba asuna osa zen du en Es a uen menpe dauden lu aldee an hizkun-
za uga i hi z egi en di ela (Asiako, A ikako e a Hego Ame ike ako lu alde-
ak di a nagusiki). Adibidez, Be na d Ce quiglini- en a abe a (l’Ins i u na io-
nal de la langue ançaise-ko zuzenda ia (C.N.R.S.), 75 hizkun za hi z egi en
di a F an zia gobe nua en menpe dauden lu alde guz ie an (9).
E o kinen e a a ze iko lu aldee ako hizkun zak alde ba e a uz en badi-
ugu, EBean ja o ia du en 60 hizkun za hi z egi en di a EBean:
1. Albanie a (230.000) (10)
2. Alemana (84 milioi) (11)
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 897
(8) Eu opako Ba zo dea (2006): EU in eg a ion seen h ough s a is ics. Key ac s o 18
policy a eas. Eu os a , Luxenbu go, 11. o . h p://ec.eu opa.eu/eu os a .
(9) Ce quiglini, Be na d: LES LANGUES DE LA FRANCE
h p://www.cul u e.gou . /cul u e/dgl /lang- eg/ appo _ce quiglini/langues- ance.h ml#
anc e276758
(10) E hnologue-a en (G imes, 2000) a abe a, albanie az hi z egi en duen 80.000 hiz un
daude I alian (I aliako albanie a i A bë eshë dei zen zaio) e a 150.000 hiz un G ezian (G eziako
albanie a i A ani ika dei zen zaio). www.e hnologue.com. G imes, F. B. (2000): E hnologue. Lan-
guages o he Wo ld. Summe Ins i u e o Linguis ics. Dallas.
P ice-en a abe a, albanie az hi z egi en du en 100.000 hiz un daude I alian (P ice, 2000).
(11) Eu opa Ba asunean gehien hi z egi en den hizkun za da. 75.3 milioi hiz un daude Ale-
manian, 7.5 milioi hiz un Aus ian, 150.000 hiz un Belgikan, 50.000 hiz un Txekia E epublikan,
23.000 Danima kan, 250.000 Hunga ian, 225.000 I alian, 10.900 Luxenbu gon e a 500.000 Polo-
nian. www.e hnologue.com.

3. A agoie a (10.000) (12)
4. As u ie a (450.000) (13)
5. Bielo usie a (220.000) (14)
6. B e oie a (369.000) (15)
7. Bulga ie a (400.000) (16)
8. Danie a (5 milioi) (17)
9. E umanie a (80.000) (18)
10. E usie a (1.9 milioi) (19)
11. Es onie a (953.000) (20)
12. Eskoziako gaelikoa (67.000) (21)
13. Eslo akie a (5.5 milioi) (22)
898 EUSKERA - LI, 2006, 2
(12) A agoie a Huescako lau he i en ingu uan hi z egi en da: Ansó, Aye be, Fonz e a Be-
nasque. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(13) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). As u iak 1.083.576 biz anle dauz-
ka. II Es udio Sociolingüís ico de As u ias 2002 libu ua en a abe a, As u iasko biz anle ia en
%7,6a as u ie a ule zeko, hi z egi eko, i aku zeko e a idaz eko gai da.; %14,6ak as u ie a ule -
zen du, hi z egi en du e a i aku i egi en du; %26,8ak hizkun za ule u e a hi z egi en du; e a
%33,4ak baka ik ule u egi en du. Lle a, F. and San Ma in, P. (2003): II Es udio sociolingüis i-
co de As u ias 2002. Academia de la Llingua As ua iana, U iéu, 2003, 132. o .
(14) O o a a, bielo usie az hi z egi en du en 8 milioi hiz un daude Eu opan. E hnologue-n
a abe a, bielo usie a hi z egi en du en 220.000 hiz un daude Polonian. www.e hnologue.com.
(15) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). B oudic-en a abe a, b e oie az
hi z egi eko gai di enen kopu ua asko jai si da azken 100 u eo an: XX. Mendea en hasie an 1.5
milioi pe sonak hi z egi en zu en B e oie a; 1950. u ean, 1.2 milioi zi en hiz unak; gau egun,
250.000 hiz un daude. B oudic, F. (1999): «L’é olu ion des bilingues b e onnan s au XXe siècle»,
in Klask, 5. Rennes, Uni e si é de Rennes.
(16) 30.000 hiz unek hi z egi en du e G ezian (G eziako bulga ie a i Pomak dei zen zaio).
Bulga ie a Hunga ian e e hi z egi en da. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005)
(17) Danie a Danima kan hi z egi en da. Alemanian danie az hi z egi en du en 21.000 hiz-
un daude e a G oelandian 8.000 hiz un. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(18) Nahiz e a i xu a guz ian a abe a 2007. u ean E umania Ba asunean sa uko den, gau
gau koz E umanie a Ba asuneko es a u ba ean hi z egi en da baka ik: Hunga ian. www.ama auna-
languages.com/Jua is i, e al (2005).
(19) www.e hnologue.com. E usie az hi z egi en du en elka eak bizi di a Es onian
(474.834 hiz un), Le onian, (861.600 hiz un) e a Li uanian (562.000 hiz un). A e gehiago, E u-
sia Fede azioa en ingu uko es a ue an e usie a da gehien heda ua dagoen a ze iko hizkun za.
Polonian, adibidez, biz anle ia en %28ak hi z egi en du e usie az, Eslo akian %30ak e a Txekia
E epublikan %21ak. Eu oba ome oa, 50. xos ena. www.eu opa.eu.in
(20) E hnologue-en a abe a, inlandie az hi z egi en du en 6.000 hiz un daude Es onian. Le-
onian e e badaude es onie az hi z egi en du en hizkun za komuni a eak. www.e hnologue.com.
