129
ekaia
ZIENTZIA e a TEKNOLOGIA
ALDIZKARIA
ISSN 0214-9001 – eISSN 2444-3255
Ekaia, 2024, 46, 129-150
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631
* Ha emane an ja zeko / Co esponding au ho : Izaskun Zo i a. AZTI, Ma ine Resea ch, Basque Resea ch and Tech-
nology Alliance (BRTA). He e a Kaia, Po ualdea z/g, 20110 Pasaia-Gipuzkoa, Spain.–izo i a@az i.es–h ps://o cid.
o g/0000-0003-0718-8184
Nola aipa u / How o ci e: Zo i a, Izaskun; La e a, Joana; U ia e, Ainhize; Solaun, Oihana (2024). «Oka es ua ioko u -kali a ea en
hobekun za en lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz». Ekaia,46, 2024, 129-150. (h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631).
Jaso ze-da a:2023, ma xoak 16; Ona ze-da a:2023, abenduak 5.
ISSN0214-9001 - eISSN2444-3255 / © UPV/EHU P ess
Lan hau C ea i e Commons Ai o u-EzKome ziala-Pa eka uBe din 4.0 Nazioa ekoa
lizen zia ba en mende dago
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
Ea ly signs o imp o emen o he wa e quali y o he Oka es ua y,
a e sani a ion
Izaskun Zo i a*, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
AZTI, Ma ine Resea ch, Basque Resea ch and Technology Alliance (BRTA)
LABURPENA: Euskal He ian, hi ie ako hondakin-u en isu ke ek eu o izazio a iskua e a bainua ha zeko
debekua e agin di uz e, be eziki Oka en es ua ioa en ba ualdean. Ho ega ik, 2015ean, hondakin-u ak a a-
zeko Be meon a az egi be i ba ja i zen ma xan, edukie a handiagokoa, e a 2021ean U daibai eskualdeko
hondakin-u ia guz iak es olde ia-sis ema a lo u zi en. Lan honen helbu ua u a en kali a ea en espazio- e a
denbo a-joe ak saneamendua en ase ezbe dinekin zehaz ea izan zen. Ho e a ako, man enugaien kon zen-
azioak e a aldagai ozeanog a iko nagusiak hi u hilean behin neu u zi en es ua ioan zeha koka u ako hi u
laginke a-pun ue an, 1995 e a 2021 bi a ean. Ho ez gain, 2008-2021 bainu-denbo aldian, bi as e ik behin,
bak e io ekalak az e u zi en es ua ioko lau honda ze an. Es ua ioa en ba uko laginke a-pun u ik kanpo la-
ginke a-pun u aino, g adien e ba ikus en da, man enugai guz ien kon zen azioa en ba ez bes eko balioe an,
bai a oxigenoa en e a klo o ila en balioe an e e. Bes alde, saneamenduak au e a egin ahala, es ua ioko u a-
en kali a e isiko-kimikoa hobe u egin dela ikus dai eke, be eziki az e u ako azken u ee an. Baina zeko u ei
dagokienez, ba uko honda zak zen su o iziale ik kendu zi en 2016. u ean, azken lau u ee an kali a e nahi-
koa ez e akus eaga ik; baina 2021ean, honda za ho ie ako ba be i o sa u zen baina zeko guneen ze endan.
Lehenengo hobekun za-seinale ho iek adie az en du e neu i zuzen zaileak e aginko ak iza en a i di ela, bai
man enugaien sa gaien kudeake an, bai a kos aldeko ze bi zuen lehengo a ze e a babesean e e.
HITZ GAKOAK: hondakin-u ak, a az egia, eu o izazioa, baina zeko u ak, kudeake a, U daibai.
ABSTRACT: In he Basque Coun y, u ban was ewa e discha ges, especially in he inne pa o he Oka
es ua y, ha e posed a isk in e ms o eu ophica ion and ba hing wa e uses. Thus, in 2015 a new was ewa e
ea men plan wi h highe capaci y was implemen ed in Be meo, and in 2021 almos all was ewa e o he
U daibai egion we e connec ed o he sewe age sys em. The aim o his s udy was o de e mine he spa ial
and empo al ends o wa e quali y in ela ion o he implemen a ion o he di e en phases o he sewe age
sys em. Nu ien concen a ions and main oceanog aphic a iables we e measu ed qua e ly a h ee s a ions
along he es ua y om 1995 o 2021. Addi ionally, aecal coli o ms we e analysed o nigh ly a ou beaches
du ing he ba hing season om 2008 o 2021. A g adien om he inne mos s a ion o he ou e mos s a ion
has been ound in he mean concen a ion alues o all nu ien s, as well as oxygen and chlo ophyll. On he
o he hand, as he clean-up p og essed, he imp o emen in he physico-chemical quali y o he wa e
h oughou he es ua y has been e idenced, especially in ecen yea s. As o he ba hing wa e s, he inne
beaches we e emo ed om he o icial census in 2016 o ha ing been classi ied as ‘poo ’ quali y o he las
ou yea s, bu in 2021 one o he beaches was eins a ed on he lis o ba hing a eas. These ea ly signs o im-
p o emen indica e ha emedial measu es a e p o ing e ec i e in managing nu ien inpu s and in es o ing
and p o ec ing coas al se ices.
KEYWORDS: sewage, ea men plan , eu ophica ion, ba hing wa e s, managemen , U daibai.
130 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
1. SARRERA
I sas ekosis emek giza osasuna i e a ongiza ea i lagun zen dio en ze bi zu
ekosis emiko uga i eskain zen di uz e [1, 2], bes eak bes e, e abile a desbe -
dine a ako u -ho nidu a, mik oo ganismoek e agindako ku sadu a ezaba zea,
lau ada alubial na u alek e agindako uholdeen au kako babesa e a aisialdiko
ja due en auke a, hala nola ige ike a, a an za, u e ako ki olak, ibilaldiak e a
u ismoa [3]. Hala e e, giza ja due ek munduko i sas ekosis ema e a ze bi-
zu asko meha xa zen di uz e. Adibidez, hondakin-u ak edo a hi iko isu ke ak
a az egie an a amendu e aginko ik gabe i sas ingu une a zuzenean isu zen
di enean, eu o izazioa edo bainua ha zeko debekua e agin di zake e.
