Pil-pilean dauden gaiak Lehen Hezkuntzako gizarte zientziak lantzeko

G adu Amaie ako Lana
LEHEN HEZKUNTZAKO GRADUA
2021/2022 ikas u ea
PIL-PILEAN DAUDEN GAIAK LEHEN HEZKUNTZAKO
GIZARTE ZIENTZIAK LANTZEKO
Egilea: Unai Aie di I za
Zuzenda ia: I a xe Gilla e Aie di
Leioan, 2022(e)ko ekaina en 3an
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 1
A U R K I B I D E A
1. Sa e a 3
2. Ma ko Teo ikoa 4
2.1 Giza e Zien zien i akaskun za: hu bilpen kon zep uala e a his o ikoa 4
2.2 Ikasleen ola giza e zien zien ikaskun zan 5
2.3 I akaslea en ola giza e zien zien i akaskun zan 6
2.4 Mo ibazioa en e a pa e-ha zea en ga an zia giza e zien zien i akaskun zan 7
2.5 Pil-pilean dauden gaiak lan zeak daka zan aban ailak giza e zien zien
i akaskun zan 9
3. A al enpi ikoa 11
3.1 Me odoa 11
3.1.1 Helbu uak 12
3.1.2 Pa e-ha zaileak 12
3.1.3 Aldagaiak e a neu zeko esnak 12
3.1.4 Diseinua e a p ozedu a 14
3.1.5 Da uen analisia 15
3.2 Emai zak e a ondo ioak 15
3.2.1 Emai zak 15
3.2.2 Ez abaida e a ondo ioak 23
4. E ika p o esionala e a da uen babesa 25
5. E e e en zia bibliog a ikoak 26
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 2
PIL-PILEAN DAUDEN GAIAK LEHEN HEZKUNTZAKO GIZARTE
ZIENTZIAK LANTZEKO
Unai Aie di I za
UPV/EHU
Giza e zien zien xede nagusia, ikasleak giza ean elka bizi zeko e a k i ikoki ja du eko
p es a zea da. Ho e a ako me odologia e a p ak ika egokiak sus a u beha di a,
i akaskun za-ikaskun za p ozesuan zeha ikasleek mo iba u a e a pa e-ha ze
ak iboa ekin ikas deza en. Ho ega ik, ike ke a honen helbu ua, pil-pilean dauden gaiak
Lehen Hezkun zako giza e-zien zie an lan zeak duen e agina e a beha a az e zea da.
Bide ho e an, Lehen Hezkun zako 5. mailako ikasle alde ba e a lau ikas e xe ako
i akasleak izan di a ike ke ako pa e-ha zaileak. E abili den me odologia kuan i a iboa
e a kuali a iboa izan da e a in o mazioa galde egien bi a ez esku a u da. Ondo io gisa,
esan dai eke, pil-pilean dauden gaiak ikasgelan landuz ikasleek k i iko asuna lan zen
du ela e a be aien mo ibazioa e a pa e-ha zea inda zen di ela.
K i iko asuna, mo ibazioa, pa e-ha zea, pil-pilean dauden gaiak, giza e
zien ziak
El obje i o p incipal de las ciencias sociales es p epa a al alumnado pa a con i i y
ac ua c í icamen e en la sociedad. Pa a ello, es necesa io omen a me odologías y
p ác icas adecuadas pa a que el alumnado ap enda con mo i ación y pa icipación ac i a
du an e el p oceso de enseñanza-ap endizaje. Po ello, el obje i o de es a in es igación
es analiza la incidencia y la necesidad de abaja emas canden es en las ciencias sociales
de Educación P ima ia. En es e sen ido, han pa icipado en la in es igación un g upo de
alumnos/as de 5º de P ima ia y p o eso es/as de cua o cen os. La me odología empleada
ha sido cuan i a i a y cuali a i a y la in o mación se ha ob enido a a és de cues iona ios.
Como conclusión, se puede deci que abajando emas canden es en el aula, el alumnado
abaja su capacidad c í ica y se po encia su mo i ación y pa icipación.
Capacidad c í ica, mo i ación, pa icipación, emas canden es, ciencias sociales
The main objec i e o social sciences is o p epa e s uden s o li e oge he and ac
c i ically in socie y. To his end, i is necessa y o p omo e app op ia e me hodologies and
p ac ices so ha s uden s lea n wi h mo i a ion and ac i e pa icipa ion du ing he
eaching-lea ning p ocess. Fo his eason, he aim o his esea ch is o analyse he
incidence and he need o wo k on bu ning issues in social sciences in P ima y Educa ion.
In his sense, a g oup o 5 h g ade P ima y School pupils and eache s om ou schools
ook pa in he esea ch. The me hodology used was quan i a i e and quali a i e and he
in o ma ion was ob ained h ough ques ionnai es. In conclusion, i can be said ha by
wo king on bu ning issues in he class oom, pupils wo k on hei c i ical capaci y and
hei mo i a ion and pa icipa ion a e enhanced.
C i ical capaci y, mo i a ion, pa icipa ion, bu ning issues, social sciences
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 3
1. Sa e a
Giza e Zien zien bidez, ikasleak giza ean elka bizi zeko e a k i ikoki ja du eko
p es a u a ego ea lo u nahi da. Baina sa i an p es akun za ho i modu eo ikoan ema en
da, p ak ika esangu a su e a abe asga iei leku gu xiago emanez. Teo ia lan zea
beha ezkoa da, baina p ak ika a ez bada e ama en ez dauka e abilga i asunik. Azken
inean, soilik eo ia landuz ezin da ikasi akoa e eali a ean aplika u. Gaine a,
i akaskun za-ikaskun za p ozesua oso eo ikoa bada, ikasleen in e esa e a ikas eko gogoa
mu iz ea e agin dezake. Ho ega ik, ikasi akoa p ak ika a e ama ea lagunga ia da,
i akaskun za-ikaskun za p ozesua esangu a suagoa bihu zeaz gain, ikasleen ikas eko
gogoa inda u dezakeelako.