(21) 1891. u ean Eskoziako gaelikoa hi z egi en zu en 254.415 hiz un zeuden (Bi ch: 1989,
77). 1991. u eko e olda en a abe a 69.510 hiz un zi en. 1999. u eko e olda en a abe a, Eskoziako
gaelikoa hi z egi en du en 67.000 hiz un di a. Eskoziak 5.500.000 biz anle ingu u dauzkala kon uan
ha zen badugu, a e a zen dugun ondo ioa da Eskoziako biz anleen %1.21ak hi z egi en duela baka-
ik hizkun za hau. Eskoziako gaelikoak ona pen o iziala dauka e a, be az, di ulagun zak jazo zen di u
gobe nu ik, baina ez dauka o izial asunik. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(22) Eslo akie a Eslo akian (4.9 milioi hiz un), Hunga ian (11.000 hiz un) e a Se bian
(80.000 hiz un) hi z egi en da, bai a Uk ainian, Polonian, Txekia E epublikan, K oazian e a E u-
manian. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
14. Eslo enie a (2 milioi) (23)
15. Euska a (750.000) (24)
16. Fa oee a (45.000) (25)
17. Finlandie a (4.7 milioi) (26)
18. F anco-P o enze a (60.000) (27)
19. F an sesa (55 milioi) (28)
20. F isie a (362.000) (29)
21. F iulie a (600.000) (30)
22. Galesa (500.000) (31)
23. Galizie a (2.3 milioi) (32)
24. Gaz ele a (43 milioi) (33)
25. G ezie a (10.5 milioi) (34)
26. Hunga ie a (12 milioi) (35)
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 899
(23) Eslo enian ez ezik, eslo enie az hi z egi en du en elka eak daude Aus ian (30.000
hiz un) e a I alian (100.000 hiz un). www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005)
(24) Az ike (2002): Euskal He ia Da uen Talaia ik. Udalbil za, As iga aga e a Eusko
Jau la i za (2005): III. Mapa Soziolinguis ikoa. Eusko Jau la i za, Vi o ia-Gas eiz.
(25) Danie a e a a oee a hizkun za koo izialak di a Fa oe I le an. Fa oe I lak Danima kako-
ak di a, baina au ogobe nu nahiko zabala du e. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(26) Finlandie az hi z egi en du en 200.000 hiz un daude Suedian. www.ama auna-langua-
ges.com/Jua is i, e al (2005).
(27) F anco-P o ençala Sui zan, F an zian e a I alian hi z egi en da. www.ama auna-lan-
guages.com/Jua is i, e al (2005).
(28) E hnologue-n a abe a, an sesa daki en 51 milioi hiz un daude F an zian, 4 milioi Bel-
gikan, 100.000 hiz un I alian e a 13.100 hiz un Luxenbu gon. www.e honologue.com. C ys al-en
(1997) a abe a, an sesa o iziala edo koo iziala da munduko 30 es a u an.
(29) He behe e an (350.000) e a Alemanian (12.000) hi z egi en da. He behe e an, F isie-
az hi z egi en du en hiz un gehienak F yslân izeneko p obin zian bizi di a, He behe e ako ipa-
aldean. Alemanian, 2000 hiz un daude Lowe Saxony-ko Sa e land e egioan. Alemaniako No d-
iesland e egioko Schleswig-Hols ein p obin zian isie az hi z egi en du en 10.000 hiz un daude.
Fishman-ek (1991) sala u duenez, He behe e an isie a a isku la ian dago, ba ez e e hi igunee-
an (Jua is i e . al, 2005, pp. 70).
Alemanian, hiz un kopu ua asko gu xi u da, e a ge o e a gehiago di a isie a albo ba e a
u zi e a alemanez hi z egi eko joe a du enak. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(30) I alian hi z egi en da, bai a Aus iako e a Slo eniako zenbai he i an e e. www.ama-
auna-languages.com/Jua is i, e al (2005)
(31) Galesek 2.5 milioi biz anle dauzka. Galeseko biz anle ia en %20ak dio gai dela gale-
sez hi z egi eko. Haue a ik, %69a hi z egi eko, i aku zeko e a idaz eko gai da, %17a baka ik hi z
egi eko gai da, e a geldi zen di enak hi z egi eko e a i aku zeko gai di a edo hi z egi eko e a idaz-
eko gai edo soilik idaz eko e a i aku zeko gai. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al
(2005).
(32) Galizie a Galizian hi z egi en da nagusiki, baina bai a As u iasko, Leoneko e a Zamo-
ako zenbai he i an e e. Po ugaleko ipa aldeko zenbai he i an e e hi z egi en da. www.ama-
auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(33) C ys al-en (1997) a abe a, gaz ele a o iziala edo koo iziala da munduko 20 es a u an.
(34) O o a a, g ezie az hi z egi en du en 9.9 milioi hiz un daude G ezian, 578.000 hiz un
Zip en e a 20.000 hiz un I alian. www.e hnologue.com.
(35)Hunga ie ak 10.450.000 hiz un dauzka Hunga ian, 15.000 Aus ian, 765.000 Slo akian
e a 10.000 Slo enian (P ice, 2000).
27. Iji oe a (1.5 milioi) (36)
28. I lande a (1.2 milioi) (37)
29. I alie a (55 milioi) (38)
30. Ingelesa (55 milioi) (39)
31. Ka alana (7 milioi) (40)
32. K oazie a (140.000) (41)
33. Ko sike a (200.000) (42)
34. Kashubie a (200.000) (43)
35. Ka elie a (10.000) (44)
36. Ladine a (40.000) (45)
37. Le onie a (1.8 milioi) (46)
900 EUSKERA - LI, 2006, 2
(36) www.ama auna-languages.com. Iji o elka e handienak Hunga ian, Mazedonian e a
E umanian bizi di a. Talde xikiagoe an Eu opako ekialdean zein mendebaldean e e bizi di a.
Hala e a guz iz e e, iji oe ak ez dauka ona pen o iziala Eu opa Ba asunean. Zen zu hone an, de-
sage zeko a iskuan dagoen hizkun za da (Jua is i, e al, 2005:70).
Hagége-en (2000) a abe a, e a asko ako genozidioenga ik iji oe a hi z egi en du en hiz un
asko desage u di a.
Liégeois-en (1992) a abe a, es a uek bul za u di uz en poli ikek iji oen kul u a, hizkun za
e a iden i a ea uka u di uz e. Liégeois, J.P. (1992): «Les Tsiganes: si ua ion d´une mino i é non e-
i o iale» in Gio dan H. (edi o ) : Les Mino i és en Eu ope. D oi s Linguis iques e d oi s de
l´homme. Pa is, Kimé.
