183AusA • Vol. 10, Núm. 2 (dic. 2022)
h ps://ojs.ehu.eus/index.php/ausa
HISTORIAREN ERTZETAN METATURIKO MATERIALETATIK
IBILBIDE BAT, ‘DENBORAREN TOLESAK’ ERAKUSKETA
ABIAPUNTU
Elena Ola e Duñabei ia
Ike zaile independen ea
Labu pena
I agana o ainaldi ik kon a zen den is o io ba da, o ainaldi ik egindako
e ep esen azioa, alegia. Zen zu ho e an, mapa i agana isla zen duen esna
izan dai eke, baina, bai a i agan ho e a a bes e bide ba e ik i zul zeko e a hu a
bes elako ikuspegi ba e ik i aku zeko gailua e e. De inizio ho e a ik abia u a,
a ikulu hone an, I án Gómez a is a i unda a en Denbo a en olesak (2022)
e akuske an oina i u a, p ak ika a is iko ga aikideek his o ia en be in e p e azioan
e a o ainaldia en be kon igu azioan du en ga an ziaz hausna uko da. Izan e e,
mos a hau mapa ba en gisan un ziona zen duen a ike a ku a o iala da, zeine an,
Faisaien uha ea en exis en zia ik abia u a, go pu z ezbe dinen ka og a ia ba
osa zen den. Halaxe, his o ia bes e modu ba e a kon a zeko saiake a ba i bu uz
diha duen es ua da hau, denbo a en zimu e an go de ako ma e ial, mu mu io
e a a as o ezbe dinak be esku a zeko xedez p oposa u iko ibilbide ba .
Hi z-gakoak: FAISAIEN-UHARTEA (IRUN, GIPUZKOA); MUGAK; MEMORIA
HISTORIKOA; ARTE GARAIKIDEA; GÓMEZ, IVÁN (1984-)
A WALK THROUGH THE MATERIALS ACCUMULATED AT
THE EDGES OF HISTORY BASED ON THE EXHIBITION
‘DENBORAREN TOLESAK’
Abs ac
The pas is a s o y, a ep esen a ion, made om he p esen . In ha sense, we can
hink o a map as a de ice o ep esen he pas , bu also o e u n o i aking
a di e en ou e and ead i om ano he pe spec i e. Based on ha de ini ion,
and aking I án Gómez’s exhibi ion ‘Denbo a en olesak’ (2022) as a s a ing poin ,
his a icle aims o add ess he impo ance o con empo a y a is ic p ac ices in
he ein e p e a ion o his o y and he econ igu a ion o he p esen . In ac , his
exhibi ion is a cu a o ial exe cise ha ends up unc ioning as a map, in which a
ca og aphy o di e en bodies is made based upon he exis ence o he Pheasan
Island. Thus, his ex alks abou an a emp o ell his o y di e en ly, a jou ney
p oposed wi h he in en ion o eco e ing he ma e ials, whispe s and aces hin
he w inkles o ime.
Keywo ds: PHEASANT ISLAND (IRUN, GIPUZKOA); BORDERS; HISTORICAL MEMORY;
CONTEMPORARY ART; GÓMEZ, IVÁN (1984-)
Ola e Duñabei ia, Elena. 2022. ”His o ia en e ze an me a u iko
ma e iale a ik ibilbide ba , ‘Denbo a en olesak’ e akuske a abiapun u”.
AusA 10 (2): 183-191. DOI: 10.1387/ausa .23918
ISSN: 2340-8510
e-ISSN: 2340-9134
AusA Jou nal o Resea ch in A • AusA 10 (2), pp 183-191
UPV/EHU • DOI: 10.1387/AusA .23565
184 Ola e Duñabei ia, Elena
His o ia en e ze an me a u iko ma e iale a ik ibilbide ba , [...]