E a be ean, ikasleek ikas eko gogoa du enean be aien ja e an e akus en du e. Hau da,
ja e a mo iba uagoa e a pa e-ha zaileagoa iza en du e. Ho az, be aien mo ibazioa e a
pa e-ha zea inda zea ezinbes ekoa izango da i akaskun za-ikaskun za p ozesua egoki
ga a zeko. Hau kon uan izanik, ike ke a honen helbu ua, pil-pilean dauden gaiak Lehen
Hezkun zako giza e-zien zie an lan zeak duen e agina e a beha a az e zea da. Izan e e,
au ez aipa u akoa lo zeko esna e aginko a di ela us e da. A azoi ho ega ik, ike ke a
hone ako pa e-ha zaileak ikasleak e a i akasleak izan di a. Kasu hone an, Lehen
Hezkun zako 5. mailako ikasle alde ba ek e a lau ikas e xe desbe dine ako i akasleek
pa e-ha u du e. E abili den me odologia kuan i a iboa e a kuali a iboa izan da e a
in o mazioa esku a zeko bi diseinu egin di a. Ikasleen kasuan, esku-ha ze ba diseina u
da e a da uak esku-ha ze au e ik e a os ean ha u di a galde egia en bi a ez. I akasleei
dagokionez, da uak galde egia en bi a ez jaso di a.
Emai zek e aku si du e, o oko ean ikasleei pil-pilean dauden gaiak lan zea gus a zen
zaiela. Gaine a, lanke a ho e an ikaskun za ema en dela esan dai eke. I akasle gehienen
a abe a e e, ikasgelan gai hauek landu beha di a eskain zen di uz en auke ak balia zeko.
Azkenik, emai zek adie azi akoa kon uan izanik, a e a di en ondo ioen a abe a, esan
dai eke pil-pilean dauden gaiak ikasgelan landuz ikasleen mo ibazioa e a pa e-ha zea
inda zen di ela e a ikasleek be aien gai asun k i ikoa lan zen du ela.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 4
2. Ma ko Teo ikoa
2.1 Giza e Zien zien i akaskun za: hu bilpen kon zep uala e a his o ikoa
Giza e Zien zien i akaskun za, ez da soilik ikasleei jakin za be iak ema ean oina i zen.
I akaskun za ha a ago doa, hau da, ikasleak e o kizune ako p es a u beha di u; izan e e,
e o kizunean giza e ba eko pa aide izango di en heinean, egoe a e a a azo desbe dinei
egin beha ko die e au e. Ho e a ako, beha ezko balo e, ja e a, konpe en zia e a
gai asunak lan zea ezinbes ekoa da, e o kizunean elka bizi za egoki ba en bidez bizi zen
ikas eko (Rojas, 2019).
Del al (2012, Alba e al.-ek aipa ua, 2012) au o ea en a abe a, he ialde bakoi zean,
giza e zien ziak modu desbe dinean i aka si ohi izan di a, baina guz iek du e ezauga i
be a komunean, ez di ela inoiz guz iz egoki u ikasleen beha e a a. His o ikoki, giza e
zien zien i akaskun za ikuspegi eo iko ik i aka si izan da. Ikaskun za-p ozesua,
memo izazioa en eknikan oina i u da kon zep u be iak ikas eko (Gómez e a Rod íguez,
2014). Ildo be e ik ja ai uz, Saéz-Rosenk anz e a P a s (2018) au o eek adie az en
du enez, ikaskun za, edukien memo izazio a bide a u ohi izan da, ikasleei ike ke a
anali iko e a k i ikoa en bidez ikas eko auke a baz e uz. Gaine a, Villalobos, Á ila e a
Oli a es-ek (2016, Pe al a e a Guamán-ek aipa ua, 2020), adie az en du en moduan,
ga an zia gehiago ema en zaio edukiak me odo adizionalen bidez ba ne a zea i e a
in o mazioa memo iza zea i, gai asun kogni iboak e a pen samendu k i ikoa ga a zea i
baino.
Aipa u akoaz gain, giza e zien zien i akaskun za libu uen me odologian oina i u izan
da, hau da, ikasleei jakin zak e a ezagu zak libu uen bidez ansmi i zean. Massone e al.-
ek (2014) dio enez, ike ke a desbe dinek e aku si du e, libu uek i akaskun za-ikaskun za
p ozesuan un zio esangu a sua be e zen du ela. Gaine a, in o mazio-i u i in e esga i
bihu zen di a e abile a egokia emanez ge o. Ho e a ako, libu uez gain bes e hainba
in o mazio baliabide edo i u i e abili beha di a; hala nola, digi alak, ikus-en zunezkoak
e a inp ima uak.
Honekin lo u a, Co ales-ek (2020, Sánchez e al.-ek aipa ua 2020) dioen moduan,
libu uen bidezko i akaskun zak alde di eo ikoa i ga an zia handia ema en dio, alde di
p ak ikoa i leku gu xi u ziz. Hau da, ja due a p ak ikoak ez di u beha bes e sus a zen, ez
di uelako e emin a balioga i bezala ikus en. Honek i akaskun za-ikaskun za

G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 5
p ozesua en pe zep zioan nega iboki e agi en du; izan e e, au o eak dioenez, ikasleek
p ozesu oso eo iko bezala ikus en du e, ikasi akoa en e abilga i asuna e a
p ak iko asuna zalan zan ja iz.
2.2 Ikasleen ola giza e zien zien ikaskun zan
Ikaslea en ola i dagokionez, me odo adizionalean, F eine (1976, San aella e a
Ma ínez-ek aipa ua, 2017) au o ea en us ez, ikasleak ja e a pasiboa dauka, e a be e
un zioa i akasleak eskain zen dion in o mazioa jaso zea e a go de zea da. Ho i gu xi
bali z, ez di a kon uan ha zen ikasleen in e esak e a gai asunak, hauek lan zeko e a
ga a zeko auke ak muga uz. E a be ean, ez du ikasleen au onomia sus a zen ez a
hausna zeko e a a azoi zeko gai asuna e e; izan e e, me odo honek ez du inolako egoe a
edo ja due a ik p oposa zen ho e a ako. Ho ez gain, ikasleak au ki zen duen bes e muga
esangu a su ba , so mena ga a zeko ezin asuna da. Bes e modu ba e a esanda, ikasi e a
landu beha duena nola egin beha duen zehaz u a dagoenez, auke a gu xi di u
pen sa zeko e a apo azio be iak egi eko (F eine , 1976, San aella e a Ma inez-ek
aipa ua, 2017).