(37) I lande a I landan hi z egi en da. I landako kons i uzioak bi hizkun za ona zen di u: I -
lande a e a ingelesa. Hala e a guz iz e e, i lande a oso jende gu xik hi z egi en du. G u , M. (2004):
«The Endange ed Cel ic Languages: A wake-up Call», in A gen e and Mckenna B own (edi .):
Endange ed Languages and linguis ic igh s. On he ma gins o na ions. Ba celona: FEL, 223.
(38) I aliako hizkun za o iziala da. Gaine a, i alie az hi z egi en du en 4.000 hiz un daude
Eslo enian. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(39) C ys al-en (1997) a abe a, ingelesa o iziala edo koo iziala da munduko 70 es a u an.
C ys al, D. (1997): Ingelesa as a Global Language. Camb idge Uni e si y P ess, Camb idge.
(40) 49.000 hiz unek hi z egi en du e Ando an, 6.3 milioik Ca alunyan, 203.000 hiz unek
F an zian e a 20.000 hiz unek I alian. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(41) E hnologue-a en a abe a, k oazie az hi z egi en du en 103.000 hiz un daude Aus ian,
32.132 Hunga ian e a 3.500 I alian. Eslo akian e e hi z egi en da k oazie az. www.e hnologue.com
(42) Ko sikan (F an zia) hi z egi en da. Dena dela, Ko sikako hizkun za o iziala F an sesa
da. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). UNESCO Red Book on Endange ed Lan-
guages: Eu ope libu ua en a abe a, ko sike a desage zeko zo ian dago. Salminen, T. (2005):
UNESCO Red Book on Endange ed Languages: Eu ope.
(43) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). Kashubie a Polonian hi z egi-
en da. P ice- en (2000) a abe a, Kashubie az hi z egi en du en 150.000 hiz un daude. Mos-
cal-en a abe a, kashubie az hi z egi en du en 52.600 hiz un daude. Moskal, M. (2004): «Lan-
guage Policy and p o ec ion o Endange ed Languages in Poland». A gen e , J.A. and Mckenna
B own, R. (a g.): Endange ed languages and linguis ic igh s. On he ma gins o na ions. FEL,
Ba celona.
(44) Ka elie a Finlandian hi z egi en da. Kale ie az hi z egi en du en 172.000 hiz un dau-
de E usia Fede azioan. www.e hnologue.com
(45) I aliako Bolzano, T en o e a Belluno p obin zie an hi z egi en da. www.ama auna-lan-
guages.com/Jua is i, e al (2005).
(46) 1.6 milioi hiz un daude Le onian. Bes alde, 200.000 hiz un gehiago daude Es onian,
E usian, Bielo usian e a Li uanian. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
38. Li uanie a (2.9 milioi) (47)
39. Luxenbu ge a (442.000) (48)
40. Mazedonie a (10.000) (49)
41. Mal e a (370.000) (50)
42. Meänkieli (30.000-70.000) (51)
43. Mi ande a (10.000) (52)
44. Nede lande a (21 milioi) (53)
45. Okzi anie a (1.5 milioi) (54)
46. Polonie a (39 milioi) (55)
47. Po ugesa (10 milioi) (56)
48. Rusyne a (50.000) (57)
49. Samia (30.000) (58)
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 901
(47) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). Li uanie a Li uaniako hizkun za
o iziala da 1922. u e ik.
(48) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). Hizkun zala iek Luxenbu ge a
alemana en aldae a zela esa en zu en, baina 1983. u ean, Luxenbu ge a, an sesa ekin e a ale-
mana ekin ba e a, Luxenbu goko hizkun za o íziala bihu u zen. O dunik luxenbu ge a hizkun-
za za ha zen da nazioa e mailan.
(49) Mazedonie az hi z egi en du en 10.000 hiz un daude G ezian. Mazedonie a Mazedo-
niako E epublikan e e hi z egi en da (1.4 milioi hiz un), bai a Albanian (15.000 hiz un) e a Bul-
ga ian (180.000 hiz un). www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(50) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). Mal e a Mal an hi z egi en da.
Mal ako kons i uzioa en a abe a, mal e a e a ingelesa di a mal ako hizkun za o izialak. Mal e a
Eu opa Ba asuneko hizkun za o iziala e e bada.
(51) Meänkielia Suediako ipa aldeko he ie an, Finlandiako mugan hi z egi en da, nagusi-
ki No bo en eskualdean, To ne ibaia en ingu uan. Ikuspun u linguis iko ik meänkielia inlandie-
a en aldae a ba da, baina a azoi his o ikoenga ik gu xi u ako hizkun za es a usa dauka. 2002ko
api ila en 1ean Suediako gobe nuak ona u zuen samie a, yidish, iji oe a e a inlandie a ekin ba-
e a, meänkielia Suediako gu xi u ako hizkun za zela. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e
al (2005).
(52) Mi andese a Po ugalen hi z egi en da, Espainiako muga ik oso hu bil. Zehazki, Mi-
anda do Dou on e a ingu uko he ie an hi z egi en da (P ice, 2000). Ba zuen za an zinako leo-
ne a en aldae a den a en, bes e ba zuen za po ugesa e a leone a en a eko hizkun za be egaina
da (Siguán, 1995).
(53) Nede lande a Holandan hi z egi en da, bai a Belgikan e e. www.ama auna-langua-
ges.com/Jua is i, e al (2005).
(54) Okzi anie a Espainiako ipa aldean hi z egi en da (Val d’A an), e a bai a I alia e a
F an zian e e. Gu xi go a-behe a okzi anie az hi z egi en du en 5.000 hiz un daude Espainian.
www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(55) Polonian, Alemanian (240.000 hiz un) e a Eslo akian (50.000 hiz un) hi z egi en da.
www.e hnologue.com
(56) www.e hnologue.com. C ys al-en (1997) a abe a, po ugesa o iziala edo koo iziala da
munduko 6 es a u an.