Sa e a
Mapa ba lu alde ba en i udizko e ep esen azio gisa ule dai eke, e ea-
li a ea isla u ei duen konposizio ba bezala. Jakina da hauek be ezko i u-
di egia e a lengoaia du ela, e a mundua egi u a zeko balia u iko o mak
e akus en di uz ela. Ho az, esplizi uki ez bada e e, poli ikek e a ideologi-
koek an olakun za geog a ikoan du en ga an ziaz diha du e. Bes e modu
ba e a esanda, mapak hainba mamu ezbe dinen be i ema en du en i u-
dizko anpak di a, his o ia en kon akizun hegemonikoei dagokienean,
ba ez e e. Bes e ik, mapa egi eko zien zia i ka og a ia de i zogu, e a me-
odologia ka og a ikoa da uen bilke a, ike ke a e a analisian oina i zen
da. Me odo ho en bidez, espazio geog a ikoaz apa e, objek u, go pu z
edo espe ien zia ezbe dinak e e ka og a ia u dai ezke, azken u ee an
hainba ike ke a e a p oiek u an opologiko edo a is ikok age ian u zi
du en legez.
Gau egun, ka og a iak a e ga aikideko p ak ike an ga an zia na-
ba ia lo u du me odologia gisa, maiz, ob a be a ez ezik, e akuske a e e
ike ke a en emai za-mapa moduan kon zep ualiza zen dela ik, espazial-
ki zeha ka u e a okupa u dai ekeena. Ho en adibide za ha dezakegu,
bes eak bes e, es u hone an az e uko den I an Gómezen Denbo a en
Tolesak e akuske a. Mos a ho en kasuan, memo ia his o ikoan a aka ze
e a sakon ze alde a, I an Gómezek be e lu aldean bizi izandako go pu-
zen ka og a ia ba gauza zen duela esan dai eke, zehazki, Pi inioe ako
a a ua sina zeko lekua e a e i ua oina i gisa ha u ik: Faisaien i la e a
Luis XIV. e egea en e a Ma ia Te esa in an ea en a eko ezkon za. Halabe ,
e akuske ako piezek ga aiko go pu z ezbe dinen ka og a iak isla zeaz
gain, nolabai , gau egungo Es a u-nazioen e aikun za e a hauen i udi-
kapena zalan zan ja zen du e, zien zia ka og a ikoa en izae a subjek ibo
e a ideologikoa age ian u ziz. Ho en ondo ioz, gau egungo mugek du-
en izae a a i iziala e a hauek in e es poli iko zein ekonomikoekin du en
lo u ak azale a zen di a e akuske an.
P oiek u honen bidez lu aldeen muga eza penen ingu uan hausna -
zean, go pu zen mugez e e gogoe a zen da. Izan e e, mugak ez-lekuak
edo a espazio lauso e a de ini u bakoak bezala ule dai ezke, bes e aldean
dagoena ekiko be eizke a ako e a au o-de inizio ako diseina uak (Anzal-
dua, 2016). Edonola e e, de inizio hau go pu zen e a subjek uen iden i a e
e aikun za ekin e e a as lo u ik dago. Konpan zia edo Faisaiaen uha ea
ho en adibide a gia da; lu za i sinboliko ba , non Espainia e a F an zia
inpe io kolonialen bo e eak eza i, be ma u e a hauen oino de za ziu a u
bai zen. Gómezek his o ia in e p e a zeko e a be i aku zeko gailu gisa
balia zen du uha ea, bes elako no abide his o iko e a a is iko ba e ik
gida u ako ibilbide ba p oposa uz.
185AusA • Vol. 10, Núm. 2 (dic. 2022)
h ps://ojs.ehu.eus/index.php/ausa
Go pu zen memo iak kan a zen di u ibaiak
Faisaien uha ea edo Konpan zia Bidasoa ibaia en e dian koka zen den lu
za i ba da, non Pi inioe ako bakea sina u zen 1659. u ean, 30 u ee ako
ge a i bukae a eman e a F an zia e a Espainiako ko oen a eko bakea
ahalbide a uz. I un hau go pu z ukake a ba en bi a ez gauza u zen, ho s,
Luis XIV. e egea e a Ma ia Te esa in an a en ezkon za e i uala en bidez.
Gau egun, Bidasoa ibaian koka u iko uha e hau u ean zeha sei hilabe e
espainia Es a ua en e a bes e sei hilabe e an zia Es a ua en esku dago,
denbo an e a espazioan no abide ani ze an sakabana zen den go pu z ba
bilaka u ik (Gómez & Agi e 2018).