Gehi zeko, Chica-k (2019) dioenez, ike ke a desbe dinek e aku si du e, giza e zien ziak
me odo adizionala en bidez lan zeak ikasleen ikas eko in e esa e a gogoa gal zea
eka zen duela. Modu be ean, ikasleek ikasgaia go o a zea e agi en du, ze a ako e a
ze ga ik ikas en du en ule u gabe; e a guz ia oso mono onoa egi en zaie.
Ho i alda zeko, lehenik, ikaslea ikaskun za p ozesua en e digunean koka u beha da. Be a
izan beha da ikaskun za p ozesua en p o agonis a, be e jakin za e a zen doan bi a ean.
Ho ega ik, didak ika guz ien kasuan bezala, giza e zien zien didak ika e e ikaslee an
oina i u beha da; diseina zen di en ja due ak hauen beha e a a egoki uz be aien
ikaskun za be ma zeko (Fuen es, 2004). Modu hone an, ikasleek ezagu za be iak
ikas eaz gain, ezagu za hauek be aien egune oko asunean nola aplika u beha di uz en
ikasi beha du e. Ho e a ako, Gómez e al.-ek (2012) azal zen du en moduan,
ezinbes ekoa da ikasleak i akaskun za-ikaskun za p ozesuan ak iboki pa e-ha zea, bes e
ikaskideekin elka lanean a i zea e a au onomoki ja du ea.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 6
Azken inean, ikasleak ol ak ibo ba beha du, ez soilik ikaskun za modu pa e-
ha zaileago e a dinamikoago ba ean egi eko; baizik e a ja due a e a egoe a desbe dine an
be e bu ua p ak ikan ja zeko. Gaine a, O iz de U bina e al.-en (2010) us ez, ikasleek
ikas deza en ezinbes ekoa da aldeka lan egi en ikas ea, a azoak az e zen ikas ea e a
e abakiak ha zen ikas ea, bai indibidualki e a bai kolek iboki. Ho e a ako, me odo egoki
ba P oiek ue an Oina i u ako Ikaskun za (POI) izan dai eke. Izan e e, Ma ín e a
Rod íguez-ek (2015) aipa zen du en moduan, POI me odologia en bidez ikasleek e a
koope a iboan e a pa e-ha zailean egi en du e lan. Gaine a, ike ke a en bidez
in o mazioa bila zen du e i u i desbe dine an, e eali a ea az e zen du e e a hausna u
e a pen sa u egi en du e.
2.3 I akaslea en ola giza e zien zien i akaskun zan
I akaslea, ikaslea en ikaskun za p ozesua en gida ia izan beha da; p ozesu ho i egi en
lagundu beha dio, beha ezkoa denean bide a uz baina be i e e ikaslea p o agonis a
bihu uz. Ikaslea i ezagu za be iak lo zen e a hauek lan zen lagundu beha dio, ho ela
be e gai asunak ga a uz. Ho e a ako, Lucas e a Delgado-k (2020) ondo engo hau
gomenda zen du e:
Con una me odología pa icipa i a, indaga i a y lexible, que se e a sí mismo como un
mediado del p oceso de enseñanza-ap endizaje, donde el alumnado es el e dade o
p o agonis a y que en iende la escuela como mo o de cambio social donde con luyen
c í icamen e el conocimien o co idiano, escola y cien í ico. (30. o .)
Ga an zi sua da, ikasleei pa e-ha zeko auke a ema ea; izan e e, ho ela esa en du ena
en zun e a kon uan ha zen dela ikus en du e. Gaine a, ikasleengan pen samendu k i ikoa
sus a zeko, un sezko ezauga ia da be aien hi za en zu ea e a adie az eko auke a ema ea.
Ho i bai, ho e a ako Pagés-ek (2011) adie az en duenez, ezinbes ekoa da i akaslea
k i ikoki pen sa zeko e a hausna zeko o ma u a ego ea, soilik ho ela so u ahalko
di uelako espe ien zia heziga iak, ikasleengan k i iko asuna ga a zeko.
Honekin lo u a, López Facal e a San id ián (2011) au o eek be aien es uan azal zen
du enez, i akasleek ja e a desbe dinak iza en di uz e ikasleak be aien k i iko asuna
ga a zen e a lan zen a i di en bi a ean. Lehen ja e a neu ala izango li za eke, hau da,
i akasleak guz iz neu al ja du en du e a klaseko gai zeha zak e a neu alean lan zen di u.
Hu engo ja e a i dagokionez, i akaslea modu pa zialean a i zen da e a be e
ikuspegia ekin ba da ozen gai edo ikuspegiak lan zen di u. Bes e ja e a ba , i akasleak
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 7
ikasgelan edozein gai lan zea izango li za eke, baina ikasleen i i zia ez baldin za zeko
modu neu alean joka zen du. Azken ja e a en kasuan, i akasleak ikasgelan edozein gai
lan zen du e a be e i i zia ema en du, ikasleen i i zi e a ikuspun u desbe dinak bul za uz.
Aipa u ako au o een us ez, azken ja e ak lagun zen die gehien ikasleei be aien gai asun
k i ikoa ga a ze ako o duan. Ho ega ik, i akasleek ja e a hau izan beha ko luke ela
dio e.
Bes e ik, Adame-k (2009) dioen moduan, i akasleak alde-lana sus a u beha du; izan e e,
alde-lana en bidez koope azioa edo a en zu en jaki ea bezalako ja e ak inda zen di a.
Modu be ean, aldeka lan egi eak p ak ika e aka ga iagoak e a dinamikoagoak so zeko
auke a ema en du. Ho ez gain, au o eak a gi aipa zen du, i akaslea en ola ga an zi sua
dela; ikasleei lagundu beha dielako be aien ikaskun za-p ozesuan, e a ja due a ani z
diseina u beha di uelako ikasgelan gi o egokia sus a uz. Ondo en, ikasi du ena
egune oko asunean e a egoe a e eale an p ak ikan ja zeko moduak bila u beha di u,
ho ela ze a ako lan egin du en ule uz e a be aien lana i ga an zia emanez.