(57) Rusyn hizkun za Eslo akian hi z egi en da, zehazki P eshow eskualdean. Uk ainian,
Se biako ipa -mendebaldean (hizkun za o iziala da Se biako Voj odina p obin zia au onomoan)
e a K oaziako ekialdean e e hi z egi en da. Ba zuen us ez, Rusyn hizkun za uk anie a en aldae a
ba da, baina hiz unek dio e uk ania engandik desbe dinak di ela e a hizkun za desbe dina hi z
egi en du ela. www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005).
(58) www.ama auna-languages.com/Jua is i, e al (2005). Samie ahiz unak No wegia, Sue-
dia, Finlandia e a E usia Fede azioan bizi di a. Helande , E. (1994): The Samie aPeople:
5. F anco-P o enze a (70.000)
6. F isie a (362.000)
7. F iulie a (600.000)
8. Ladine a (27.500)
9. Meänkieli (30.000-70.000)
10. Mi andese a (10.000)
11. Samie a(30.000)
12. So bie a (30.000)
13. Yiddish
Bes alde, geldi zen di en 11 hizkun zak desage zeko a isku gehien du-
en hizkun zak di a, hain zuzen e e, inolako ona pen o izialik ez du elako.
EBean egoe a la iene an dauden hizkun zak di a:
14. A agoie a (10.000)
15. As u ie a (450.000)
16. B e oie a (369.000)
17. Ko sike a (200.000)
18. Kashubie a (200.000)
19. Ka elie a (10.000)
20. Rusyne a (50.000)
21. Ko nisha (200)
22. Ka aime a (400)
23. Ta a e a (229)
34. Li onie a (10)
Ne le-k (1999) esa en du 10.000 hiz un baino gu xiago du en hizkun zak
desage zeko a iskuan daudela. EBean, 3 hizkun za daude 10.000 hiz un in-
gu u dauzka enak –a agoie a, ka elie a and mi andese a– e a lau 10,000 hiz-
un baino gu xiago dauzka enak –ko nisha (200), ka aime a (400), a a oa
(1,229) e a li onie a (10). Ne le- en eo iei ja ai zen badiegu, zazpi hizkun-
za hauek desage zeko a isku handia du e.
1.3. Hizkun zak e a hiz unak: ondo io ba zuk
Nahiz e a munduko bes e zonalde ba zue an baino ja o izko hizkun zak
gu xiago hi z egi en di en, uka ezina da EB elka e ani za dela. Hain zuzen
e e, e emu geopoli iko hone an 60 hizkun za hi z egi en di a (munduko hiz-
kun zen %1. Eu opa osoan 200 hizkun za hi z egi en di ela kon uan ha zen
badugu, Eu opako hizkun zen %30 hi z egi en da Ba asunean).
EBeko hizkun za guz iek ez du e egoe a be a. Hizkun za gu xi ba zuk he-
dapen oso handia du e e a hizkun za gehienek oso hiz un gu xi di uz e. Hau
da, biz anle ia en %85ak –395 milioi biz anle– EBeko hizkun za guz ien %18
hi z egi en du. Bes alde, EBeko populazioa en %0,8k (4 milioi biz anle) Ba-
908 EUSKERA - LI, 2006, 2

asuneko hizkun za guz ien %43 hi z egi en du. Bes e hi z ba zuekin esanda,
EBeko populazioa en %0,8k gu xi u ako hizkun za ba hi z egi en du. Ia kasu
guz ie an, hizkun za en egoe a soziolinguis ikoa e a ha en s a us poli ikoa lo-
u ik daude hiz un kopu ua ekin.
II. HIZKUNTZA ANIZTASUNA KUDEATZEKO METODOAK EBE-KO
ESTATUETAN
EBeko es a uek me odo desbe dinak e abil zen di uz e hizkun za aniz asu-
na kudea zeko. Zeha zago esa eko, nik neuk, bos e edu daudela pen sa zen du :
– Hizkun za o izial baka a ona zen du en es a uak: F an zia, Li uania,
Le onia, Es onia, Polonia, Eslo akia e a G ezia.
– Hizkun za o izial baka a ona zen du en es a uak, baina es a ua en zen-
bai zonalde edo a eskualde an bes e hizkun zen ba edo ba zuk ona -
zen di uz enak: Suedia, Eslo enia, Hunga ia, Po ugal, Txekia E e-
publika, B e ainia Handia, Aus ia e a Alemania.
– Zonalde edo a eskualde ba zue an hizkun za koo izialak ona zen di-
uz en es a u ak: Espainia, Danima ka, He behe eak e a I alia.
– Hizkun za ede azioak: Belgika.
– EBeko es a u eleaniz unak: Finlandia, I landa, Luxenbu go, Txip e e a
Mal a.
2.1. Hizkun za o izial baka a ona zen du en es a uak: F an zia, Li ua-
nia, Le onia, Es onia, Polonia, Eslo akia e a G ezia
Hizkun za baka a du en e a hizkun za ho en e abile a baka ik bul za-
zen du en zazpi es a u daude Ba asunean: F an zia, Li uania, Le onia, Es o-
nia, Polonia, Eslo akia e a G ezia.
Adibide ik ezagunena e a aipa uena F an ziako e edua da. Hala e a guz-
iz e e, e edu be a ja ai zen du e Ba asuneko bes e es a u ba zuek e e; hauek
di a: Li uania, Le onia, Es onia, Polonia, Eslo akia e a G ezia.
Es a u hauen hizkun za poli ika en oina ia ideologikoa da, ho s, hizkun-
za baka ak giza e kohesioa ziu a zen duela, bai a es a ua en ga apen eko-
nomikoa e az en duela e e. Bes e hi z ba zuekin esanda, es a u haue ako agin-
a iek mode ni a ea, hizkun za ba baka a, nazioa e a es a u kon zep uak
uz a zen di uz e (Las a, 1992). Hizkun za poli ika honen ondo ioa da o izia-
lak ez di en hizkun zak baz e u egi en di ela, e a, ondo ioz, hizkun za hauek
p es igioa gal zen du ela e a zenbai kasu an desage u egi en di ela (C ys al,
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 909
2000). A e gehiago, hizkun za e edu hau ja ai zen du en es a uek hezkun za
e edu elebaka ak bul za zen di uz e, e a ho ek a azo e a kon aesan uga i so -
zen dizkie gu xi u ako hizkun zak hi z egi en di uz en elka eei.