Bi ko oen a eko bakea sina zeko zein ezkon za au e a e ama eko lu
za i hau hau a u izana ez zen e abaki a bi a ioa izan, au e ik e e, Kon-
pan zia bi inpe ioen a eko ha emane a ako lekuko izan bai zen. Ho e az
gain, esan dai eke uha ea en izae a anbiguoak e abakia ha ze ako o duan
e agina izan zuela, bi a eko leku hu a ez-iden i a ea en espazio sinboliko
gisa i aku i bai zen: bi ko oen a eko liska ak ebas eko leku e a bidegu u-
ze segu ua. T a a u ho ek F an zia e a Espainia Es a u-nazio mode noen
so e a sinboliza zen badu e e (be an e abaki bai zen non hasi e a buka-
uko zen inpe io bakoi za en bo e ea), gau egungo mape an penin sulako
ipa -ekialdeko mugak isla zen di uz en le oak ez zi en 1868. u e a a e
inka u (Sáinz 2006).
Denbo a en olesak e akuske ako ka alogoan (2022) adie az en den lez,
Konpan zian koka u iko ge akizun hu a, an zinako e i ue an ge a zen
zen moduan, ezin zen go pu z eskain za ik gabe gauza u. Izan e e, ge aka i
his o iko o o go pu zen bi a eka i za e a exis en zia i eske ge a u izan
da; go pu zik gabe ez bailegoke bizi za ik, e a bizi za ik gabe his o ia ik e e
ez. Ai zi ik, jakin badakigu, his o ikoki go pu z guz iek ez du ela ga an zia
edo balio be a izan, e a ondo ioz, go pu z ba zuen espe ien ziak ez di ela
kon uan ha u his o ia en kon akizun hegemonikoak e aiki zeko.
Tes uingu u hone an, Foucaul ek ga a u iko biobo e ea en de inizioa
gogo a eka zea in e esga ia izan dai eke. Izan e e, Es a u-nazioen exis-
en zia be ma zen duen bo e e be be ak go pu z ba zuk ‘bizi zen uz en’
e a bes e ba zuk ‘hil zen uz en’ diha du. Kon ol modu ho ek giza espeziea
mul zo ezbe dine an bana zea daka , e a be ean, seg egazioa zein alde
e a azpi aldeen a eko ezbe din asunak a eago uz. Bes e hi z ba zuekin
esanda, bo e ea edo mendebaldeko poli ika kolonialis en pen samendu
e a p axia his o ikoki a azake ian oina i u da, e a, o aindik e e, oina i zen
da. Zein go pu z bizi e a zein go pu z hil beha den e abaki zeko inda az
min za zeko biobo e ea en nozioa da abilgun hein be ean, nek opoli ika en
nozioa i e epa a zea e e ezinbes ekoa da. Achille Mebmbek (2006) ga a u-
iko kon zep u ho ek he io za en poli ikaz diha du, he io zak a azake ia e-
kin e a kolonialismoa ekin duen ha eman zuzena azpima a uz, un sean,
a azake ia en ondo io go dinena he io za-poli ika delako.
186
Hala an, ga an zi sua izan dai eke nek opoli ika en nozioak mugen, ma-
pen e a Es a u-nazio mode noen exis en zia ekin duen ha emana age ian
uz ea. Izan e e, kon zep u ho ek go pu zak ekin za poli ikoen e digunean
koka zen di u Es a u-nazioen bo e ea go pu z indibidual e a kolek iboe an
nola e agi en duen azale a uz (Valencia 2010). Denbo a en olesak e akus-
ke ak e e, ma e ial ezbe dinak balia uz, go pu zak e digunean ja zen di u,
posizio sozial e a ekonomiko ezbe dine ako go pu zen ka og a ia ba gau-
za zeko saiake an. Be az, a es ian aipa u den moduan, go pu zek osa zen
badu e bizi za, e a bizi zak his o ia, his o ia ezagu zeko bes e ibilbide ba
p oposa zeko kon uan ha u bako e a hil zen u zi ako go pu zen ka og a ia
egin beha ko li za eke.