2.4 Mo ibazioa en e a pa e-ha zea en ga an zia giza e zien zien i akaskun zan
A gi dago, ikasleek modu egokian bu u zeko be aien ikaskun za-p ozesua, ikas eko
gogoa beha du ela. Hau da, ikas e ako o duan mo iba u a egon beha di a. Baina ze da
zehazki mo ibazioa? Mo ibazioa, Ga cía en (2008, An olín-ek aipa ua, 2014) a abe a,
pe sona ba ek ze bai lo zeko egin dezakeen es o zua da. Gaine a, hainba ak o ek
e agi en du e es o zu ho e an; izan e e, ak o e hauek zehaz uko du e pe sona ho en
mo ibazio maila. Hala e e, An olín-ek (2014) dioenez, de inizio asko daude
mo ibazioa en ingu uan, e a ho ega ik, ez da osa u inoiz de inizio baka e a zeha z ba .
Ildo be e ik, ez da be dina mo ibazioaz hi z egi ea edo mo ibazio akademikoaz hi z egi ea;
biga en hau ikasleengan zen a zen delako. Na a o-k (2016) azal zen duenez, ikasleak
be e ikaskun za ekiko e a ze egin akademikoekiko duen in e esa izango li za eke
mo ibazio akademikoa. Modu be ean, ikasleak egingo duen es o zua in e es ho ek
baldin za uko duela dio. Ho az, mo ibazioak ikasleen ikaskun za-p ozesuan duen e agina
age ikoa da. Honen ba nean e e bi mo ibazio mo a desbe din daude. Domínguez e a Pino-
Jus e (2014) au o eek adie az en du en moduan, alde ba e ik ba ne mo ibazioa
(mo i ación in ínseca) au ki zen dugu; hau da, au ode e minazioa e a jakin-mina
bezalako ba ne ak o ee an oina i zen dena. Bes alde, kanpo mo ibazioa
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 8
(mo i ación ex ínseca) dago, ze bai egi eaga ik lo u dai ekeen e ekin edo sa ian
oina i zen dena.
O begoso-k (2016) azpima a zen duenez, ba ne mo ibazioak in e esa e a ikas eko gogoa
inda zen di u, ikasleak ule zen duelako helbu ua ikas ea dela e a ez ja due ak egi ea
amaie an ze bai lo zeko. Ho i gu xi bali z, ba ne mo ibazio handia duen ikasleak badaki
ja due a bu u zeko be e gai asunak e a au onomia p ak ikan ja i beha di uela, e a ho ek
be e ga apenean lagunduko diola. Gehi zeko, ikaslea kon u a zen da, egi en a i dena
gus u a egi eak e azago ikas en lagun zen diola. Be az, ikasleen ba ne mo ibazioa
inda zea e a sus a zea beha ezkoa izango da i akaskun za-ikaskun za p ozesua egoki
ga a zeko.
Giza e Zien zien kasuan, ikasleek sa i an ba ne-mo ibazio al a ho i iza en du e oso
modu eo ikoan ema en delako i akaskun za-ikaskun za p ozesua. Ho ega ik, p ozesu
ho e an baliabide mo ibaga iak bila zen saia u beha da; ho en bidez ikasleen ba ne-
mo ibazioa inda zeko. Ho e a ako, baliabide e abilga i ba In o mazioa en e a
komunikazioa en eknologiak (IKT) di a . Izan e e, IKT-ak e abiliz ikasleen pa e-ha ze
ak iboa sus a zen da, be aien gai asunak ma xan ja i beha di uz elako lan egi eko. Aldi
be ean, baliabide desbe dinak ezagu u e a e abili ahal di uz e, be aien lane ako e a
ikas eko gogoa inda uz (Chumpi az, 2020).
Au e ik esandakoa ekin ja ai uz, mo ibazioak ikaslea en ja e an e agin zuzena du.
Lopez-ek (2007, O ozco-k aipa ua, 2016) azal zen duenez, ikasle mo iba uak ja e a
ak iboa dauka e a gehiago pa e-ha zen du ikasgelako ja due e an. Izan e e, pa e-ha u
hi zak esku-ha zea esan nahi du, no be a en inplikazio ak iboa eska zen du. Gaine a,
pa e-ha zeak ikaskide guz iak ha zen di u kon uan; ho ela, jakin zak, espe ien ziak,
bizipenak… uka uz e a ezagu za be iak e a uz. E a au o eak dioenez, pa e-ha zeak e e
mo ibazioa inda zen du.
Gehi zeko, pa e-ha zeak i akasle-ikasle e a ikasle-ikasle komunikazio dialogikoak
inda zen di u. Ho ela, ikasleei p o agonismo gehiago ema en zaie, hi z egi eko e a
pen sa zen du ena adie az eko auke a emanez, e a i akaskun za-ikaskun za p ozesua
abe as uz. Bai i akasleak e a bai ikasleak aldi be ean ikas en du e; izan e e, komunikazioa
bien pa e ik ema en da e a biek ikas en du e elka e agin ho e an (Lopez, 2007, O ozco-
k aipa ua, 2016)
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 15
deba ea egin zen, bi aldek abel zain za es en siboa de enda uz e a bes e biek abel zain za
in en siboa e a “mak og anja-k”. Azkenik, bosga en saioan pos e ba osa u zen p oiek u
guz ia labu bilduz. Gaine a, aipa u beha da, esku-ha zea hasi au e ik p e-galde egia
be e zu ela ikasleek e a esku-ha ze os ean pos -galde egia.
Biga en diseinua aldiz, i akasleen za egin da e a da uak galde egia en bidez jaso di a.