Eu o izazioa da hondakin-u ek da ama en gehiegizko man enugaien
me ake a en ondo ioz es ua ioe an ge a zen den algen gehiegizko hazkun-
dea. P ozesu ho e an, u a en gainazalean a gia en sa e a oz opa zen duen
ge uza ba e a zen da, e a ho ek u a en hondoan o osin esia egi ea gala az-
en du, oxigenoa kon sumi zen du en p ozesu ka abolikoak bul za uz. Ho i
guz ia dela e a, bak e io e a alga oxikoak baino ezin di a bizi han, e a, aldi
be ean, bes e ku sa zaile e a subs an zia oxiko ba zuk aska zen di a. Ondo-
ioz, u a en oxigeno-kon zen azioa asko jais en da, e a ho ek bizidun as-
ko en he io za e agin dezake, e a, ho enbes ez, biodibe si a ea mu iz u [4]
(1. i udia). Be az, eu o izazioak u -ekosis emen deg adazioa daka , e a e a-
gin ekologiko, ekonomiko e a sozial ga an zi suak di u [5, 6].
Kos ako u en ku sadu a mik obiologikoa en e agile nagusiak honda-
kin-u en isu ke ak di a, es olden gainezka zeak, eu i-u en isu ke ak, u
ku sa uen isu ke ak e a nekaza i za- e a hi i-isu ke ak ba ne [7, 8]. Hon-
dakin-u e an au ki dai ezkeen bak e io ekalak a isku la ia di a osasun pu-
blikoa en za ; izan e e, gaixo asun gas oin es inalak, begie akoak, en zume-
nekoak, azalekoak e a a nasbidee akoak so di zake e [9, 10], e a, ondo ioz,
u ak ezin di a aisialdi ako e abili [6]. Adibidez, honda ze ako u e an bai-
mendu ako bak e io ekalen maila gaindi zen denean, ez baina zeko gomen-
dioa egin dai eke. Ze bi zu ho iek giza ea en za e a ekonomia en za ga-
an zi suak di enez, ezinbes ekoa da ingu umena egoe a onean man en zea.
Ho i dela e a, kos aldeko baliabideak lehengo a zeko e a babes eko, in-
gu umen-kudeake ak hainba ku sa zaile i a e a ja i beha die [11]. Gauzak
ho ela, man enugaiak Eu opa Ba asuneko legedia en adie azle ga an zi-
su za jo zen di a. Esa e ako, Eu opako U a en Espa u Zuzen a auak (UEZ;
2000/60/CE) zehaz en duenez, egoe a ekologiko onean ego eko, «man e-
nugaien kon zen azioek ez di uz e ekosis ema en un zionamendua be ma-
zeko eza i ako mailak gaindi u beha ». Eu opako I sas Es a egia i bu uzko
Espa u Zuzen a auak (2008/56/CE), be iz, eu o izazioa a a zeko i izpi-
deak eza zen di u, i sas u e an ingu umen-egoe a ona lo zeko, e a Hi ie ako
Hondakin U en T a amendua i bu uzko Zuzen a aua (91/271/CE) Eu opa
Ba asuneko u a en un sezko esna poli ikoe ako ba da, u -ingu unea e a
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 131
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
giza osasuna babes eko. Bes e ik, u en kali a ea bainu ako ona ga ia den ala
ez jaki eko, 2006/7/CE Zuzen a auak e a 1341/2007 E ege Dek e uak bak e-
io ekalen mailak eza zen di uz e. Ho ela, a audi ho ien bidez, u a en kali-
a ea e abile a ezbe dine a ako egokia dela be ma zen da.
Ekosis ema
osasun sua
Ekosis ema
eu o ikoa
“a” Klo o ila
Mak oalgak
Oxigeno disolba ua
U e ako landa edia
Fi oplank on oxikoa en uga i zea
Hi iko isu ke ak
Hondakin-u ak
Me ake a a mos e ikoa
Abel zain za
Man enugai-ka ga handia
1. i udia. Ekosis ema osasun sua e a ekosis ema eu o ikoa alde a zen di uen
kon zep u-diag ama. I u ia: [4] a ikulu ik molda ua.
1.1. Oka en i sasada a
Oka en es ua ioa Euskal He ian hid omo ologikoki ondo kon se ba-
u a dagoen es ua ioa da. Paisaia be eziaga ik e a giza ja due en e a na u a-
ingu unea en a eko o eka ona di ela e a, UNESCOk U daibai bios e a en
e ese ba izenda u zuen 1984an. Oka en a oak 17 km luze e a 220 km2-ko
azale a di u, hau da, Bizkaiko azale a en %10 gu xi go abehe a, e a 22 uda-
le i ha zen di u, oso ik edo za i ba ean. Gau egun, udale i ho ie a ik 16
be ako u ez ho ni zen di a (Gau egiz-A eaga, Ea, Elan xobe, Ge nika-
Lumo, Fo ua, Iba angelu, Menda a, Mu ue a, Ajangiz, Muxika, Bus u ia,
Suka ie a, Mundaka, Ko ezubi, A a zu e a Be meo). U daibaiko Bios e-
a en E ese bak 45.000 biz anle ingu u di u (udan e a jaiegune an biz anle-
kopu ua aise bikoiz en da), e a % 80 baino gehiago hi igunee an bil zen da.
132 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
Ho ien a ean, eskualdeko ja due a ekonomikoa zen aliza zen du en bi hi i-
guneak aipa di zakegu: Ge nika, e digune geog a ikoan koka ua, me ka a i-
za- e a komunikazio-gunea; e a Be meo, i sasoa i be idanik lo ua, e a gau
egun Kan au i i sasoko baxu ako po u ik ga an zi suena. Lu aldea en gai-
ne akoan, hainba giza kokaleku daude, landa-e emukoak edo a ma inelak.