Zen zu be ean, esan beha a dago, Pi inioe ako bake-i unean bi inpe io
kolonial nagusie ako F an ziako e egea e a Ma ia Te esa in an ea en go -
pu z-ba e a zeak inpe ioen mugak e a bo e ea an ola zeko espazio be iak
ahalbide a u izanaga ik, bes e hainbes e go pu zen isila az ea, aka zea e a
desage pena e e e agin zuela. Gau egun ja ai zen duen he io za-poli ika
da hau, koloniza u ako go pu zen he io zak bes elako o ma e a me odoen
bidez ge a zen badi a e e (beha u iko mig azio p ozesuen bidez, baldin-
za i egula e an haien lan-inda ak desjabe uz…). Azken hama kade an,
Bidasoa ibaian, Konpan zia ik ge u, muga iga o nahian hildako mig a uak
ho en adibide ga bia di a. Ezin da ahaz u, a azoi ezbe dinenga ik, gau
egun e e, mundu mailan hainba di ela mape an eza i ako le o-muga
a i izialak iga o zeko saiake ak egi en di uz enak.
Pi inioe ako bake-i une a i zuliz, e egea en e a in an a en go pu zek
Konpan zia a hel zeko, ez- oki ho e a a, ibaia e a ezbe din ba ean zeha -
ka u zu en a en (bo e ea en babesa ekin), egungo mugak gu u za zen
di uz en go pu z mig a uekin guz iz lo u a daudela esan dai eke (Ba ce-
nilla in Gómez 2022). Hale e, lo u a egonaga ik, e egea e a in an a en go -
pu zek sinboliza zen du en bo e ea en memo ia modu zainduan, isikoan
e a i aunko ean be ma u nahi izan da. O dea, ez da gauza be a ge a u,
ezkon za e i u ho en egika i zean pa e ha u zu en langileen go pu z
ezikusien kasuan, ez a, ondo en, muga hu a zeha ka zen hildako go pu zen
memo ia ekin e e ez. Egi a e ho ek memo ia his o ikoa e a onda ea ekin
lo u ako ez abaida a ga ama za, Denbo a en olesak e akuske ak modu
poe iko, a is iko e a poli iko ba ean lan zen duena. Izan e e, ge o a azal-
duko den bezala, his o ia en kon akizun hegemonikoak baz e zen di uen
denbo a en oles ho ie an me a zen di a isila azi ako go pu zen memo iak,
zau iak e a bizipenak.
Denbo a en ma e ial e a zimu e an
Ma ia Te esa Aus iakoa e a Luis XIV.a en a eko ezkon za Faisaien uha ean
be an ge a u zen, non, ze emonia au e a e aman ahal iza eko, Diego de
Velazquezek e a Cha les LeB unek egi u a a ki ek oniko oso ba e aiki zu en
Ola e Duñabei ia, Elena
His o ia en e ze an me a u iko ma e iale a ik ibilbide ba , [...]
187AusA • Vol. 10, Núm. 2 (dic. 2022)
h ps://ojs.ehu.eus/index.php/ausa
hainba oihal e a apizen bi a ez. Egi u a ho ek elka engandik be eizi a-
ko zenbai espazio zi uen (Gómez-en e akuske a en anke an): ba Eguzki
e egea e a be e ko ea en za , bes e ba Espainiako ko oa en za , e a azken
ba , Eskain zen gela, e i ua be a gauza zeko alda ea go de zeko. Espazio
guz iak hainba mo ibo ikonog a iko isla zen zi uz en apiz e a oihalekin
es ali zi en. Izan e e, ex ilen bidez e aiki ako egi u a a ki ek oniko hu a ge -
aka ia en izae a eszenikoan a e a ja iz an ola u zen, nolabai , ezkon za en
zen zu ea al e a pe o ma ikoa age ian u ziz (Sáinz 2006). Aldi ba e ako
so u ako egi u a p eka io bezain abe a s hu a, hainba olio pin u a e a api-
zekin deko a ua, go pu z bien eskain zak egin os ean desage u zen, os ean
go pu zak baino ez zi ela ik (Ba cenilla in Gómez 2022).
Denbo a en olesak e e behin-behineko espazio zein gailu a is iko e a
ku a o iala da, zeina, un sean, hi u espazio be eizie an egi u a zen den.