Lehen pausua, galde egia so zea izan zen. Ondo en, galde egia he i mailan, eskualde
mailan edo zein maila an pasa uko zen ados u zen. Ho ela, galde egia Lea-A ibaiko
eskualdeko lau ikas e xe an pasa zea e abaki zen; konk e uki Ma kina-Xemeingo bi
ikas e xe an e a Lekei ioko bes e bi ikas e xe an. Buka zeko, bi diseinue ako galde egien
e an zunak jaso os ean, azken pausoa emai zak az e zea e a in e p e a zea izan da
ondo ioak a e a zeko.
3.1.5 Da uen analisia
Galde egien bidez lo u ako emai zak e a da uak az e zeko e a in e p e a zeko,
ezinbes ekoa izango da esna egokiak e abil zea. Da u kuan i a iboak zehaz eko Excel
p og ama e abili da e a aulak so u di a, e a kuali a iboe a ako ike la iak eskuz egindako
lana izan da.
3.2 Emai zak e a ondo ioak
Emai zak, au e ik aipa u ako helbu u zeha zen a abe a an ola u di a.
3.2.1 Emai zak
1. Helbu u zeha za: Ikasleekin pil-pilean dagoen gai ba landuz giza e-zien zie an,
ikasleen mo ibazioa e a pa e-ha zea sus a zen e a inda zen di en az e zea.
Lehen helbu ua i dagokionez, mo ibazioa e a pa e-ha zea aldagai be ean sa u di a; izan
e e, mo ibazioa en bidez pa e-ha zea sus a zen e a inda zen da e a alde an ziz e e.
Gauzak ho ela, 2. aulan ikus dai ekeen moduan o oko ean mo ibazioa e a pa e-ha zea
sus a u di a. Adibidez, 2. i emean (Giza e Zien ziak ikas ea e aza egi en zai ) e an zun
posi iboak 7 e an zune ik 11 e an zune a igo di a, hau da, pos -galde egian 4 pe sona
gehiagok us e du e giza e zien ziak ikas ea e aza egi en zaiela. Baina 5. e a 11. i emen
kasuan e an zun posi iboek behe a egin du e pos -galde egian. Adibidez, 11. i emean

G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 16
(Giza e Zien zie an gu e ingu uko gaiak lan zea mo ibaga ia da), e an zun posi iboak
11 e an zune ik 6 e an zune a jai si di a. I em ho ekin ba e a, klasean landu ahal di en
ingu uko bi gai izenda zeko eska u zi zaien. P e-galde egian 8 e an zun zu iak izan zi en,
bes e 4 e an zune an “mendiak” e a “ibaiak” aipa u zi uz en e a bes ee an “mapak”. Aldiz,
pos -galde egian 7 e an zun zu i egon zi en, bes e 5 e an zune an “abel zain za” e a
“mak og anja-k” aipa u zi uz en, e a azkenik “animalia” hi za age u zen.
Ildo be e ik, 17. i emak (Abel zain za en ingu uko p oiek uan pa e-ha u du ), 10
e an zun posi ibo ekin ikasleek egoki pa e-ha u du ela e akus en du. E a be ean, 18.
i emak (Abel zain za en ingu uko deba ea mo ibaga ia izan da), 12 e an zun
posi ibo ekin, adie az en du deba eak ikasleei mo ibazioa inda u diela.
Mo ibazioa e a pa e-ha zea
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
2. Giza e Zien ziak
ikas ea e aza egi en
zai .
1
2
0
0
7
4
4
8
3
1
3. Giza e
Zien zie ako
ja due e an
ahalegin zen naiz.
1
1
0
1
3
1
7
7
4
5
4. Giza e
Zien zie ako saioe an
pa e-ha zen du .
0
0
1
2
6
5
5
3
3
5
5. Giza e Zien zie an
egi en duguna
mo ibaga ia da.
3
4
1
2
0
1
6
4
5
4
11. Giza e
Zien zie an gu e
ingu uko gaiak lan zea
mo ibaga ia da.
3
3
1
3
0
3
6
5
5
1
I emak
Pos
Pos
Pos
Pos
Pos
17.Abel zain za en
ingu uko p oiek uan
pa e-ha u du .
1
0
4
5
5
18.Abel zain za en
ingu uko deba ea
mo ibaga ia izan da.
1
0
2
5
7
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 17
2. aula. Ikasleek mo ibazioa en e a pa e-ha zea en ingu uan du en i i zia
2. Helbu u zeha za: Ikasleekin pil-pilean dagoen gai ba landuz giza e-zien zie an,
ikasleen in e esa sus a zen e a inda zen den az e zea.
Ja ai zeko, 3. aula i e epa a uz ge o esan dai eke o oko ean ikasleen in e esa inda u
dela esku-ha ze os ean. Adibidez, 8. i ema (Giza e Zien zie an deba eak egi ea
in e esga ia da) e epa a zen bada, ikus en da ikasle gehienen za deba eak egi ea
in e esga ia dela. Izan e e, p e-galde egian i em honek 8 e an zun posi ibo jaso zi uen e a
pos -galde egian 11 e an zun posi ibo; hau da, pos -galde egian 3 e an zun posi ibo
gehiago jaso zi uen. Gaine a, i em ho ekin deba eak egi eko bi gai in e esga i
izenda zeko eska u zi zaien. P e-galde egian 8 e an zun zu iak izan zi en, bes e 3
e an zune an “elikagaiak” aipa u zi uz en, e a bes ee an “his o ia” e a “plane ak” izenda u
zi uz en. Aldiz, pos -galde egian e an zun zu iak 3 izan zi en e a 8 e an zune an age u
zi en “abel zain za” e a “mak og anja” hi zak; bes ee an “elikagaiak” aipa u zi uz en.
Baina, hemen e e bi i eme an e an zun posi iboak jai si egin di a pos -galde egian.
Ba e ik, 9. i emean (Giza e Zien zie an ezagu zen di udan gaiei bu uz ez abaida zea
in e esa zen zai ) e an zun posi iboak 5 pe sona ik 3 pe sona a jai si di a. Ho i bai,
e an zun neu oak igo egin di a 7 pe sona ik 9 pe sona a. Bes e ik, 10. i ema en kasuan
e e (Giza e Zien zie an elebis an, i a ian, egunka ian… age zen di en gaiei bu uz
ez abaida zea in e esa zen zai ), be dina ge a zen da; hau da, e an zun posi iboak 9
e an zune ik 4 e an zune a jai si di a e a e an zun neu oak 3 e an zune ik 6 e an zune a
igo di a.