E edu honen ondo ioak ule zeko, adibide ona da B e oia en bilakae a az-
e zea: XIX. mendea en bukae an B e oiak 1,5 milioi hiz un ingu u zi uen.
Gau egun, b e oie ak 250,000 hiz un dauzka (B oudic, 1999). Zen zu hone-
an, b e oie a en behe akada naba mena izan da azken 50 u ee an. E a ho en
a azoi ga an zi suene a ikoa da ansmisioa e en egin dela. A e gehiago, gau-
zak alda zen ez badi a, 40-50 u e en bu uan b e oie a hi z egi en du en hiz-
un gu xi ba zuk geldi uko di a.
B e oie a ez da egoe a la i hone an dagoen Ba asuneko hizkun za baka a.
Egoe a la ian daude bai a F an zian hi z egi en di en euska a, ka alana, ko si-
ke a, anko-p o enze a e a okzi anie a e e; bai a Es onian hi z egi en den a a-
e a, Eslo akian e a Polonian hi z egi en den iji oe a, Eslo akian hi z egi en den
Rusyne a edo Polonian hi z egi en den kashubie a e e. Es a u haue ako hizkun-
za poli ika alda zen ez bada, hizkun za hauek desage zeko a isku handia du e.
2.2. Hizkun za o izial baka a ona zen du en es a uak, baina es a ua en
zenbai zonalde edo a eskualde an bes e hizkun zen ba edo ba zuk
ona zen di uz enak: Suedia, Eslo enia, Hunga ia, Po ugal, Txekia
E epublika, Aus ia, B e ainia Handia e a Alemania
EBeko bede a zi es a uk hizkun za o izial baka a iza eaz gain, es a ua-
en zenbai zonalde edo a eskualdee an bes e hizkun zen ba edo ba zuk ona -
zen di uz e.
2002. u ean, Suediak samie a ona u zuen es a uko bosga en gu xi u a-
ko hizkun za gisa (samie az gain, Suediak meänkielia, inlandie a, iji oe a e a
yiddisha ona u zi uen gu xi u ako hizkun za gisa). Honela, be az, lau he i an
(A jeplog, Gälli a e, Jokkmokk and Ki una) samie a hizkun za e abili dai e-
ke adminis azioa ekiko ha emane an, hau -eskole an e a epai egie an.
I alie a koo iziala da Is iako (Eslo enia) zenbai he i an.
Gauza be a ge a zen da mi andese a ekin. 1998. u e ik babes o iziala
dauka Po ugaleko ipa -ekialdeko zenbai he i an (Mi anda do Dou o he ian
e a ingu uan).
Nahiz e a gobe nuen babesa e a zenbai kasu an lagun za ekonomikoa du-
en, alde hone ako hizkun za askok au e a egi eko a azoak dauzka e; hain zu-
zen e e, o izial asunik ez du elako. Adibide ona da Alemaniako isie a en ego-
e a. Nahiz e a Alemaniako poli ika iek isie a babes eko legeak ona u
di uz en (1990.eko Schleswig-Hols ein Kons i uzioa, 1997ko gu xi u ako hiz-
kun zen i una) a azoak daude lege hauek be ea az eko.
910 EUSKERA - LI, 2006, 2
E esuma Ba uan e e an ze ako a azoa ge a zen da. Hizkun za o izial ba-
ka a ingelesa da, e a ho ek esan nahi du galesak, Eskoziako gaelikoak, ko -
nishak e a i lande ak au e a egi eko a azoak dauzka ela (Mo eno, 2000).
Nahiz e a hizkun za hauek nolabai eko babes o iziala izan, au e a egi eko a a-
zo handiak dauzka e.
Nahiz e a 1993. u ean ona u zen Welsh Language Ac delakoa en a a-
be a galesak nolabai eko ona pen o iziala izan, lege honek ez die ziu a zen
gales hiz unei eu en hizkun za edozein oki an e abil zeko eskubidea.
2.3. Zonalde edo a eskualde ba zue an hizkun za koo izialak ona zen di-
uz en es a uak: Espainiako, Danima kako, He behe e ako e a I a-
liako kasuak
Ba asuneko lau es a uk hizkun za o izial ani z izan beha ean, hizkun za
o izial baka a du e, baina es a uko zonalde ba zue an koo izial asuna ona zen
zaie hizkun za ba zuei. Adibidez, ka alana, galizie a, euska a, Fa oee a, gale-
sa, sa dinie a, iulie a edo ladine a hizkun za koo izialak di a es a ua en zo-
nalde ba zue an.
Hagège-k (2000) esan duen bezala, o izial asuna ona zen zaion hizkun-
zak nolabai eko babes legala dauka, e a hau gu xi u ako hizkun za en egoe a
hobe zeko e a sendo zeko lehen pausoa da.
Hala e a guz iz e e, s a us o iziala iza eak ez du ziu a zen hizkun za ba-
en bizi aupena. Nahiz e a ona pen o iziala izan ka alana, galizie a, euska a,
a oee a, galesa, isie a, iulie a, sa dinioe a edo ladine a bezalako hizkun-
zek ez du e e o kizun a gi ik es a uek eu on aldeko poli ika sendoak bul za-
zen ez badi uz e.
Danima kako zenbai oki an isie a hizkun za koo iziala da. Hala e a
guz iz e e, desage zeko a isku handiene a ikoa duen Ba asuneko hizkun ze-
a iko ba da (Fishman, 1991).
Euska a en za au e apauso ga an zi sua izan zen 1979. u ean euska a
Euskal E kidego Au onomoko hizkun za koo izial e a 1982an Na a oako Fo u
Elka eko hizkun za koo izial bihu zea. O izial asuna oso ga an zi sua izan
zen hizkun za en bizi aupene ako, hain zuzen e e, p es igioa eman ziolako eus-
ka a i e a, gaine a, euskaldunek inda u a ikusi zi uz elako euska a en alde
egindako lan e a ahaleginak.