Mos a I uneko Menchu Gal a e oan 2022ko uz aila en 8 ik abuz ua en
28 a bi a ean ikusgai egon da. Nolabai , 2018 ik Konpan zia uha ea en
ingu uan eginiko p oiek u ezbe dine a ik e a o ia dela esan dai eke, non
Gómezek ‘ a ekoa en’ ideia landu izan duen, bes eak bes e.
E akuske a p oiek u hau a on zeko, I án Gómezek be e ob a ba zuk in-
gu uko pieza e nog a ikoekin elka izke an ja i di u. Ho ekin ba e a, Haizea
Ba cenilla komisa ioa en lagun zaz, e akuske an zeha en zu eko es u ba
e e eskaini da, podcas o ma uan, non ahozko kon akizun ba en bi a ez
─subal e noen genealogie an ahozko asunak e a ansmisio o alak duen
ga an zia i keinu di udiena─ objek u e a go pu z ezbe dinen memo ian
a aka zeko a ike a poe ikoa egi en den. Kasu hone an, Konpan zia en mi o
his o ikoa bes e modu ba e a kon a zen da. Ahozko asunean oina i u ako
kon akizun hau hi u kapsule an bana u ik dago, bana e akuske a espazio
bakoi zeko.
E akuske a honen bi a ez, au e ik “In zu a. His o ia kon a zeko moduak”
p oiek uan egin bezala, his o ia be a auzi an ja zen da ─Konpan ziak egun-
go mape an, zein an olakun za geopoli ikoe an duen oki sinbolikoa abia-
pun u─ i agana en gaineko bes elako begi ada ba eskaini e a his o ia no k,
nola e a ze i ga an zia emanez e aiki zen duen kolokan ja iz.
A es ian esan bezala, e akuske a ibilbidea hi u espazioe an an ola zen
da. Lehendabizikoak, “Toles en den ibaia, bana zen di en lu ak” ahozko
na azioa ekin ba e a, Pi inioe ako bakea sina zeko Konpan zian e aiki ako
pabiloiaz diha du. Espazioa pabiloia en e eplika ba da, oihal go i ba ez
egi u a ua, zeina bi isu iko eila u moduko ba so zen duen me alezko
egi u a ba en bai an sos enga u ik. Oihala I uneko Pio Ba oja BHko ikas-
leekin eginiko “Toles u a go ia” p oiek uan e abili ako oihala daka kigu
gogo a, zeina uha ea zeha ka zeko e a ibaia en bi aldeak ba zeko e abili
zen. Izan e e, pasabidean sa u au e ik, sa e an, p oiek ua en e egis oa
den ikusi-en zunezko pieza dago ikusgai. Be az, pasabide un zioa duen
lehendabiziko espazioa oihalez egina dago, in an ea e a F an ziako e egea-
en a eko ezkon za ako egi u a a ki ek onikoa legez, be e izae a p eka io
e a behin-behinekoa age ian u ziz.
188
Pasabide go ia zuzenki zeha ka zean, biga en espazioan ba ne a zen
ga a, gela xiki ilun ba ean “Iga o zen di en go pu zak, ago zen di en so-
oak” ahozko kon akizuna ekin ba e a. Biga en espazioan al zai u he doil-
gai zeko mahai ba koka zen da e digunean, zeina en goialdean Gómezen
“Sos ene y sos ene se” eskul u a pieza ikus dai ekeen. Eskul u a pieza hau
silikonaz eginiko bi giza-beso ba e a uen e ep odukzio hipe - ealis a da,
beheko eskuak mahaia e a goikoak ze bi za zeko e e ilu ba sos enga-
zen duela ik. Rekalde A e oan eginiko “La noche sal a” e akuske a en pa e
izan zen piezak go pu z langilea en absen zia i egi en dio keinu, bo e ea
ze bi za zeko go pu z anomalo e a isilduak bilaka u akoei. Gelako piezek
konposizio ho en ezke aldeko pa e an koka u ako “An igua es ación” a -
gazkia ekin elka izke an diha du e. Halaxe, Konpan zia a bidean bi go eei
os a u eman zie en he i xeheko go pu zak eka zen di a ako du a, baina,
bai a ezkon za e a i un-hi za mena gauza zea en albo kal e gisa I ungo zein
Hendaiako a an zaleek pai a u beha izan zu en gose ea e a he io zak e e
(Ba cenilla in Gómez 2022).