Azken bi i emei dagokionez, 19. i emak (Abel zain za en ingu uan landu di ugun edukiak
in e esga iak izan di a) 12 e an zun posi ibo jaso di u, ikasle gehienei landu ako edukiak
in e esa u zaizkiela e aku siz. E a be ean, 20. i emak e e (O oko ean abel zain za en
ingu uko p oiek ua gus a u zai ) 12 e an zun posi ibo jaso di u, ikasleei o oko ean
egindako p oiek ua gus a u zaiela adie aziz. Gaine a, galde egia en bukae an guz iek
ida zi zu en esku-ha zea en ingu uan zu en i i zia. O oko ean balo azio posi iboak egin
zi uz en, izan e e, 13 e an zune an “in e esga ia”, “poli a”, “asko gus a u zai ” e a “gauza
be i asko ikasi di u ” bezalako gauzak aipa u zi uz en. Bes e 2 e an zune an balo azio
nega iboagoak egon zi en, “pixka gus a u zai ” e a “gus a u zai baina nahiago di u bes e
gai ba zuk” aipa uz.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 18
In e esa
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
1. Giza e Zien ziak
gus a zen zaizki .
4
2
1
2
4
3
4
4
2
4
6. Giza e Zien ziak
in e esga iak di a.
4
1
2
2
2
3
2
5
5
4
8. Giza e Zien zie an
deba eak egi ea
in e esga ia da.
0
1
2
0
5
3
2
5
6
6
9. Giza e Zien zie an
ezagu zen di udan
gaiei bu uz
ez abaida zea
in e esa zen zai .
1
3
2
0
7
9
3
2
2
1
10. Giza e Zien zie an
elebis an, i a ian,
egunka ian… age zen
di en gaiei bu uz
ez abaida zea
in e esa zen zai .
2
4
1
1
3
6
5
2
4
2
I emak
Pos
Pos
Pos
Pos
Pos
19. Abel zain za en
ingu uan landu
di ugun edukiak
in e esga iak izan
di a.
2
0
1
5
7
20. O oko ean
abel zain za en
ingu uko p oiek ua
gus a u zai .
1
1
1
3
9
3. aula. Ikasleek in e esa en ingu uan du en i i zia
3. Helbu u zeha za: Ikasleekin pil-pilean dagoen gai ba landuz giza e-zien zie an,
ikasleek ze ikasi du en az e zea.
Azkenik, 4. aula az e uz ge o ikus dai eke o oko ean ikasleek kon zep u be iak ikasi
di uz ela. Kasu hone an, 12. i ema en (Abel zain za es en siboa ze den daki ) e an zunei
begi a uz, ikus dai eke p e-galde egian 2 pe sonak eman zu ela e an zun posi iboa e a
pos -galde egian 14 pe sonak. Hau da, esku-ha ze os ean 12 pe sona gehiagok daki e
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 19
abel zain za es en siboa ze den. Ildo be e ik, 14. i emak (Badaki ze esan nahi duen
“mak og anja” hi zak) adie az en du esku-ha ze os ean 8 pe sona gehiagok daki ela ze
esan nahi duen “mak og anja” hi zak. Izan e e, p e-galde egian 4 pe sonak eman zu en
e an zun posi iboa e a pos -galde egian 12 pe sonak. I em honekin, “mak og anja” hi za
de ini zeko eska u zi zaien. P e-galde egian 10 e an zun zu iak izan zi en, bes e 4
e an zune an “animalia askoko lekua” e a “base i handia” aipa u zu en, e a soilik ba ek
“pabiloi handi ba ean pila ba animalia daudela mal a a uak” e an zun zuen. Os e a pos -
galde egian e an zun zu iak 3 izan zi en, e a 12 pe sonak aipa u zi uz en “animali asko
ba uan haz en di uz en lekuak” edo “animali asko ba uan haz en di uz en g anja
handiak” bezalako gauzak.
Bes alde, 15. I ema en kasuan (Badaki ze esan nahi duen p odukzio hi zak), e an zun
posi iboak 3 e an zune ik 4 e an zune a igo di a soilik. Hau da, ho ek e akus en
p odukzioa en kon zep ua ez dela hain a gi geldi u ikasleengan. Izan e e, i em ho ekin
ba e a p odukzio hi za de ini zeko eska u zi zaien, e a p e-galde egian 11 e an zun zu i
egon zi en, 2 e an zune an “badaki baina ez daki nola azaldu” aipa u zu en e a azken
e an zune an “ze bai egin” e an zun zu en. Pos -galde egian aldake ak egon a en ez zen
hobekun za handi ik egon, 8 e an zun zu iak izan bai zi en. Bes e e an zun 1 “badaki
baina ez daki nola azaldu” izan zen, e a azken 5 e an zune an soilik aipa u zu en “ze bai
so u” edo “elikagaiak so u”.
Ikasi du ena
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
P e
Pos
7. Giza e Zien zie an
ikasi akoak balio di .
1
1
1
2
2
1
4
4
7
7
12. Abel zain za
es en siboa ze den
daki .
12
0
0
0
1
1
1
6
1
8
13. Abel zain za
in en siboa ze den
daki .
12
0
0
0
2
1
0
6
1
8
14. Badaki ze esan
nahi duen
“mak og anja” hi zak.
9
0
1
0
1
3
1
5
3
7
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 20
15. Badaki ze esan
nahi duen p odukzio
hi zak.
8
5
2
3
2
3
2
2
1
2
I emak
Pos
Pos
Pos
Pos
Pos
16.Abel zain za en
ingu uko p oiek uan
gauza be iak ikasi
di u .
0
2
1
4
8
4. aula. Ikasleek p oiek uan ikasi du ena
4. Helbu u zeha za: I akasleek pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zeko
beha a en ingu uan di uz en i i ziak ezagu zea.