Nahiz e a alde hone ako es a uek hizkun za ba zuei koo izial asuna ona zen
dien es a uko zonalde ba zue an, azpima a zekoa da haue a iko es a u ba zuek
be eizke ak egi en di uz ela hizkun zen a ean. Ho ela, o izial asuna eskain zen
dio e hizkun za ba zuei e a uka u bes e ba zuei. Adibidez, euska a, ka alana, ok-
zi anie a e a galizie a o izialak di a Espainian baina as u ie a ez da o iziala.
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 911
2.4. Hizkun za ede azioak: Belgika
Belgika da EBeko hizkun za ede azio baka a. Honek ze a esan nahi du:
hi u hizkun za, hau da, alemana, an sesa e a nede lande a, o izialak di ela.
Ho ega ik, hain zuzen e e, hi u hizkun zok p es igioa du e e a guz iak babes-
en di a adminis azio ik.
Belgika hi u hizkun za elka e an bana u ik dago: nede lande az hi z egi-
en du enen elka ea, an sesez hi z egi en du enena e a alemanez hi z egi en
du enena. Bes alde, hi u e egio an bana u ik dago: B uselan nagusiki an se-
sez e a alemanez hi z egi en du en 980.000 biz anle bizi di a; landes a ak bizi
di en e egioak 5,900,000 biz anle dauzka e a nagusiki nede lande az hi z egi-
en da; e a Baloniak 3,360,000 biz anle dauzka e a nagusiki an sesez hi z egi-
en da. Es a uko biz anleen %60ak nede lande az hi z egi en du; F an sesa es-
a uko biga en hizkun za da (%40 ingu uk hi z egi en du) e a, azkenik,
alemanez Belgikako biz anleen %1ak hi z egi en du. Nahiz e a hizkun za ba-
koi zak egoe a soziolinguis iko desbe dina duen, hi u hizkun zak o izialak di a
e a babes uak daude.
2.5. EBeko es a u eleaniz unak: Finlandia, I landa, Luxenbu go, Txip e
e a Mal a
Bos es a u eleaniz un daude Ba asunean: Finlandia, non inlandie a e a
suedie a hizkun za o izialak di en; I landa, non ingelesak e a i lande ak babes
o iziala du en; Luxenbu go, non an sesa, alemana e a luxenbu ge a o izialak
di en; Txip e, non g ezie a e a u kie a hi z egi en di en; e a Mal a, non inge-
lesa e a mal e a kons i uzioan ona uak dauden.
Txip e albo ba e a u zi a, non egoe a poli iko oso be ezia bizi du en (77),
bes e es a u guz ie ako kons i uzioe an esa en da hizkun za o izial ba baino
gehiago daudela. Teo ian, behin za , kons i uzioan aipa zen di en hizkun za
guz iak daude legez babes uak.
Be e kons i uzioa en a abe a, Finlandia es a u elebiduna da. Honek esan
nahi du suedie az min za zen di en Finlandiako biz anleak (Finlandiako biz-
anle ia en %5 gu xi go abehe a) eu en ama-hizkun zen e abil zeko eskubidea
du ela adminis azioa ekiko ha emane an. A e gehiago, 1970. u ean egin zen
hezkun za e e o ma en ondo en suedie a e a inlandie a biak i aka si beha
912 EUSKERA - LI, 2006, 2
(77) Gua dia Nazionaleko o izial g ekoek es a u-kolpea eman zu en e a Maka ios III.a agin-
e ik baz e u zu en 1974an. Tu kiako a madak uha ea en ipa aldea inbadi u zuen komuni a e u -
kia a de enda u e a Zip ek G ezia ekin ba egin ez zezan. Ge oz ik, uha ea bi an bana zen duen
«A ila en le oa» eza i e a Zip e u kia a e a Zip e g ekoa be eizi egin zi en. 1975. u ean, ko-
muni a e u kia ak Zip eko Ipa aldeko E epublika Tu kia a alda ika u zuen e a komuni a e g e-
koa i en egin zen ipa alde ik.
di a Finlandiako eskole an. Hala e a guz iz e e, esan beha da Suedie az hi z
egi en den hi i e a he ie an e e Finlandie a dela nagusi.
Bes alde, ezin dugu ahan zi 1991. u eko samie a hizkun za en legea en
a abe a, Finlandiako samiak (6000 samia bizi di a Finlandian) bizi di en lu-
aldee an samie a hizkun za e abil zeko eskubidea du ela adminis azioa eki-
ko ha emane an. Gaine a, 2003ko hizkun za legea en a abe a, samie a hiz-
kun za koo iziala da Finlandiako bos he i an: Enon ekiö, Ina i, Sodankylä e a
U sjoki (78).
I landa e e es a u elebiduna da. Kons i uzioak bi hizkun za o izial dau-
dela esa en du: I lande a I landako hizkun za nazionala da e a be e lehen hiz-
kun za o iziala (I landako kons i uzioa en 8. a ikulua). Hala e a guz iz e e, in-
gelesa da i landa ek gehien e abil zen du en hizkun za. Azken inean,
elebi asun o izialak ez du ziu a zen kons i uzioan aipa zen di en bi hizkun-
zek e abilpen be a du enik.
2.6. Ondo io ba zuk
Hizkun za aniz asuna kudea zeko i izpide desbe dinak daude EBeko es-
a uen a ean. E a asko ako lege, poli ika e a kons i uzioak daude hizkun zak
kudea ze akoan.
Alde ba e ik, bi hizkun za o izial edo gehiago dauzka en es a uak daude.
Adibidez, Finlandia, I landa, Luxenbu go, Txip e, Mal a e a Belgika. Biga en
alde ba ean daude hizkun za o izial baka a du enak baina es a ua en zenbai
zonalde an hizkun za koo izialak ona zen di uz enak, adibidez, Espainia, Da-
nima ka, He behe eak e a I alia. Es a u gehienek hizkun za o izial baka a
du e, baina bes e hizkun za ba zuk ona zen e a zenbai kasu an babes en di a.