Hi uga en espazioa, lehenbiziko pasabide ik e a o i ako gela be de ba
da, go pu zen balioa, i aunko asuna e a memo ia a da z ha u ik ha ilka-
u iko konposizio he e ogeneo ba ek osa ua. Espazioan ba ne a u bezain
p on o, me alezko egi u a laukizuzen ba ikus dai eke. Egi u a en zo uan
“Todo i e es ido” pieza eskul o ikoa age i da, kolo e u dineko silikonaz e a
ha iaz egina. Pieza hau go pu z ba en moldea izan zi ekeen, buel a emana,
ba neko jos u ak age ian. Ho ekin ba e a, me alezko egi u a en goialdean,
Naia a He e a ekin ba e a Lu bi a p oiek u ako so u ako a opak daude
eskegi a, zeinak Pi inioe ako a a ua en ga aiko Konpan ziako mapak e a
in an ea en e a e egea en a eko ezkon zako legedi bisuala e akus en di-
uz en. A opa hauek a e oko izkina ba ean, mos a en bukae a edo i ee a
li za ekeenean, lu ean nahaspila u a daude.
Bes elako ma e ial asun e a go pu z-a as oak e akus en di uz en apal
ba eko pieza xikiekin ha eman zen di a silikonazko go pu z azala zein
a opak: xe i-azala ekin, mango u a azala ekin, kakala do ba en bu ua-
ekin, uda ea en e a limoia en azala ekin e a lo e, zaldi-o no e a i sas be-
laki sikuekin. Hauek guz iak Konpan zian gauza u iko ezkon za en a as o
sinboliko gisa i aku dai ezke, e i u ha an pa e ha u zu en go pu z i a-
ganko en zeinu bilaka u ikoak. Izan e e, au e ik esan bezala, his o ia en
hedapen ma e ial e a o ganiko moduan in e p e a dai ekeen mos a honek
ge akizun ha an pa e ha u zu en go pu z ezbe dinen ka og a ia es e-
iko be i ba p oposa zen du.
Hi uga en e a azken espazioa i lo u ako “Zula zen den lihoa, e di zen
di en go pu zak” kon akizunean, ga ai ha an Ma ia Te esa in an a en go -
pu za, go eko bes e emakumeekin ge a zen zen an ze a, bo e ea i ume-
oki gisa soilik balio ziola adie az en da; ugal ze-makina moduan p odu-
zi zeko, oino deko za be ma zeko, zuen gai asuna en a abe an neu zen
zen emakumea en go pu za. Jakina da, maiz, umeak hilik jaio zen zi ela,
bes e hainbes e an, o dea, emakumea en go pu za zen, e di ze p ozesuan
Ola e Duñabei ia, Elena
His o ia en e ze an me a u iko ma e iale a ik ibilbide ba , [...]
189AusA • Vol. 10, Núm. 2 (dic. 2022)
h ps://ojs.ehu.eus/index.php/ausa
edo au e ik, hau dunaldia en albo kal eez hil zen zena (Ba cenilla in Gó-
mez 2022). Ai zi ik, bizi za e a he io za esku ik doazen bi kon zep u di enez,
binomio ho en a eko ha emana go puz en du e azken a e o hone ako
piezek: go pu z o ganiko ezbe dinak egoe a ma e ial zein o mal ani ze an.
Ondo ioak
Denbo a en olesak ibilbide his o iko ba isla zen duela esan dai eke, Kon-
pan zian ge a u iko ezkon za e i uala e a sina u iko a a ua abiapun u.
Halaxe, ge akizun his o iko hu a e a be e ondo ioak be in e p e a zeko
mapa ba bilaka zen da e akuske a. Konpan zia en ka ga sinbolikoa e a
his o ikoa p obes uz, mos a hau jaso ako his o ia en e ela oa desegi eko
saiake a en emai za es e ikoa li za eke; i udizko kode be ezko ba en bi a -
ez, kon akizun hegemonikoa en e ze an, olese an, me a u iko aho sak
be esku a zeko a ike a i udimenezkoa e a in elek uala.