Oso lu alde giza ia ua da, e a, o o ha , Oka ibaia en a oko ja due a so-
zioekonomiko nagusia ze bi zue an oina i zen da, baina lehen sek o eko
nekaza i za, abel zain za e a a an za e e au ki dai ezke; bai a hainba indus-
ia-ja due a e e, hala nola indus ia me alu gikoa, on ziola, gainazalen a-
amenduak, mahai- esnen e a plas ikoa en ab ikazioa, ba ez e e Ge nika
ingu uan. Es ua ioa en ahoan dauden hainba honda za an ki ol-ja due ak
e e egi en di a; bes eak bes e, ige ike a, a an za e a su a (2. i udia).
2. i udia. U daibaiko Bios e a E ese bako giza ja due en i udi eskema ikoa.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 133
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
Euskal Au onomia E kidegoan (EAEn) U Agen ziak (URAk) Eu opako
UEZ en eskae ei e an zu eko az e zen di uen 12 es ua ioe a ik, Oka en es ua-
ioa da azken u eo an man enugaien mugak e engabe gaindi u di uen es ua-
ioe ako ba [12, 13, 14]. Ge nikako a az egiak ez du beha bezala un ziona u
u e askoan e a u a en kali a ea en deg adazioa e a giza e abile a ako baliabi-
deen u i asuna e agin di u, ba ez e e ba ualdean, a az egi ik ge u (3. i udia).
Adibidez, i saski-bilke a ako debekuak eza i di a be ako muskuiluek edo a os-
ek giza kon sumo ako ona ga iak di en bak e io-mailak gaindi u izan di uz-
elako. Ho ez gain, Oka en es ua ioa en ba ualdea eu o izazioa ekiko gune
sen iko za ha u izan da [15, 16]. Man enugaien ka ga handia da ama en hon-
dakin-u ek, es ua io a hel zean, i oplank on-lo aldiak e agin izan di uz e uda-
sasoian [17] bainu ako a iskua a eago uz. Bes alde, man enugaien gehiegizko
isu ke ez gain, a az egiak dis up o e endok inoak ondo a a u gabe isu i izan
di uela e e ondo ioz a u da; izan e e, Oka en es ua ioko muskuilue an e a ko o-
koie an age u iko in e sex e a eminizazio-zan zuak konposa u hauekin e lazio-
na u izan di a [18, 19]. A e gehiago, 2020. e a 2021. u ee an, Oka ba ualdeko
u -masa en egoe a ekologikoa en kali ikazioa xa a izan zen, i oplank ona-
en e a baldin za o oko en egoe aga ik [13, 14]. Deg adazio-egoe a ho i Eusko
Jau la i zako Osasun Sailak 2008. u e ik egi en duen bainu-e emue ako osa-
sun-ja aipenean e e isla u izan da. Izan e e, EAEko kos aldeko bainu-e emuak
az e u a, azken u ee an, Oka en es ua ioa en ba ualdean koka zen di en hon-
da ze an bainua ez da gomendaga ia izan u a en ku sadu a mik obiologikoa-
ga ik; e a ho ek Eu opa Ba asuneko baina zeko u ei bu uzko zuzen a aua en
nahi aezko a auak ez be e zea e agin du [20]. Ez da a a oa okiko komunikabi-
dee an, a eka, bainua en debekua i bu uzko albis eak opa zea (3. i udia).
3. i udia. Oka en es ua ioko u -kali a ea en deg adazioak eu o izazioa e a baina-
zeko debekua e agin di u. a) Oka en es ua ioko ba ualdean, i sasbehe an, i oplank-
on-lo aldiak e agindako u go ixka; (b) i sasgo an, ohikoa den kolo e ma oixka, e a c)
Oka en es ua ioko ba ualdeko honda zen bainua en debekua i aga zen du en be iak.
134 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
1.2. Oka en es ua ioko saneamendu-lanen eboluzioa
Ku sadu a en ondo io kal ega i ba zuk mu izke a-neu ien bidez
alda dai ezke [21]. Modu ik e aginko ena a az egie an hondakin-u ak
a a zea da, bai bak e io ekalen mailak behe a egi eko, bai man enu-
gaien gehiegizko me ake a saihes eko. U daibaiko Saneamendua en Plan
O oko a EAEko ingu umen-ja due a ga an zi suene ako ba da. Plan
ho en helbu ua U daibaiko u a en egoe a ekologiko ona babes ea da, e a
ingu umena e espe a zen duen saneamendu e aginko a lo zea. Ho e-
ga ik, nahiz e a Ge nikako a az egiak lehen e a biga en mailako a a-
menduak izan, zaha ki ua zegoela ikusi ik, 2004an, U daibaiko Sanea-
mendua en Plan O oko a ona u zen. Ho ela, a oan so u ako e xeko
e a indus iako hondakin-u en bilke a e a a amendua ba ne ha zen di-
uen saneamendu-plana ja i zen ma xan. Saneamendua ase ezbe dine-
an osa uz joan da (4. i udia). Izan e e, lan nekeza izan da sakabana u ako
hainba base i Ge nika ik Be meo a doan kolek o e nagusi a lo zea, e a
ibaia en bi baz e en hondakin-u ak bildu e a Be meoko Lamia an a az-
egi a e ama ea. 2007 e a 2014 u een a ean, kolek o e nagusia en a e
desbe dinen lanak egin zi en. 2015ean, Be meon, abian ja i zen Lamia-
an, ahalmen handiagoko hondakin-u ak a a zeko a az egi be ia. A az-
egi ho ek hondakin-u a az uen isu ke ak 300 me oko luze a duen
i saspeko hus ubide ba en bidez, 25 me oko sakone a a isu zen di u.