Egoe a hone an daude Suedia, Eslo enia, Hunga ia, Po ugal, Txekia E e-
publika, Aus ia, B i ainia Handia e a Alemania; azkenik, EBeko es a u ba-
zue an hizkun za o izial baka a du e, nahiz e a es a u haue an bes e hizkun-
za ba zuk hi z egi en di en. Azken egoe a hone an daude F an zia, Li uania,
Le onia, Es onia, Polonia, Eslo akia e a G ezia.
Hizkun za aniz asuna kudea zeko e edu e a modu desbe dinak daudenez,
oso zaila da EBean hizkun za poli ika o oko ba bul za zea, a e e a zailagoa
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 913
(78) Aikio, P.: «De elopmen o he poli ical s a us o he Sámi People in Finland». The
Wo ld Commission on Cul u e and De elopmen : Majo i y-Mino i y Rela ions. The case o he
Samie ain Scandina ia. Diedu , nº 1, 1994, 39. o . 1976. u ean Finlandiako Samien Legebil za-
a zabaldu zen. Legebil za honek 20 o dezka i di u e a lau u ean behin be iz a zen da. Hau-
eskundee an bozka zeko zein hau eskunde ze enda an joa eko beha ezkoa da 18 u e izan e a
samien e egis oan ego ea. Ho e a ako, hizkun z i izpideak be e beha di a; hau da, samie a ama
hizkun za bezala jakin beha da edo gu aso edo ai ai a-amone a iko ba ek samie a ama hizkun za
bezala eduki beha izan du.

es a uei hizkun zei bu uzko lege o oko ba inposa zea. Egoe a honek azal zen
du, ni e us ez, ze ga ik es a u ba zuk gu xi u ako hizkun zen aldeko legeen au -
ka age zen di en.
IV. ONDORIO OROKORRAK
Eu opa Ba asunean e emu geog a iko hone an ja o ia du en 60 hizkun-
za hi z egi en di a (munduko hizkun zen %1, e a Eu opako hizkun za guz ien
%30). EB elka e eleaniz una da, nahiz e a munduko bes e zonalde ba zue an
baino hizkun za gu xiago hi z egi en di en.
Hala e a guz iz e e, hizkun zak ez daude modu homogeneoan bana u a
biz anle ia en a ean. Hiz un gu xi ba zuk hizkun za pila ba hi z egi en di uz-
e, e a hizkun za gu xi ba zuk oso heda uak daude. Alegia, EBeko hizkun za
guz ien %18 biz anle ia en %82ak hi z egi en di u (395 milioi hiz un). Bes-
alde, EBeko hizkun za guz ien %82 biz anle ia en %15ak (65 milioi hiz un)
hi z egi en di u. 65 milioi hiz un haue a ik 4 milioi hiz unek (EBeko biz anle-
ia en %0,8) gu xi u ako hizkun za ba hi z egi en du e.
Ba asuneko hizkun za askok, nahiz e a hiz un kopu u handia du en, ez
du e inolako ona penik, iji oe a ekin ge a zen den bezala (79).
Bes alde, hizkun za ba zuek, nahiz e a o izialak izan edo zenbai oki an
nolabai eko ona pen o iziala du en, a azoak di uz e au e a egi eko. A e gehia-
go, zonalde ba zue an EBeko hizkun za o izialak hi z egi en di a, baina hiz-
kun za ho iek hi z egi en di uz en hizkun za elka een eskubideak ez daude ba-
bes u a. Ho i da alemanez hi z egi en du enen egoe a Hunga ian, Txekia
E epublikan edo Polonian; bai a Aus ian eslo enie az, eslo akie az, hunga-
ie az edo xekie az hi z egi en du enena edo eslo akie az hi z egi en du enen
egoe a Hunga ian.
EBeko mapa soziolinguis ikoa ule zeko, ezinbes ekoa da kon uan ha zea
hizkun za aniz asuna kudea zeko i izpide desbe dinak daudela. Egoe a hone-
an, oso zaila da EB oso ako hizkun za e edu o oko a ados ea e a bul za zea.
A e gehiago, gauzak alda zen ez badi a, bali eke hizkun za asko desage zea.
Honela, be az, ezinbes ekoa da gai desbe dinei bu uzko ez abaida publikoa
egi ea Ba asunean:
– Lehenengo e a behin, inolako ona penik ez du en EBeko hizkun zei bu-
uz hi z egin beha da.
914 EUSKERA - LI, 2006, 2
(79) Ga an zi sua da gogo a zea Iji oe a Shu o O iza i-ko (Mazedonia) hizkun za o iziala
dela, Suedian gu xi u ako hizkun za gisa ona ua dagoela e a hizkun za koo iziala dela E uma-
niako 79 he i an e a bai a hi i ba ean e e (Budes i).
– Biga enik, EBeko hizkun zak hi z egi en di en baina hizkun za hauek
inolako o izial asunik ez du en eskualde an bizi di en hizkun za elka -
een eskubideei bu uzko ez abaida egin beha da.
– Hi uga enik, EBeko e akundeen hizkun za i izpideei bu uzko gogoe a
o oko a egin beha da.
– Azkenik, EB oso ako hizkun za poli ika o oko a i bu uz ez abaida pu-
blikoa egin beha da.
V. ERABILITAKO BIBLIOGRAFIA
AITKEN, A.J. and MCARTHUR, TOM. (1979): Languages o Sco land. Edinbu gh:
Chambe s.
AIKIO, PEKKA. 1994. «De elopmen o he poli ical s a us o he Sami people
in Finland», in The Wo ld Commission on Cul u e and De elopmen : Ma-
jo i y-Mino i y Rela ions. The case o he Sami in Scandina ia. Diedu ,
1, 39-43.
AZTIKER (2002): Euskal He ia Da uen Talaia ik. Udalbil za, As iga aga.
BAKER, P. and EVERSLEY J. (2000): Mul ilingual Capi al. The languages o
London’s schoolchild en and hei ele ance o economic, social and edu-
ca ional policies. Ba leb idge Publica ions, London.
BASQUE GOBERNMENT (2005): III. Mapa Soziolinguis ikoa. Eusko Jau la i za-
en A gi alpen Ze bi zu Nagusia, Vi o ia-Gas eiz.