I akasleei, ikasleen mo ibazioa e a pa e-ha zea sus a zeko pil-pilean dauden gaiak
ikasgelan lan zea en ingu uan galde zean, o oko ean mo ibazioa e a pa e-ha zea
sus a zen lagun zen du ela us e du e. Azken inean, 5. aula az e zen bada, edozein i em
adibide gisa ha uz ge o aipa u akoa be e zen dela ikus dai eke. Adibidez, 8. i emean
(Ikasleen in e esa piz u dezake, e a ho ek be aien ba ne mo ibazioa inda zen du), 21
i akaslek us e du e pil-pilean dauden gaiek ikasleen in e esa piz u dezake ela, e a ho ek
be aien ba ne mo ibazioa inda zen duela.
Pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zea ikasleen mo ibazioa e a pa e-
ha zea sus a zeko
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
8.1. Ikasleei
e eali a ea
ule zen lagun zen
die.
2
0
1
7
14
8.2. Ikasleen
mo ibazioa piz en
e a inda zen du.
2
0
1
9
12
8.3. Ikasleak
emozionalki
inplika zea e agin
dezake, ho ela
be aien lane ako
gogoa e a
2
0
1
7
14

G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 21
mo ibazioa
inda uz.
8.4. Ikasleen
in e esa piz u
dezake, e a ho ek
be aien ba ne
mo ibazioa
inda zen du.
2
0
1
9
12
8.5. Ikasleen
pa e-ha zea
sus a zeko balio
du.
2
1
0
6
15
5. aula. Ikasleen mo ibazioa e a pa e-ha zea sus a zeko pil-pilean dauden gaiak
ikasgelan lan zea en ingu uan i akasleek du en i i zia
Ja ai zeko, pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zeko a azoien ingu uan galde zean,
i akasle gehienek us e du e pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zeko a azoi egokiak
di ela. Izan e e, 6. aulan ikus en den moduan, i akasleek i emak o oko ean posi iboki
e an zun di uz e. Adibidez, 1. i ema en kasuan (Ikasleek gai asun k i ikoa ga a zeko),
i akasleek 20 e an zun posi ibo ekin, a gi adie az en du e ikasleek gai asun k i ikoa
ga a zeko pil-pilean dauden gaiak ikasgelan landu beha di ela.
Pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zeko a azoiak
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
7.1. Ikasleek gai asun
k i ikoa ga a zeko.
2
0
2
5
15
7.2. Ikasleek
a gumen a zen e a
ez abaida zen ikas eko.
2
0
1
6
15
7.3. Ikasleak e o kizuneko
hi i a gisa p es a zeko.
1
1
1
6
15
7.4. Ikasleek elka
en zu en e a e espe a zen
ikas eko.
2
0
1
5
16
6. aula. Pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zeko a azoien ingu uan i akasleek
du en i i zia
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 22
E a be ean, ikasgelan pil-pilean dauden gaiak lan zen di uz en e a pil-pilean dauden gaiak
landu beha di en galde u zi zaien. Lehenengo galde a en kasuan (13.1. i ema), 7. aulan
azal zen den bezala, 15 i akaslek adie azi du e be aien ikasgelan pil-pilean dauden gaiak
lan zen di uz ela ikasleekin. Baina, 13.2. i ema en kasuan, 22 i akaslek adie azi du e
o oko ean pil-pilean dauden gaiak ikasgelan landu beha di ela. Ho az, i akasleen
gehiengoa ados dago pil-pilean dauden gaiak ikasgelan lan zea ekin.
Pil-pilean dauden gaiak i akasle bakoi za en ikasgelan
Balioak
1
2
3
4
5
I emak
13.1. Ni e ikasgelan pil-pilean
dauden gaiak lan zen di u
ikasleekin.
1
3
5
8
7
13.2. O oko ean pil-pilean
dauden gaiak ikasgelan landu
beha di a.
0
1
1
10
12
7. aula. Pil-pilean dauden gaiek i akasle bakoi za en ikasgelan du en p esen zia
Azkenik, ikasgelan gai desbe dinak lan ze akoan zein i akasle mo a ekin iden i ika zen
zi en galde u zi zaien. Ho e a ako, 8. aulan age zen di en lau i akasle mo en a ean
auke a zeko eska u zi zaien. E diek, hau da, 12 i akaslek hi uga en mo a auke a u zu en.
Honen a abe a, i akasleak edozein gai landu beha du klasean, baina ikasleen i i zia ez
baldin za zeko modu neu alean joka u beha du. Bes e 12 i akaslek lauga en mo a
auke a u zu en; hau da, i akasleak edozein gai landu beha duela klasean, ikasleen i i zi
e a ikuspun u ezbe dinak bul za uz e a be ea emanez. Galde a honen os ean, ze ga ik
iden i ika zen zi en auke a u ako i akasle mo a ekin galde u zi zaien. E an zun
desbe dinak eman zi uz en, hala nola, 2 i akaslek “i i zia ema eko e a ikasleek hau
ezagu zeko eskubidea dudalako” aipa u zu en, bes e 6 i akasle en us ez “ikasleek osa u
beha du e be aien no asuna e a i i zi k i ikoa” e a “aska asunez ga a u beha du e”.
Honekin ja ai uz, 7 i akaslek “denen i i ziak e a ikuspun uak ikus ea balioga ia delako
gauzak alda zeko” bezalako hi zak aipa u zi uz en, bes e 3 i akasle en a abe a “ezin
dugulako ino en i i zia baldin za u”, e a azken 6 i akasleek “ho elakoa naizelako” edo
“ni e izae aga ik” e an zun zu en.
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 23
I akasle mo a
Kopu ua
9.1. I akaslea neu ala izan beha da e a klasean lan zen di en gai
zeha zak e a neu alean landu beha di u.
0
9.2. I akaslea pa ziala izan beha da e a be e ikuspegia ekin ba
da ozen gai edo ikuspegiak landu beha di u.
0
9.3. I akasleak edozein gai landu beha du klasean, baina ikasleen
i i zia ez baldin za zeko modu neu alean joka u beha du.
12
9.4. I akasleak edozein gai landu beha du klasean, ikasleen i i zi
e a ikuspun u ezbe dinak bul za uz e a be ea emanez.