2015. u ean, Be meoko e a Mundakako hondakin-u ak e e Lamia ane a
lo zea lo u zen. 2018. u e amaie an, Suka ie ako e a Bus u iko isu ke-
ak Lamia ango hondakin-u en a az egi be i a lo u zi en, e a 2021ean,
Ge nikako e a Bus u iko saneamendu-kolek o ea ma xan ja i zene-
ik, a oko hondakin-u ia guz iak a azke a-sis ema a lo u a geldi u di a.
O ain, saneamenduan sa u a daude Ge nika, Fo ua, Mu ue a, Gau egiz-
A ega e a Ko ezubi udale iak. Hala e e, Muxika-Ge nika kolek o e na-
gusia en azken za ia egi eke dago, baina saneamendua las e osa zea es-
pe o da. Bes e alde ba e ik, aipa u beha da, Lamia ango a az egiaz gain,
bes e sei a az egi daudela ma xan U daibaiko, hondakin-u ak a az eko,
kolek o e nagusi ik u un koka zen di en udale ie an (Ea, Elan xobe,
Iba angelu).
4. i udia. Oka en es ua ioko saneamendu lanen k onologia.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 135
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
1.3. Helbu ua
Ku sadu a en ja aipen-p og ama egokiak bu u zea ezinbes ekoa da
neu i zuzen zaileen e aginko asuna az e zeko [22]. Be az, lan honen hel-
bu ua da u a en kali a ea en espazio- e a denbo a-joe ek saneamendu be-
ia ekin hobe an z egin du en zehaz ea, bai a neu i zuzen zaileek Oka en
i sasada eko honda zen e abile an (edo bainuan) e agina duen az e zea
e e.
2. METODOLOGIA
2.1. Laginke a e a pa ame o isiko-kimikoen az e ke a
Da u hid og a ikoak URAk Eu opako UEZ aplika zeko egi en duen
«Euskal Au onomia E kidegoko an sizioko e a kos aldeko u en egoe a
ekologikoa en ja aipen-sa ea» lane ik a e a di a [14]. Ho e a ako, es-
ua ioan zeha koka u a dauden 3 laginke a-pun ue an azaleko u ak hi u
hilean behin ha u zi en (neguan, udabe ian, udan e a udazkenean),
i sasbehe an e a i sasgo an (5. i udia). Ike ke a honen i aupena 1995
e a 2021 a ekoa da. Hau da, Ge nikako a az egiko hondakin-u ak es-
ua io a isu zea i u zi zi zaion a e, baina denbo a-se iea alda u egi en
da laginke a-pun ua en a abe a. Ba ualdean koka zen den laginke a-
pun ua, E-OK5, oligohalinoa da (0-5 PSU gazi asun-uni a e p ak ikoa),
Ge nikako a az egi ik oso ge u dago, e a 2002-2021 a ean lagindu
zen. E dialdean koka zen den laginke a-pun ua, E-OK10, polihalinoa
da (18-30 PSU), Mu ue ako on ziola pa ean dago e a 1995e ik 2021e a
bi a ean ebalua u zen. Kanpoaldean koka zen den laginke a-pun ua,
E-OK20, euhalinoa da (30-34 PSU), Txa xa amendi uha e ik ge u
dago, e a 1997 ik 2021e a az e u zen (5. i udia). Laginke a bakoi zean,
aldagai ozeanog a ikoak (gazi asuna, enpe a u a e a oxigeno-ase asuna)
YSI sen so e ba e abiliz neu u zi en, e a azaleko u ak «a» klo o ila e a
man enugai ez-o ganikoen kon zen azioak zehaz eko analiza u zi en.
Ho e a ako, u a 4,7 cm-ko diame oa duen Wha man GF/C i agazkien
bidez i agazi zen. I agazki ho i % 90eko aze onan e auzi zen 48 o duz,
e a UV/VIS espek o o ome oan i aku i zen. Bes e ik, amonioa, ni-
a oa e a os a oa luxu segmen a uzko au oanaliza zaile ba en bi a ez
(B an + Luebbe au oanaliza zailea 3) neu u zi en me odo kolo ime i-
koak e abiliz [23].
136 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
Be meo
Mundaka
Bus u ia
Mu ue a
Fo ua
Ge nika
E-OK5
E-OK10
E-OK20
Laida i sasoa
Laida ibaia
Laida xu
Toña
San An onio
5 i udia. Az e ke a-e emua en e a laginke a-pun uen mapa. I u ia: AZTI.
Bes e alde ba e ik, baina zeko u en kali a ea az e zeko da uak Eusko
Jau la i zako Osasun Sailak Eu opa Ba asunak baina zeko u ei bu uzko
zuzen a aua be e zeko egi en duen e a esku aga i ja zen di uen bainu-
guneen zain za sani a io ik lo u di a. Ho e a ako, es ua ioa en ahoan dau-
den lau honda ze an (Laida, Laida xu, Toña e a San An onio) laginke ak
bu u u zi en (6. i udia). Bak e io ekalak (Esche ichia coli e a hes ee ako
en e okokoak) as ean behin edo bi as ean behin az e u zi en azaleko u e-
an, ekaine ik i aile a bi a eko bainu-denbo aldian, 2008 e a 2021 a ean.
Bak e io ekalen neu ke a Eu opa Ba asunak baina zeko u ei bu uzko zu-
zen a auan eza i ako me odologia es anda iza ua i ja ai uz egin zen. Ho-
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 137
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
ela, bainu-guneen sailkapena u e o egi en da e a az e u ako azken lau
u ee ako analisien emai zen a abe a, epealdi ho e an, bainu-gunee an
egoe a ezbe dinak be eiz en di a: Oso Ona, Ona, Nahikoa e a Ez-nahikoa.
U ak beha bes eko kali a e ik ez badu, ez baina zea gomenda zen da.
6 i udia. Az e u ako honda zen kokapena.