BIRCH, H.A. (1989): Na ionalism & Na ional In eg a ion. Unwin Hyman,
London.
BROUDIC, F. (1999): «L’e olu ion des bilingues b e onnan s au XXe siècle»,
in Klask, 5. Rennes, Uni e si é de Rennes.
COMRIE, B., MATTHEWS, S. and POLINSKY, M. (1996): The A las o Languages.
The O igin and De elopmen o Languages Th oughou he Wo ld. New
Yo k: Fac s On File.
CRYSTAL, D. (1997): Ingelesa as a Global Language. Camb idge Uni e si y
P ess, Camb idge.
CRYSTAL, D. (2000): Language Dea h. Camb idge Uni e si y P ess, Camb idge.
DIXON, R.M.W. (1997): The ise and all o languages. Camb idge Uni e si y
P ess, Camb idge.
EUROPEAN COMMISSION (2006): EU in eg a ion seen h ough s a is ics. Key
ac s o 18 policy a eas. Eu os a .
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 915
FISHMAN, J. (1991): Re e sing Language Shi . Theo e ical and Empi ical As-
sis ance o Th ea ened Languages. Mul ilingual Ma e s, Cle edon.
GRIMES, F.B. (ed) (2000): E hnologue. Languages o he Wo ld. Summe Ins-
i u e o Linguis ics. Dallas (13. edi ion).
GRUT, M. (2004): «The Endange ed Cel ic Languages: A wake-up Call». A -
gen e and Mckenna B own (ed): Endange ed Languages and linguis ics
igh s. On he ma gins o na ions. Ba celona: FEL, 223.
HAGÈGE, C. (2000): Hal e à la mo des langues. Pa is: Édi ions Odile Jacob.
HALE, K. (1992): «Endange ed Languages» in Language 68-1.
HELANDER, E.: The Samie aPeople: Demog aphics, o igin, economy, cul u e.
The Wo ld Commission on Cul u e and De elopmen : Majo i y-Mino i y
Rela ions. The case o he Samie ain Scandina ia. Diedu , no. 1, 1994
JUARISTI,ET AL (2005): Wo ds and Wo lds. Wo ld Languages Re iew. Mul i-
lingual Ma e s, Cle edon.
JUNYENT, C. (1999): La di e sidad lingüís ica. Didác ica y eco ido de las
lenguas del mundo. Oc aed o, Ba celona.
KRAUS, M. (1992): «The Wo ld´s Languages in C isis» in Language 68-1.
KUOLJOK, S. and UTSI, E.J.: The Sami. People o he sun and wind. Áj e, Swe-
dish Moun ain and Saami Museum, Jokkmokk, Sweden, 1993.
LASTRA, Y. (1992): Sociolingüís ica pa a hispanoame icanos. El Colegio de
Mexico, Mexico.
LIÉGEOIS, J.P. (1992): «Les Tsiganes: si ua ion d´une mino i é non e i o ia-
le» in - Gio dan H. (edi o ) : Les Mino i és en Eu ope. D oi s Linguis i-
ques e d oi s de l´homme. Pa is, Kimé.
LLERA, F. and SAN MARTIN, P. (2003): II Es udio sociolingüis ico de As u ias
2002. Academia de la Llingua As ua iana, U iéu.
MORENO CABRERA, J. C. (2000): La dignidad e igualdad de las lenguas. C í-
ica de la disc iminación lingüís ica. Mad id: Alianza Edi o ial.
MOSKAL, M. (2004): «Language Policy and p o ec ion o Endange ed Lan-
guages in - Poland». A gen e , J.A. and Mckenna B own, R. (a g.): En-
dange ed languages and linguis ic igh s. On he ma gins o na ions. FEL,
Ba celona.
NETTLE, D. (1999): Linguis ic Di e si y. New Yo k: Ox o d Uni e si y P ess.
NETTLE and ROMAIN (2000): Vanishing Voices. The ex inc ion o he wo ld´s
languages. Ox o d Uni e si y P ess, Ox o d.
916 EUSKERA - LI, 2006, 2
PINKER, S. (1994): The Language Ins inc . Allen Lane, The Penguin P ess,
London.
PEKKA, A.: De elopmen o he poli ical s a us o he Sami people in Finland.
The Wo ld Commission on Cul u e and De elopmen : Majo i y-Mino i y
Rela ions. The case o he Samie ain Scandina ia. Diedu , no. 1, 1994
PRICE, G. (2000): Encyclopedia o he languages o Eu ope. Blackwell Pu-
blishing, Ox o d.
PUJADAS, B. The ules go e ning he languages o he Eu opean Union: which
languages and o wha ex en . A p ac ical guide. Dossie no. 17.
www.ciemen.o g/me ca o /index-gb.h m
SALMINEN, T. (2005): UNESCO Red Book on Endange ed Languages: Eu o-
pe. Unesco.
SASSE, H.J. (1992): «Theo y o language dea h» in B enzinge , M. (ed): Lan-
guage Dea h: Fac ual and Theo e ical Explo a ions wi h Special Re e-
ence o Eas A ica. Mon on de G uy e , New Yo k.
SCHUR, N. (1995): The Ka ai e Encyclopedia. F ank u .
WARASIN, M. (2002): Towa ds linguis ic igh s in he EU 2004. The p omo-
ion o linguis ic di e si y as pa o he new cons i u ional ea y o he
Eu opean Union. Dossie no. 10. www.ciemen.o g/me ca o /index-gb.h m
WURM, S. A. (2001): A las o he wo ld’s languages in dange o disappea-
ing. Pa is-Cambe a: UNESCO Publishing / Paci ic Linguis ics.
Web i u iak
www.ama auna-languages.com
www.e hnologue.com
h p://eu opa.eu.in /comm/educa ion/policies/lang/languages/langmin/eu omosaic/
e 2_en.h ml#11
h p://www.helsinki. i/~ asalmin/eu ope_index.h ml#biblio
h p://www.cul u e.gou . /cul u e/dgl /lang- eg/ appo _ce quiglini/langues-
ance.h ml#anc e276758
HIZKUNTZA ANIZTASUNA EUROPAR BATASUNEAN - Pa xi Jua is i 917