12
8. aula. I akasleak izan beha eko ja e a en ingu uan i akasleek du en i i zia
3.2.2 Ez abaida e a ondo ioak
Galde egie ako da uak az e u e a emai za nagusiak a e a ondo en, hauek in e p e a zeko
momen ua da. Ikasleen ikaskun za i dagokionez, ikus dai eke esku-ha zea oso
balioga ia izan dela; ikasleek kon zep u be iak ikasi e a ezagu zak handi u di uz elako.
Hau da, abel zain za mo en e a “mak og anjen” ingu uan in o mazioa bila zeko,
az e zeko, ez abaida zeko e a konponbideak au ki zeko gai izan di a. Ho ek esan nahi
du, be aien ezagu za i jakin za be iak gehi zeaz gain, k i ikoki ja du eko gai izan di ela.
Izan e e, giza e zien zien helbu ua e o kizuneko hi i a k i ikoak p es a zea bada,
aipa u ako ekin zak bu u zea ezinbes ekoa da. Azken inean, Vallejos (2021) au o eak
zehaz en duen moduan, hi i a k i ikoak p es a zeko, ikasleek ga azka sozialak landu
beha di uz e, hauen ingu uan ez abaida uz, modu k i iko e a ak iboan pa e-ha uz e a
konponbideak bila zen saia uz. Gaine a, ikusi da i akasleek o oko ean us e du ela,
aipa u akoa lo zeko pil-pilean dauden gaiak ikasgelan landu beha di ela.
Ja ai zeko, emai zek e aku si du e ikasleei abel zain za mo en e a “mak og anjen”
ingu uan deba ea egi ea gus a u zaiela. Modu be ean, p oiek ua e a landu ako edukiak
in e esga iak i udi u zaizkie. Ho ega ik, o oko ean giza e-zien zie an deba eak egi ea
in e esga ia dela adie azi du e. Be az, Salinas e a Olle -ek (2017) aipa u akoa gogo a
eka i beha da; hau da, pil-pilean dauden gaiak ikasleen e eali a e edo es uingu u
hu bila ekin ze ikusia du ela, e a ho ek ikasleak emozionalki inplika zea e agin
dezakeela be aien in e esa piz uz. O aingoan, au o eek aipa zen du ena neu i ba ean be e
da, ikasle gehienei in e esa u zaielako landu ako e a egindako guz ia. Baina, emai zen
bidez ikusi da bes e gai ba zuk ge a dai ekeela ez in e esa zea. Izan e e, elebis an,
i a ian, egunka ian… age zen di en gaiei bu uz ez abaida zea in e esa zen zaien
G adu Amaie ako Lana. Bilboko Hezkun za Fakul a ea 24
galde zean, emai zak ez di a hain posi iboak izan. Ho az, ho ek e akus en du nahiz e a
landu ako gaia in e esa u, ezinezkoa dela o oko ean gai guz iak in e esa zea ikasleei.
Ildo be e ik, ikasleek izan du en in e esa en bidez be aien pa e-ha zea e a mo ibazioa
inda u di uz e. Ho s, emai ze an naba mena da ikasleek p oiek uan izan du en pa e-
ha zea. Deba ea en bidez be aien pa e-ha zea inda u du e; ho az, Cas illejo-k (2016)
aipa u akoa be e da, deba eak ikasleen pa e-ha zea inda zen lagundu duelako. Ho i
gu xi bali z, ikasle gehienen i i ziz egindako deba ea mo ibaga ia izan da; be az, lan
egi e ako o duan ja e a mo iba ua izan du ela esan dai eke. Mo ibazioa en inda ze
ho e an, Chumpi aze-k (2020) esandakoak e e e agina izan du, IKT-en e abile ak
ikasleek izan du en mo ibazioa inda zen lagundu duelako. I akasleek e e, us e du e pil-
pilean dauden gaiak lan zeak ikasleen in e esa, mo ibazioa e a pa e-ha zea piz u
di zakeela; e a ho ez gain, hauek inda zen lagundu dezakeela.
Bes alde, i akasleek azpima a u du e ikasgelan edozein gai landu beha di ela; baina,
lan ze ako o duan i i zi desbe dinak di uz ela ikusi da. Izan e e, ba zuen us ez i akasleak
modu neu alean joka u beha du ikasleen i i zia ez baldin za zeko, e a bes een a abe a
i akasleak be e ikuspun ua eman beha du e a ikuspun u ezbe dinak bul za u beha di u.
Ho az, López Facal e a San id ían-ek (2011) dio ena alde ba e ik be e da; azken inean,
ikasleak be aien k i iko asuna ga a zen e a lan zen a i di en bi a ean i akasleek ja e a
desbe dinak di uz ela oga u delako. Bes e alde ik o dea, i akasle guz iak ez di a be aien
i i zia ema ea en aldekoak e a au o e hauen us ez ja e a ho i da i akasleek izan beha ko
luke ena. Honen a azoia, i akasle ba zuk honelako gaiak lan ze ako o duan izan
dezake en segu asun al an au ki u dai eke, hau da, be aien i i zia ikasleen au ean
adie az eko ziu asun al a iza ean. Ho ega ik, i i zia ema ea nahiz e a agian ja e a
egokiena izan, denek ez du e ja e a egokiena bezala ikus en.
Guz i honek, o oko ean e aku si du pil-pilean dauden gaiak Lehen Hezkun zako
ikasgelan lan zea beha ezkoa dela. Ez soilik ikasleen k i iko asuna lan zeko e a
e o kizuneko hi i a ak p es a zeko, baizik e a me odologia desbe dinak e abiliz be aien
mo ibazioa, pa e-ha zea e a in e esa inda u dai ezkeelako. Ho ela, i akaskun za-
ikaskun za p ozesua abe as eaz gain, ikasleek egin beha eko bidea e azagoa e a
esangu a suagoa bihu dai eke. Gaine a, egune o age zen di en gaiak di enez ezinezkoa
da hezkun za hauen au ean isilik e a u un man en zea. Hezkun zak pisu gehiagoko eduki
bezala ikusi beha di u, ikasleek bizi za ako beha ko di uz en oina izko jakin za e a