Lan hone a ako aldagai ho iek guz iak hau a u di a, hondakin-u ekin
lo u ako ku sadu a-adie azle gisa e abil zen di elako. Adibidez, amonio-
e a os a o-maila al uak beha bezala a a u gabeko hi iko hondakin-u en
isu ke en adie azle za ha zen di a [21]. Oxigenoa e a klo o ila, be iz,
eu o izazioa en e agina en adie azle gisa e abil zen di a [16]; izan e e,
oxigenazio-baldin zak u -sis emen un zionamendu no mala ekin ze iku-
sia du en ak o e na u alen a abe akoak di a ( o osin esia, a naske a, ni i-
ikazioa, di usioa, e ab.), bai a ak o e an opikoen a abe akoak e e (adi-
bidez: ma e ia o ganiko askoko isu ke ak). Klo o ila, aldiz, oso aldagai
e abilga ia da biomasa i oplank oniko a hu bil zeko, e a i oplank onak
i sas ingu uneko ni ogenoa e a os o oa abe as ea i ema en dion e an zu-
na en gaineko in o mazioa ema en digu [24]. Bak e io ekalak, azkenik,
u -hondakinen ku sadu a mik obiologikoa en adie azle gisa e abil zen
di a [25, 26].
3. EMAITZAK ETA EZTABAIDA
3.1. Aldagai isiko-kimikoen aldako asun espaziala
Aldagai isiko-kimikoen aldako asun espaziala az e zeko, denbo a-
se iean lo u ako da u guz iekin, laginke a-pun u bakoi zak i sasaldia ekiko
duen aldagaien ba ezbes ekoa kalkula u da. Tenpe a u a nahiko an zekoa
izan zen i sasbehe an e a i sasgo an laginke a-pun u guz ie an (7. i udia).
144 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
u en kali a ea hobe u egin da. Adibidez, az e lana en hasie an, ba ualdeko
honda ze an (San An onio e a Toña) baina zeko u ek kali a e nahikoa ez
zu enez, bi honda za ho iek honda ze ako e olda o iziale ik kendu zi en.
Hala e e, 2021ean, saneamendua amai u ondo en, San An onio honda za be-
i o sa u zen e oldan kali a e nahikoa zuelako, e a, joe a ho ekin ja ai uz
ge o, Toña honda zako u -kali a ea hobe zea e a e oldan sa zea espe o da.
Bak e io ekalen da u-se ie luzeak e abili di uen bes e lan ba ean ku sadu a
mik obiologikoa du en okiak sakone a gu xikoak e a u -aldake a gu xikoak
di ela ondo ioz a u da [41]. Toki ho ie an, bak e io ekalak hondakin-u e a ik
e o zeaz gain, sedimen uen be esekidu a ik age dai ezkeela us e da [42],
e a bizi aupen luzea izan dezake e uhe asun handiko baldin za an [43]. Hala
e e, badi udi Oka en es ua ioko e dialdeko e emua en egoe a bes elakoa
dela u en e esiden zia-denbo a oso labu a delako [15]. Laida xuko honda -
zan u a en kali a ea hobe uz joan da, a oko he ie ako deska gak es olde ia-
sa e a lo u ahala. Laidako honda zan, ibaia en zein i sasoa en aldean, den-
bo aldi osoan zeha , baina zeko u a en kali a ea ona edo oso ona izan zen,
e a ho en adie azle izan da honda zako bisi a i kopu u handia.
1. aula. Baina zeko u en u eko kali a ea 2008-2021 aldi ako. (Gakoak: Oso
Ona (OO), O (Ona), Nahikoa (N), Ez-nahikoa (EZN), Da u ik gabe (DG))
Honda za 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
Laida i sasoa OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO OO
Laida ibaia O O O O O O O O O O O O OO O
Laida xu EZN EZN EZN EZN EZN EZN N N N N N O O O
Toña EZN EZN EZN DG EZN EZN EZN EZN
San An onio EZN EZN EZN EZN EZN EZN EZN EZN N
E olda ik kanpo
E olda ik kanpo
Oka en es ua ioko a az egian, ku sadu a mik obiologikoa mu iz ean,
ingu uko honda zen kali a e bak e iologikoa hobe u ahal izan da. Ho i es-
ke , hainba u e an i xi a egon di en honda zak be i o i eki ahal izan di a
saneamendua en e aginko asuna isla uz. Bes e es ua io ba zue an e e, sa-
neamendu-lanen bi a ez, hondakin-u ak mu iz u di a, e a ku sadu a mi-
k obiologikoa jais ea lo u da, ingu uko honda zen bainu-guneen u -kali-
a ea hobe uz [25, 32, 40]. Eu opan, a a u gabeko hi i- e a indus ia-u ak
u e a a zuzenean ez isu zeko, u e askoan es olde ia-sis eman hondakin-
u ak hobe o a a zeko inbe sioak egin di a. Ho i dela e a, Eu opako baina-
zeko u ak o ain dela 30 u e baino askoz ga biagoak di a [6].
4. ONDORIOAK
Be meoko Lamia an a az egia ma xan ja i au e ik, Oka en es ua ioa-
en ba ualdean, Ge nikako a az egiko hondakin-u en isu ke en ondo ioz,
man enugaiak, «a» klo o ila e a bak e io ekalen maila al uak oxigeno-maila
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 145
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
baxuekin de ek a u zi en, ba ualde ik kanpoalde ako g adien e na u al ba
isla uz (12. i udia). Ho en ondo ioz, es ua io ba ualdeko honda ze an, eu-
o izazio-a iskua e a honda zen bainu-guneen kali a ean a azoak a zeman
zi en. Es ua ioa en kanpoaldean, be iz, i sasaldiek e agindako u - luxu be-
ia en e ek uz, u -kali a ea hobea zen. Hala e e, saneamenduak au e a egin
ahala, es ua io osoko u a en kali a e isiko-kimikoa e a mik obiologikoa
hobe u egin zen az e u ako azken u ee an. Hobe zeko joe a ho i sendo-
zen bada, epe e aine a i oplank ona en biomasan isla u dai eke, e a, ondo-
ioz, egoe a ekologikoan, e a bai a baina zeko u en egoe an e e (12. i udia).