A es ian aipa u den bezala, Gómezen lu aldea en ka og a ia i e epa-
a u a abia u ako p oiek ua da, begi ada koka u ba e ik i agana-o aina-
-e o kizuna en ingu uan gogoe a zeko. Izan e e, denbo ak bihu i u ohi
di en e akuske a espazioan, gau egun bizi di ugun go pu z zein lu aldeen
mugen ja o ia e a egi u a ze ideologiak age ian ge a zen di a, mos a be a
muga-espazio anbiguo edo a ez-leku gisa in e p e a dai ekeela ik. Edonola
e e, e akuske ak Pi inioe ako a a uak e agindako mugak, lu alde asu-
nak e a mendebaldeko inpe io handien ondo ioak azale a zen di u. Hale e,
ho e a ako, ohikoa ez den bezala, ez di a soilik his o ia hegemonikoa en
p o agonis en is o io handiak bil zen e a ansmi i zen; kon a a, ikzioa en
bi a ez, ge akizun his o ikoa en e ze an koka u ako go pu zen bizipenak
gau ko asune a lekualda zen di a.
Tes u hau, bes e ik, i aganko a izan den ge akizun a is iko ba en ida-
zizko mapa ba izan nahiko luke, Denbo a en olesak e akuske a ena, bai-
na, bai a idaz en duen subjek ua en espe ien zia emozional e a ideologiko
zeha za ena e e. Hale e, lu aldea en au e ik mapa baldin badago, ho s,
mapak egi en badu lu aldea (Baud illa d 1978), ka og a ia u iko mos a
zein mapeoa en emai za den es u hau ez di a inoiz e eali a ea be a izango,
ezpada be e e ep esen azio anpa ia baina egiazkoa. Mos ak I án Góme-
zen i udi egi a is ikoa en be i ema eaz apa e, ihesko a beha ko lukeen
une ba bil zen e a k is aliza zen du. Ideia ho i i aka, es u hau e e helbu u
an zeko ba ekin egi u a zen den e ep esen azioa li za eke, gau egungo
lu alde an olakun zak, poli ikak e a ge akizun a is ikoak in e p e a zeko
mapa poe iko ba .
190
E e e en zia bibliog a ikoak
Anzaldua, Glo ia E angelina. 2016. Bo de lands [La on e a, la nue a mes-
iza]. Sa e a, Sonia Saldí a Hull; i zulpena, Ca men Valle Mad il: Ca-
pi an Swing
Baud illa d, Jean. 1978. Cul u a y simulac o. I zulpena, An oni Vicens & Ped o
Ro i a. Ba zelona: Kai ós
Gómez Gu ié ez, I án & I ai z Agi e A angu en. 2018. In zu a: His o ia kon a-
zeko moduak. I zulpena, Naia a He e a Ruiz de Eguino. Bilbo: egileek
inp ima ua
Gómez Gu ié ez, I án. 2022. Denbo a- olesak [Plis empo ai es: Pliegues
empo ales]. Haizea Ba cenilla ekin solasean. E akuske a en ka alo-
goa, Menchu Gal A e oan, 2022.07.08-08.28. I un: I ungo Udala
Mbembe, Joseph-Achille. (2006) 2011. Nec opolí ica: Seguido de Sob e el
gobie no p i ado indi ec o. I zulpena e a edizioa, Elisabe h Falomi
A chambaul . San a C uz de Tene i e: Melusina
Sáinz Chá ez, Luis Ignacio. 2006. “La isla de los Faisanes: Diego de Velazquez
y Felipe IV; Re lexiones sob e las ep esen aciones polí icas”. Nue a
Época 51: 149-172
Valencia T iana, Sayak. 2010. Capi alismo go e. San a C uz de Tene i e:
Melusina
(Jaso a: 22-09-23; ona ua: 22-11-03)
Ola e Duñabei ia, Elena
His o ia en e ze an me a u iko ma e iale a ik ibilbide ba , [...]
191AusA • Vol. 10, Núm. 2 (dic. 2022)
h ps://ojs.ehu.eus/index.php/ausa