Lehenengo hobekun za-seinale ho iek adie az en du e neu i zuzen zaileak
e aginko ak iza en a i di ela man enugaien kudeake an e a kos aldeko ze -
bi zuen lehengo a ze e a babesean. Be az, hondakinak kudea zeko ja dun-
bide egokien bidez man enugaien ku sadu a mu iz eak osasun publikoa ho-
be zen lagunduko du, ba ez e e u a en kali a ean e agin posi iboa izanik.
12. i udia. Oka en es ua ioa en egoe a en ilus azio eskema ikoa a) Ge nikako
a az egiko hondakin-u ak es ua ioa en ba ualdean isu zen zi enean, e a b) Ge ni-
kako hondakin-u ak Be meoko Lamia an a az egi a desbide a u zi enean.
146 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
5. ESKER ONAK
Eske ak eman nahi genizkioke URA i, da u hid og a ikoak «Euskal
Au onomia E kidegoko an sizioko e a kos aldeko u en egoe a ekologi-
koa en ja aipen-sa ea» p oiek u ik ha zen uz eaga ik, e a Eusko Jau la i-
zako Osasun Saila i, bainu-guneen zain za sani a ioan lo zen di uen bak-
e io ekalen da uak esku aga i ja zeaga ik (h ps://www.euskadi.eus/
in o mazioa/euskal-au onomia-e kidegoko-honda zen-osasun-egoe a/
web01-a3playas/eu/). Hemen azal zen di en i udi ba zuk Ma yland Unibe -
si a e ik ha uak izan di a: ian.umces.edu/imagelib a y/. Azkenik, u -lagin-
ke e an e a labo a egiko lane an pa e ha u du en AZTIko pe sona guz iei,
eu en lan handia eske u nahi diegu, bai a A. Ga mendia i e e es ua be i-
kus eaga ik. Dokumen u hau AZTI BRTA en 1193 eka pena da.
BIBLIOGRAFIA
[1] Ba Bie , E.B. 2012. «P og ess and challenges in aluing coas al and ma ine
ecosys em se ices». Re iew o En i onmen al Economics and Policy, 6, 1-19.
[2] Lique e, C., Pi oddi, C., d akou, E.G., Gu ney, L., ka sane akis, S.,
Cha e , A. e a eGoh, B. 2013. «Cu en s a us and u u e p ospec s o he
assessmen o ma ine and coas al ecosys em se ices: a sys ema ic e iew».
PLoS One, 8, e67737.
[3] s osCh, K.C., quiLLiam, R.S., Bunne eLd, N. e a oLi e , D.M. 2017. «Ma-
naging mul iple ca chmen demands o sus ainable wa e use and ecosys em
se ice p o ision». Wa e , 9, 677.
[4] B iCke , S., LonGs a , B., dennison, W., Jones, A., BoiCou , K.,
WiCks, C. e a Woe ne , J. 2007. E ec s o Nu ien En ichmen In he Na-
ion’s Es ua ies: A Decade o Change. NOAA Coas al Ocean P og am De-
cision Analysis Se ies No. 26. Na ional Cen e s o Coas al Ocean Science,
Sil e Sp ing, MD. 328 pp.
[5] haLPe n, B.S., mCLeod, K.L., osenBe G, A.A. e a C oWde , L.B. 2008.
«Managing o cumula i e impac s in ecosys em-based managemen h ough
ocean zoning». Ocean & Coas al Managemen , 51, 203-211.
[6] EEA (Eu opean En i onmen Agency). 2012. Eu opean Wa e s-Assessmen
o s a us and p essu es. EEA Repo 8/2012. Copenhagen, Eu opean En i-
onmen Agency. 100 pp.
[7] e eGno, F.E., yLand, I., JomsLand, T., my meL, M., oBe son, L.,
e a HEISTAD, A. 2016. «Quan i a i e mic obial isk assessmen combined
wi h hyd odynamic modelling o es ima e he public heal h isk associa ed
wi h ba hing a e ain all e en s». Science o he To al En i onmen , 548,
270-279.
[8] he, Y., he, Y., sen, B., Li, H., Li, J., ZhanG, Y., JianG, S.C. e a WanG, G.
2019. «S o m uno di e en ially in luences he nu ien concen a ions and
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 147
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
mic obial con amina ion a wo dis inc beaches in no he n China». Science
o he To al En i onmen , 663, 400-407.
[9] haiLe, R.W., Wi e, J.S., GoLd, M., C essey, R., mCGee, C., miLLikan,
R.C., GLasse , A., ha aWa, N., e in, C., ha mon, P., ha Pe , J., de -
mand, J., aLamiLLo, J., Ba e , K., nides, M. e a WanG, G. 1999. «The
heal h e ec s o swimming in ocean wa e con amina ed by s o m d ain u-
no ». Epidemiology, 10, 355-363.
[10] Wade, T.J., Pai, N., eisenBe G, J.N. e a CoL o d J.J.M. 2003. «Do U.S.
En i onmen al P o ec ion Agency wa e quali y guidelines o ec ea ional
wa e s p e en gas oin es inal illness? A sys ema ic e iew and me a-analy-
sis». En i onme al Heal h Pe spec i es, 111, 1102-1109.
[11] Ca aLho, L., maCkay, E.B., Ca doso, A.C., Baa uP-Pede sen, A.,
Bi k, S., BLaCks oCk , K.L., Bo iCs, G., Bo Ja, A., eLd, C.K., e ei a,
M.T., GLoBe nik, L., G iZZe i, B., hend y, S., he inGe, D., keLLy, M.,
LanGaas, S., meissne , K., PanaGoPouLos, Y., PenninG, E., ouiLLa d,
J., saBa e , S., sChmed Je, U., sPea s, B.M., enoh , M., an de Bund,
W. e a soLheimm, A.L. 2019. «P o ec ing and es o ing Eu ope’s wa e s: An
analysis o he u u e de elopmen needs o he Wa e F amewo k Di ec-
i e». Science o he To al En i onmen , 658, 1228-1238.
[12] Bo Ja, A., BaLd, J., anCo, J., La e a, J., menChaCa, I., muxika, I.,
e iLLa, M., od íGueZ, J.G., soLaun, O., u ia e, A., aLenCia, V., Zo-
i a, I., ada aGa, I., aGui eZaBaLaGa, F., soLa, J.C., C uZ, I., ma -
quieGui, M.A., ma íneZ, J., uiZ, J.M., Cano, M., LaZa-ma íneZ, A. e a
manZanos, A. 2017. Red de seguimien o del es ado ecológico de las aguas
de ansición y cos e as de la Comunidad Au ónoma del País Vasco. In o me
de esul ados. Campaña 2016. Elabo ado po AZTI pa a URA, 414 pp.
[13] Bo Ja, A., BaLd, J., CaL o uya a, M., anCo, J., La e a, J.,
menChaCa, I., muxika, I., Pouso, S., Ga mendia, J.M., LanZén, A., e i-
LLa, M., od íGueZ, J.G., saGa mínaGa, Y., soLaun, O., u ia e, A., Zo-
i a, I., ada aGa, I., aGui eZaBaLaGa, F., soLa, J.C., C uZ, I., ma -
quieGui, M.A., ma íneZ, J., uiZ, J.M., Cano, M., LaZa-ma íneZ, A.
e a manZanos, A. 2021. Red de seguimien o del es ado ecológico de las
aguas de ansición y cos e as de la Comunidad Au ónoma del País Vasco.
In o me de esul ados. Campaña 2020. Elabo ado po AZTI pa a URA,
pp. 389.
[14] Bo Ja, A., BaLd, J., BeLZunCe, M.J., CaL o uya a, M., on án, A:,
anCo, J., Ga mendia, J:M, LanZen, A., La e a, J., menChaCa, I., mu-
xika, I., Pouso, S., e iLLa, M., od íGueZ, J.G., saGa mínaGa, Y., so-
Laun, O., u ia e, A., Zo i a, I., ada aGa, I., aGui eZaBaLaGa, F.,
soLa, J.C., C uZ, I., ma quieGui, M.A., ma íneZ, J., uiZ, J.M., Cano,
M., LaZa-ma íneZ, A. e a manZanos, A. 2022. Red de seguimien o del
es ado ecológico de las aguas de ansición y cos e as de la Comunidad
Au ónoma del País Vasco. In o me de esul ados. Campaña 2021. Elabo ado
po AZTI pa a URA, 375 pp.
148 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
[15] Ga mendia, M., B iCke , S., e iLLa, M., Bo Ja, A., anCo, J., BaLd,
J. e a aLenCia, V. 2012. «Eu ophica ion assessmen in Basque es ua-
ies: compa ing a No h Ame ican and a Eu opean me hod». Es ua ies and
Coas s, 35, 991-1006.
[16] e iLLa M., soLaun, O., menChaCa, I., Zo i a, I., anCo, J., Bo Ja, A., a-
LenCia, V. e a BaLd, J. 2017. Es udio de la sensibilidad a la eu o ización de los
es ua ios del País Vasco. In o me 2017. Elabo ado po AZTI pa a URA, 95 pp.
[17] o i e, E., i ia e, A., de mada iaGa, I. e a e iLLa, M. 1997. «Phy o-
plank on blooms in he U daibai es ua y du ing summe : physico-chemical
condi ions and axa in ol ed». Oceanologia Ac a, 21, 293-305.
[18] o iZ-Za aGoi ia, M. e a CaJa a iLLe, M.P. 2010. «In e sex and oocy e
a esia in a mussel popula ion om he Biosphe e’s Rese e o U daibai
(Bay o Biscay)». Eco oxicology and En i onmen al Sa e y, 73, 693-701.
[19] Puy-aZu mendi, E., o iZ-Za aGoi ia, M., iLLaG asa, M., kus e , M.,
a aGón, P., a ienZa, J., PuChades, R., maquiei a, A., domínGueZ, C.,
LóPeZ de aLda, M., e nandes, D., Po e, C., Bayona, J.M., Ba CeLó,
D. e a CaJa a iLLe, M.P. 2013. «Endoc ine dis up ion in hicklip g ey mu-
lle (Chelon lab osus) om he U daibai Biosphe e Rese e (Bay o Biscay,
Sou hwes e n Eu ope)». Science o he To al En i onmen , 443, 233-244.
[20] soLaun, O., Ga mendia, J.M., deL CamPo, A., GonZáLeZ, M., e iLLa, M.
e a anCo, J. 2016. «Pe iles de las aguas de baño de la zona li o al de la
Comunidad Au ónoma del País Vasco». Re isión 2016. In o me elabo ado
po AZTI-Tecnalia pa a la Agencia Vasca del Agua, pp. 520.
[21] CLoe n, J.E. 2001. «Ou e ol ing concep ual model o he coas al eu ophi-
ca ion p oblem». Ma ine Ecology P og ess Se ies, 10, 223-253.
[22] BoesCh, D.F. 2002. «Challenges and oppo uni ies o science in educing
nu ien o e -en ichmen o coas al ecosys ems». Es ua ies, 25, 886-900.
[23] G assho , K., eh ha d , M. e a k emLinG, K. 1983. «Me hods in seawa-
e analysis». Weinheim, Ve lag Chemie, Ge many. 419 pp.
[24] ha dinG, L. 1994. «Long e m ends in he dis ibu ion o phy oplank on in
Chesapeake Bay: oles o ligh , nu ien s and s eam low». Ma ine Ecology
P og ess Se ies, 104, 267-291.
[25] B osnan, T.M. e a o’shea, M.L. 1996. «Sewage aba emen and coli o m
bac e ia ends in he lowe Hudson-Ra i an es ua y since passage o he
clean wa e ac ». Wa e En i onmen al Resea ch, 68, 25-35.
[26] asLan-yiLmaZ, A., Okuş, E. e a Ö eZ, S. 2004. «Bac e iological indica o s
o an opogenic impac p io o and du ing he eco e y o wa e quali y in
an ex emely pollu ed es ua y, Golden Ho n, Tu key». Ma ine Pollu ion Bu-
lle in, 49, 951-958.
[27] aLenCia, V., anCo, J., Bo Ja, A. e a on án, A. 2004. Oceanog aphy and
ma ine en i onmen o he Basque Coun y, Ams e dam: Else ie , 159-194 pp.
[28] B iCke , S.B., e ei a, J.G. e a simas, T. 2003. «An in eg a ed me hodo-
logy o assessmen o es ua ine ophic s a us». Ecological Modelling, 169,
39-60.
h ps://doi.o g/10.1387/ekaia.24631 149
Oka es ua ioko u -kali a ea en hobekun za en
lehen zan zuak saneamendua en ondo ioz
[29] iLLa e, F., a a ena, G., i ia e, A. e a u ia e, I. 2008. «Axial a ia-
bili y in he ela ionship o chlo ophyll a wi h clima ic ac o s and he No h
A lan ic Oscilla ion in a Basque coas es ua y, Bay o Biscay (1997-2006)».
Jou nal o Plank on Resea ch, 30, 1041-1049.
[30] Ba oe a, Z., iLLa e, F., u ia e, I. e a i ia e, A. 2020. «Di e ences
in he coloniza ion success and impac o non-indigenous and o he expan-
ding copepod species on he zooplank on o wo con as ing es ua ies o he
Bay o Biscay». Biological In asions, 22, 3239-3267.
[31] BiLBao, J., La e a, J., anCo, J. e a seoane, S. 2022. «Immedia e e ec
o sewe age imp o emen on he phy oplank on and physicochemical con-
di ions in he U daibai es ua y (sou heas e n Bay o Biscay)». Regional S u-
dies in Ma ine Science, 56, 102707.
[32] Ga Cía-Ba Cina, J.M., GonZáLeZ-o eJa, J.A., e a de La so a, A. 2006.
«Assessing he imp o emen o he Bilbao es ua y wa e quali y in esponse
o pollu ion aba emen measu es». Wa e Resea ch, 40, 951-960.
[33] e iLLa, M., anCo, J., Ga mendia, M. e a Bo Ja, A. 2010. «A new
me hod o phy oplank on quali y assessmen in he Basque es ua ies
(no he n Spain), wi hin he Eu opean Wa e F amewo k Di ec i e». Re is a
de In es igación Ma ina, 17, 149-164.
[34] Bo Ja, A., Chus , G., od íGueZ, J.G., BaLd, J., BeLZunCe-seGa a,
M.J., anCo, J., Ga mendia, J.M., La e a, J., menChaCa, I., muxika,
I., soLaun, O., e iLLa, M., u ia e, A., aLenCia, V. e a Zo i a, I.
2016. «The pas is he u u e o he p esen ’: Lea ning om long- ime se-
ies o ma ine moni o ing». Science o he To al En i onmen , 566-567,
698-711.
[35] CHC (Con ede ación Hid og á ica del Can áb ico), URA, 2021. P opues a
de P oyec o de Plan Hid ológico de la Dema cación Hid og á ica del Can á-
b ico O ien al. Re isión pa a el e ce ciclo: 2022-2027. NORMATIVA.
[36] saiZ-saLinas, J.I. e a GonZáLeZ-o eJa, J.A. 2000. «S ess in es ua ine com-
muni ies: lessons om he highly impac ed Bilbao es ua y (Spain)». Jou nal
o Aqua ic Ecosys em S ess Reco e y, 7, 43-55.
[37] and eWs, M.J. 1984. E ec s o pollu an s a he ecosys em le el. SCOPE,
Wiley, New Yo k, pp. 195-227.
[38] Go os iaGa, J.M., Bo Ja, A., díeZ, I., anCés, G., PaGoLa-Ca e, S. e a
saiZ-saLinas, J.I. 2004. Oceanog aphy and ma ine en i onmen o he Bas-
que Coun y. Else ie , Ams e dam, pp. 549-578.
[39] Bo Ja, A., muxika, I. e a anCo, J. 2006. «Long- e m eco e y o so -
bo om ben hos ollowing u ban and indus ial sewage ea men in he Ne -
ión es ua y (sou he n Bay o Biscay)». Ma ine Ecology P og ess Se ies,
313, 43-55.
[40] WanG, X., WanG, S., PenG, G., ka Z, D.S.W. e a LinG, H. 2015. «Eco-
logical es o a ion o i e ecosys ems: compa ing he Huangpu Ri e in
Shanghai and he Hudson Ri e in New Yo k». Ecosys em Heal h and Sus-
ainabili y, 1, 23.
150 Ekaia, 2024, 46, 129-150
Izaskun Zo i a, Joana La e a, Ainhize U ia e, Oihana Solaun
[41] Bue , A.L., Gy ai e, G., WeGene , P., LanGe, X., ka a Zy e, M., hauk,
G. e a sChe neWski, G. 2018. «Long e m de elopmen o Ba hing Wa e
Quali y a he Ge man Bal ic coas : spa ial pa e ns, p oblems and model si-
mula ions». Ma ine Pollu ion Bulle in, 135, 1055-1066.
[42] C aiG, D.L., aLLoW ieLd, H.J. e a C oma , N.J. 2001. «The e ec s o
empe a u e and sedimen cha ac e is ics on su i al o Esche ichia coli in
ec ea ional coas al wa e and sedimen ». En i onmen al Heal h, 1, 43-50.
[43] ka a žy ė, M., Mėžinė, J., Vaičiū ė, D., Liaugaudai ė, S., Mukauskai ė,
K., umGiesse , G. e a sChe neWski, G. 2018. «Faecal con amina ion in sha-
llow empe a e es ua ine lagoon: sou ce o he pollu ion and en i onmen al
ac o s». Ma ine Pollu ion Bulle in, 133, 762-772.
